«Πώς συνομιλεί η τραγωδία “Αντιγόνη” με τη σύγχρονη εποχή»

Κριτική από την Βαρβάρα Παναγούλια [*]

Η νεωτερική σκηνοθετική προσέγγιση της τραγωδίας του Σοφοκλή από τον Θέμη Μουμουλίδη σε συνδυασμό με τα διαχρονικά μηνύματά της – όπως η υποδούλωση ενός ολόκληρου λαού στην εξουσία ενός άρχοντα, η αντίσταση μιας νεαρής γυναίκας απέναντι σε έναν ισχυρό άντρα, η κατάχρηση της εξουσίας που οδηγεί στην τιμωρία και την πλήρη εξαθλίωση – Όλα αυτά τα στοιχεία συνθέτουν μια παράσταση άρρηκτα συνδεδεμένη με τα σημερινά δεδομένα.

Ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος του Κρέοντα από τον Θανάση Παπαγεωργίου, ο οποίος δεν είχε την συνηθισμένη επιθετικότητα και αυταρχική συμπεριφορά ενός βασιλιά, αλλά μια πραότητα μέσα από την οποία αναδυόταν η υπεροχή και η υπεροψία που αρμόζει σε αυτόν τον ήρωα.
Ωστόσο, στο τέλος διαφαίνεται η τραγική κατάληξη του ήρωα, καθώς παρουσιάζεται ένας απόλυτα εξαθλιωμένος άνθρωπος που τα έχασε όλα εξαιτίας των πράξεών του. Μπορούμε να πούμε πως στον συγκεκριμένο ήρωα ακολουθείται πιστά το σχήμα ύβρις-άτις-νέμεσις-τίσις.

Άλλη μια παράμετρος που κάνει την παράσταση να συνομιλεί με το σήμερα είναι η προσέγγιση του ρόλου της Αντιγόνης από την Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη, η οποία κατάφερε να ενσαρκώσει έναν από τους σημαντικότερους ρόλους της αρχαίας τραγωδίας και να τον προσεγγίσει υπό το πρίσμα μιας νεαρής γυναίκας που αντιτάσσεται απέναντι στον βασιλιά και επιθυμεί δικαιοσύνη ως προς την ταφή των αδερφών της με τίμημα την ίδια της τη ζωή. Με βάση τα παραπάνω η ομώνυμη ηρωίδα αντικατοπτρίζει έναν οποιονδήποτε νέο άνθρωπο που υπερασπίζεται με σθένος τα δικαιώματά του, μάχεται απέναντι στο κακό και την αδικία με κάθε κόστος και επιθυμεί όλοι οι άνθρωποι να έχουν ίσα δικαιώματα στη ζωή και τον θάνατο.

Ο ρόλος της Ισμήνης από την Ντόρα Μακρυγιάννη είχε τις κατάλληλες συναισθηματικές αποχρώσεις μιας αδελφής που ήθελε να προστατέψει την Αντιγόνη, παίρνοντας ακόμα και την ευθύνη για την ταφή του αδελφού τους, κατορθώνοντας έτσι να αποδώσει την ευαισθησία και τη λογική που διέπει την ηρωίδα αυτή και να δημιουργήσει μια δυνατή και όμορφη αδελφική σχέση με την Αντιγόνη.
Μια αντίστοιχη επιβλητικότητα και τραγικότητα ενσάρκωσε στο ρόλο της Ευρυδίκης με αποτέλεσμα να δείξει μια ευρεία ερμηνευτική γκάμα και να ανταποκριθεί συνάμα σε δύο σημαντικούς και αντικρουόμενους ρόλους του αρχαίου ρεπερτορίου με μεγάλη επιτυχία.

Ο Μάνος Καρατζογιάννης κατάφερε να υποδυθεί με εξαιρετική ερμηνευτική δεινότητα το ρόλο του φύλακα και να αποτυπώσει στο παίξιμό του τον πιστό ακόλουθο και φερέφωνο του βασιλιά, ενώ ταυτόχρονα λειτούργησε ως στοιχείο προώθησης και κορύφωσης της δράσης.

Αντίστοιχα και ο ρόλος του Τειρεσία από τον Μάρκο Παπαδοκωνσταντάκη αντικατοπτρίζει τη σοφία και τη δικαιοσύνη μέσω της τύφλωσής του, καθότι βλέπει με το βλέμμα του νου και θέτει τον Κρέοντα σε κατάσταση συνειδητοποίησης μέσω των πράξεών του.

Ο Αίμονας από τον Δημήτρη Σαμόλη είχε τις αποχρώσεις ενός ερωτευμένου νέου που δεν διστάζει να αντιταχθεί στον ίδιο του τον πατέρα για τη γυναίκα που αγαπά. Σημαντική στιγμή της παράστασης η «συνάντηση» Αντιγόνης-Αίμονα μέσα από το τραγούδι και την ταυτόχρονη απαγγελία του αρχαίου κειμένου, η οποία αποτελεί άλλη μια συνομιλία της τραγωδίας με τη σύγχρονη εποχή μέσα από την εξύμνηση του έρωτα.

Σημαντικό στοιχείο επίσης αποτελεί η εναλλαγή χορού-ρόλων από τους ηθοποιούς-εκτός από την Αντιγόνη και τον Κρέοντα- που εκπροσωπούσαν τον λαό γερόντων, γεγονός που παραπέμπει σε Εκκλησία του Δήμου ή και στη Βουλή του σήμερα μέσα από το λόγο, τα κοστούμια και τα σκηνικά αντικείμενα (βάθρο, μικρόφωνο).

Θα ήταν ίσως καλύτερο σε πολυφωνικά σχήματα του Χορού να υπήρχε ρυθμός στο λόγο και να μην μιλούσε ο ένας μετά τον άλλον, όπως επίσης να υπήρχε μια άμεση σχέση Αντιγόνης-Αίμονα παρά το τραγούδι που ωστόσο έδωσε μια όμορφη χροιά στην έννοια του έρωτα.
Όλα τα παραπάνω στοιχεία συνθέτουν μια αρχαία παράσταση που υπακούει στα σύγχρονα δεδομένα περνώντας διαχρονικά μηνύματα για την πολιτική, την κοινωνία, τους πολίτες, την εξουσία και το δίκαιο.

[*] Η Βαρβάρα Παναγούλια, είναι ηθοποιός και θεατρολόγος.

***

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

«Αντιγόνη»
Του Σοφοκλή

Μετάφραση: Παναγιώτα Πανταζή
Σκηνοθεσία: Θέμης Μουμουλίδης
Συνεργάτης σκηνοθέτης: Μάνος Καρατζογιάννης
Κοστούμια: Παναγιώτα Κοκκορού
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Φωτισμοί: Νίκος Σωτηρόπουλος
Χορογραφία: Βρισηίδα Σολωμού
Ερμηνεύουν
Κρέων: Θανάσης Παπαγεωργίου, Αντιγόνη: Χριστίνα Χειλά Φαμέλη, Ισμήνη: Ντόρα Μακρυγιάννη, Φύλακας, Άγγελος: Μάνος Καρατζογιάννης, Αίμων: Δημήτρης Σαμόλης, Τειρεσίας: Μάρκος Παπαδοκωνσταντάκης
Φωτογραφίες: Αγγελική Κοκκοβέ
Βοηθός Σκηνοθέτη: Βίκυ Παναγιωτοπούλου
***
ΕΔΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ