Η Φορούγ Φαρροχζάντ (فروغ فرخزاد, Forugh Farrokhzad), γεννήθηκε στην Τεχεράνη στις 29 Δεκεμβρίου του 1934 και έφυγε από τη ζωή στις 13 Δεκεμβρίου 1967, στην Τεχεράνη.
Η Φορούγ, παραμένει μια εμβληματική, αντισυμβατική Ιρανή ποιήτρια. Το μνήμα της στην Τεχεράνη αποτελεί σημείο συνάντησης για εκατοντάδες νέους, οι οποίοι τιμούν τη μνήμη της, αποδεικνύοντας ότι η ποίησή της -γεμάτη πάθος, ειλικρίνεια και κοινωνική κριτική- παραμένει ζωντανή και αγγίζει τις ψυχές που αναζητούν ουσία.
***
H σημαντικότερη Ιρανή ποιήτρια. Σύμβολο των αδέσμευτων ανθρώπων
Γράφει (και μεταφράζει από τα Φαρσί) ο Καμάλ Ν. Ραχιμί
Η ΖΩΗ ΤΗΣ: Ένας εξαιρετικά μικρός αριθμός των γυναικών του Ιράν έχουν πετύχει την κοινωνική καταξίωση, χωρίς την εξάρτηση από έναν άνδρα ή την υποστήριξη ή και την κηδεμονία ενός αρσενικού. Η πιο γνωστή ανάμεσά τους είναι η ποιήτρια Φορούγ Φαροχζάντ For(o)ugh Farrokhzaad (1935-1967). Ίσως η πιο διάσημη γυναίκα στην ιστορία της σύγχρονης Περσικής Λογοτεχνίας.
Η Φορούγ (στα Πέρσικα σημαίνει “Φως”) γεννήθηκε στην Τεχεράνη σε μια μεσοαστική οικογένεια με επτά παιδιά. Ακολούθησε τη Δημόσια εκπαίδευση μέχρι την ένατη τάξη (Γυμνάσιο), και στη συνέχεια ασχολήθηκε με το ράψιμο και τη ζωγραφική. Παντρεύτηκε στα δεκαεπτά της και ο γιος της, που είναι το αντικείμενο του ποιήματος “Ένα ποίημα για σένα”, γεννήθηκε ένα χρόνο αργότερα. Μέσα σε λιγότερα από δύο χρόνια, ο γάμος της απέτυχε, και η Φορούγ εγκατέλειψε τον γιο της στην οικογένεια του πρώην συζύγου της, προκειμένου να ακολουθήσει την ποίηση και τον ανεξάρτητο τρόπο ζωής.
Στη δεκαετία του 1950 εκφράζεται κραυγαλέα μέσα από τα ποιήματά της «Η αιχμάλωτη» (ακολουθεί μετάφραση, για πρώτη, στην ελληνική γλώσσα), «Δεσμά του γάμου», «Έκκληση στα όπλα» και «Στην αδελφή μου» (ακολουθεί μετάφραση στην αγγλική γλώσσα), και κατηγορεί τα δεινά των γυναικών στο Ιράν και την ταπεινωτική θέση της γυναίκας σχετικά με το συμβατικό γάμο.
Ως διαζευγμένη ποιήτρια στην Τεχεράνη, η Φορούγ προκάλεσε μεγάλη κοινωνική αναστάτωση και αντιμετώπισε μεγάλη αποδοκιμασία, η οποία φούντωνε ολοένα και περισσότερο λόγω των βραχύβιων σχέσεών της με τους άνδρες. Το ποίημα “η αμαρτία” περιγράφει μία από αυτές. Βρήκε κάποια κάποια στιγμή γαλήνης στο εννέα μηνών ταξίδι της στην Ευρώπη, και το 1958 συναντήθηκε με τον Ebrahim Golestan (γεν. 1922). Ο Γκόλεσταν ήταν ένας αμφιλεγόμενος σκηνοθέτης του κινηματογράφου και συγγραφέας με τον οποίο ανέπτυξε την τελευταία σχέση της, που κράτησε μέχρι το θάνατό της. Πέθανε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα το Φεβρουάριο του 1967 σε ηλικία τριάντα δύο ετών.
***
«Η αιχμάλωτη»
(μετ. από τα Φαρσί Καμάλ Νιρουμάντ Ραχιμί)
Πρώτη έκδοση στην ελληνική γλώσσα από 24grammata.com
Σε λαχταρώ, παρόλο που ξέρω, ότι ποτέ
δε θα μπορέσω να σε αγκαλιάσω ολόκαρδα.
Είσαι ο γαλάζιος καθαρός ουρανός.
Κι εγώ, στη γωνιά, σε κλουβί, είμαι το αιχμάλωτο πουλί.
Πίσω από τα κρύα και τα σκοτεινά κάγκελα,
σε σημαδεύω έκπληκτη με μετανιωμένο βλέμμα.
Μπας και κάποιο χέρι να βρεθεί, και να ανοίξω φτερά προς εσένα.
Ονειρεύομαι πως σε μια στιγμή αμέλειας,
μπορεί να πετάξω από τούτη τη σιωπηρή φυλακή.
Ακόμα και αν ο φύλακας το θελήσει,
δεν μου έχει μείνει ανάσα, αλά ούτε αεράκι για να με απογειώσει.
Πίσω από τα κάγκελα, κάθε λαμπερό πρωί,
το βλέμμα ενός παιδιού μου χαμογελά.
Και όταν αρχίσει το τραγούδι της χαράς μου, τα χείλη του μου προσφέρουν το φιλί.
Ω ουρανέ, θέλω μονάχα μια μέρα,
να πετάξω απ’ αυτό το βουβό κελί.
Τι να απαντήσω στα μάτια του κλαμένου παιδιού;
Ξέχασέ με, ουρανέ, είμαι το αιχμάλωτο πουλί.
Είμαι το κεράκι που σκορπά φως στα χαλάσματα, με τη φλόγα της καρδιάς του.
Εάν θελήσω να διαλέξω το σιωπηλό σκοτάδι, θα φέρω τη φωλιά μου στα χαλάσματα.
***
Για την καλύτερη παρουσίαση της Φορούγ και καλύτερη κατανόηση των αναγνωστών μεταφέρουμε μερικά από τα λόγια της.
Μετάφραση από Φαρσί: Καμάλ Νιρουμάντ Ραχιμ
*Η Τέχνη, είναι ο πιο δυνατός έρωτας, και σε αφήνει να τον νιώθεις ολοκληρωτικά, όταν του παραδίδεσαι ολοκληρωτικά.
*Εγώ αγαπώ τη δικιά μας τη Τεχεράνη, ας είναι ό,τι είναι, εγώ πάντως την αγαπώ, μόνο εκεί η ύπαρξή μου βρίσκει λόγο για να υπάρχει. Αγαπώ αυτό τον αποχαυνωτικό ήλιο και τα βαριά σούρουπά της, τα χωματένια δρομάκια και τους κακομοίρηδες, απένταρους, διεφθαρμένους και απατεώνες ανθρωπάκια της τα αγαπώ.
*Εάν ο έρωτας είναι πράγματι ο Έρωτας, τότε η λέξη χρόνος είναι ηλιθιότητα.
*Έχω γράψει περίπου χίλιες σελίδες σενάρια για να φτιάξω ένα κινηματογραφικό έργο, αλλά πάντα μένει για τον άλλο χρόνο. Φοβάμαι να πεθάνω νωρίτερα από ό,τι νομίζω και να μείνουν τα έργα μου στη μέση.
***
Άλλη γέννηση “Tavalodi digar” *
Μετάφραση από Φαρσί: Καμάλ Ν. Ραχιμί, Ιούνιος 2010
Όλη μου η ζωή είναι ένα σκοτεινός στίχος
Που σε παίρνει διαιωνίζοντας
Ως την αυγή της αιωνίας άνθησης κι ανάπτυξης
Σε αυτό το στίχο σε αναστέναξα, Αχ
σε αυτό το στίχο, σε μπόλιασα στο δένδρο, στο νερό και στη φωτιά.
Η Ζωή, ίσως, είναι
Ένας μακρύς δρόμος που το περνά κάθε μέρα, μια γυναίκα με ένα ζεμπίλι.
Η Ζωή, ίσως, είναι
Ένα σκοινί, που το δένει στο λαιμό του ένας άνδρας, για να κρεμαστεί από ένα δένδρο.
Η Ζωή, ίσως, είναι ένα παιδί που επιστρέφει από το σχολείο.
Η Ζωή, ίσως, είναι
Άναμμα ενός τσιγάρου στη ναρκωμένη και χαλαρή διάσταση ανάμεσα σε δύο συνουσίες.
Ή, είναι το χαμένο βλέμμα ενός διαβάτη που με ένα ανόητο χαμόγελο, βγάζοντας το καπέλο του, λέει σε άλλο διαβάτη, «Καλημέρα σας»;
Η Ζωή, ίσως είναι
αυτή η κλειδωμένη στιγμή που το βλέμμα μου αυτοκαταστρέφεται στις κόρες των ματιών σου. Και σε αυτό διακρίνεται η αίσθηση που εγώ τη συγχωνεύω με τη νόηση του φεγγαριού και την αντίληψη του σκότους.
Σε μία κάμαρα, όσο είναι η μοναξιά
Η καρδιά μου, που είναι όσο η αγάπη
Κοιτά τις απλές δικαιολογίες της ευτυχίας της,
Στην όμορφη αποσύνθεση των λουλουδιών στη γλάστρα, στο δενδρύλλιο που φύτεψες στην αυλή μας, στα τραγούδια των καναρινιών, που τραγουδάνε όσο είναι το παράθυρο.
Αχ,
Τόσο είναι το μερίδιό μου
Τόσο είναι το μερίδιό μου
Το μερίδιό μου
Είναι ο ουρανός που κρύβεται με το κρέμασμα μίας κουρτίνας.
Το μερίδιό μου, είναι το κατέβασμα από παρατημένες σκάλες, και μεταμόρφωση σε κάτι σάπιο και ξένο.
Το μερίδιό μου, είναι μία θλιβερή βόλτα στον κήπο των αναμνήσεων, και στο ξεψύχισμα για τη θλίψη μίας φωνής που μου λέει,
«Αγαπώ τα χέρια σου»
Φυτεύω τα χέρια μου στον κήπο,
Θα φυτρώσω, το ξέρω, το ξέρω, το ξέρω,
Και τα χελιδόνια στο βαθούλωμα των μελανιασμένων δάχτυλων μου,
Θα γεννήσουν τα αυγά τους.
Κρεμάω στα δύο μου τα αυτιά,
δυο δίδυμα κεράσια
και τα νύχια μου, τα επιστρώνω με πέταλα από ντάλια
Εκεί υπάρχει ένα σοκάκι,
Τα αγόρια που με είχαν ερωτευτεί, ακόμα,
με τα ίδια ανακατωμένα μαλλιά, λεπτούς λαιμούς και αδύνατα πόδια,
σκέπτονται το αθώο χαμόγελο του κοριτσιού πού, ένα βράδυ, την πήρε ο άνεμος.
υπάρχει ένας δρομάκος που η καρδιά μου τον έχει κλέψει από τις παιδικές μου γειτονιές.
Ταξίδι του όγκου στη γραμμή του χρόνου
Κυοφορία της γραμμής του χρόνου από τον όγκο.
Όγκος από μια συνειδητή εικόνα
Που επιστρέφει από τη γιορτή κάποιου καθρέπτη.
Και έτσι είναι που, κάποιος πεθαίνει, και
κάποιος παραμένει
Κανένας ψαράς δε θα ψαρέψει μαργαριτάρια σε φτωχό ρυάκι που καταλήγει σε χαβούζα.
Εγώ,
Γνωρίζω μία μικρή θλιμμένη νεράιδα
Που ζει στον ωκεανό
Που παίζει τη μελωδία της ψυχή της με μία φλογέρα.
Παίζει, μαλακά, μαλακά
μικρή θλιμμένη νεράιδα
που πεθαίνει το βράδυ με ένα φιλί
και στη χαραυγή, θα ξαναγεννηθεί με ένα φιλί
***
* “Tavalodi Digar” θα μπορούσε να μεταφραστεί «Αναγέννηση» σε μία μετάφραση στα Αγγλικά ο τίτλος είναι “Rebirth”. Όμως η λέξη “Digar” σημαίνει «Άλλο, Αλλιώς..». Εάν η Φορούγ θα ήθελε να εννοήσει «Αναγέννηση» θα χρησιμοποιούσε τη λέξη “Dobaare” αντί για “Digar”
