Xθες Δευτέρα, 20 Ιανουαρίου, ξύπνησα πάλι με μια αίσθηση απαξίας και απογοήτευσης. Η Φρουφρού κοιμόταν κουλουριασμένη και ανύποπτη πάνω στη ρόμπα μου. Στα πόδια του κρεβατιού πεσμένο ανοιχτό το τελευταίο βιβλίο του Μουρακάμι, που διάβαζα αποβραδίς. Αλλά και την Κυριακή είχα ξυπνήσει απότομα στη μέση ενός εφιάλτη. Με έντονη την πικρή του γεύση είχα μείνει αλαφιασμένη και υποτονική να κοιτώ από το μπαλκόνι την Κλωστούλα, τη Μασκούλα και τη Μορφούλα, τις γάτες του κήπου, να κυνηγιούνται στο γρασίδι. Αυτή τη φορά όμως το συναίσθημα ήταν πιο μελαγχολικό. Ένα ενοχλητικό τηλεφώνημα ήρθε να επιβεβαιώσει το ανακάτεμα των συναισθημάτων, ανασφάλεια, μοναξιά, άρνηση, διάθεση απομόνωσης, θλίψη. Με το που μπήκα στο Διαδίκτυο έμαθα και τη δυσάρεστη είδηση της αναχώρησης από τη ζωή ενός νέου και αξιόλογου ηθοποιού και παραγωγού της Of-Of Athens σκηνής, του Γιώργου Κατινά. Απώλεια. Ματαίωση. Ερωτήματα. Μελαγχολία. Μελάγχολος. Μέλας+χολος, μαύρη χολή. Ο πρώτος ορισμός της μελαγχολίας δόθηκε από τον Ιπποκράτη τον 5ο αιώνα ως η «μέλαινα χολή», θεωρούμενη ως ένα από τα τέσσερα υγρά του ανθρώπινου σώματος. Η λέξη που μας σύστησε ο Ιπποκράτης, ο οποίος θεωρούσε πως η ψυχική διάθεση του ανθρώπου εξαρτάται από το βαθμό ανάμειξης των σωματικών χυμών, διαμορφώνει τη σχέση σωματικών και ψυχικών λειτουργιών. Σχέση αλληλεξάρτησης. Η ελληνική λέξη πέρασε και σε ξένες γλώσσες. Melancholy, λένε οι Άγγλοι, melancolie οι Γάλλοι, melancholie οι Γερμανοί.
Χθες έμαθα και για την «Blue Monday», καθότι το χρώμα της μελαγχολίας είναι το βαθύ μπλε και μέρα της η τρίτη Δευτέρα του Ιανουαρίου.
Αν αυτή τη μέρα αισθάνεστε θλιμμένοι, κουρασμένοι ή άτυχοι σήμερα, μην ανησυχείτε. Είστε και εσείς ένα από τα πολλά θύματα της ιδιαίτερης αυτής Δευτέρας.
Η τρίτη Δευτέρα του Ιανουαρίου έχει καθιερωθεί να ονομάζεται «Blue Monday», όπερ μεθερμηνευόμενον καταθλιπτική Δευτέρα.
Η συγκεκριμένη Δευτέρα, λοιπόν, θεωρείται η πιο καταθλιπτική ημέρα του χρόνου και όχι χωρίς υπόβαθρο. Βάσει ενός μαθηματικού τύπου στον οποίο συνυπάρχουν ο καιρός, τα χρέη, ο χρόνος που πέρασε από τα Χριστούγεννα, ο χρόνος που πέρασε χωρίς να εκπληρώσουμε κάποιον από τους στόχους της νέας χρονιάς, τα επίπεδα κινήτρων που έχει ο καθένας, αλλά και το αίσθημα ανάγκης να αναλάβει κανείς δράση.
Φυσικά αυτός ο μαθηματικός τύπος δεν μπορεί να σταθεί επιστημονικά και δεν γίνεται αποδεκτός από μαθηματικούς, οι οποίοι τον κατατάσσουν στις ψευδοεπιστήμες και τον απορρίπτουν ως ανοησίες.
Το γεγονός πάντως είναι ότι αρκετές έρευνες κατά το παρελθόν έχουν δείξει ότι ένα μεγάλο ποσοστό των ερωτηθέντων βάζουν αυτή τη συγκεκριμένη ημέρα ως τη χειρότερή τους, με δεύτερη εκείνη μετά την Πρωτοχρονιά.
Στον αντίποδα, σύμφωνα με τον Κλιφ Άρναλ, λέκτορα στο Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ, η πιο χαρούμενη ημέρα του χρόνου υπολογίζεται κάπου ανάμεσα στις 21 και 24 Ιουνίου. Ας την περιμένουμε. Αυτό δεν συνεπάγεται βέβαια να την περιμένουμε θλιμμένοι.
Ο αρχαίος Αριστοτέλης αναρωτιέται: «Διά τι πάντες όσοι περιττοί γεγόνασιν άνδρες ή κατά φιλοσοφίαν ή πολιτικήν ή ποίησιν ή τέχνας φαίνονται μελαγχολικοί όντες…;»
Η Μελαγχολία είναι σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από συνεχή και επίμονη θλίψη, υπερβολική και ανεξήγητη με βάση τους εξωτερικούς παράγοντες, από ελάττωση όλων των ψυχικών λειτουργιών, από αίσθημα ανικανότητας, ανεπέρκειας και ενοχής, από τάση αυτοκαταστροφής που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε αυτοκτονία.
Τον 14ο αιώνα η μελαγχολία καταγράφεται για πρώτη φορά από τους επιστήμονες ως ασθένεια.
Το 1514 ο Άλμπρεχτ Ντύρερ φιλοτεχνεί το χαρακτικό «Μελαγχολία Ι».
Το 1621 ο Ρόμπερτ Μπέρτον συγγράφει την «Ανατομία της μελαγχολίας» την πρώτη αληθινή εγκυκλοπαιδική πραγματεία περί μελαγχολίας.
Το 1805 εκδίδεται το βιβλίο του Σατωμβριάν «Ρενέ», με την πρώτη ενσάρκωση της «ασθένειας του αιώνα».
Το 1917 εκδίδεται το βιβλίο του Φρόιντ «Πένθος και μελαγχολία».
Το 1957 κυκλοφορούν τα πρώτα αντικαταθλιπτικά φάρμακα.
Από το 1970 έως και σήμερα οι στατιστικές τοποθετούν τη μελαγχολία στις πιο διαδεδομένες σύγχρονες ασθένειες.
Η κατάσταση αυτή συνοδεύεται συχνά από άλλες εκδηλώσεις, όπως αϋπνία, άρνηση λήψης τροφής (νευρική ανορεξία) κ.α. Η μελαγχολία μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ψυχική νόσο, ενώ είναι πάντα παρούσα στη μανιοκαταθλιπτική ψύχωση, σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις, συνήθως της γεροντικής ηλικίας (λατ. Senatus marasmus) ή ως συνέπεια συγκινησιακών κλονισμών.
Ο χαρακτηρισμός της ως «ιερής νόσου» υποδηλώνει τη διττή της υπόσταση, διατηρώντας ταυτόχρονα τόσο τη μυστηριακή της πλευρά όσο και την ιατρική – επιστημονική προσέγγιση με το ιατρικό όνομα της «κατάθλιψης».
Έχω διαβάσει πολλά μελαγχολικά ποιήματα, όμως το κορυφαίο θεωρώ πως είναι αυτό του Ντίλαν Τόμας με τίτλο: “Τη μελαγχολική μου τέχνη ασκώντας”.
Τη μελαγχολική μου τέχνη ασκώντας,
στη σιωπή της νύχτας,
όταν μονάχο του φρενιάζει το φεγγάρι,
κι οι εραστές ξαπλώνουν
αγκαλιά με τη θλίψη τους,
παιδεύομαι το φως να τραγουδήσω,
όχι από φιλοδοξία ή για τον επιούσιο,
ούτε για επίδειξη στο παζάρι των ταλέντων
σε φιλντισένια παλκοσένικα,
μα για την αμοιβή την ελάχιστη
απ’ τα μύχια της καρδιάς τους.
Κι έξω απ’ το φεγγάρι που φρενιάζει
δεν γράφω τούτες τις σελίδες που αφρίζουν
μήτε για τον άνδρα τον περήφανο
μήτε για τους νεκρούς που από ψηλά επιβλέπουν
με τ’ αηδόνια και τις ψαλμωδίες τους
μα για τους εραστές,
που αγκαλιάζουνε αιώνων θλίψεις,
που μ’ έχουνε γραμμένο,
κι ούτε τους νοιάζει η μαστοριά κι η τέχνη μου.
Σύμφωνα με τον συγγραφέα και φιλόσοφο Τζορτζ Στάινερ η σ