«…Είναι ένα ωραίο παράδοξο. Ισχυρίζομαι ότι η ευαισθησία κάνει τους ηθοποιούς μέτριους, η άκρα ευαισθησία τους κάνει βραδύνοες, ενώ η ψυχρή αίσθηση και το μυαλό τους κάνουν υπέροχους».
Επιστολή του Ντιντερό στον Γκριμ, 14 Νοεμβρίου 1769
Στο δοκίμιό “Το Παράδοξο Με Τον Ηθοποιό”, ο Ντιντερό επιχειρεί να εξηγήσει τον περίπλοκο μηχανισμό της υποκριτικής τέχνης με τη δική του αντίληψη και θεωρία.
Υποστηρίζει ότι η ευαισθησία δεν είναι απαραίτητη στον ηθοποιό αλλά αντιθέτως είναι επιζήμια για την τέχνη του. Για να συγκινήσει το κοινό του ο ηθοποιός (σύμφωνα με τη θεωρία του) οφείλει να μείνει ασυγκίνητος.
Αποσπάσματα από το δοκίμιο “Το Παράδοξο με τον Ηθοποιό”
…Οι ηθοποιοί καταλαμβάνονται από αδυναμία κάθε φορά που καλούνται να δικαιολογήσουν τη χρησιμότητά τους.
Μάλιστα, φτάνουν στο σημείο να επιχειρηματολογούν δημοσίως περί του θέματος (της χρησιμότητάς του) κι αυτό δεν είναι το πιο ευχάριστο θέαμα (ή ακρόαμα) του κόσμου. Λόγοι που διανύουν αστραπιαία την απόσταση από την κοινότοπη χρηστομάθεια στον αφόρητο δασκαλισμό, όψεις ρητόρων επαρχιακού καφενείου, σουσούμια δικολάβων, πολιτικάντηδων. Για να υποστηρίξουν… τι; Απλά έχει την τεράστια ευθύνη της αναπαραγωγής και της μεταφοράς (όπως ένα όργανο σε μια συμφωνική ορχήστρα) της δημιουργίας. Αυτό με τίποτα δεν μπορεί να το αποδεχθεί.
Ένας ηθοποιός καλείται να παίξει τον ταρτούφο, τον φιλάργυρο, τον μισάνθρωπο, θα παίξει καλά αυτούς τους ρόλους, μα δεν θα κάνει τίποτα σχετικό με αυτό που έκανε ο συγγραφέας, γιατί αυτός… δημιούργησε… τον Ταρτούφο, τον Φιλάργυρο και τον Μισάνθρωπο.
Αυτή είναι η απελπισία του ηθοποιού.
Μια απελπισία… δικαιολογημένη.
Ακόμα κι αν κατανοηθεί η παραπάνω αλήθεια, οι μεγάλοι ηθοποιοί δε θα συμφωνήσουν. Είναι το μυστικό τους.
Οι μέτριοι ή οι πρωτόβγαλτοι ηθοποιοί είναι φτιαγμένοι για να την… απορρίψουν.
Ερχόμαστε τώρα να δούμε αν η… ευαισθησία… είναι το στάδιο δημιουργίας που τους αναλογεί στη θεατρική πράξη ή… είναι ένας μύθος.
…Διαφορετικές ευαισθησίες που συνταιριάζουν για να πετύχουν μεγαλύτερη δυνατή εντύπωση, που εναρμονίζονται σε τόνο, που αδυνατίζουν, που δυναμώνουν, που παίρνουν διάφορες αποχρώσεις για να σχηματίσουν ένα σύνολο που ν’ αποτελεί ενότητα, είναι κάτι που με κάνει να γελάω. Επιμένω λοιπόν και λέω:
Η υπέρμετρη ευαισθησία δημιουργεί μέτριους ηθοποιούς.
Η μέτρια ευαισθησία δημιουργεί το πλήθος των κακών ηθοποιών.
Η ολοκληρωτική έλλειψη ευαισθησίας προετοιμάζει τους εξαίσιους ηθοποιούς.
Τα δάκρυα του ηθοποιού κατεβαίνουν απ’ το μυαλό του, τα δάκρυα του ευαίσθητου ανθρώπου ανεβαίνουν απ’ την καρδιά του.
…Είμαι ευαίσθητος, σημαίνει πως νιώθω έντονα και πως δεν μπορώ ν’ αποδώσω αισθήματα. Σημαίνει πως αποδίδω κάτι, μόνος, σε συντροφιά, σε περιβάλλον οικείο, διαβάζοντας ή παίζοντας για λιγοστούς ακροατές και πως δεν αποδίδω τίποτα άξιο λόγου στο Θέατρο.
Γιατί στο Θέατρο, μ’ αυτό που λένε ευαισθησία, αποδίδω καλά ένα ή δύο κομμάτια κι αποτυχαίνω στα υπόλοιπα.
Γιατί το ν’ αγκαλιάζω όλη την έκταση ενός μεγάλου ρόλου, να προσέχω τις φωτοσκιάσεις, τ’ απαλά κι αδύνατα σημεία, ν’ αποδίδω με την ίδια ικανότητα και τα ήρεμα και τα συγκλονιστικά σημεία, να χρωματίζω τις λεπτομέρειες, να διαμορφώνω ένα σταθερό σύστημα απαγγελίας που θα κατορθώνει να σώζει ακόμα και τις αλλόκοτες ιδιοτροπίες του ποιητή, είναι έργο μυαλού ψυχρού, βαθιάς κρίσης, λεπτού γούστου, κοπιαστικής μελέτης, μακρόχρονης πείρας και μνήμης ασυνήθιστα σταθερής…
…Αυτός που η φύση έπλασε ηθοποιό, διακρίνεται στην τέχνη του μόνο όταν αποκτήσει πείρα (δεν μιλάμε ηλικιακά αλλά για πείρα σκηνής) όταν η ορμή των παθών έχει πέσει, όταν το μυαλό είναι ήρεμο κι η ψυχή συγκρατιέται…
…Ο ευαίσθητος άνθρωπος υποτάσσεται στις παρορμήσεις της φύσης κι αποδίδει σωστά μόνο την κραυγή της καρδιάς του. Τη στιγμή που μετριάζει ή δυναμώνει αυτή την κραυγή, δεν είναι πια ένας ευαίσθητος ανθρωπος, είν’ ένας… ηθοποιός που παίζει.
…Ο Λεκαιν-Νινίας (ηθοποιός της εποχής) κατεβαίνει στον τάφο του πατέρα του και στραγγαλίζει τη μητέρα του. Από κει βγαίνει με ματωμένα χέρια. Είναι γεμάτος φρίκη, τα μέλη του τρέμουν, το βλέμμα του είναι χαμένο, οι τρίχες του κεφαλιού του σηκωμένες. Νιώθετε ρίγος (ως θεατές), σας πιάνει τρόμος, είσαστε έξαλλος όπως κι εκείνος. Ωστόσο, ο Λεκαίν σπρώχνει με το πόδι του προς τα παρασκήνια ένα διαμαντένιο σκουλαρίκι που είχε πέσει απ’ το αυτί μιας ηθοποιού.
Κι αυτός ο ηθοποιός αισθάνεται συγκίνηση; Τ’ αποκλείω. Τι είναι λοιπόν, ο Λεκαίν; Είν’ άνθρωπος ψύχραιμος που δεν νιώθει τίποτα, μα που προσποιείται με τρόπο αξεπέραστο πως συγκινείται… εκπληκτική διαχείριση της… ψυχραιμίας του;
…Ένας μεγάλος ηθοποιός, είναι μια θαυμάσια μαριονέτα που το νήμα της κρατάει ο ποιητής. Αυτός του καθορίζει, σε κάθε γραμμή του κειμένου, την πραγματική μορφή που πρέπει να πάρει.
…Ποιο είναι λοιπόν τ’ αληθινό ταλέντο; Το χάρισμα να γνωρίζουμε τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της ψυχής που δανειζόμαστε, ν’ απευθυνόμαστε στην αίσθηση αυτών που μας ακούν, που μας βλέπουν και να τους ξεγελάμε με τη μίμηση αυτών των χαρακτηριστικών.
Μίμηση που τα μεγαλώνει όλα στο μυαλό τους και που γίνεται κανόνας της κρίσης τους. Αυτός λοιπόν που ξέρει καλύτερα κι αποδίδει τελειότερα, αυτά τα εξωτερικά χαρακτηριστικά με βάση το πιο ολοκληρωμένα σχηματισμένο ιδεατό πρότυπο, είναι ο καλύτερος ηθοποιός…
Είπαν για το “Παράδοξο”:
* Τη συγκίνηση και την ευαισθησία την παρακολουθώ με διαίσθηση και την εποπτεύω με λογική και κάθε στιγμή, που προσπαθώ να την υποτάσσω όσο μπορώ στους αισθητικούς κανόνες που μου δίδαξε ο χρόνος και ο κόπος. Σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερο από τη συγκίνηση, η φαντασία, η τεχνική, η ευστροφία και η εμπειρική είναι τα κατάλληλα όπλα για την κατάκτηση της θεατρικής μορφής.
Κατίνα Παξινού
* Ούτε έτοιμα εκφραστικά σύμβολα, ούτε φαινόμενα είτε πάθη εκ του φυσικού μας κάνουν έτσι ακατέργαστα και κομματιαστά για την καλλιτεχνική μας δημιουργία. Καμιά φυσική συγκίνηση από τα πράγματα δεν πρέπει να νιώθει ο ηθοποιός όταν παίζει, ούτε νιώθει τέτοια, παρά μόνον τη συγκίνηση ίσα ίσα από την καλλιτεχνική του επιτυχία, την αισθητική συγκίνηση, αυτήν ίσα ίσα που θέλει και να μεταδώσει και στους ακροατές του. Αυτή όμως τη συγκίνηση πρέπει να νιώθει, αλλιώς δεν είναι καλλιτέχνης.
Βασίλης Ρώτας
* Δεν έχει σημασία με τι νομίζουμε πως παίζουμε, φτάνει να παίζουμε καλά. Όλα τ’ άλλα είναι θεωρίες πάνω σε μια δουλειά που ’ναι γεμάτη μυστήριο.
Κατερίνα
* Ο Ντιντερό δεν παραδέχεται και θεωρεί μάλιστα ολέθρια την ευαισθησία στον ηθοποιό. Κι όμως! Η ευαισθησία είναι από τα πρωταρχικά χαρίσματα του ηθοποιού. Ειλικρίνεια, συγκίνηση και ευαισθησία. Όχι όμως ο φτηνός συναισθηματισμός που οδηγεί τις περισσότερες φορές στον καμποτινισμό και την αυταπάτη.
Θάνος Κωτσόπουλος
* Ο ηθοποιός είναι –ή τουλάχιστον πρέπει να ’ναι– ένας μύστης, ένας καλός μάγος που με πολλή ευαισθησία και πολλή εξυπνάδα, υποβάλλει στο κοινό –τη συγκαταθέσει του– καταστάσεις και μορφές της κοινωνικής ζωής δια μέσου της τέχνης, επενεργώντας στην ψυχική και πνευματική του διάπλαση. Ο ηθοποιός έχει πάντα στο πλευρό του έναν αχώριστο συνεργάτη, έναν αγαπημένο φίλο, εμπνευστή και καθοδηγητή – τον συγγραφέα. Και τέλος, ο ηθοποιός συγκινείται πραγματικά όταν παίζει και συνάμα έχει την ικανότητα να ελέγχει τα αισθήματά του.
Λυκούργος Καλλέργης
Ο ηθοποιός πρέπει να παίζει με την ανάμνηση της συγκίνησης. Αυτό μαρτυράει πολλά. Προϋποθέτει απ’ τον ηθοποιό να συγκινηθεί κάποτε στις δοκιμές του έργου και την ώρα της παράστασης να παίζει με την ανάμνηση αυτής της συγκίνησης. Προϋποθέτει ακόμα τον αυτοέλεγχο απ’ τον ηθοποιό.
Μήτσος Λυγίζος
* Η προσποίηση είναι μια τέχνη που βασίζεται στη γνώση. Η διαύγεια του ηθοποιού δεν είναι τίποτ’ άλλο απ’ την αυτοελεγχόμενη ευαισθησία του.
Ηθοποιός: Ένα τέρας που ξέφυγε απ’ τους φυσιοδίφες και που ονομάζεται Ηθοποιός.
Η ψυχολογία του ηθοποιού δεν είναι όμοια με των κοινών θνητών. Δε θα μπορούσαμε να εξομοιώσουμε μ’ ένα συνηθισμένο άτομο αυτό το ξεχωριστό δείγμα ανθρώπου που λέγεται ηθοποιός και περνάει τη ζωή του προσπαθώντας να είναι κάποιος άλλος απ’ τον εαυτό του.
Λουί Ζουβέ
* Όλοι οι μεγάλοι ηθοποιοί είναι ευαίσθητοι με τον τρόπο τους – οι πιο στεγνοί στη ζωή είν’ ευαίσθητοι στην Τέχνη τους!
Όμως είναι μεγάλοι μόνο γιατί καταφέρνουν να ελέγχουν τις συνέπειες της ευαισθησίας τους. Χωρίς αυτόν τον έλεγχο, σίγουρα, η ευαισθησία θ’ άγγιζε τον ψευτοσυναισθηματισμό, αποκλείοντας κάθε απόχρωση απ’ το παίξιμο του ηθοποιού, αρχίζοντας απ’ την ειρωνεία.
Η ευαισθησία είναι αναγκαία, όμως αφού υπαγορεύεται απ’ την πρόσθετη κατάσταση του ηθοποιού, πρέπει να ελέγχεται απ’ τη νόηση του Υποκριτή.
Σαρλ Ντυλέν
* Όσο πιο μεγάλες είναι οι δυσκολίες, τόσο πιο πολύ ο ηθοποιός, πίσω απ’ το θεατρικό πρόσωπό του, πρέπει να εξοικονομεί την ειλικρίνειά του. Τόσο πιο πολύ αυτό το πρόσωπο κινδυνεύει να κατηγορηθεί πως δεν έχει αυθεντικότητα. Το πρόβλημα του υποκριτή συνοψίζεται λοιπόν στην απόκτηση του ελέγχου μιας ειλικρίνειας.
Γιατί ενώ ο ηθοποιός δεν είναι υποχρεωμένος να είναι ειλικρινής, του είναι απαραίτητο ν’ ασκεί έναν διαρκή έλεγχο της… ειλικρίνειας του ήρωα.
Ζαν Λουί Μπαρρώ
* Ο ηθοποιός παίζει, στ’ αλήθεια, καλά το έργο μόνο αν καταλήξει να πιστεύει πως αυτά που κάνει γίναν στην πραγματικότητα. Συνειδητή εξαπάτηση που τις πιο πολλές φορές δεν τη συνειδητοποιεί – είναι το σκυλί που οδηγεί τον τυφλό.
Μ. Ντυσσάν
* Παίζω με το μυαλό μου, με τη φυσική μου ψυχική διάθεση, με τον χαρακτήρα του προσώπου που ενσαρκώνω. Τι δουλειά έχει σ’ όλ’ αυτά η καρδιά; Την καρδιά μου την αφήνω στον συγγραφέα αν έχει ταλέντο.
Ζ. Πουλαίν
* «Το φανατισμό από τη βαρβαρότητα τον χωρίζει μόνο ένα βήμα», είχε πει κάποτε ο απίστευτα διαχρονικός Γάλλος φιλόσοφος Ντενί Ντιντερό. «Η αμφιβολία είναι το πρώτο βήμα στο δρόμο της φιλοσοφίας», είχε πει ακόμη… «Η δικαιοσύνη βρίσκεται ανάμεσα στην υπερβολική επιείκεια και την ανθρώπινη σκληρότητα»… «Με τον όμοιό σας η εκδίκηση είναι αμφίβολη. Με τον ανώτερό σας είναι αφέλεια. Με τον κατώτερό σας είναι ανανδρία»… Αποφθέγματα ενός “προκλητικά” προοδευτικού φιλοσόφου και συγγραφέα που μιλούσε για την ομορφιά του κακού, τις χαρές του κοινωνικού παρασιτισμού και το δικαίωμα να αναζητεί κανείς τον εαυτό του όπως επιθυμεί. «Καταπίνουμε με απληστία κάθε ψέμα που μας κολακεύει, αλλά την αλήθεια που μας φαίνεται πικρή την παίρνουμε με μικρές γουλιές»… είναι ακόμη μία από τις σοφές ρήσεις του.
* Ο Ντενί Ντιντερό (Denis Diderot, 5 Οκτωβρίου 1713 – 31 Ιουλίου 1784) ήταν Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας.
Γιος ενός σιδερά από την πόλη Λανγκρ (Langres), διδάχθηκε από Ιησουίτες κληρικούς και σπούδασε στη Σορβόνη, από όπου αποφοίτησε το 1732 ως νομικός. Ο Ντιντερό έχασε όμως το ενδιαφέρον του για το νομικό επάγγελμα και προτίμησε να ασχοληθεί με γλώσσες, λογοτεχνία, φιλοσοφία και μαθηματικά. Αναδείχθηκε σε επιφανή φιλόλογο, φιλόσοφο και συγγραφέα ενώ ήταν εμπνευστής και ηγέτης της προσπάθειας για συγγραφή της «Εγκυκλοπαίδειας» από το 1746 μέχρι το 1780. Σε όλα τα έργα του διέδιδε το πνεύμα του διαφωτισμού, άθεος και υλιστής ο ίδιος, ενάντια στη δεισιδαιμονία και τη θρησκοληψία. Μαζί με τον Βολταίρο και τον Ρουσσώ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους συγγραφείς του 18ου αιώνα. Τα μυθιστορήματά του διαβάζονται ακόμα και τον 21ο αιώνα. Έγραψε ακόμα θεατρικά έργα και κριτικές εργασίες.
Η τσαρίνα Αικατερίνη της Ρωσίας τον κάλεσε να υποβάλει προτάσεις για το εκπαιδευτικό σύστημα της Ρωσίας και γι’ αυτό ο Ντιντερό έμεινε στα χρόνια 1773-1774 στην Πετρούπολη. Στα ύστερα δημοσιεύματά του ασχολήθηκε επίσης με πολιτικά ζητήματα και θεωρείται από τους πνευματικούς πατέρες της επερχόμενης γαλλικής επαναστάσεως.
Ο Ντιντερό μεγάλωσε στην πόλη Λανγκρ στην Καμπανία της Γαλλίας και ήταν ο μεγαλύτερος γιος ενός ευκατάστατου σιδερά. Έλαβε μόρφωση σε σχολείο Ιησουιτών και στη συνέχεια πήγε στο Παρίσι για να συνεχίσει τη φοίτησή του. Το 1732 διέκοψε τις σπουδές του ως θεολόγος και άρχισε μια νέα ζωή στη γαλλική πρωτεύουσα, γνωρίζοντας πολλούς διανοούμενους της εποχής, όπως τον Ζαν λε Ροντ ντ’ Αλαμπέρ και τον Ζαν Ζακ Ρουσσώ. Άρχισε να γράφει και να μεταφράζει αγγλικά χειρόγραφα στα γαλλικά.
Λίγο αργότερα γνώρισε μια νεαρή πλύστρα, και θέλοντας να την παντρευτεί, ζήτησε την άδεια του πατέρα του, όπως ήταν συνηθισμένο εκείνη την εποχή. Εκείνος δεν συμφώνησε και αποφάσισε να τον κλείσει σε μοναστήρι. Η αντιπάθεια του Ντιντερό προς τον θεσμό των μοναστηριών και την εκκλησία γενικότερα ίσως πηγάζει από αυτό το γεγονός, μια αντιπάθεια η οποία μεγάλωσε όταν η αδερφή του κλείστηκε οικειοθελώς σε ένα μοναστήρι και εκεί αρρώστησε ψυχικά.
Όταν δραπέτευσε από το μοναστήρι που τον είχε κλείσει ο πατέρας του επέστρεψε στο Παρίσι και παντρεύτηκε τη νεαρή πλύστρα μυστικά. Σύντομα απέκτησαν μαζί μια κόρη, η οποία όμως πέθανε πολύ πρόωρα. Αργότερα γεννήθηκαν δύο γιοι, οι οποίοι πέθαναν επίσης πρόωρα. Μόνο μια κόρη που γεννήθηκε το 1753 επέζησε.
Η Εγκυκλοπαίδεια
Καθώς είχε συγγράψει την ιστορία των αρχαίων Ελλήνων και ένα ιατρικό λεξικό, το 1746 ο Ντιντερό προσκλήθηκε από έναν γνωστό Παριζιάνο εκδότη να μεταφράσει την αγγλική εγκυκλοπαίδεια Cyclopaedia, or Universal Dictionary of the Arts and Sciences. Ο Ντιντερό αποφάσισε να μην περιοριστεί μόνο στους δύο τόμους αυτού του έργου, αλλά να το επεκτείνει σημαντικά, προσθέτοντας σε αυτό όλες τις γνώσεις της εποχής. Σε αυτό το έργο τον βοήθησαν και άλλοι διανοούμενοι και φίλοι του, κυρίως ο Ντ’ Αλαμπέρ, που ήταν μαθηματικός και φυσικός επιστήμονας, αλλά και πολύ γνωστά πρόσωπα όπως ο Μοντεσκιέ και ο Βολταίρος.
Το 1749 αναγκάστηκε να διακόψει, εξαιτίας κάποιων γραπτών που είχε δημοσιεύσει παλαιότερα και στα οποία ασκούσε κριτική στην εκκλησία. Φυλακίστηκε για μικρό χρονικό διάστημα. Αργότερα αποφάσισε να αφήσει πολλά έργα του ανέκδοτα, για να μη θέσει σε κίνδυνο τη συνέχιση της Εγκυκλοπαίδειας (Encyclopédie).
Το 1750 δημιούργησε ένα προσπέκτους (Prospectus), με το οποίο καλούσε άτομα από όλη την Ευρώπη να βοηθήσουν στη συγγραφή αυτού του κολοσσιαίου έργου. Ήδη το 1751 εμφανίστηκαν οι δύο πρώτοι τόμοι της Εγκυκλοπαίδειας ή Λεξικό αλφαβητικά ταξινομημένο των τεχνών και των επαγγελμάτων (γαλλ. Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des arts et métiers, par une société de gens de lettres), από έναν κύκλο συγγραφέων. Η επιτυχία του έργου στα βιβλιοπωλεία ήταν πολύ μεγάλη, οι Ιησουίτες όμως και πολλοί κληρικοί διέγνωσαν μια αντιχριστιανική τάση στο έργο αυτό και πέτυχαν με βασιλική διαταγή την απαγόρευση του έργου.
Επειδή όμως η μαρκησία ντε Πομπαντούρ, η ερωμένη του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΕ, κατείχε μια εξαιρετικά σημαντική θέση, επηρέασε υπέρ της Εγκυκλοπαίδειας πολλούς υπουργούς και άλλα πρόσωπα με επιρροή, ώστε τελικά εκδόθηκαν παρά την απαγόρευση που ίσχυε από το 1753 έως το 1756, τέσσερις νέοι τόμοι.
Η πίεση όμως των αντιπάλων της Εγκυκλοπαίδειας αυξήθηκε, και έτσι το 1758 επήλθε μια νέα απαγόρευση. Ακόμη και ο πάπας δεν ενέκρινε το έργο. Η Εγκυκλοπαίδεια όμως σημείωσε τεράστια επιτυχία όχι μόνο στη Γαλλία αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη, και καθώς η γαλλική κυβέρνηση εισέπραττε πολλά χρήματα από την πώληση αντιτύπων της Εγκυκλοπαίδειας στην Ευρώπη, ενθάρρυνε τον Ντιντερό και τους υπόλοιπους Εγκυκλοπαιδιστές να συνεχίσουν τη συγγραφή της. Ο Ντιντερό έγραψε και τους υπόλοιπους δέκα τόμους, μαζί με πέντε τόμους εικονογραφήσεις μέχρι το 1765, αποσύρθηκε όμως – ύστερα από είκοσι χρόνια συγγραφής – και άφησε στους συνεχιστές τους να εκδώσουν και τους υπόλοιπους τελευταίους τόμους με εικόνες. Όπως και οι υπόλοιποι τόμοι της Εγκυκλοπαίδειας, έτσι και αυτοί, συνέβαλαν στη μεγάλη φήμη και τη διάδοση του έργου σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Φιλοσοφία, κριτική, θέατρο και μυθιστορήματα
Παράλληλα με την Εγκυκλοπαίδεια ο Ντιντερό συνέγραφε και άλλα έργα. Το 1746 ολοκλήρωσε το έργο του Φιλοσοφικές σκέψεις (Pensées philosophiques). Το 1749 φυλακίστηκε εξαιτίας του συγγράμματος του Γράμμα για τους τυφλούς (Lettre sur les aveugles). Το 1751 έγινε μέλος της Ακαδημίας των Επιστημών στο Βερολίνο. Ως φυσικός επιστήμονας, ο Ντιντερό ασχολήθηκε με το έργο του Σκέψεις για την ερμηνεία της φύσης (Pensées sur l’interprétation de la nature), στο οποίο τάσσεται υπέρ των πειραμάτων και κατά των θεωρητικών ψευδορασιοναλιστικών ιδεών του Καρτέσιου.
Έγραψε επίσης θεατρικά έργα, όπως το Φυσικός γιος (Fils naturel) το 1757 και το Πατέρας της οικογένειας (Le Père de famille) το 1758. Όσον αφορά τα μυθιστορήματα, το πιο γνωστό και συνάμα το πιο επιτυχημένο του είναι Η μοναχή (La religieuse), το οποίο περιγράφει τα πάθη και τις δυσκολίες μιας γυναίκας που δεν θέλει να είναι μοναχή.
Ο Ντιντερό ως προσωπικότητα
Μαζί με τη σκληρή συγγραφική δουλειά του ο Ντιντερό φρόντιζε να έχει συχνές επαφές με τους Παριζιάνους διανοούμενους διαφωτιστές της εποχής. Όπως ο Βολταίρος, έτσι και ο Ντιντερό, αναζητούσε ένα φωτισμένο μονάρχη, τον οποίο βρήκε στο πρόσωπο της τσαρίνας Αικατερίνης, η οποία καταγόταν από τη Γερμανία και του άφησε στη διάθεσή του, το 1765, τη βιβλιοθήκη της. Τον προσέλαβε ως βιβλιοθηκάριο και τον βοήθησε οικονομικά, ενώ το 1773 ο Ντιντερό έμεινε για ένα διάστημα στην Αγία Πετρούπολη. Ο Ντιντερό βρήκε υποστήριξη στον κύκλο των Μασόνων, αλλά το εάν ο ίδιος ήταν Μασόνος δεν είναι ιστορικά εξακριβωμένο.
Ρήσεις
Ο φιλόσοφος δεν σκότωσε ποτέ κανέναν ιερέα, όμως ο ιερέας έχει σκοτώσει πάρα πολλούς φιλοσόφους.
-Τα συγκρατημένα πάθη κάνουν συνηθισμένους ανθρώπους.
-Τα πάθη ανυψώνουν τον άνθρωπο σε ανώτερα επίπεδα.
Ο Θεός των χριστιανών είναι ένας πατέρας που δημιουργεί μεγάλο θέμα για τα μήλα του και δεν προσπαθεί πολύ για να βοηθήσει τον γιο του.
Προσέξτε αυτόν που λέει ότι τα πράγματα πρέπει να μπουν σε τάξη! Το να βάζεις πράγματα σε τάξη σημαίνει επίσης να θέτεις άλλους ανθρώπους υπό τον έλεγχό σου.
Η απλότητα είναι μία από τις βασικές ιδιότητες της ομορφιάς, είναι αναπόσπαστη ένδειξη της υψηλοφροσύνης.
Δεν υπάρχει κανένα είδος παρενόχλησης, που ένας άντρας δεν μπορεί να κάνει σε μία γυναίκα χωρίς να παραμείνει ατιμώρητος σε πολιτισμένες κοινωνίες.
Η αμφιβολία είναι το πρώτο βήμα στον δρόμο της φιλοσοφίας.
