Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν μία από τις πιο εμβληματικές και διεθνώς αναγνωρισμένες Ελληνίδες ιστορικούς και βυζαντινολόγους του 20ού-21ου αιώνα.
Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926, από γονείς Μικρασιάτες πρόσφυγες. Μεγάλωσε στον Βύρωνα, σε προσφυγικό σπίτι, και η ζωή της συνδέθηκε βαθιά με την ελληνική Ιστορία του 20ού αιώνα.
Η πορεία της υπήρξε ένα σπάνιο παράδειγμα αντοχής, αφοσίωσης στη γνώση και πρωτοπορίας. Από τα παιδικά της χρόνια στην κατεχόμενη Αθήνα, όπου εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και βίωσε την Αντίσταση, μέχρι την απόφασή της να συνεχίσει τις σπουδές της στο Παρίσι το 1953, η Ελένη Γλύκατζη δεν σταμάτησε ποτέ να κοιτάζει μπροστά – με σεμνότητα, αλλά και με ακλόνητη πίστη στην αξία της ιστορικής αλήθειας.
Στη Σορβόνη, όπου ανέπτυξε το μεγαλύτερο μέρος της ακαδημαϊκής της καριέρας, έγραψε ιστορία. Εγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας το 1967 και, το 1976, η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην επτακοσιοχρονη ιστορία του πανεπιστημίου – ένα επίτευγμα που άνοιξε δρόμους για γενιές γυναικών στην ακαδημαϊκή κοινότητα παγκοσμίως. Η ειδίκευσή της στο Βυζάντιο δεν ήταν απλώς επιστημονική, ήταν βαθιά συναισθηματική και πολιτιστική. Υπερασπίστηκε το Βυζάντιο ως ζωντανή συνέχεια του ελληνισμού, ως γέφυρα ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη νεότερη Ελλάδα, μακριά από στερεότυπα και προκαταλήψεις.
Παράλληλα με την ακαδημαϊκή της ακτινοβολία, παρέμεινε πάντα συνδεδεμένη με τις ρίζες της. Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF, επίτιμη διδάκτωρ σε κορυφαία πανεπιστήμια, μέλος ακαδημιών σε όλο τον κόσμο, αλλά και μια φωνή που μιλούσε συχνά για την παιδεία, την Ευρώπη, την ταυτότητα και την ευθύνη απέναντι στην ιστορία. Στις 16 Φεβρουαρίου 2026, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών, πλήρης ημερών και έργων.
Η απώλειά της αφήνει ένα κενό στον πνευματικό χώρο της Ελλάδας και της Ευρώπης – όχι μόνο επειδή χάσαμε μια μεγάλη επιστήμονα, αλλά επειδή αποχαιρετούμε μια γυναίκα που έζησε με σπάνια σύνθεση. Ευαισθησία, ακαδημαϊκή ακεραιότητα, ήπιο πατριωτισμό και ανοιχτή ματιά στον κόσμο.
Η κληρονομιά της παραμένει ζωντανή! Στα βιβλία της, στις γενιές φοιτητών που δίδαξε, στις γυναίκες που εμπνεύστηκαν από το παράδειγμά της, αλλά και σε όλους εμάς που καταλαβαίνουμε καλύτερα, χάρη σε εκείνη, ότι η Ιστορία δεν είναι νεκρή – είναι ο τρόπος που κατανοούμε ποιοι είμαστε.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν ενεργή διανοητική παρουσία, με απίστευτη πνευματική διαύγεια. Όχι απλώς μνήμη ή εμπειρία, αλλά κοφτερή, δομημένη σκέψη μέχρι τα βαθιά γεράματα.
Έφυγε από τη ζωή στην Αθήνα, τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026.
Με βαθύ σεβασμό αποχαιρετούμε τη μεγάλη κυρία της ευρωπαϊκής διανόησης.
Ο αποχαιρετισμός της, την Παρασκεύη
Η εξόδιος ακολουθία θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2026, στις 13:00, στη Μητρόπολη Αθηνών, παρουσία συγγενών, φίλων και εκπροσώπων του πνευματικού και πολιτικού κόσμου. Προηγουμένως, η σορός της θα τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα.
Έντεκα αποφθέγματα της Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ
- Αν είχα να δώσω μια συμβουλή στους νέους, θα ήταν να έχουν ένα όνειρο και να το κυνηγήσουν με τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό.
- Αθωότητα σημαίνει εμπιστοσύνη στον άλλο, όποιος και αν είναι αυτός, αλλά και εμπιστοσύνη στον εαυτό σου. Η αθωότητα κλονίζεται από την κατάχρηση εμπιστοσύνης.
- Η μόνη επιστημονική αρετή είναι να ξεχωρίζεις το ουσιώδες από το επουσιώδες, για να μπορείς μετά να το λες και να το δείχνεις.
- Κάθε γενιά είναι νέα και οι χαμένοι παράδεισοι είναι δικαίωμα των γέρων.
- Η Παιδεία είναι το μόνο αντίδοτο στην κρίση και ξεκινά από το σπίτι.
- Μια επιτυχία χωρίς ευτυχία δεν είναι επιτυχία.
- Φτάνει πια! Οι Έλληνες είναι τόσο ωραίοι, όσο είναι και οι υπόλοιποι άνθρωποι.
- Η Ελλάδα δεν γνώρισε Διαφωτισμό. Ποιος φταίει; Θα το πω, η εκκλησία.
- Ο Θεός της Ελλάδας δεν βαρέθηκε την Ελλάδα. Ίσως βαρέθηκε τους Έλληνες.
- Πραγματική απώλεια είναι όταν οι γυναίκες κρύβουν τα χρόνια τους και χάνουν αναμνήσεις…
Αυτογνωσία είναι η δυνατότητα, να ξέρεις πού μπορείς να πας. - Μπροστά στα παιδιά πρέπει να είσαι παραδειγματικός. Γενικότερα, αν μπορείς να έχεις έναν σκοπό στη ζωή σου, είναι να είσαι παραδειγματικός.
