***
Κάθε χρόνο – από το 1941 – στις 28 Οκτωβρίου, ο ελληνικός λαός γιορτάζει μια ξεχωριστή μέρα. Γιορτάζει την όρθωση ενός γιγάντιου ΟΧΙ στη φασιστική εισβολή των Ιταλών, την 28η Οκτωβρίου του 1940, αλλά και ένα μεγάλο ΟΧΙ σε κάθε φασισμό και σε κάθε φασίστα.
Ασφαλώς δεν εορτάζεται η είσοδος της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ούτε φυσικά γιορτάζεται η έναρξη του πολέμου.
Η Ελλάδα αποφάσισε να μην κάνει εθνική εορτή την 12η Οκτωβρίου, ημερομηνία Απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς το 1944.
Η Ελλάδα αποφάσισε να μην κάνει εθνική εορτή την 9η Μαΐου, ημερομηνία της λήξης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το 1945.
Η Ελλάδα αποφάσισε να κάνει εθνική εορτή την 28η Οκτωβρίου, ημερομηνία που θα θυμίζει κάτι κορυφαίο: Το ΟΧΙ του ελληνικού λαού στη φασιστική εισβολή των Ιταλών, σε κάθε φασισμό αλλά και σε κάθε φασίστα.
Τόσο απλά…
***
Η επέτειος αυτή γιορτάστηκε για πρώτη φορά στα χρόνια της Κατοχής. Στο κεντρικό κτήριο και στον προαύλιο χώρο του Πανεπιστημίου Αθηνών πραγματοποιήθηκε ο πρώτος εορτασμός στις 28 Οκτωβρίου 1941.
Έγιναν ομιλίες από τους φοιτητές, ενώ στις 27 Οκτωβρίου μίλησε για την επέτειο και ο καθηγητής Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο οποίος αρνήθηκε να κάνει μάθημα την ημέρα της επετείου με αποτέλεσμα να απολυθεί από το Πανεπιστήμιο.
Στη δεύτερη επέτειο – το1942 – ο εορτασμός έγινε στην Πλατεία Συντάγματος με πρωτοβουλία της Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων (ΕΠΟΝ)* και της Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιζομένων Νέων (ΠΕΑΝ)**.
Βέβαια υπήρχε ανησυχία για το πώς θα αντιδράσουν οι ιταλικές δυνάμεις κατοχής, οι οποίες όμως τελικά δεν παρενέβησαν. Εκδηλώσεις και διαδηλώσεις εκείνη την ημέρα έγιναν και σε άλλες πόλεις. Στον Πειραιά για παράδειγμα πραγματοποιήθηκαν μικρές συγκεντρώσεις. Ανέβαινε κάποιος σε μια καρέκλα, έβγαζε ένα σύντομο λόγο και κατόπιν όλοι διαλύονταν, για να αποφύγουν επέμβαση των καραμπινιέρων.
Δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για το τι έγινε στις 28 Οκτωβρίου 1943, κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής.
Σύμφωνα με τον συγγραφέα Ηλία Βενέζη, γιορτάστηκε η επέτειος στο κτήριο της Εθνικής Τράπεζας, στην πλατεία Κοτζιά (ο Βενέζης ήταν τότε υπάλληλος της Τράπεζας). Κατέφθασαν όμως οι Γερμανοί, που είχαν την ευθύνη της αστυνόμευσης και υποχρέωσαν όσους συμμετείχαν να σταθούν με τα χέρια ψηλά μέχρι το βράδυ. Στη συνέχεια έστειλαν περίπου είκοσι από αυτά τα άτομα σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ορισμένοι δεν γύρισαν…
***
Επίσημα για πρώτη φορά η επέτειος γιορτάστηκε στις 28 Οκτωβρίου 1944 με παρέλαση ενώπιον του τότε πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου.
[*] Η επίσημη ίδρυση της ΕΠΟΝ έγινε στις 23 Φεβρουαρίου του 1943.
[**] Η επίσημη ίδρυση της ΠΕΑΝ έγινε στις 28 Οκτωβρίου του 1941.
