“Ο Οίκος των Άσερ” μαστιγώνει την υποκρισία

Μπαίνοντας στην αίθουσα του θεάτρου ένας άνεμος που σφύριζε μανιωδώς μας υποδέχτηκε. Η σκηνή στρωμένη με άχυρα και πάνω τους ένα μεταξωτό χαλί. Έπιπλα εποχής, το πορτρέτο μιας γηραιάς αυστηρής κυρίας στον τοίχο και μια βιτρίνα με φάρμακα να υποδηλώνει την υποχονδρία και τις εμμονές των χαρακτήρων.
Ο Ρόντερικ και η Μαντλέν είναι οι τελευταίοι απόγονοι της οικογένειας των Άσερ. Ζουν με εσωστρέφεια, αποκομμένοι από τον κόσμο, στην επιβλητική τους έπαυλη, χτισμένη από τον πρώτο Άσερ. Τον Τζον – ελαφρύ να ‘ναι το χώμα που τον σκεπάζει.
Η πολύχρονη απομόνωση έχει αρχίσει να επηρεάζει τόσο την πνευματική, όσο και τη σωματική τους υγεία. Έτσι, ο Ρόντερικ καλεί έναν παιδικό του φίλο να μείνει μερικές εβδομάδες μαζί του, με την ελπίδα η χαρούμενη συντροφιά του να τον αναζωογονήσει.
Ο φίλος του, που αποδέχεται την πρόσκληση, αποφασίζει να τους επισκεφτεί λίγες μέρες αργότερα στον περίφημο Οίκο των Άσερ.
Ήδη από την πρώτη στιγμή, αντιλαμβάνεται την παράξενη σχέση του Οίκου με την οικογένεια και την προβληματική κατάσταση αμφοτέρων. Αυτό όμως που τον περιμένει μπαίνοντας, ούτε που μπορεί να το διανοηθεί…
Ο Oίκος των Άσερ, όπου ο πιστός φίλος καταφθάνει, στέκεται μελαγχολικός μπροστά σε μια κρυστάλλινη λίμνη, η οποία γνωρίζει όλα τα μυστικά του. Στη μέση ενός έρημου και σκοτεινού κτήματος. Ο ταξιδιώτης και φίλος προσπαθεί να προσεγγίσει και να βοηθήσει με τη λογική του τους δύο τελευταίους απογόνους της γενιάς των Άσερ που παλεύουν με τα φαντάσματα και τους δαίμονες της οικογένειάς τους. Οι σκιές της νύχτας μεγεθύνονται σιωπηρά. Ένας ατμός τυλίγει σαν σάβανο το τοπίο και το μαύρο μάτι της λίμνης καθρεφτίζει τον οίκο και την περιοχή… Ο Oίκος των Άσερ είναι ένα παραμύθι τρόμου, μια ιστορία φιλίας, αδερφικής αγάπης και βαθιάς διανοητικής διαταραχής, μια μελωδία ασύμμετρων συμφωνιών, ένα αίνιγμα για τη ζωή και το θάνατο, ένας γρίφος για το σώμα και την ψυχή, ένα παιχνίδι αμφιβολιών, ένα όρυγμα όπου κατοικεί το μυστήριο..
Ενταγμένη στις καλοκαιρινές πλούσιες δραστηριότητες του θεάτρου Επί Κολωνώ, φιλοξενήθηκε η παράσταση “Ο Οίκος των Άσερ” του Ε. Α. Πόε, σε σκηνοθεσία Γρηγόρη Χατζάκη, από την ομάδα The Healers.

Το έργο παρουσιάστηκε στην Κεντρική Σκηνή μόνο για τρεις παραστάσεις, την Παρασκευή 28 Ιουνίου, το Σάββατο 29 Ιουνίου και τη Δευτέρα 1η Ιουλίου.
H παράσταση ακολούθησε μεν την ιστορία και τους χαρακτήρες όπως παρουσιάζονται στο διήγημα, μέσα όμως από μια διασκευή διάσπαρτη από κωμικές αναφορές, στα όρια της παρωδίας, της οποίας η βασική ιδιαιτερότητα ήταν η παραλλαγή των στοιχείων του ερέβους σε άκρως σουρεαλιστικά. Έτσι, το μυστήριο μετατράπηκε σε παράλογο και ο τρόμος μεταβλήθηκε σε σκωπτική μίμηση του σοβαρού θεατρικού ύφους με υπερτονισμό του τραγικού προκαλώντας πολλές στιγμές παροξυσμό γέλιου. Με έξυπνα σκηνοθετικά ευρήματα, όπως τους φακούς, το αναμμένο κερί, τις μαύρες ομπρέλες στην κηδεία, τις αναφορές στην Αναΐς Νιν, δόθηκε έμφαση σε ένα είδος σατιρικού και ταυτόχρονα στοιχειωμένου θεάτρου.
Το κείμενο του Πόε δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί ρεαλιστικά. Για να μπορέσει ο θεατής να παρακολουθήσει δίχως πλήξη την πλοκή και το λόγο που μαστιγώνει την υποκρισία, απαιτούνται στυλιζάρισμα, φαντασία, συναίσθηση υποκριτική, αίσθηση του χιούμορ, πιθανόν και αποδόμηση. Πέρα από συγγραφέας με ζοφερή ενόραση και εξερευνητής των ψυχικών αβύσσων, ο Πόε δεν παύει να είναι κι ένας δαιμόνιος σατιριστής. Γι’ αυτό πολύ σωστά η ομάδα The Healers, η οποία αποτελείται από επαγγελματίες του κλάδου της υγείας, ακολούθησε αυτό το σκηνοθετικό δρόμο. Οι ηθοποιοί πραγματικά καταδύθηκαν σ’ έναν κόσμο σκότους και αστειότητας ταυτόχρονα, ζώντας το όνειρο μέσα σε ένα όνειρο.
Με δυνατότητες όλοι οι συντελεστές της παράστασης, από τη σκηνοθεσία έως και τα ευφάνταστα σκηνικά, παρουσίασαν ολόκληρη τη δράση μέσα σε μια απροσδιόριστη αχλύ μυστηρίου, συνθήκη ταυτόσημη με αυτή που ίσως ονειρεύτηκε και ο ίδιος ο μεγαλοφυής συγγραφέας. Οι δε ηθοποιοί, καλλιτέχνες με ταμπεραμέντο, γνώριζαν τη μαγική τέχνη της παντομίμας, μελέτησαν την ατμόσφαιρα του έργου και έκαναν ζωηρή την αφήγηση. 
Μια παράσταση ζωντανή, εύθυμη, εύρυθμη και ιδιαίτερη ήταν «Η πτώση του Οίκου των Άσερ» της ομάδας «The Healers», σε σκηνοθεσία του Γρηγόρη Χατζάκη, η οποία προκάλεσε ευχάριστη έκπληξη και ζωηρό ενδιαφέρον στο κοινό.

Συντελεστές

Μετάφραση – Σκηνοθεσία: Γρηγόρης Χατζάκης
Κινησιολογική επιμέλεια: Μπίλιω Καλιακάτσου
Σχεδιασμός φωτισμών: Κωνσταντίνος Μπάμπης
Ενδυματολογική επιμέλεια: La Reina (Βάλη Μαυρίδη)

Διανομή

Ηλίας Βλάχος, Αχιλλέας Δημητρόπουλος, Δάφνη Δημοπούλου, Ελένη Εγγλέζου, Μαρία Μαραγκουδάκη, Δώρα Τσόλη, Γρηγόρης Χατζάκης

Η επιρροή του Πόε

Το έργο του Έντγκαρ Άλαν Πόε είχε σημαντική επιρροή τόσο στην αμερικανική όσο και στην παγκόσμια λογοτεχνία, αποτελώντας το θεμέλιο λίθο για σύγχρονα είδη όπως η αστυνομική λογοτεχνία και οι ιστορίες τρόμου ή φαντασίας. Θεωρείται πρωτοπόρος στο είδος του αστυνομικού μυθιστορήματος, το οποίο ανέπτυξε μέσα από τις τρεις ιστορίες του με ήρωα τον Ωγκύστ Ντυπέν (Auguste Dupin), μεταξύ αυτών «Οι Δολοφονίες της Οδού Νεκροτομείου». Τα έργα αυτά αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τις μεταγενέστερες ιστορίες του Άρθουρ Κόναν Ντόυλ, με κεντρικό ήρωα τον Σέρλοκ Χολμς.
Η φήμη του Πόε υπήρξε αρκετά μεγάλη τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη. Αμερικανοί λογοτέχνες που εκτιμούσαν το έργο του και επηρεάστηκαν από αυτό, ήταν ο Ουώλτ Ουίτμαν, ο Χ. Φ. Λάβκραφτ, ο Γουίλιαμ Φώκνερ, καθώς και ο Χέρμαν Μέλβιλ. Αντιθέτως, ο Μαρκ Τουαίην υπήρξε αυστηρός κριτής του, όπως και ο ποιητής Τ. Σ. Έλιοτ, ο οποίος ωστόσο εκτιμούσε το κριτικό του έργο.
H λογοτεχνία του Πόε είχε ιδιαίτερα σημαντική επίδραση στη γαλλική λογοτεχνία και ειδικότερα στον γαλλικό συμβολισμό. Ο Κάρολος Μπωντλαίρ μετέφρασε σχεδόν το σύνολο των πεζών του κειμένων, καθώς και αρκετά ποιήματα του. Σε επαφή με το έργο του ήρθε και ο ποιητής Στεφάν Μαλλαρμέ, ο οποίος επίσης μετέφρασε έργα του, ενώ αφιέρωσε δικά του ποιήματα στον Πόε. Επηρέασε σημαντικά και τον Ιούλιο Βερν, ο οποίος έγραψε ένα δοκίμιο για το έργο του, Poe et ses oeuvres (Ο Πόε και τα έργα του), ενώ το μυθιστόρημά του “Η Σφίγγα των Πάγων” (Le Sphinx des glaces), αποτελούσε συνέχεια της Αφήγησης του Άρθρουρ Γκόρντον Πυμ του Πόε. Ενδεικτικό της επίδρασης του Πόε στη Γαλλία, είναι επιπλέον το γεγονός πως οι ζωγράφοι Εντουάρ Μανέ και Γκυστάβ Ντορέ φιλοτέχνησαν αναπαραστάσεις έργων του. Σε μεταγενέστερη περίοδο, ο Πωλ Βαλερύ και ο Μαρσέλ Προυστ υπήρξαν επίσης θαυμαστές του. Με αφετηρία τη Γαλλία, έργα του μεταφέρθηκαν στην υπόλοιπη Ευρώπη. Στην Αγγλία, μεταξύ των λογοτεχνών που τα εκτίμησαν, υπήρξαν ο Άλγκερνον Σουίνμπουρν και ο Όσκαρ Ουάιλντ.