Τι; Στη Μικρή Επίδαυρο «Σπίτι με φίδια»; Μη χολοσκάς! Δώρο είναι…

Παρασκευή 9 Ιουλίου. Μικρή Επίδαυρος. Ο χαιρετισμός.

Του Παναγιώτη Μήλα [*]

Περισσότερα από 70 χρόνια υπάρχει το σπιτάκι που βλέπουμε πίσω από τη σκηνή του Μικρού Θεάτρου στην Παλαιά Επίδαυρο. Το 1970 ο βοσκός που το είχε, σε κάποιες γεωργικές – κτηνοτροφικές εργασίες που έκανε στο χωραφάκι χτύπησε με το ξινάρι του την άκρη από ένα κομμάτι μάρμαρο.
Άρχισαν από τότε οι ανασκαφές. Βρέθηκαν τα ερείπια του αρχαίου θεάτρου που έχει ζωή από τον 4ο π.Χ. αιώνα.
Στο περίφημο «λαλούν θέατρον» από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 άρχισαν οι παραστάσεις. Στο ήρεμο τοπίο της Χερσονήσου Ακρωτήρι το θέατρο αυτό, η θρυλική «αχιβάδα», έχει φιλοξενήσει εκατοντάδες παραστάσεις, χιλιάδες καλλιτέχνες, δεκάδες χιλιάδες θεατές.

Δεκαετία του ’70. Φερ φορζέ και δυο λατρεμένα φαντάσματα χαρτοπαίζουν: Αριέττα Μουτούση και Ράνια Οικονομίδου.

Το περίεργο όμως είναι ότι από το 1995 μέχρι και σήμερα δεν είχαν διαπιστώσει ότι σε αυτό το σπιτάκι όχι μόνο ζούσαν φίδια αλλά τις νύχτες κυκλοφορούσαν και φαντάσματα…
Φέτος λοιπόν υπήρξε μια μη αναμενόμενη ανατροπή.
Την Παρασκευή 9 Ιουλίου 2021 δεν συναντήσαμε εκεί την Δηιάνειρα και τον Λίχα. Ούτε την Τροφό, τον Γέροντα και τον Αγγελιοφόρο. Δεν ήταν εκεί ούτε καν ο Σοφοκλής.
Αυτή τη φορά μας περίμενε εκεί η Διάνα, η Νάγια, η Ιόλη, ένας Φύλακας και ο νεαρός Ύλλος. Ήταν όμως εκεί και τα φαντάσματα δυο κομψών κυριών. Δυο κυριών που δεν σταμάτησαν να παίζουν χαρτιά και να …παρλάρουν.
Και κάτι ακόμα πιο σημαντικό: Αντί για τον Σοφοκλή ήταν εκεί ο Βαγγέλης από τα Βριλήσσια…

Αριστερά η πέτρα του σκανδάλου: Ηρώ Πεκτέση και δεξιά ο Από Μηχανής Κακός: Μάρω Παπαδοπούλου.

Τα έχασα όταν είδα τον συντοπίτη μου την ώρα που ετοιμαζόμουν να μπω στο θέατρο… Τον έβλεπα συχνά – πυκνά στη γειτονιά μας. Τελευταία φορά τον είχα δει στο θέατρο «Αγγέλων Βήμα» όπου είδε μαζί μας τη δική του …μαύρη κωμωδία «Πεταλούδα σε πηγάδι».
Ε! Ναι! Ήταν ο συγγραφέας Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης ο οποίος είχε υπογράψει το θεατρικό έργο «Το σπίτι με τα φίδια».
Ο κ. Χατζηγιαννίδης δέχτηκε την πρόταση της Κατερίνας Ευαγγελάτου, Καλλιτεχνικής Διευθύντριας του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου, να γράψει ένα θεατρικό το οποίο να έχει αναφορές στις «Τραχίνιες» του Σοφοκλή.
Έτσι …γεννήθηκε «Το σπίτι με τα φίδια» με προορισμό τη Μικρή Επίδαυρο.

Η Αλεξία Καλτσίκη, ως Διάνα.

-Κάποιος φίλος μου όταν του είπα ότι πάω να δω «Το σπίτι με τα φίδια» αντέδρασε λέγοντάς μου ότι θα χάσω την ώρα μου.
-Εγώ του απάντησα: «Μη χολοσκάς»! Δώρο είναι!
Και πράγματι ήταν ένα θεατρικό δώρο. Εγγύηση γι αυτό ήταν τρεις υπογραφές:
Στο Κείμενο: ο Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης.
Στη Σκηνοθεσία: η Ελένη Σκότη.
Στη Σκηνογραφία: ο Γιώργος Χατζηνικολάου.

***

Δύσκολο εγχείρημα να κατέβεις στη Μικρή Επίδαυρο για το Φεστιβάλ με ένα ολοκαίνουργιο έργο. Ποιος να έρθει να σε δει και γιατί;
Αν όμως έχεις ένα – δυο λαμπερά τηλεοπτικά ονόματα – μαγνήτες τότε έχεις ελπίδες και να σωθείς, και να επιπλεύσεις…
Όμως η Ελένη Σκότη δεν δίστασε να επιλέξει μια ομάδα συνεργατών – συντελεστών που θα της εξασφάλιζαν οπωσδήποτε την καλλιτεχνική επιτυχία.

Η Μάρω Παπαδοπούλου (Νάγια) και ο Αλέξανδρος Μανωλίδης (Φύλακας).

Δεν διάλεξε αυτούς που θα της εξασφάλιζαν και εμπορική επιτυχία. Ακολούθησε την κλασική δική της συνταγή. Τη συνταγή της ομάδας που κερδίζει. Τη συνταγή των πολλών και όχι τη συνταγή του ενός…

Η Ελένη Σκότη προσκάλεσε συνεργάτες της από παλιότερες δουλειές της στο «Θέατρο Επί Κολωνώ». Τους τίμησε με αυτή την επιλογή…
Στη συνέχεια συμπλήρωσε την ομάδα της και με άλλους ηθοποιούς – εργάτες. Ηθοποιούς που θα έδιναν και αυτοί την τελευταία ικμάδα τους για την επιτυχία του νέου εγχειρήματος.

***

Γιατί περί εγχειρήματος πρόκειται. Ο Σοφοκλής, ο Αισχύλος, ο Ευριπίδης, ο Αριστοφάνης δεν βρίσκονταν στις κερκίδες του θεάτρου. Εκεί ψηλά, στην πρώτη κερκίδα – όπως μπαίνουμε αριστερά – στο Μικρό Θέατρο της Παλαιάς Επιδαύρου ήταν ο συγγραφέας.
Ναι! Ο συγγραφέας του έργου. Ο πιο αυστηρός κριτής. Ο συγγραφέας βρισκόταν ανάμεσά μας και αυτό από μόνο του – ως εμπειρία – ήταν θαυμαστό.

Όπως θαυμαστό ήταν και το ήρεμο σκηνικό [Γιώργος Χατζηνικολάου] που «έδενε» απόλυτα με το τοπίο ενώ ήταν παράλληλα φυσική προέκταση της μικρής αγροτικής κατοικίας. Ένα λιτό εξοχικό χωρίς παραφωνίες νεοπλουτισμού. Το σκηνικό ήταν φτιαγμένο έτσι ώστε να μην αποσπά την προσοχή του θεατή από τη δράση που ήδη έχει αρχίσει πολύ πριν περάσουν όλοι μέσα στο θέατρο και καταλάβουν τις θέσεις τους.

Το ίδιο διακριτικοί ήταν οι φωτισμοί [Αντώνης Παναγιωτόπουλος] αλλά και η μουσική [Στέλιος Γιαννουλάκης]. Εντούτοις η ένταση στον φωτισμό και στην χροιά της μουσικής όποτε το καλούσε η περίσταση πρόσθεταν το δικό τους ηχόχρωμα στις ψηφίδες του «παζλ» που φτιαχνόταν κάθε στιγμή ανεβάζοντας έτσι την αγωνία για την εξέλιξη. Στη ηχητική μυσταγωγία ήταν εξαιρετική – αν και πολύ δύσκολη – η συμβολή του ηχολήπτη [Πάνος Κουκουρουβλής] ο οποίος σε ένα ανοιχτό χώρο, όπως αυτός, αντιμετώπισε με επιτυχία και κάθε εξωγενή παράγοντα.

Στο φινάλε όλοι οι συντελεστές χειροκροτούν τον συγγραφέα Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη.

*Μια τραγωδία σαν «φιλμ νουάρ» άρχισε να ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια μας από τη στιγμή που ο φύλακας της εξοχικής κατοικίας [Αλέξανδρος Μανωλίδης] έκανε την εμφάνισή του. Και μόνο η κίνησή του την ώρα που έριξε μια ματιά στο σπίτι, στην αυλή και στον κήπο ήταν αρκετή για να μας ανεβάσει την πίεση, παρ’ όλο που οι θεατές δεν είχαν ακόμη ολοκληρώσει την είσοδό τους. Μπορεί να φαίνεται εύκολο, όμως είναι τρομερά δύσκολο ένα βουβός ρόλος να σε ταρακουνήσει από την πρώτη στιγμή. Κι αυτό ο Αλέξανδρος Μανωλίδης το κατάφερνε σε κάθε του παρουσία.

*Την ίδια επίδραση στο κοινό είχαν και οι δύο κυρίες, οι δύο Τραχίνιες [1 και 2], τα δυο φαντάσματα του σπιτιού. Και μόνο οι αργές [slow motion] κινήσεις τους ήταν αρκετές για να σε κάνουν να κοιτάς με φόβο γύρω σου για να δεις τι συμβαίνει, για να δεις από που πρέπει να προφυλαχτείς. Οι δύο κυρίες [Ράνια Οικονομίδου, Αριέττα Μουτούση], λειτουργούσαν ως μαγνήτες για τους θεατές. Ταυτόχρονα όμως σχολίαζαν τα τεκταινόμενα καίρια και με αιχμηρή διάθεση δίνοντας έτσι πρωταγωνιστική διάσταση στον ρόλο τους.

Στο σημείο αυτό αξίζει να γίνει αναφορά στη χορογραφική κίνηση [Μόνικα Κολοκοτρώνη] όλων των ηθοποιών. Οι δυο Τραχίνιες αν και καθήμενες εξέπεμπαν με τρόπο σπάνιο έναν απρόσμενο και μερικές φορές απρόβλεπτο δυναμισμό. Η αρμονία στις κινήσεις τους θύμιζε μπαλέτο που όμως ταίριαζε απόλυτα και με τον εκρηκτικό τους λόγο. Όποτε μιλούσαν…

Με τον ίδιο επιτυχή τρόπο σχεδιάστηκε και η αέναη κίνηση και των υπολοίπων ηθοποιών που αν και ήταν συνολικά επτά κάλυπταν δημιουργικά κάθε τετραγωνικό μέτρο της σκηνής.

Η ενδυματολογική κάλυψη [Γιώργος Χατζηνικολάου, Μαρία Αναματερού] των ηθοποιών μάς μετέφερε στη δεκαετία του ’70 με καθαρά ρεαλιστικές πινελιές.

Το γεγονός ότι στην πρεμιέρα της Παρασκευής 9 Ιουλίου όλα λειτούργησαν άψογα σημαίνει ότι η Βοηθός σκηνοθέτιδας [Μαρία Σιαμάτρα] είχε δώσει τουλάχιστον το 1000% για την επιτυχία της παράστασης.

Ο Μιχαήλ Ταμπακάκης, με την Ηρώ Πεκτέση και την Αλεξία Καλτσίκη.

*Με ερωτικό πάθος, με πίκρα για όσα έχασε και αγωνία για την επόμενη ημέρα «έχτισε» την Διάνα με αδρές γραμμές η Αλεξία Καλτσίκη.

*Ύπουλη και ραδιούργα η Νάγια έτσι όπως την φιλοτέχνησε η Μάρω Παπαδοπούλου. Ο από μηχανής …κακός. Κλασική φιγούρα στην νουάρ εκδοχή της τραγωδίας στο «Σπίτι με τα φίδια».

*Σίγουρη για τον εαυτό της, ερωτική και ποθητή η Ιόλη που δημιούργησε η Ηρώ Πεκτέση. Πατούσε γερά στα πόδια της. Με αυτοπεποίθηση. Κέρδισε το στοίχημα της πρώτης εμφάνισης στη Μικρή Επίδαυρο.

*Παραμελημένος ο Ύλλος, προσπαθεί να ανακτήσει το χαμένο έδαφος. Ένας δύσκολος ρόλος που χρειάζεται τεράστια ψυχικά αποθέματα. Ο Μιχαήλ Ταμπακάκης ανταποκρίθηκε με απόλυτη επιτυχία στην πρόκληση.

*Για την Ράνια Οικονομίδου (Τραχίνια 1) και την Αριέττα Μουτούση (Τραχίνια 2), μίλησα πιο πάνω. Ασφαλώς οι δυο κυρίες που χαρτόπαιζαν ήταν ο κρυφός άσος για την σκηνοθέτιδα.

***

*Τυχερή η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου Κατερίνα Ευαγγελάτου που είδε την πρότασή της να παίρνει σάρκα και οστά μέσα από τα χειρόγραφα του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη.

Μια εξαιρετικά κακή φωτογραφία για έναν εξαιρετικά καλό συγγραφές. Οι προβολείς φωτίζουν τον Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη που βρίσκεται ψηλά στο πρώτο διάζωμα.

 

*Ο συγγραφέας δεν είχε την τύχη με το μέρος του. Είχε όμως κάτι πιο δυνατό: Είχε την ικανότητα να ξεφύγει από το πρωτότυπο, να δημιουργήσει μια ερωτική «νουάρ» τραγωδία και να μας κρατήσει με την αγωνία στα ύψη σε όλη τη διάρκεια της παράστασης.

*Δυο φορές τυχερή η σκηνοθέτις Ελένη Σκότη: Και επειδή είχε στα χέρια της ένα εξαιρετικά προκλητικό κείμενο, και επειδή είχε ως συνεργάτες έμπειρους και ικανούς ηθοποιούς. Ασφαλώς αυτό δεν έκανε το έργο της πιο εύκολο. Ίσα – ίσα… Η προσπάθειά της ήταν τώρα περισσότερο δύσκολη. Οπωσδήποτε δεν υπήρχε περίπτωση να μην τα καταφέρει. Αυτό ήταν δεδομένο.
Έτσι η επιτυχία της ήταν απόλυτη. Επιτυχία μάλιστα σε τέτοιο βαθμό που από τις πρώτες ημέρες μετά την παράσταση όλοι – όσοι δεν την είδαν – να αναζητούν, να ρωτούν και να ζητούν την επανάληψή της σε κάποιον από τους χώρους του Φεστιβάλ στην Αθήνα.

***

Πράγματι αξίζει τον κόπο να γίνει προσπάθεια ώστε να δουν κι άλλοι αυτό το θεατρικό δώρο του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη με την υπογραφή της Ελένης Σκότη.
«Το σπίτι με τα φίδια» σίγουρα χάρισε νέες εμπειρίες και άνοιξε νέους δρόμους στο Φεστιβάλ. Πρέπει να τους διαβούμε…

***

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

«Το Σπίτι με τα φίδια»
Κείμενο: Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης
Σκηνοθεσία: Ελένη Σκότη
Σκηνογραφία: Γιώργος Χατζηνικολάου
Ενδυματολογία: Γιώργος Χατζηνικολάου, Μαρία Αναματερού
Φωτισμοί: Αντώνης Παναγιωτόπουλος
Μουσική: Στέλιος Γιαννουλάκης
Χορογράφος: Μόνικα Κολοκοτρώνη
Ηχολήπτης: Πάνος Κουκουρουβλής
Βοηθός σκηνοθέτιδας: Μαρία Σιαμάτρα

Ερμηνεύουν

Αλεξία Καλτσίκη (Διάνα), Ράνια Οικονομίδου (Τραχίνια 1), Αριέττα Μουτούση (Τραχίνια 2), Μάρω Παπαδοπούλου (Νάγια), Ηρώ Πεκτέση (Ιόλη), Μιχαήλ Ταμπακάκης (Ύλλος), Αλέξανδρος Μανωλίδης (Φύλακας)

Διεύθυνση παραγωγής: Μαρία Αναματερού

Φωτογραφίες: Γιώργος Χατζηνικολάου, Μαρία Αναματερού
Το έργο κυκλοφορεί από τη νέα θεατρική σειρά του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου σε συνεργασία με τις «Εκδόσεις Νεφέλη», στα βιβλιοπωλεία και τα πωλητήρια του Φεστιβάλ.

***
[*] Ο Παναγιώτης Μήλας είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών και ΔΕΝ είναι κριτικός.