Ο Ακταίων είχε εκπαιδευτεί ως ένας εξαιρετικός κυνηγός από τον σοφό και καλοκάγαθο κένταυρο Χείρωνα. Η ιστορία του Ακταίονα είναι όμως γνωστή, όχι για τις ικανότητές του ως κυνηγού, αλλά επειδή κατέληξε θήραμα των σκυλιών του μεταμορφωμένος σε αρσενικό ελάφι.
Πατέρας του Ακταίονα ήταν ο Αρισταίος, γιος του θεού Απόλλωνα, και μητέρα του η Αυτονόη, κόρη του Κάδμου, του πρώτου βασιλιά των Θηβών. Υπάρχουν τέσσερις βασικές εκδοχές του μύθου του Ακταίονα. Η πιο διάσημη βρίσκεται στις «Μεταμορφώσεις» του Ρωμαίου ποιητή Οβίδιου. Πρόκειται για μια συλλογή από ιστορίες και μύθους, πολλές από τις οποίες αφορούν τις μεταμορφώσεις ανθρώπων σε ζώα και φυτά.
Σύμφωνα με τον Οβίδιο, ο Ακταίων κυνηγούσε μια μέρα στο δάσος, όταν συνάντησε τη θεά του κυνηγιού Άρτεμη και τις νύμφες ακολούθους της να κάνουν μπάνιο σε μια μυστική πηγή στο όρος του Κιθαιρώνα. Η Άρτεμις ήταν αυστηρή προστάτιδα της αγνότητας και της παρθενίας των ακολούθων της, έτσι όταν έπιασε τον Ακταίονα να κοιτάζει το γυμνό της κορμί, εξοργίστηκε.
Η θεά για να τον εκδικηθεί, του έριξε μερικές σταγόνες στο κεφάλι, μετατρέποντάς τον σε ένα αρσενικό ελάφι. Τα ίδια του τα σκυλιά δεν τον αναγνώρισαν, τον πήραν στο κυνήγι και όταν τον έπιασαν, τον κατασπάραξαν. Μετά τον θάνατό του, τα σκυλιά του κυνηγού ούρλιαζαν συνεχώς για τον χαμένο τους κύριο.
Οι κραυγές τους έκαναν τον κένταυρο Χείρωνα να τα λυπηθεί. Έφτιαξε ένα άγαλμα από τον παλιό του μαθητή, που έμοιαζε τόσο ζωντανό, ώστε οι σκύλοι πίστεψαν ότι ήταν πραγματικά ο κύριός τους, κι έτσι σταμάτησαν να ουρλιάζουν.
Στη δεύτερη από τις τέσσερις πιο δημοφιλείς εκδοχές της ιστορίας, ο βασιλιάς των θεών Δίας, σκότωσε τον Ακταίονα επειδή φλέρταρε με τη θεία του Σεμέλη, την οποία ο Δίας ήθελε για τον εαυτό του. Σε μια τρίτη παραλλαγή του μύθου, ο Ακταίων προκάλεσε την οργή της Αρτέμιδος όταν υποστήριξε ότι ήταν πιο ικανός κυνηγός από εκείνη, ενώ στην τέταρτη εκδοχή, ζήτησε με θράσος από την Άρτεμη να γίνει γυναίκα του. Το αποτέλεσμα και στις δύο τελευταίες περιπτώσεις ήταν το ίδιο με την πρώτη: Η θεά μεταμόρφωσε τον Ακταίονα σε αρσενικό ελάφι, κάνοντάς τον έτσι θήραμα και προκαλώντας τον θάνατό του.
