Στη βασική φωτογραφία η μητέρα μου, Αγγελική Αϊβαλιώτου.
Γεννήθηκε στην Καλαμάτα και έφυγε από τη ζωή στην Αθήνα το 1981.
Από τότε δεν πέρασε μια ημέρα χωρίς να τη σκεφτώ
και να την επικαλεστώ…
***
Tης Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Είναι κάτι περισσότερο από μια αφορμή για να ξοδευτούν πάνω από 19 δισεκατομμύρια δολάρια (μόνο στις ΗΠΑ) και να υπενθυμίσουμε τη σημαντικότητα της μητέρας στη ζωή μας. Η Ημέρα της Μητέρας, που φέτος συμπληρώνει 101 χρόνια από την πρώτη φορά του εορτασμού της, έχει ρίζες ιστορικές, αγωνιστικές και εάν συμφωνήσουμε ότι μία ημέρα το χρόνο είναι ορισμένη ως η επίσημη γιορτή, τότε ας θυμηθούμε την αλήθεια πίσω από το συναισθηματισμό.
«Η αλήθεια είναι πως η γιορτή αυτή έχει πολύ πιο μελαγχολικές ρίζες», γράφει ο Brian Handwerk στο National Geographic. «Ξεκίνησε σαν μέρα μνήμης και πένθους των γυναικών που είχαν χάσει τα παιδιά τους στον πόλεμο και υπενθύμιζε πως υπήρχε πολύ και σκληρή δουλειά να γίνει για την ειρήνη.
Όταν η επέτειος άρχισε να παίρνει εμπορικό χαρακτήρα, η μεγαλύτερη υποστηρίκτριά της, Αnna Jarvis, έκανε τα πάντα για να το πολεμήσει καταλήγοντας να πεθάνει μόνη και απένταρη σε ένα σανατόριο».
Η ίδια δεν απέκτησε δικά της παιδιά. Ο θάνατος της μητέρας της όμως το 1905 της έδωσε όποια αφορμή ήθελε για να οργανώσει τους πρώτους εορτασμούς της Ημέρας της Μητέρας το 1908. «Όλα ξεκίνησαν στη δεκαετία του 1850, όταν η μητέρα της Anna ξεκίνησε μαζί με άλλες γυναίκες της δυτικής Βιρτζίνια να διοργανώνει ομάδες εθελοντισμού.
Η πρώτη Ημέρα της Μητέρας ήταν αφιερωμένη στη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής και την προσπάθεια μείωσης της βρεφικής θνησιμότητας με την καταπολέμηση των ασθενειών και τον περιορισμό της μόλυνσης του γάλακτος.
Σύμφωνα με την ιστορικό Katharine Antolini του Wesleyan College, οι γυναίκες φρόντιζαν και τους τραυματισμένους στρατιώτες και από τα δύο μέτωπα του αμερικανικού εμφυλίου πολέμου (1861-1865).
***
Στα μεταπολεμικά χρόνια η Jarvis και οι υπόλοιπες γυναίκες οργάνωναν πικνίκ “Φιλίας” και συμβολικές εκδηλώσεις με μηνύματα γύρω από την ειρήνη και τη συμφιλίωση των δύο πλευρών.
Ήταν τότε όταν η Julia Ward Howe, γνωστή για τη σύνθεση του Ύμνου Μάχης για τη Δημοκρατία, συνέταξε τη Διακήρυξη για τη Γιορτή της Μητέρας καλώντας τις γυναίκες να αναλάβουν ενεργό πολιτικό ρόλο στην προώθηση της ειρήνης, προσθέτει ο Ηandwerkc. Όμως κυρίως υπεύθυνη για αυτό που ονομάζουμε σήμερα Ημέρα της Μητέρας ήταν η κόρη της, Anna -που θα περνούσε το μεγαλύτερο μέρος της μετέπειτα ζωής της αγωνιζόμενη γι’ αυτό που τελικά κατέληξε να είναι.
Στις 10 Μαΐου εκείνης της χρονιάς, οικογένειες συγκεντρώθηκαν σε εκδηλώσεις στη γενέτειρα της Jarvis στο Grafton της West Virginia – μια εκκλησία που τώρα έχει μετονομαστεί σε Διεθνή Βωμό της Ημέρας της Γυναίκας – καθώς και στη Φιλαδέλφεια, όπου η Jarvis ζούσε εκείνη την εποχή, και σε πολλές άλλες πόλεις. Σε μεγάλο βαθμό, κυρίως μέσω των προσπαθειών της Jarvis, η Ημέρα της Μητέρας άρχισε να γιορτάζεται σε περισσότερες πόλεις, μέχρι που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Woodrow Wilson το 1914 καθιέρωσε επίσημα τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου.
«Για την Jarvis ήταν η μέρα που πήγαινες σπίτι για να περάσεις χρόνο με τη μητέρα σου και να την ευχαριστήσεις για όσα έκανε», γράφει η Wesleyan Antolini από τη Δυτική Βιρτζίνια στη διδακτορική της διατριβή με τίτλο Γιορτάζοντας τη Μητρότητα: η Anna Jarvis και η υπεράσπιση της Ημέρας της Μητέρας της. «Δεν έγινε για να εορταστούν όλες οι μητέρες. Ήταν για να εορταστεί η καλύτερη μητέρα που έχεις γνωρίσει ποτέ – η δική σου μητέρα – ως ο γιος ή ως η κόρη της». Γι’ αυτό η Jarvis επέμενε στον ενικό αριθμό Mother’s Day και όχι στον πληθυντικό Mothers’ Day», διευκρινίζει η Antolini.
Αυτό που όμως ξεκίνησε σαν επιτυχία της Jarvis σύντομα ήταν μια αποτυχία, τουλάχιστον στα δικά της μάτια.
***
Επίθεση στη Γιορτή της Μητέρας
«Η αρχική ιδέα της Anna Jarvis σύντομα μετατράπηκε σε χρυσωρυχείο για το εμπόριο», συνεχίζει ο Handwreck για τη σταυροφορία της Jarvis ενάντια στην εκμετάλλευση μιας υπόθεσης προσωπικής. Αποφασισμένη και μαχητική, «οργάνωσε μποϊκοτάζ, απείλησε με μηνύσεις, επιτέθηκε ακόμα και στην Πρώτη Κυρία των ΗΠΑ, Eleanor Roosevelt, επειδή χρησιμοποίησε την Ημέρα της Μητέρας για να αντλήσει κεφάλαια για φιλανθρωπίες. “Το 1923 εισέβαλε σε ένα συνέδριο εμπόρων ζαχαροπλαστικής στη Φιλαδέλφεια”, λέει η Antolini. Μια παρόμοια διαμαρτυρία συνέβη δύο χρόνια αργότερα όταν οι Μητέρες του Αμερικανικού Πολέμου, μια οργάνωση που υπάρχει ακόμα, χρησιμοποίησαν την Ημέρα της Μητέρας για να συγκεντρώσουν κεφάλαιο και κάθε χρόνο πουλούσαν γαρίφαλα. Η Anna αγανάκτησε ξανά και το 1925 εισέβαλε σε ένα συνέδριο που έγινε στη Φιλαδέλφεια και τελικά συνελήφθη για διατάραξη της κοινής ησυχίας”.
Το 1948 πεθαίνει σε ηλικία 84 ετών σε ένα σανατόριο της Φιλαδέλφεια, φτωχή και εξαντλημένη από την εναντίωση της στη Γιορτή που η ίδια δημιούργησε.
***
Γιορτή του Εμπορίου
Σήμερα, η Ημέρα της Μητέρας συνεχίζει να είναι μια γιορτή του καταναλωτισμού. Σύμφωνα με την Εθνική Ομοσπονδία Λιανικού Εμπορίου οι Αμερικανοί θα ξοδέψουν κατά μέσο όρο 168, 94 δολάρια (περίπου 6 δολάρια λιγότερα από πέρσι) ενώ οι συνολικές δαπάνες αναμένεται να φτάσουν τα 19.9 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η εταιρεία Hallmark Cards που πούλησε την πρώτη επετειακή κάρτα για την Ημέρα της Μητέρας στις αρχές του 192ο αναφέρει ότι είναι η τρίτη πιο δημοφιλής αφορμή για ανταλλαγή ευχών τυπωμένες σε χαρτί μετά τα Χριστούγεννα και τη Γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου, φτάνοντας περίπου τις 133 εκατομμύρια αποστολές.
Νίκη της μητρότητας
«Σχεδόν όλοι οι θάνατοι μητέρων μπορεί να προληφθούν όπως αποδεικνύεται από τις τεράστιες ανισότητες που εμφανίζονται μεταξύ των πλουσιότερων και των φτωχότερων χωρών», αναφέρει στο σημείωμα της με αφορμή την Ημέρα της Μητέρας η UNICEF Ελλάδος.
Η πιθανότητα που έχει μια γυναίκα να πεθάνει από επιπλοκές κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του τοκετού κατά τη διάρκεια ζωής της, είναι στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες του κόσμου 1 στις 41 ενώ στις αναπτυγμένες χώρες είναι 1 στις 3.300. H μητρική θνησιμότητα έχει μειωθεί σχεδόν στο μισό μεταξύ 1990 (532.000) και 2015 (303.000) “όμως η υγεία και ευημερία των μητέρων, από την οποία εξαρτάται άμεσα η επιβίωση και ανάπτυξη των παιδιών, ιδιαίτερα στις φτωχότερες χώρες του κόσμου, απέχει πολύ από το να είναι εξασφαλισμένη”, σημειώνει.
Ακόμη, πάνω από 800 γυναίκες πεθαίνουν καθημερινά από επιπλοκές κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ή του τοκετού. Για κάθε γυναίκα που πεθαίνει, περίπου 20 άλλες υποφέρουν από σοβαρούς τραυματισμούς, μολύνσεις ή αναπηρίες. Σχεδόν όλοι οι μητρικοί θάνατοι (το 99%) παρατηρούνται στις αναπτυσσόμενες περιοχές.
Δύο περιοχές, η υπό-Σαχάρια Αφρική και η Νότια Ασία, ευθύνονται για το 88% των μητρικών θανάτων παγκοσμίως. Στην υπό-Σαχάρια Αφρική παρατηρείται το μεγαλύτερο ποσοστό: 546 θάνατοι μητέρων, ανά 100.000 ζώντα νεογνά, ή 201.000 μητρικοί θάνατοι ετησίως. Αυτό αποτελεί τα δύο τρίτα (66%) όλων των μητρικών θανάτων παγκοσμίως, σε ετήσια βάση.
Στην Ελλάδα ο δια βίου κίνδυνος θανάτου μιας μητέρας από επιπλοκές κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του τοκετού είναι σε χαμηλότερη θέση σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το 2015, ήταν 3 στις 100.000 γεννήσεις (ίδιος με της Πολωνίας), ενώ αντίστοιχα στην Πορτογαλία ήταν 10, στη Γερμανία 6, στην Κύπρο 7 και στη Γαλλία 8.
Ποίηση για τη μητέρα
Aλέξανδρος Παπαδιαμάντης: Προς την μητέρα μου (1873)
Μάννα μου, ἐγώ ᾽μαι τ᾽ ἄμοιρο, τὸ σκοτεινὸ τρυγόνι
ὁποὺ τὸ δέρνει ὁ ἄνεμος, βροχὴ ποὺ τὸ πληγώνει.
Τὸ δόλιο! ὅπου κι ἂν στραφεῖ κι ἀπ᾽ ὅπου κι ἂν περάσει,
δὲ βρίσκει πέτρα νὰ σταθεῖ κλωνάρι νὰ πλαγιάσει.
Ἐγὼ βαρκούλα μοναχή, βαρκούλ᾽ ἀποδαρμένη
μέσα σὲ πέλαγο ἀνοιχτό, σὲ θάλασσ᾽ ἀφρισμένη,
παλαίβω μὲ τὰ κύματα χωρὶς πανί, τιμόνι
κι ἄλλη δὲν ἔχω ἄγκουρα πλὴν τὴν εὐχή σου μόνη.
Στὴν ἀγκαλιά σου τὴ γλυκειά, μανούλα μου, ν᾽ ἀράξω
μὲς στὸ βαθὺ τὸ πέλαγο αὐτὸ πριχοῦ βουλιάξω.
Μανούλα μου, ἤθελα νὰ πάω, νὰ φύγω, νὰ μισέψω
τοῦ ριζικοῦ μου ἀπὸ μακρυὰ τὴ θύρα ν᾽ ἀγναντέψω.
Στὸ θλιβερὸ βασίλειο τῆς Μοίρας νὰ πατήσω
κι ἐκεῖ νὰ βρῶ τὴ μοίρα μου καὶ νὰ τὴν ἐρωτήσω.
Νὰ τῆς εἰπῶ: εἶναι πολλά, σκληρὰ τὰ βασανά μου
ὡσὰν τὸ δίχτυ ποὺ σφαλνᾶ θάλασσα, φύκια κι ἄμμο
εἶναι κι ἡ τύχη μου σκληρή, σὰν τὴv ψυχὴ τὴ µαύρη
π᾽ ἀρνήθηκε τὴν Παναγιὰ κι ὁ πόλεος δὲν θά ᾽βρει.
Κι ἐκείνη μ᾽ ἀποκρίθηκε κι ἐκείνη ἀπελογήθη:
Ἦτον ἀνήλιαστη, ἄτυχε, ἡ μέρα ποὺ γεννήθης
ἄλλοι ἐπῆραν τὸν ἀνθὸ καὶ σὺ τὴ ρίζα πῆρες
ὄντας σὲ ἒπλασ᾽ ὁ Θεὸς δὲν εἶχε ἄλλες μοῖρες.
***
Ντίνος Χριστιανόπουλος: Τύψεις
όσο περνούν οι μέρες και μακραίνει
η ηλικία της σεμνότητας, αισθάνομαι
τις ανεπαίσθητες ραγισματιές εντός μου
από νύχτα σε νύχτα να πληθαίνουν:
δρόμοι που πήρα με χαμηλωμένα μάτια
φώτα που πέσαν πάνω μου ανελέητα
λόγια πιο πρόστυχα κι απ’ τις χειρονομίες –
μα πιο πολύ, η όψη της μητέρας μου
όταν γυρνώ αργά το βράδυ και τη βρίσκω
μ’ ένα βιβλίο στο χέρι να προσμένει
βουβή ξενυχτισμένη και χλομή
***
Κική Δημουλά “Το μικρό μου παιδί”
Το μικρό μου παιδί
σοβαρή αταξία έκανε πάλι.
Στο πεζούλι του σύμπαντος σκαρφάλωσε,
σκούντησε με το χέρι του
το κρεμασμένο
στον τοίχο τ’ ουρανού
κόκκινο πιάτο,
κι έχυσε όλο το φως επάνω του.
Ο Θεός απόρησε
που είδε τον ήλιο
ντυμένο ρούχα παιδικά
να κατεβαίνει τρέχοντας
της φαντασίας μου τη σκάλα
και να έρχεται σε μένα.
Κι εγώ κάθομαι τώρα
και μαλώνω αυστηρά
το μικρό μου παιδί,
ενώ κλέβω κρυφά
τον χυμένο επάνω του ήλιο.
***
Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ: Η μάνα μου κι ο Σατανάς
Τη Μεγάλη Παρασκευή
η Παναγιά ξαναγίνεται το πρόσωπο της ημέρας
και η δική μου μάνα ξεμαρμαρώνει.
Δε φοράει πια εκείνο το ροζ
που τη θάψανε
κι ούτε κατεβαίνει ολοένα
με το κουτί της μαζί.
Τη Μεγάλη Παρασκευή
η μάνα μου ζωντανή, ζεστή σαν το κερί
φοράει το τετριμμένο και μαζί το άλλο.
Το νύχι της το προτελευταίο
παχουλό στις άκρες σαν το δικό μου
άγνωστη
όταν κρυφοσκεπτόταν
και κρυφοαμάρτανε
μακριά μου
σαν άρχιζε τον ατέλειωτο θάνατό της
***
Στον κόσμο
Η γιορτή των μαμάδων του κόσμου είναι κινητή και γιορτάζεται κάθε χρόνο τη δεύτερη Κυριακή κάθε Μαΐου.
Στην Ελλάδα η γιορτή της μητέρας αρχικά συνδέθηκε με την εορτή της Υπαπαντής στις 2 Φεβρουαρίου. Σταδιακά όμως επικράτησε ο εορτασμός τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου
Οι πρώτες αναφορές για Γιορτή της Μητέρας και της μητρότητας έρχονται από την αρχαία Ελλάδα.
Η μητέρα Γη (Γαία) σύζυγος του Ουρανού είναι η προσωποποίηση της φύσης, που γεννά όλο τον κόσμο και λατρεύεται σαν η υπέρτατη θεότητα. Η λατρεία περνά στη συνέχεια στην κόρη της, Ρέα, σύζυγο και αδερφή του Κρόνου. Η Ρέα λατρεύεται σαν η “Μητέρα των Θεών”, καθώς φαίνεται να είναι η πρώτη, που γέννησε με τοκετό και ανάθρεψε τα παιδιά της με μητρικό γάλα. Οι αρχαίοι Έλληνες απέδιδαν τιμές στη Ρέα κάθε άνοιξη, καθώς ήταν και θεά της γης και της γονιμότητας.
Γαλλία
Το 1950 ένας νόμος στη Γαλλία, καθιέρωση την τέταρτη Κυριακή του Μαΐου ως τη «γιορτή της μητέρας». Οι Γάλλοι, γιορτάζουν τη γυναίκα που τους έφερε στη ζωή, με κάρτες, δώρα, λουλούδια και οικογενειακά γεύματα.
Κίνα
Αν και καθιερώθηκε σχετικά πρόσφατα στην Κίνα, γιορτάζεται τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου με δώρα και εκδηλώσεις.
Μεγάλη Βρετανία
Από τον 16ο αιώνα, οι Άγγλοι είχαν καθιερώσει την τέταρτη Κυριακή του Μαΐου ως την ημέρα που είναι αφιερωμένη στη μητέρα και οι οικογένειες ενώνονται και πηγαίνουν στην εκκλησία. Κατά τον 20ο αιώνα, η ημέρα αυτή, αν και διατήρησε την παράδοση που θέλει τις οικογένειες να μαζεύονται στο σπίτι, είχε και μία πιο σύγχρονη νότα, με τα παιδιά να χαρίζουν ευχαριστήριες κάρτες στις μητέρες τους.
Μεξικό
Στο Μεξικό η Ημέρα της Μητέρας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Για την ακρίβεια, η 10η Μαΐου, ανεξάρτητα με το τι μέρα πέφτει είναι η μέρα όπου τα εστιατόρια είναι πιο γεμάτα από ποτέ. Τα λουλούδια είναι πάντα ένα καλό δώρο, και τους εορτασμούς συμπληρώνει μουσική και το φαγητό.
Ινδία
Μπορεί η ημέρα εκείνη να είναι σχετικά πρόσφατο έθιμο στην Ινδία, αλλά κάθε δεύτερη Κυριακή του Μαΐου τα παιδιά δείχνουν την αγάπη τους στη μητέρα τους προσφέροντας λουλούδια, δώρα και ευχαριστήριες κάρτες.
Ιαπωνία
Η Ιαπωνία είχε αρχικά ταυτίσει την Ημέρα της Μητέρας (Haha no Hi, όπως τη λένε) με τα γενέθλια της Αυτοκράτειρας Koujun, αλλά τελικά μεταφέρθηκε τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, όπου τα παιδιά συνηθίζουν να προσφέρουν λουλούδια στη μητέρα τους.
Ρωσία
Στην Πρώην Σοβιετική Ένωση γιόρταζαν τις μητέρες στις 8 Μαρτίου, αλλά από το 1998 και μετά γιορτάζεται την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου. Βέβαια, πολλοί είναι εκείνοι που επιλέγουν να δώσουν τα δώρα στη μητέρα τους τον Μάρτιο.
Αίγυπτος
Στην Αίγυπτο, αλλά και σε πολλές άλλες αραβικές χώρες, η Ημέρα της Μητέρας γιορτάζεται στις 21 Μαρτίου, την πρώτη μέρα της Άνοιξης. Εκείνη την ημέρα, αν και δεν είναι επίσημα εθνική εορτή, συνηθίζουν να δίνουν δώρα.
Ταϊλάνδη
Στην Ταϊλάνδη η Ημέρα της Μητέρας γιορτάζεται στις 12 Αυγούστου, που είναι και τα γενέθλια της Βασίλισσας Sirikit. Εκείνη την ημέρα γίνονται παρελάσεις και πολλές εορταστικές εκδηλώσεις.
