«Κάνε τους να κλάψουν, γαμώτο, κάνε τους να γελάσουν, κάνε τους να πιστέψουν ότι είσαι το αναποφάσιστο, παραστρατημένο φιλαράκι τους ή ότι είσαι ο Μεγαλοδύναμος. Ή κούρντισέ τους. Ακόμα κι εναντίον σου. […] Πες τους ό,τι σου κατέβει. Αλλά, για τ’ όνομα του Θεού, μην προσπαθήσεις να τους βελτιώσεις τον τρόπο που δουλεύει το μυαλό τους».
«Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά» του Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν: Αυτό είναι το βιβλίο – ορόσημο της χρονιάς που πέρασε. Για πρώτη φορά μεταφράστηκε στα ελληνικά και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις το αριστούργημα του Πεν Γουόρεν, ένα πολιτικό και ταυτόχρονα υπαρξιακό μυθιστόρημα και ένα από τα πιο σημαντικά του 20ού αιώνα.
«Το Αφεντικό γέλασε. “Δικαστά”, είπε κόβοντας το γέλιο, “εσύ δεν έχεις καμιά ανάγκη να πάρεις ρίσκα. Πάνε σαράντα χρόνια που πέφτεις μέσα στους υπολογισμούς σου σε τούτη την Πολιτεία. Τη βγάζεις αραχτός εδώ μέσα κι έχεις τα νεγράκια να σου κουβαλάνε χοροπηδώντας τα ποτά σου κι εσύ κάνεις τους υπολογισμούς σου.
Καθόσουν εδώ μέσα και γελούσες μόνος σου κι όλοι οι υπόλοιποι ήταν έξω και ιδροκοπούσανε στις προεκλογικές συγκεντρώσεις και τους έβγαινε ο πάτος, κι άμα ήθελες τίποτα, άπλωνες το χέρι σου και το έπαιρνες. Άμα, βέβαια, σου έμενε λίγος χρόνος ελεύθερος από το κυνήγι της πάπιας και τις νομικές υπηρεσίες στις επιχειρήσεις, δούλευες και μια στάλα σαν Γενικός Εισαγγελέας. Αυτό έκανες. Ή το ‘παιζες Δικαστής. Έχεις κάνει πολλά χρόνια Δικαστής. Τι λες, πώς θα ‘ναι αν πάψεις να είσαι;”»
(Μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Πόλις, 2020, σελ. 66 – 67)
“κάτω από τα μάτια το σαγόνι στριφογυρίζει μασουλώντας τον καπνό με μια αργή, σχολαστική, αμείλικτη κίνηση, σαν την πορεία της Ιστορίας. Ο Χρόνος δεν μετράει για το γουρούνι ούτε για την Ιστορία.]…”.
Νέος, οραματιστής και φιλόδοξος, ο Γουίλι Σταρκ ξεκινά την πολιτική του σταδιοδρομία αποφασισμένος να πάρει εκδίκηση για την ταπεινή του καταγωγή, να ταχθεί στην υπηρεσία του λαού, των απόκληρων και των αδικημένων, να αγωνιστεί για μια άλλη, προοδευτική Αμερική.
Τώρα πια είναι ο πανίσχυρος κυβερνήτης μιας Πολιτείας του αμερικανικού Νότου. Πεπεισμένος ότι τα αγνά ιδανικά ελάχιστη σχέση έχουν με τη σκληρή πραγματικότητα, οδηγείται στο συμπέρασμα ότι, αν θέλει να παραμείνει πιστός στους στόχους του και ταυτόχρονα να διατηρηθεί στην εξουσία, δεν πρέπει να φοβάται αλλά, αντιθέτως, να εκμεταλλεύεται τη διαφθορά που επικρατεί στις ανθρώπινες σχέσεις, και να επιδίδεται με κυνισμό στον κατάλληλο χειρισμό ανθρώπων και καταστάσεων.
Όταν ο αριστοκρατικής καταγωγής δικαστής Μόνταγκιου Ίρβιν, που έχει τη φήμη του αδιάφθορου, στέκεται απέναντί του, ο Σταρκ καλεί σε βοήθεια τον σύμβουλό του Τζακ Μπέρντεν, στον οποίο αναθέτει να ξεψαχνίσει το παρελθόν του δικαστή: είναι βέβαιος ότι και εκείνος έχει θαμμένους σκελετούς στην ντουλάπα του. Ο Τζακ είναι ο άλλος κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος. Πρώην δημοσιογράφος, με ιστορικές σπουδές, άνθρωπος ιδιαίτερα καλλιεργημένος, παρατηρεί τα πάντα ως αφηγητής και αυτόπτης μάρτυρας, παραμένοντας διαρκώς αποστασιοποιημένος. Έχει επίγνωση τόσο της αξίας του καλού όσο και της κυριαρχίας του κακού. Διχάζεται ανάμεσα στον θαυμασμό και την απέχθειά του για το πρόσωπο του Σταρκ, γνωρίζοντας βαθιά μέσα του πως δεν θα καταφέρει να μείνει αμέτοχος ως το τέλος και πως η Ιστορία θα τον αδράξει.
Το “Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά” είναι ένα πολιτικό μυθιστόρημα, φιλοσοφικών και ηθικών αναζητήσεων, που αναδεικνύει το βάθος του στοχασμού και το εύρος της καλλιέργειας του συγγραφέα του, ένα έργο που εντυπωσιάζει με τη λεπτοδουλεμένη γλώσσα και με το ύφος του, συχνά λυρικό, ενίοτε απλό και λιτό, πάντα όμως νευρώδες και πλημμυρισμένο από εικόνες.
Εξαίρετη, υποβλητική ελεγεία για την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, το Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά συγκαταλέγεται στα μεγάλα μυθιστορήματα του 20ού αιώνα.
“Το πρόσωπο που σε αγαπάει σ’ έχει επιλέξει από την τεράστια μάζα του άμορφου πηλού που είναι η ανθρωπότητα για να φτιάξει κάτι μ’ εσένα, και ο άμορφος ασήμαντος πηλός που είσαι εσύ θέλει να μάθει τί μορφή του δόθηκε.
Ταυτόχρονα όμως εσύ, μέσα από τη διαδικασία του να αγαπάς κάποιον, γίνεσαι καθεαυτόν, παύεις να είσαι κομμάτι της συνέχειας του άμορφου πηλού, αποκτάς τη ζωοποιό αναπνοή και εγείρεσαι. Οπότε δημιουργείς τον εαυτό σου δημιουργώντας κάποιον άλλον, ο οποίος, πάντως, έχει και αυτός δημιουργήσει εσένα, διαλέγοντας μέσα από τη μάζα το κομμάτι του πηλού που είσαι εσύ.
Άρα, υπάρχουν δύο εσύ, το ένα αυτό που δημιούργησες εσύ ο ίδιος αγαπώντας και το άλλο εκείνο που δημιουργεί το αγαπημένο πρόσωπο αγαπώντας εσένα. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση ανάμεσα στα δυο εσύ, τόσο περισσότερο ο κόσμος μοχθεί και φθονεί γύρω από τον άξονα του.
Αν όμως αγαπάς και αγαπιέσαι ιδανικά, τότε δεν θα υπάρχει καμία διαφορά ανάμεσα στα δύο εσύ ούτε καμία απόσταση. Θα συμπίπτουν άψογα, θα υπάρχει άψογη σύγκλιση, σαν το αεροσκόπιο όταν ευθυγραμμίζει τέλεια τις δίδυμες εικόνες της κάρτας”.
“Η διηνεκής αξία του Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ο Γουίλι Σταρκ κατέλαβε μια θέση στη συλλογική λογοτεχνική μας συνείδηση, δίπλα στον Κάπτεν Άχαμπ, τον Χοκ Φιν, τον Τζέι Γκάτσμπι, τον Χόλντεν Κόλφιλντ, τον “Λαγό” Άρμστρονγκ και μερικούς ακόμη”. (Τζόις Κάρολ Όουτς, The New York Review of Books)
“Αρχίζει ως κωμωδία της εξουσίας, δανείζεται τους τρόπους της ιστορικής τοιχογραφίας και καταλήγει ως τραγωδία. Η λαμπρότητα της γραφής είναι αντάξια του βάθους του στοχασμού. Αριστούργημα; Ναι”. (Les Inrocks)
Ο Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν γεννήθηκε στο Γκάθρι της Πολιτείας Κεντάκι των ΗΠΑ το 1905 και πέθανε στο Στράτον της Πολιτείας Βερμόντ το 1989. Ποιητής, πεζογράφος, κριτικός και πανεπιστημιακός δάσκαλος, είναι ο μόνος Αμερικανός συγγραφέας που τιμήθηκε τόσο με το βραβείο Πούλιτζερ ποίησης (δύο φορές, το 1957 και το 1979) όσο και με το Πούλιτζερ μυθιστορήματος (για το “Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά”, το 1947). Είναι επίσης ο πρώτος που έλαβε, το 1986, τον τίτλο του Δαφνοστεφούς Ποιητή των ΗΠΑ. Βραβεύθηκε με το Εθνικό Βραβείο Ποίησης των ΗΠΑ και τιμήθηκε με το Medal of Freedom από τον Πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ, καθώς επίσης και με το National Medal of Arts.
Σπούδασε φιλολογία στα Πανεπιστήμια Vanderbilt, Μπέρκλεϊ, Γέιλ και Οξφόρδης (στο τελευταίο, ως Rhodes Scholar υπότροφος). Εργάστηκε ως καθηγητής φιλολογίας στo Southwestern College του Μέμφις, στο Louisiana State University, στο University of Minnesota και στο Yale University, από το 1950 ως το 1956 και από το 1961 ως το 1973, οπότε και ανακηρύχθηκε ομότιμος καθηγητής. Το 1935 έγινε συνιδρυτής και συνεκδότης του σημαντικού λογοτεχνικού περιοδικού The Southern Review (το οποίο φιλοξένησε κείμενα, μεταξύ άλλων, των Mary MacCarthy, Ford Madox Ford και W.H. Auden). Έγραψε πλήθος κριτικά δοκίμια υπό την οπτική γωνία της σχολής της Νέας Κριτικής, ενώ μαζί με τον Cleanth Brooks συνέγραψαν τα περίφημα πανεπιστημιακά εγχειρίδια Understanding Poetry, Understanding Fiction και Fundamentals of Good Writing.
Όταν εκδόθηκε το “Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά”, ο Σίνκλερ Λιούις χαρακτήρισε τον Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν ως «τον πιο ταλαντούχο συγγραφέα του Νότου και έναν από τους σπουδαιότερους συγγραφείς της χώρας». Το βιβλίο γνώρισε δύο κινηματογραφικές μεταφορές (η πρώτη, αριστουργηματική, σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Ρόσεν, τιμήθηκε με το Όσκαρ καλύτερης ταινίας) και δύο τηλεοπτικές (η πρώτη από τον Σίντνεϊ Λιούμετ). Το βιβλίο ενέπνευσε στον Carlisle Floyd την όπερα Willie Stark και διασκευάστηκε για το θέατρο από τον Adrian Hall.
- Αρχική εικόνα: Ο Robert Penn Warren και η οικογένειά του στο σπίτι τους στο Fairfield, Κονέκτικατ, 1959. Φωτογραφία από τον Sam Falk των New York Times.
