Χανς Γιόνας, «Η αρχή τής ευθύνης» (απόσπασμα)

 

Χανς Γιόνας (1903-1993)

Ο Hans Jonas γεννήθηκε στο Μένχενγκλάτμπαχ στις 10 Μαΐου 1903. Το 1921 σπουδάζει για ένα χρόνο στο Φράιμπουργκ με πανεπιστημιακούς του δασκάλους τον E. Husserl και τον M. Heidegger. Από το 1921 έως το 1923 σπουδάζει στο Βερολίνο στο Πανεπιστήμιο για την Επιστήμη του Εβραϊσμού. Ταυτόχρονα παρακολουθεί τα μαθήματα των E. Spranger, E. Troeltsch και E. Meyer στο πανεπιστήμιο Friedrich-Wilhelm του Βερολίνου. Από το 1924 έως το 1928 σπουδάζει στο Μάρμπουργκ κοντά στον R. Bultmann και τον Μ. Heidegger, που επιβλέπει και τη διατριβή του Der Begriff der Gnosis, βάσει της οποίας ανακηρύσσεται σε διδάκτορα το 1928.

Το 1933 μεταναστεύει στο Λονδίνο και το 1935 στην Ιερουσαλήμ. Το διάστημα 1940 – 45 θητεύει στον βρετανικό στρατό, στην ομάδα Jewish Brigade Group, και τη διετία 1948 – 49 στον ισραηλινό στρατό. Τις περιόδους 1938 – 39 και 1946 – 48 ο Jonas διδάσκει στο εβραϊκό πανεπιστήμιο και από το 1946 έως το 1948 διδάσκει επιπλέον αρχαία ιστορία στο British Council School of Higher Studies στην Ιερουσαλήμ.

Την περίοδο 1949 – 50 εργάζεται ως επιστημονικός βοηθός στο McGill University της Οτάβα και την περίοδο 1950 – 54 στο Carleton University της Οτάβα. Την περίοδο 1955 – 76 εργάζεται ως καθηγητής της φιλοσοφίας στο New York School of Social Research, και ως επισκέπτης καθηγητής στα πανεπιστήμια Princeton, Chicago, Columbia University, και στο πανεπιστήμιο του Μονάχου. Το 1987 ο Σύνδεσμος του Γερμανικού Βιβλιεμπορίου του απονέμει το Βραβείο Ειρήνης.

Ο Jonas πέθανε στις 5 Φεβρουαρίου 1993 στο σπίτι του κοντά στη Νέα Υόρκη.

Εγκατέλειψε τη Γερμανία το 1933 και ξαναγύρισε με τον στρατό των νι­κητών, έχοντας καταταγεί στην Εβραϊκή Ταξιαρχία το 1940. Μαθαί­νοντας ότι η μητέρα του είχε πεθάνει στον θάλαμο αερίων αρνήθηκε να ζήσει πλέον στη Γερμανία, έφυγε για την αμερικανική ήπειρο και κατέλη­ξε στη Νέα Υόρκη, όπου και δίδα­σκε στην υπόλοιπη σταδιοδρομία του· εκεί και πέθανε (στη Νιου Ροσέλ) το 1993.

 

 

“Η αρχή της ευθύνης”

Τροχός και φωτιά. Εφευρέσεις και ανακαλύψεις. Στα χέρια του ανθρώπου η τεχνολογία έχει πάντα δύο χρήσεις. Μία που χτίζει πολιτισμούς και μία που τους καταστρέφει. Η διαφορά σήμερα με το παρελθόν είναι ότι τότε η κακή χρήση της τεχνολογίας μπορούσε να καταστρέψει το τώρα. Σήμερα μπορεί να καταστρέψει και το μέλλον. Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο έρχεται ο Χανς Γιόνας να επισημάνει τη σημασία που έχει ο τρόπος που θα διαχειριστεί ο σύγχρονος άνθρωπος τις νέες δυνατότητες. Ένας τρόπος που δεν βασίζεται στον φόβο και τον αποκλεισμό, αλλά στη διάκριση, την υπευθυνότητα και σε μια νέα ηθική την οποία οφείλουμε να αναπτύξουμε. Μια ηθική που δημιουργείται όταν αναλογιζόμαστε την ευθύνη απέναντι στον εαυτό μας, το περιβάλλον και τις μελλοντικές γενιές.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Το χάσμα ανάμεσα στην δυνατότητά μας να προβλέψουμε και τη δύναμή μας να πράξουμε δημιουργεί ένα πρωτοφανές ηθικό πρόβλημα. Η δεύτερη είναι τόσο ανώτερη από την πρώτη, που η αναγνώριση της άγνοιάς μας είναι η άλλη όψη της υποχρέωσης που έχουμε να γνωρίζουμε· έτσι γίνεται μέρος της ηθικής που πρέπει να κυβερνάει την αυξανόμενη ανάγκη μας να ελέγχουμε εμείς οι ίδιοι την υπερμεγέθη ισχύ μας. Καμία προηγούμενη ηθική δεν είχε να υπολογίσει την παγκόσμια συνθήκη της ανθρώπινης ζωής και το μακρινό μέλλον του είδους, ακόμη και την ίδια την ύπαρξή του. Αυτό είναι το ζήτημα σήμερα και απαιτεί, με λίγα λόγια, μια νέα αντίληψη για υποχρεώσεις και δικαιώματα, τις αρχές της οποίας δεν μας παρέχουν η προηγούμενη ηθική και μεταφυσική, πόσω μάλλον ένα έτοιμο δόγμα».

***

 

Η αρχή της ευθύνης
Αναζητώντας μια ηθική για τον τεχνολογικό πολιτισμό
Χανς Γιόνας
Μτφρ. Ντίνα Σαμοθράκη, Θεόδωρος Στούφης
Αρμός 2018