Του Παναγιώτη Μήλα
Πριν από τρία χρόνια, την Πέμπτη 3 Ιανουαρίου 2013, δημοσιεύθηκε το παρακάτω κείμενό μου στη «Ναυτεμπορική» με τον τίτλο: «Χίλιες εκπομπές αξίζουν όσο μία και μόνη λέξη» και υπέρτιτλο: «Αρχείο»: Πολιτιστικό μνημείο της ζωντανής ιστορίας της νεότερης Ελλάδας.
Ήταν ένα ελάχιστο αφιέρωμα στο έργο ζωής του Γιώργου και της Ηρώς Σγουράκη.
Μια παλιά κινεζική παροιμία λέει πως «μια φωτογραφία αξίζει όσο χίλιες λέξεις…».
Βέβαια, ο Αμερικανός επικοινωνιολόγος Πολ Λέβινσον ρωτάει: Αν μία εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις, τότε γιατί όλες οι φωτογραφίες έχουν λεζάντα;
Σωστή και αναπάντητη απορία. Όμως παρόμοια απορία δεν υπάρχει για μια σύγχρονη ελληνική παροιμία που λέει το ακριβώς αντίθετο: «Χίλιες εκπομπές αξίζουν όσο μία λέξη…» και η λέξη αυτή, είναι η λέξη «Αρχείο».
Αναφέρομαι στην έκδοση του λευκώματος που περιέχει το κινηματογραφικό, τηλεοπτικό, ραδιοφωνικό, ηχητικό, εκδοτικό, φωτογραφικό και εικαστικό αρχείο του Γιώργου και της Ηρώς Σγουράκη.
Τα ονόματά τους τα βλέπουμε εδώ και 30 χρόνια, όταν πέφτουν οι τίτλοι της πολιτιστικής εκπομπής «Μονόγραμμα» στη δημόσια τηλεόραση.
Τα είδαμε όμως και στις εφημερίδες μία ημέρα πριν κλείσει το 2012, με αφορμή τη βράβευσή τους από την Ακαδημία Αθηνών. Το βραβείο δόθηκε στους δύο παραγωγούς εκπομπών και κινηματογραφιστές, «για το σύνολο του έργου τους που αφορά στη δημιουργία εκπομπών πνευματικού, ιστορικού-καλλιτεχνικού περιεχομένου, με τα οποία προάγεται η ελληνική ποιοτική τηλεόραση».
Φυλλομετρώντας την επετειακή έκδοση με τις 271 σελίδες, προσπάθησα να ανακαλύψω κάποιο σημαντικό πρόσωπο που το έχουν… ξεχάσει. Δυστυχώς, όμως, δεν έχουν ξεχάσει κανέναν! Και λέω δυστυχώς, επειδή δεν αφήνουν περιθώριο σε κάποιον άλλον να καλύψει ένα δικό τους κενό…
Το συνολικό έργο των βραβευμένων δημιουργών συνοψίζεται -έως τώρα -σε περίπου 800 ταινίες και θέματα. Η εκπομπή «Μονόγραμμα» αφορά καταγραφές 280 προσωπικοτήτων. Το αρχειακό υλικό συμπληρώνεται με τις ειδικές εκδόσεις, σπάνια ηχητικά ντοκουμέντα εκατοντάδων ωρών, εικαστικά στοιχεία, χειρόγραφα, αυτόγραφα, χιλιάδες φωτογραφίες και ακόμα περίπου 500 ώρες ραδιοφωνικών εκπομπών.
Είναι ένα αρχείο – μνημείο της ζωντανής ιστορίας της νεότερης Ελλάδας, ένα αρχείο – πυξίδα για όλους όσοι θέλουν να γνωρίσουν και να μελετήσουν τα στοιχεία που παραθέτει και για εκείνους που, ανατρέχοντας στις σελίδες του, συνειδητοποιούν ότι ένας λαός με τέτοιο πολιτισμό δεν πρόκειται να χαθεί.
Όπως λένε οι ίδιοι, πρόκειται για «Ένα όνειρο ζωής, με προσδοκίες, ιδέες, οράματα, ελπίδες και ασφαλώς πίστη στις αρχές που διδαχθήκαμε από τους γονείς και τους δασκάλους μας και όσους μας γαλούχησαν με στέρεες πνευματικές και πολιτιστικές αξίες και ιδανικά». Διαβάζοντας αυτή τη φράση και μόνο, καταλαβαίνουμε τι είναι αυτό που χρειάζεται άμεσα η πατρίδα μας για να γίνει σύγχρονη.
Τελικά, πιστεύω πως πρέπει να διορθώσω κάτι που έγραψα στον πρόλογο: «Χίλιες εκπομπές αξίζουν όσο μία λέξη…» και η λέξη αυτή, είναι η λέξη «Αριστούργημα».
Το πολύτιμο λεύκωμα αποτελείται από 271 σελίδες, μεγάλου σχήματος, εξ ολοκλήρου έγχρωμο, με σκληρό εξώφυλλο, έκδοση «Αρχείο Κρήτης». Η κατανομή της ύλης του γίνεται με μορφή χρονολογική, αλλά και με θεματικές ενότητες, προκειμένου να είναι εύκολη η πρόσβαση σε όλο το φάσμα των θεμάτων που παρουσιάζονται.
Ήττα έπειτα από άνιση μάχη
Η Ηρώ Σγουράκη έφυγε από τη ζωή, έπειτα από άνιση μάχη με τον καρκίνο την Κυριακή 1 Ιανουαρίου 2017.
Από τα πιο εμβληματικά έργα που δημιούργησε με τον σύζυγό της Γιώργο Σγουράκη, ήταν το «Μονόγραμμα», όπου παρουσιάζονταν οι αυτοβιογραφίες των προσωπικοτήτων της πνευματικής, καλλιτεχνικής, κοινωνικής, πολιτικής και πολιτιστικής ζωής της Ελλάδας και το οποίο έχει αποκληθεί από τον Τύπο ως το «εθνικό αρχείο».
Γεννημένη στην Αθήνα, η μικρασιατικής καταγωγής Ηρώ Σγουράκη έκανε τις γυμνασιακές σπουδές της στο Αρσάκειο, ενώ σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στην Πάντειο Ανωτάτη Σχολή Πολιτικών Επιστημών, καθώς και σκηνοθεσία.
Ήταν μέλος του «Ιδρύματος Μελετών Νίκος Καζαντζάκης» και διετέλεσε μέλος των Δ.Σ. του «Πολιτιστικού οργανισμού Δήμου Αθηναίων», του ραδιοφωνικού σταθμού «Αθήνα 9, 84». Ήταν επίσης εταίρος της «Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας» των Αρσακείων Σχολείων και συνεργάτης του «Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών», ενώ διετέλεσε και σύμβουλος του υπουργού Επικρατείας, Μίκη Θεοδωράκη.
Το συγγραφικό έργο της είχε ερευνητικό χαρακτήρα, όπως το βιβλίο – λεύκωμα «Γαύδος, οδοιπορικό στο χώρο και στον χρόνο».
Στο έργο του Γιώργου και της Ηρώς Σγουράκη ανήκει και η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Αρχείο Κρήτης» με την οποία εξέδωσαν τα λευκώματα με dvd «Μίκης Θεοδωράκης – ντοκουμέντα της ζωής και του έργου του», «Γιάννης Ρίτσος – αυτοβιογραφία», την ταινία «Βιογραφία Ελευθερίου Βενιζέλου», τα βιβλία «Κρητικά Ημερολόγια», καθώς και την ειδική έκδοση σε cd με όλα τα διασωθέντα ηχητικά ντοκουμέντα με τη φωνή του Ελευθέριου Βενιζέλου.
* H κηδεία της Ηρώς Σγουράκη θα γίνει την Τρίτη 3 Ιανουαρίου 2017, στις 3 μ.μ. από το νεκροταφείο Καισαριανής.
* Στην πρώτη φωτογραφία, ο Νομπελίστας Οδυσσέας Ελύτης, μία από τις 280 προσωπικότητες που παρουσιάστηκαν στο «Μονόγραμμα», με την Ηρώ Σγουράκη και τον Γιώργο Σγουράκη, στη διάρκεια των γυρισμάτων.
