Σε συνέχεια των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από την ίδρυσή της (1926–2026), η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα διοργανώνει, την Τρίτη 19 Μαΐου 2026, Συμπόσιο με τίτλο «Μαγικά Ξόρκια, Μαντεία και Εξορκισμοί: Μια Πολιτιστική και Κειμενική Παράδοση».
Η εκδήλωση – που θα πραγματοποιηθείς στο Αμφιθέατρο Cotsen Hall – επικεντρώνεται σε νέα έρευνα γύρω από πέντε αξιόλογα σύνθετα χειρόγραφα, η οποία αναδεικνύει μια ζωντανή παράδοση γνώσης και πρακτικής που εκτείνεται στον 16ο και 17ο αιώνα.
Τα χειρόγραφα αυτά, τα οποία σήμερα φυλάσσονται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, στο Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης και στο Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, περιέχουν ένα πλούσιο σύνολο κειμένων — από γιατροσόφια και σεισμολογικά έργα έως ζωδιακούς οδηγούς, σεληνιακά εγχειρίδια, καθώς και εξορκιστικά και παρακλητικά κείμενα.
Στο συμπόσιο θα παρουσιαστεί το ιστορικό και φιλολογικό πλαίσιο αυτών των κειμένων, ενώ παράλληλα θα δοθεί στο κοινό η ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τις διαδικασίες μελέτης τους.
Μακριά από το να αποτελούν σκοτεινά κατάλοιπα του παρελθόντος, αυτά τα έργα αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επιδίωκαν να κατανοήσουν και να επηρεάσουν τόσο τον φυσικό κόσμο όσο και την καθημερινή ζωή.
Γραμμένα με ένα μείγμα λόγιας και δημώδους γλώσσας και αντιγραμμένα από γραφείς διαφορετικού επιπέδου δεξιοτεχνίας, προσφέρουν ένα μοναδικό παράθυρο στη μετάδοση της γνώσης πέρα από κοινωνικά και διανοητικά σύνορα.
Οι ομιλητές θα αναφερθούν στις προκλήσεις και τις ανακαλύψεις που σχετίζονται με τη μεταγραφή, την παλαιογραφική ανάλυση και την κωδικολογική έρευνα, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο τέτοιο πολύπλοκο υλικό αναδεικνύεται και καθίσταται προσβάσιμο σήμερα.
Πιο συγκεκριμένα, στην εκδήλωση θα συμμετέχουν δέκα ερευνητές και καθηγητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Ανάμεσα στους ομιλητές θα βρίσκεται ο Βρετανός ιστορικός David Owens (Πανεπιστήμιο Hertfordshire), η διάλεξη του οποίου, με τίτλο «Η εξέλιξη και η φύση των μαγικών και μαντικών κειμένων στο δυτικό κόσμο σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο», θα εντάξει τις παραδόσεις αυτές σε μια ευρύτερη διεθνή προοπτική.
Η έναρξη των εργασιών θα γίνει με χαιρετισμούς της Διευθύντριας της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, κ. Μαρίας Γεωργοπούλου, του Διευθυντή του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ), κ. Κώστα Κωστή, και του Διευθυντή του Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, κ. Ευάγγελου Καραμανέ.
Το Συμπόσιο θα πραγματοποιηθεί στο Cotsen Hall (Αν. Πολέμου 9, Κολωνάκι) και καλεί τους συμμετέχοντες να εξερευνήσουν ένα συναρπαστικό κειμενικό σύμπαν, όπου η μαγεία, η επιστήμη και η θρησκεία διασταυρώνονται και συνδιοργανώνεται από τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) και το Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών.
Λίγα λόγια για τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη
Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη ιδρύθηκε το 1926 από τον διπλωμάτη και λόγιο, Ιωάννη Γεννάδιο, και συμπληρώνει φέτος 100 χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας και παρουσίας. Ένα από τα πλέον εμβληματικά ιδρύματα της Ελλάδας, διαθέτει μια σημαντική συλλογή σπάνιων βιβλίων και τεκμηρίων που καταγράφουν τις πολλαπλές εκφάνσεις του ελληνισμού στο πέρασμα των αιώνων.
Το έργο της Βιβλιοθήκης καθίσταται εφικτό χάρη στη διαχρονική στήριξη των δωρητών της, οι οποίοι χρηματοδοτούν υποτροφίες, ερευνητικά προγράμματα, εκδόσεις και πολιτιστικές πρωτοβουλίες. Η επιστημονική έρευνα των μελετητών και υποτρόφων της αποτελεί ουσιαστική συνεισφορά στη μελέτη και την προβολή του ελληνικού πολιτισμού.
Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη συνιστά θεμέλιο λίθο διαπολιτισμικού διαλόγου, σε έναν ζωντανό χώρο γνώσης όπου το παρελθόν συνομιλεί δημιουργικά με το μέλλον.
Πληροφορίες:
Γεννάδειος Βιβλιοθήκη
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα
Σουηδίας 61
106 76 Κολωνάκι, Αθήνα
https://www.ascsa.edu.gr/events/details/symposium-magic-spells-divinations-and-exorcisms-a-cultural-and-textual-tradition
https://www.ascsa.edu.gr/events/details/symposium-magic-spells-divinations-and-exorcisms-a-cultural-and-textual-tradition-gr
***
ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ
Μαγικά Ξόρκια, Μαντεία και Εξορκισμοί: Μια Πολιτιστική και Κειμενική Παράδοση
Γεννάδειος Βιβλιοθήκη
Τρίτη, 19 Μαΐου, 2026
Αμφιθέατρο Cotsen
15.45 – 20.30
***
15.45 – Χαιρετισμοί – Εισαγωγή
*Μαρία Γεωργοπούλου, Διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα
*Κώστας Κωστής, Διευθυντής του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ)
*Ευάγγελος Καραμανές, Διευθυντής του Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών
*
15.55 – Σταμάτης Ζωχιός – Σταύρος Γριμάνης
Εισαγωγή – Γενική παρουσίαση του προγράμματος
*
Συνεδρία I: Πολιτισμικές και Κειμενικές Παραδόσεις
Πρόεδρος: Ευάγγελος Καραμανές
16.05 – Γεράσιμος Μέριανος, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών (ΙΙΕ), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
«Όψεις της Μαγείας, της Μαντείας και της Θεραπείας στο Ύστερο Βυζάντιο»
*
16.25 – Σταμάτης Μπουσές, Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Μαγικές Πρακτικές στην Ύστερη Αρχαιότητα»
*
16.45 – Σταύρος Γριμάνης, Ιστορικά και Παλαιογραφικά Αρχεία , Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος (ΜΙΕΤ)
«Κειμενικές Παραδόσεις και Πρακτικές Μαγείας, Μαντείας και Θεραπείας στη Μεταβυζαντινή περίοδο»
*
17.05 – Σταμάτης Ζωχιός, Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών
«Ανάμεσα στη Λειτουργία και τη Μαγεία: Εξορκιστικά και Αποτροπαϊκά Κείμενα στη Νεοελληνική Θρησκευτική Πρακτική»
*
17.30 – Διάλειμμα για καφέ
***
Συνεδρία II: Κείμενα
Πρόεδρος: Σταμάτης Μπουσές
17.45 – Δημήτρης Ντόντης, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το σύμμεικτο μαγικό και αστρολογικό χειρόγραφο MSS 895 της Γενναδείου Βιβλιοθήκης»
*
18.00 – Δέσποινα Καλυβίνου, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Ένας σύμμεικτος κώδικας λαϊκής θρησκευτικότητας, ιατροσοφικής παράδοσης, αστρολογίας, μαντείας και μαγείας. Το χειρόγραφο αρ. 19 της Συλλογής Πεζάρου, ΜΙΕΤ, Ιστορικά και Παλαιογραφικά Αρχεία»
*
18.15 – Στεφανία Δαβίτη, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το μαγικό χειρόγραφο υπ’ αριθμ. 05223α του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας / Ακαδημία Αθηνών»
*
18.30 – Κλεοπάτρα Σκούτζου, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το μαγικό χειρόγραφο αρ. 05223β του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών»
*
18.45 – Αγγελική Σκούτζου, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το μαγικό χειρόγραφο αρ. 05223γ του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών»
*
19.00 – Συζήτηση
***
Κεντρική Ομιλία
Πρόεδρος: Μαρία Γεωργοπούλου
19.15 – David Owens, Πανεπιστήμιο του Hertfordshire
«Η εξέλιξη και η φύση των μαγικών και μαντικών κειμένων στο δυτικό κόσμο σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο»
*
20.00 – Συζήτηση
***
SYMPOSIUM PROGRAM
Magic Spells, Divinations, and Exorcisms:
A Cultural and Textual Tradition
*
Gennadius Library
Tuesday, May 19, 2026
Cotsen Hall
15.45 – 20.30
*
15.45 Welcome
*Maria Georgopoulou, Director of the Gennadius Library / American School of Classical Studies in Athens
*Kostas Kostis, Director of the National Bank of Greece Cultural Foundation
*Evaggelos Karamanes, Director of the Hellenic Folklore Research Centre / Academy of Athens
*
15.55 Stamatis Zochios – Stavros Grimanis
Introduction – General presentation of the project
*
Session I: Cultural and Textual traditions
Chair: Evaggelos Karamanes
16.05 Gerasimos Merianos, Institute of Historical Research (IHR) / National Hellenic Research Foundation
“Aspects of Magic, Divination, and Healing in Late Byzantium”
*
16.25 Stamatis Busses, School of Humanities / Democritus University of Thrace
“Magical Practices in Late Antiquity”
*
16.45 Stavros Grimanis, Historical and Palaeographical Archives / National Bank of Greece Cultural Foundation
“Textual Traditions and Practices of Magic, Divination, and Healing in the Post-Byzantine period”
*
17.05 Stamatis Zochios, Hellenic Folklore Research Centre / Academy of Athens
“Between Liturgy and Magic: Exorcistic and Apotropaic Texts in Modern Greek Religious Practice”
*
17.30 Coffee Break
***
Session II: Texts
Chair: Stamatis Busses
17.45 Dimitris Ntontis, MΑ, Democritus University of Thrace
“The miscellaneous magical and astrological Manuscript MSS 895 of the Gennadius Library”
*
18.00 Despina Kalivinou, MΑ, Democritus University of Thrace
“A miscellaneous codex of popular religion, iatrosophical tradition, astrology, divination, and magic. The Manuscript no. 19 of the Pezaros Collection, MIET / Historical and Palaeographical Archives”
*
18.15 Stephania Daviti, MΑ, Democritus University of Thrace
“The magical Manuscript no. 05223α of the Hellenic Folklore Research Centre / Academy of Athens”
*
18.30 Kleopatra Skoutzou, MΑ, Democritus University of Thrace
“The magical Manuscript no. 05223β of the Hellenic Folklore Research Centre / Academy of Athens”
*
18.45 Aggeliki Skoutzou, MΑ, Democritus University of Thrace
“The magical Manuscript no. 05223γ of the Hellenic Folklore Research Centre / Academy of Athens”
*
19.00 Discussion
***
Keynote Address
Chair: Maria Georgopoulou
19.15 David Owens, University of Hertfordshire
“The development and nature of magical and divinatory texts in the Western world in a global context”
*
20.00 Discussion
