32.7 C
Athens
Κυριακή 23 Ιουνίου 2024

“Ηλέκτρα / Ορέστης” της Comédie-Française: Με κομμένη την ανάσα στην Επίδαυρο

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

(…) η φρίκη δεν κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή γιατί είναι αμίλητη και προχωράει
Γιώργος Σεφέρης («Τελευταίος σταθμός», 1944)

Η «Ηλέκτρα» (413 π.Χ.) και ο «Ορέστης» (408 π.Χ.) του Ευριπίδη έχουν ιδιοτυπίες. Είναι και τα δύο έργα σκληρά. Τρεις νέοι άνθρωποι -Ηλέκτρα, Ορέστης, Πυλάδης- προσπαθούν να σώσουν τη ζωή τους και ο αγώνας τους στρέφεται εναντίον ενός κόσμου ο οποίος δεν διακρίνεται για το υψηλό του φρόνημα και ο οποίος είναι άπονος.

Η Επίδαυρος υποδέχτηκε την προκλητική και ανατρεπτική ματιά του καταξιωμένου σκηνοθέτη Ίβο βαν Χόβε πάνω σε μια αρχαία ελληνική τραγωδία. Ή μάλλον, για να είμαστε ακριβείς, πάνω στις δύο που αναφέραμε, την «Ηλέκτρα» και τον «Ορέστη».
Η «Ηλέκτρα» και ο «Ορέστης» του Ευριπίδη ενώθηκαν σε ένα έργο και παρουσιάστηκαν από τον θίασο της ιστορικής Κομεντί Φρανσέζ σε ένα πλαίσιο που συζητήθηκε και προβλημάτισε.

 

 

Η υπόθεση

Ο Αίγισθος, θέλοντας να αποφύγει έναν μελλοντικό εκδικητή, παντρεύει την Ηλέκτρα μ’ ένα φτωχό αγρότη στα περίχωρα του Άργους. Αυτός δεν την αγγίζει και της συμπεριφέρεται με τρυφερότητα και κατανόηση. Κοντά κατοικεί κι ένας παλιός αφοσιωμένος υπηρέτης του Αγαμέμνονα, σαν βοσκός. Όταν εμφανίζονται στην Ηλέκτρα δύο άγνωστοι γι’ αυτήν νέοι, εκείνη προθυμοποιείται να τους φιλοξενήσει γιατί της φέρνουν νέα από το αδελφό της Ορέστη.
Ο βοσκός που έρχεται προσφέροντας τρόφιμα, συντελεί την αναγνώριση των δύο αδελφών. Εκείνα καταστρώνουν αμέσως σχέδιο για την εξόντωση των δολοφόνων του Αγαμέμνονα. Στέλνουν και καλούν την Κλυταιμνήστρα με το πρόσχημα ότι η Ηλέκτρα γεννά. Πρώτα σκοτώνεται ο Αίγισθος, απ’ τον Ορέστη σε μια τοπική θυσία.
Η Κλυταιμνήστρα παρασύρεται στο αγροτόσπιτο, εξαιτίας του ψέματος ότι η Ηλέκτρα γέννησε. Αρχίζει έντονα δραματικός διάλογος ανάμεσα σε μητέρα και κόρη. Η Κλυταιμνήστρα εμφανίζεται κουρασμένη και μετανιωμένη.
Η Ηλέκτρα τη βάζει στο σπίτι. Ο Ορέστης έρχεται και παρά τις κραυγές και τις παρακλήσεις της, ασυγκίνητος μπροστά στη θέα του στήθους της που τον ανάθρεψε και πάνω του κοιμήθηκε παιδί, της παίρνει τη ζωή. Τα δύο αδέλφια σωριάζονται κάτω απ’ το βάρος μιας πράξης που δεν έπρεπε να ‘χει γίνει ποτέ.

 

 

Ο Ορέστης, η Ηλέκτρα και ο Πυλάδης κολυμπούν μέσα στη δίνη του αίματος που τους παρασύρει. Θεοί και άνθρωποι έχουν στήσει μια πλεκτάνη μίσους και εκδίκησης, όπου η αδελφική αγάπη γίνεται συνενοχή, η φιλική σχέση συναυτουργία, η λαϊκή ετυμηγορία θανατική ποινή.
Μετά το φόνο της μητέρας του, Κλυταιμνήστρας, κυνηγημένος από τις Ερινύες και καταδικασμένος σε θάνατο από την πόλη, ο Ορέστης μαραζώνει, άρρωστο αγρίμι έχοντας στο πλάι του την Ηλέκτρα.
Εν τω μεταξύ στο Άργος έχουν φτάσει από την Τροία ο Μενέλαος και η Ελένη. Τα δύο αδέλφια προσδοκούν από τον Μενέλαο να παρέμβει αλλά ούτε αυτός ούτε ο Τυνδάρεως -πατέρας της Κλυταιμνήστρας και παππούς τους- σκοπεύουν να τους βοηθήσουν.
Ο Ορέστης στρέφεται τότε στον Πυλάδη που αποδεικνύει την αδιαφιλονίκητη φιλία του αποφασίζοντας να τον στηρίξει, με κίνδυνο τη ζωή του. Οι δύο νέοι άντρες, με τη συνδρομή της Ηλέκτρας, βάζουν σε εφαρμογή ένα σχέδιο εκδίκησης με θύματα την Ελένη και την κόρη της, Ερμιόνη, που η Κλυταιμνήστρα έχει μεγαλώσει όσο η μάνα της ήταν στην Τροία και ο πατέρας της πολεμούσε για να τη φέρει πίσω.
Το σχέδιο εκδίκησης φαίνεται να τους οδηγεί όλο και βαθύτερα σε έναν φαύλο κύκλο βίας και αίματος. Παγιδευμένοι μέσα στις πράξεις τους, προσπαθούν απεγνωσμένα να διασωθούν.

 

 

Λύση

Ο Ευριπίδης δεν επιλέγει μια αφανιστική λύση του δράματος. Επιστρατεύει τον «από μηχανής θεό» και ο Απόλλωνας, προστάτης του Ορέστη, θα δώσει λύσεις αποδεκτές απ’ τους ως πριν από λίγο αντίδικους. Ο Ορέστης θα πάρει ως σύζυγο το παρ’ ολίγον θύμα του, την Ερμιόνη, και την εξουσία στο Άργος. Ο Πυλάδης θα ενώσει την τύχη του με την Ηλέκτρα. Όλα καταλήγουν σε αίσιο τέλος. Οι αντίδικες πλευρές λουσμένες στην αμόλυντη αθωότητα του νέου κόσμου που έρχεται, αποδέχονται τις θεϊκές ρυθμίσεις και η ένταση χαλαρώνει. Το έργο τελειώνει με ευσεβείς λόγους. Η βία όμως τελειώνει; Στο νοτισμένο με αίμα έδαφος της Ιστορίας, κάθε φορά που οι δυνατοί της γης υψώνουν τείχη γύρω από τα κάστρα τους, κλείνοντας τους δρόμους, η βία δεν σταματά ποτέ.

 

 

Πρεμιέρα στο Παρίσι

Ο Βέλγος σκηνοθέτης είδε μέσα από το κείμενο του Ευριπίδη τη διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης των δύο πρωταγωνιστών και του Πυλάδη και τη διολίσθησή τους σε ένα κύμα βιαιοπραγίας.
Η Δικαιοσύνη, οι κανόνες και οι νόμοι μιας κοινωνίας είναι η δεύτερη πτυχή της ιστορίας στην οποία προσπάθησε να ρίξει φως ο σκηνοθέτης. Ο Βαν Χόβε άλλωστε έχει διακριθεί για το ξανακοίταγμα των κλασικών έργων με τα οποία αναμετριέται στα μεγάλα θέατρα της Ευρώπης και της Αμερικής.
Η παράσταση «Ηλέκτρα / Ορέστης» έκανε πρεμιέρα στο Παρίσι από την Comédie-Française, στην Αίθουσα Richelieu, στις 27 Απριλίου 2019, και ήμασταν κατά κάποιον τρόπο προετοιμασμένοι για τις μεγάλες δόσεις αγριότητας και σκληρότητας που θα αντικρίζαμε στην ορχήστρα της Επιδαύρου. Όπως είπε ο ίδιος ο σκηνοθέτης, επιδίωξή του ήταν να δείξει τις συνέπειες αυτής της ριζοσπαστικοποίησης. «Δεν είναι μόνο για να προκαλέσω σοκ συμπλήρωσε -αν και εγώ σοκάρομαι κάθε φορά που το βλέπω».
Η Comédie-Française, ο πιο παλιός θίασος εν ενεργεία στον κόσμο, εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου (26 και 27 Ιουλίου 2019), με τον Ίβο βαν Χόβε να καταθέτει μαζί με τους γεμάτους ενέργεια Γάλλους ηθοποιούς τη ρηξικέλευθη ματιά του πάνω στα δύο έργα του μεγάλου τραγικού.
Κεντρικό ζήτημα στην προσέγγισή του είναι και η έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης «αφού ο Ευριπίδης μας λέει πως η δικαιοσύνη δεν είναι η απόλυτη αλήθεια και πως ως θεσμός μπορεί να υπερβεί και το θεσμό της οικογένειας. Είναι φοβερό το πώς ο Ευριπίδης πιάνει τον παλμό, το νεύρο του τι συμβαίνει σήμερα», τόνισε ο σκηνοθέτης.

 

 

Μύθος επίκαιρος

Ο Ίβο βαν Χόβε σαν ένας στοχαστικός και ανήσυχος καλλιτέχνης χειρίστηκε με μαεστρία το εκρηκτικό υλικό του, με τρόπο στακάτο και ρεαλιστικό, δίνοντας έμφαση στις αιτίες της ανθρώπινης έκπτωσης.
Φημισμένος για τη δεινότητά του να «ξεδιπλώνει» τα κείμενα επί σκηνής, ο σκηνοθέτης του Toneelgroep Amsterdam ανανεώνει διαρκώς την αισθητική του και τη σχέση του με τους ηθοποιούς. Παρότι αποκηρύσσει τη σχολή της «μεθόδου», επανέρχεται στο αρχαίο δράμα τιμώντας την κοινωνική διάσταση αυτού του θεάτρου και φωτίζει τον μύθο με έντονη συναίσθηση τού πόσο επίκαιρος παραμένει.

Η παράσταση που παρακολουθήσαμε είχε μέσα της όλη τη ζωή των ηρώων, όπως βιώθηκε μέσα σε προσωπικό άλγος και κίνδυνο, την αγωνία, τις ενοχές, τα πάθη και την αλλοτρίωση, τη διάψευση και το φόβο, τους εφιάλτες τους, έναν κόσμο αλλότριο και μαζί οικείο.
Στο κέντρο του έργου είδαμε μια εξαιρετικά σφιχτή ιστορία με δύο χαρακτήρες που σκιαγραφούνται αδρά, είναι συναρπαστικοί και ερμηνεύονται με εξίσου συναρπαστικό τρόπο από τους δύο σπουδαίους ηθοποιούς, αυτά τα μαγευτικά αγρίμια, την Suliane Brahim (Ηλέκτρα) και τον Christophe Montenez (Ορέστης). Ο καθένας τους μια χαίνουσα πληγή, σαν την κραυγή του Μουνκ.

 

 

Οι ηθοποιοί απλοί, φυσικοί, δίχως στόμφο, απίστευτα δυναμικοί και άμεσοι, μας καθήλωσαν. Ωστόσο οφείλουμε να τους αναφέρουμε όλους γιατί ρίχτηκαν ετοιμοπόλεμοι και με φοβερές δυνατότητες εγρήγορσης στην ορχήστρα της Επιδαύρου. Περισσότερα λόγια θα τους στερούσαν αυτό που πραγματικά είναι. Πρόκειται για τους εξής από τον θίασο της Comédie-Française: Claude Mathieu (Κορυφαία), Cécile Brune, Sylvia Bergé, Julie Sicard (Χορός) , Éric Génovèse (Φρύγας υπηρέτης), Bruno Raffaelli (Γέρος Μυκηναίος), Denis Podalydès (Μενέλαος), Elsa Lepoivre (Κλυταιμνήστρα / Ελένη), Loïc Corbery (Πυλάδης), Suliane Brahim (Ηλέκτρα), Benjamin Lavernhe (Μυκηναίος), Didier Sandre (Τυνδάρεως), Christophe Montenez (Ορέστης), Rebecca Marder (Ερμιόνη), Gaël Kamilindi (Απόλλων). Και από την Ακαδημία της Comédie-Française: Peio Berterretche (Αίγισθος), Pauline Chabrol, Olivier Lugo, Noémie Pasteger, Léa Schweitzer (Χορός) και οι Adélaïde Ferrière, Emmanuel Jacquet, Rodolphe Théry – Trio Xenakis, Othman Louati, Romain Maisonnasse, Benoît Maurin (κρουστά).

 

 

Η αλυσίδα της μνήμης

Οι ήρωες κονταροχτυπιούνται με την αλήθεια, αναζητώντας την πίσω από τα αταίριαστα κληροδοτήματα της οικογενειακής ιστορίας, καθώς η αλυσίδα της μνήμης ξετυλίγεται με υπόκρουση τις πένθιμες καμπάνες της ελληνικής υπαίθρου.
Ένα άγριο ορμητικό ποτάμι ήταν η παράσταση, ένας «σεισμός» στην αργολική χαράδρα. Ένας κρότος δύναμης και ταλέντου που διέκοπτε τη βουή της νύχτας μπροστά στο ορθάνοιχτο στόμα της φρίκης.

 

 

“Άγρια ζώα”

Η Ηλέκτρα και ο Ορέστης νέοι, πληγωμένοι, εύθραυστοι και ευάλωτοι, μετατρέπονται σε άγρια ζώα. Δύο αδέλφια που δεν γνώρισαν ποτέ τον πατέρα τους, ο οποίος είχε φύγει ως αρχιστράτηγος του στρατού των Αργείων στον πόλεμο της Τροίας. Η απουσία του τον καθιστά ήρωα στα μάτια τους. Η μητέρα τους, η Κλυταιμνήστρα, είναι ο εχθρός. Ο εραστής της είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του πατέρα τους. Το σπίτι, το πεδίο της μάχης. Αποδιωγμένοι, η Ηλέκτρα και ο Ορέστης γίνονται, από παιδιά βασιλέων, πρόσφυγες στην ίδια τους την οικογένεια, στην ίδια τους την πατρίδα.

 

 

Σκηνές με δέος

Συγκλονιστική παράσταση έντασης και υψηλής εσωτερικής θερμοκρασίας, που υπηρέτησε με ρεαλισμό ένα πολυεπίπεδο κείμενο, αιχμαλωτίζοντας το κοινό.
Κατόρθωσε κάτι αληθινά δύσκολο, και σχεδόν επικίνδυνο: να κινηθεί αβίαστα και απόλυτα επιτυχημένα ανάμεσα στο κλασικό και στο σύγχρονο, μετακινώντας τον συναισθηματικό της δείκτη ανάμεσα στη συγκίνηση και τη βαναυσότητα, το δράμα, το χλευασμό, την ειρωνεία, την αποστροφή, την απέχθεια και την κατάπληξη, δίχως να χάνει ποτέ το κέντρο βάρους της.
Ο σκηνοθέτης πέτυχε να εμποτίσει με τόσο πάθος τους ήρωες, με τόση αγάπη τους χαρακτήρες του και προσοχή στην κάθε λεπτομέρεια της ύπαρξης και του τρόπου ζωής τους κατά τη διάρκεια της δράσης, που μας παρέδωσε σκηνές έμπλεες δέους και μεγαλείου οι οποίες ήταν αδύνατον να αφήσουν οποιοδήποτε θεατή αδιάφορο.
Η ορχήστρα στρωμένη με τόνους υγρού χώματος, ένα τετράγωνο κτίσμα – πολυβολείο – παρατηρητήριο με μια πόρτα το παλάτι των Μυκηνών, η ομίχλη να μας τυλίγει, η λάσπη και το αίμα να κολλούν στα σώματα και να λεκιάζουν τα βασιλικά ενδύματα, τα μισητά νεκρά σώματα να δέχονται κλωτσιές, τα δέντρα φωτισμένα να υψώνονται τεράστια και μεγαλοπρεπή, αειθαλή σύμβολα σταθερότητας και γαλήνης, ενώ η μανιώδης δράση και οι συγκρούσεις μαίνονται.

Η Ηλέκτρα και ο Χορός συνδέονταν με τη γη ενώ συγχρόνως «έστελναν» κραυγές προς τον ουρανό. Τα κρουστά έδιναν το ρυθμό και συντονίζονταν με την καρδιά και την ανάσα τους. Η κίνηση έμπαινε μέσα στο λόγο και το αντίθετο, δημιουργώντας μια σχέση αμφίδρομη.

 

 

Εκρηκτική ατμόσφαιρα

Η μουσική παρέπεμπε στους χτύπους της καρδιάς, χτίζοντας μια εκρηκτική ατμόσφαιρα γεμάτη πολυρυθμίες και γήινους παλμούς. Ο συνδυασμός της πολυρυθμίας με την κίνηση προκαλούσε απόλυτη ένωση στη συνολική συνύπαρξη μουσικής και ηθοποιών. Στοιχεία τελετουργίας οδηγούσαν στην έκσταση και στην κάθαρση.

Ένας μακρύς ημικυκλικός ξύλινος διάδρομος – ράμπα κατεύθυνε τους πρωταγωνιστές στη σκηνή και μας παρέπεμπε στον λεγόμενο χασιγκακάρι, τη γέφυρα του θεάτρου Νο. Πίσω του ακριβώς κάθονταν οι μουσικοί. Η σκοτεινή αλληγορία, η κλειστοφοβική κίνηση του χορού των γυναικών, ο κοφτερός μα και συμπονετικός συνάμα θρήνος, οι λεπτομέρειες και η σημασία τους έκοβαν την ανάσα. Τα σταχτιά ταλαιπωρημένα κοστούμια του Χορού και της Ηλέκτρας, τα αστείρευτης έντασης και κομψότητας μπλε Αζούρ κοστούμια της άρχουσας τάξης, η ασημένια γόβα της Κλυταιμνήστρας που βυθίζεται στο βούρκο. Το δραματικό ρίσκο, οι διαστάσεις θρίλερ, η αναζήτηση της ταυτότητας, οι ευμετάβλητες ισορροπίες ανάμεσα στην αλήθεια και στο ψέμα, η ξαφνική απελευθέρωση της ενέργειας, που έμοιαζε με σεισμική δόνηση.
Σχόλια για το θάνατο, το τραύμα και τις ανθρώπινες επιθυμίες οι οποίες είναι άλλοτε αγαθές και άλλοτε σκοτεινές και καταστροφικές.
Με τους δυνατούς και τους αδύναμους, τους κατέχοντες αξιώματα περιβεβλημένα με τον ιερό μανδύα που όλα τα καλύπτει και όλα τα αιτιολογεί, με το πανίσχυρο τέρας της ενοχής, που μέσα του όλοι μας διαβιούμε μέχρι να συνειδητοποιήσουμε ή να ανακαλύψουμε πως εμείς του παρέχουμε την ισχύ του και την τρομακτική του όψη.

Την Κλυταιμνήστρα και την Ελένη την υποδύεται η ίδια γοητευτική ηθοποιός με πανομοιότυπο κοστούμι. Το κατασπαραγμένο σώμα της Κλυταιμνήστρας σύρεται ημίγυμνο στην ορχήστρα από τον ολοφυρόμενο Ορέστη. Από το καταματωμένο κουφάρι του Αίγισθου περικόπτεται με μένος το φύλο και πετιέται στη λάσπη από μια Ηλέκτρα μαινάδα. Ο Απόλλων με το λαμπερό του ανατολίτικο καφτάνι κάνει μια εντυπωσιακή εμφάνιση, σχεδόν εκτοξεύεται από το κοίλον στην ορχήστρα σαν θηρίο στην αρένα.

 

 

Ο χρόνος

Στην παράσταση «Ηλέκτρα / Ορέστης» δεν υπήρχε χρόνος, καθώς όλα συνέβαιναν ή θα μπορούσαν να συμβούν σε κάθε χωροχρονικό -προσωπικό ή συλλογικό- τοπίο. Αυτό που κάθε φορά μετάλλασσε το λόγο ήταν η διάθεση και η δυνατότητα που δόθηκε στο θεατή να τα ερμηνεύσει με τα δικά του μέσα, τους προσωπικούς του συνειρμούς. Όσο κι αν υπήρχαν στοιχεία που παρέπεμπαν στο σήμερα αλλά και στο ιστορικό διηνεκές.
Σαν να μην υπήρξε η αδράνεια ποτέ στον κόσμο, το γονάτισμα των ανθρώπων, η υποταγή. Η βία που γεννήθηκε μαζί με το ανθρώπινο σώμα. Η εκδίκηση άπληστη, δεν χορταίνει αίμα ποτέ και η ζωή ψάχνει συνεχώς για μάρτυρες και θύματα.

Η παράσταση της Κομεντί Φρανσέζ ήταν μια παράσταση με ασύλληπτη δύναμη, πρωτότυπη, συνδεδεμένη με μια ιστορία αιώνων και φορτωμένη με συνθήκες, κώδικες, αφηγήσεις για τη ζωή, τον άνθρωπο και τη φύση του, τον πόλεμο, το σύμπαν ή τον Θεό, στιβαρή, απόμακρη και μαζί τόσο ανθρώπινη και μιαρή. Ένα ξέσπασμα ψυχής.
Λιτή στη σκηνοθετική της έκφραση, σκοτεινή και ερεβώδης στις εικόνες της, υποβλητική και υπνωτιστική στην αφήγησή της, αντισυμβατική και πάλλουσα, ανήσυχη στον κοινωνικό σχολιασμό της, εξέφραζε μια βαθιά υπαρξιακή ανησυχία.
Ένας πολυδιάστατος αριστουργηματικός εφιάλτης, μια κατάδυση στην τέχνη και το ασυνείδητο που όσοι το απολαύσαμε ως θεατρόφιλοι εν τέλει το οφείλαμε ως δώρο στον εαυτό μας.

 

 

Ταυτότητα παράστασης

Comédie-Française – Ίβο βαν Χόβε
Ορέστης / Ηλέκτρα του Ευριπίδη
Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
26-27 Ιουλίου 2019, 21:00

Συντελεστές:
Σκηνοθεσία: Ivo van Hove
Σκηνική εκδοχή: Bart Vanden Eynde και Ivo van Hove
Μετάφραση στα γαλλικά: Marie Delcourt – Curvers
Σκηνογραφία και σχεδιασμός φωτισμού: Jan Versweyveld
Κοστούμια: An D’Huys
Πρωτότυπη μουσική – Ηχητική σύλληψη: Eric Sleichim
Χορογραφία: Wim Vandekeybus
Δραματουργία: Bart Vanden Eynde
Βοηθός σκηνοθέτη: Laurent Delvert
Βοηθός σκηνογράφου: Roel Van Berckelaer
Βοηθός ενδυματολόγου: Sylvie Lombart
Βοηθός φωτιστή: François Thouret
Βοηθός ήχου: Pierre Routin
Βοηθός χορογράφου: Laura Aris
Με τον θίασο της Κομεντί Φρανσέζ: Claude Mathieu (Κορυφαία), Cécile Brune, Sylvia Bergé, Julie Sicard (Χορός) , Éric Génovèse (Φρύγας υπηρέτης), Bruno Raffaelli (Γέρος Μυκηναίος), Denis Podalydès (Μενέλαος), Elsa Lepoivre (Κλυταιμνήστρα / Ελένη), Loïc Corbery (Πυλάδης), Suliane Brahim (Ηλέκτρα), Benjamin Lavernhe (Μυκηναίος), Didier Sandre (Τυνδάρεως), Christophe Montenez (Ορέστης), Rebecca Marder (Ερμιόνη), Gaël Kamilindi (Απόλλων).
Και τους ηθοποιούς της Ακαδημίας της Κομεντί Φρανσαίζ: Peio Berterretche (Αίγισθος), Pauline Chabrol, Olivier Lugo, Noémie Pasteger, Léa Schweitzer (Χορός)
και οι Adélaïde Ferrière, Emmanuel Jacquet, Rodolphe Théry – Trio Xenakis, Othman Louati, Romain Maisonnasse, Benoît Maurin (κρουστά)

 

 

Η γαλλική μετάφραση κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Gallimard
Παραγωγή Comédie-Française
Πρεμιέρα Αίθουσα Richelieu 27 Απριλίου 2019
Σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου
Με την υποστήριξη του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδας

  • Φωτογραφίες για το Φεστιβάλ Επιδαύρου: Εύη Φυλακτού

 

 

Ευριπίδης

Ο Ευριπίδης, ο νεότερος από τους τρεις μεγάλους τραγικούς ποιητές της αρχαιότητας, γεννήθηκε στη Σαλαμίνα το 485/4. Πατέρας του ήταν ο Μνησαρχίδης και μητέρα του η Κλειτώ που ανήκαν σε γενιά πλούσιων κτηματιών και φρόντισαν να δώσουν στον γιο τους μια τέλεια για την εποχή μόρφωση που ξεχωρίζει και στο έργο του. Πάντως την ευγενική του καταγωγή αλλά και άλλες πλευρές της προσωπικής του ζωής, οι κωμικοί ποιητές της εποχής και ειδικά ο Αριστοφάνης δεν άφηναν ευκαιρία να πάει χαμένη και να μη τις σατυρίσουν.
Δημόσιο λειτούργημα δεν άσκησε ο Ευριπίδης, σε αυτό είναι διαφορετικός από τον Σοφοκλή. Όμως στα δράματά του ύμνησε με φλογερή αγάπη την πόλη του και σε όλο το έργο του φαίνεται το μεγάλο ενδιαφέρον για τα πολιτικά γεγονότα και τα καίρια ζητήματα που απασχολούν τους Αθηναίους.
Το έργο του Ευριπίδη είναι σφραγισμένο από δύο πολύ σημαντικές περιόδους τις αρχαιότητας. Από τη λαμπρή εποχή πριν από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο που η τραγωδία έχει φτάσει στην ακμή της με τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή αλλά και την περίοδο του Πελοποννησιακού Πολέμου όπου ο Ευριπίδης δημιουργεί ένα μεγάλο μέρος του έργου του, αμφισβητώντας τις καθιερωμένες αξίες. Πράγμα που τον κάνει καινοτόμο και νεωτεριστή, ιδιαίτερα αγαπητό στους νέους, άλλα αντικείμενο χλευασμού και κατασυκοφάντησης από τους συντηρητικούς. Ο Ευριπίδης ξεμακραίνει από τους προκατόχους του και στη μορφή και στο περιεχόμενο αλλά και στους στόχους. Ο Ευριπίδης είναι ένα ανήσυχο, αδέσμευτο πνεύμα που βρίσκεται σε μια διαρκή αναζήτηση για νέες μορφές έκφρασης, νέες μουσικές γραμμές, νέους τρόπους πραγμάτωσης της τραγωδίας.
Για αυτούς τους νεωτερισμούς του, που ήταν δυσκολοχώνευτοι στους γηραιότερους Αθηναίους, δεν βραβεύτηκε παρά μόνο 4 φορές από τις 22 που πήρε μέρος σε δραματικούς αγώνες. Φίλοι του οι φιλόσοφοι Αναξαγόρας και Πρωταγόρας που εισάγουν πρώτη φορά στην Αθήνα το πνεύμα του Ιωνικού διαφωτισμού και το φυσιοκρατικό διαλογισμό. Οι τολμηρές σκέψεις τους, ο σκεπτικισμός τους απέναντι στη λαϊκή θρησκεία, ανησυχούσαν βαθιά τη συντηρητική κοινή γνώμη, που το εξέφραζε με κάθε τρόπο.
Τον Ευριπίδη τον κατηγόρησαν ακόμη και για μισογύνη. Ενώ το έργο του είναι γεμάτο από γυναικείες μορφές και τις περισσότερες φορές τοποθετεί τη γυναίκα σε υψηλότερο ηθικό επίπεδο από τον άντρα. Παρόλα αυτά ο σύγχρονός του Αριστοφάνης σε όλες τις σωζόμενες κωμωδίες του αφήνει τους υπαινιγμούς του για τον Ευριπίδη.
Το 408 ο Ευριπίδης σε ηλικία 77 ετών πηγαίνει στη Μακεδονική αυλή, καλεσμένος του Βασιλιά Αρχέλαου και εκεί ζει την υπόλοιπη ζωή του συντροφιά με τον επίσης Αθηναίο τραγικό ποιητή Αγάθωνα και τον Τιμόθεο, μουσικό από την Μίλητο που είχε επηρεάσει την αρμονία των λυρικών μερών στις τραγωδίες του Ευριπίδη. Πέθανε την άνοιξη του 406 και η είδηση του θανάτου του τραγικότερου των τραγικών κατά τον Αριστοτέλη, γέμισε θλίψη την Αθήνα.

 

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -