Νίκος Δαφνής: Το να εκφράζει τις απόψεις του ένας καλλιτέχνης είναι υποχρέωση…

527

Του Παναγιώτη Μήλα

Στην ερώτηση: «Τι περιμένετε για τη νέα χρονιά»; ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Νίκος Δαφνής ανάμεσα στα άλλα απάντησε ότι περιμένει και το ταβερνάκι…
Πράγματι: Το ταβερνάκι… Ένα ταβερνάκι, σαν αυτό του «Λεωνίδα» στο Λυγουριό. Εκεί, σε αυτή την αυλή είχα συναντήσει τον κύριο Δαφνή, το καλοκαίρι του 2019. Είχαμε κάνει μια σύντομη συζήτηση.
Είχα χαρεί γι αυτή τη γνωριμία επειδή ο Νίκος Δαφνής είναι ένας από τους ελάχιστους τολμηρούς και ονειροπόλους του ελληνικού θεάτρου.
Πάντα απέφευγε τους μεγάλους δρόμους. Επέλεγε τα δύσβατα μονοπάτια. Τολμούσε και προχωρούσε.

***

Άλλοι τολμηροί και ονειροπόλοι;

Το 1954, ο Νίκος Χατζίσκος που έφτιαξε το «Θέατρο Κήπου»…
Το 1964, η Άννα Συνοδινού, το «Θέατρο Λυκαβηττού, στο ομώνυμο νταμάρι…
Το 1976, πάλι ο Νίκος Χατζίσκος, το «Θέατρο μέσα στη Θάλασσα», στο Δέλτα Φαλήρου…
Το 1977, ο Γιάννης Τσαρούχης, το «Θέατρο Καπλανών» στο πάρκινγκ του δρόμου…
Το 1981, η Αλίκη Γεωργούλη, το «Θέατρο Αποθήκη», στην κακόφημη τότε οδό Σαρρή…

***

Τη λίστα συμπληρώνει το 1996, ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Νίκος Δαφνής με το ιστορικό και πολύπαθο «Θέατρο Κάτω από τη Γέφυρα». Τα εγκαίνια έγιναν τον Φεβρουάριο του 1997. Γιορτάζει δηλαδή τα 25χρονα σε δυο μήνες.
Ασφαλώς πρέπει να είσαι τολμηρός και ονειροπόλος για να κάνεις ένα τέτοιο βήμα κάτω από μια γέφυρα. Αξίζει λοιπόν τον θαυμασμό και την αναγνώρισή μας. Μόνο όσοι ανοίγουν δρόμους γράφουν ιστορία…

***

Γεννημένος στη Δραπετσώνα ο Νίκος Δαφνής έμαθε να πηγαίνει κόντρα στις αντιξοότητες, κόντρα στον καιρό. Πέρασε από το «Εθνικό Θέατρο» [1973, «Η ζωή του Γαλιλαίου»] και από το «Θέατρο Τέχνης». Το 1974 τελείωσε τη Δραματική Σχολή του Πειραϊκού Συνδέσμου ενώ αργότερα διετέλεσε και διευθυντής της Σχολής του.
Συνεργάστηκε με κορυφαία ονόματα του ελληνικού θεάτρου και στις αρχές του ’80 ίδρυσε τον «Θίασο ‘81» ο οποίος ασχολήθηκε με το θέατρο για τα παιδιά.
Από το 1997 ο Νίκος Δαφνής βρίσκεται «Κάτω Από την Γέφυρα».

***

Τα χρόνια που πέρασαν από το καλοκαίρι του ’19 στο Λυγουριό έφεραν ανατροπές στη ζωή μας. Έτσι εκείνη η συζήτηση που άρχισε «στου Λεωνίδα» συνεχίστηκε τώρα με τη βοήθεια του κινητού τηλεφώνου λίγο πριν φύγει το 2021.

Ας την παρακολουθήσουμε…

***

*ΠΟΙΟ πρόσωπο έριξε φως στον δρόμο που ακολουθήσατε;

-Ο Θανάσης Παπαγεωργίου και ο Κώστας Γεωργουσόπουλος.
Ο πρώτος, που μου έδειξε ότι το να ξεφύγεις από τους εργοδοτικούς μηχανισμούς και να πάρεις τη δουλειά σου στα χέρια σου, δεν είναι ουτοπία.
Ο δεύτερος που επιβράβευσε τις επιλογές μου και ποτέ δεν αρνήθηκε τις συμβουλές και τις απέραντες γνώσεις του, όποτε τις χρειάστηκα.

*ΤΙ σας ώθησε σε αυτή την επιλογή;

-Μάλλον ήταν μονόδρομος. Που ξεκίνησε όταν συνειδητοποίησα ότι δεν άντεχα τα «αφεντικά». Ούτε να ψάχνω δυο φορές το χρόνο για δουλειά.
Ούτε να φροντίζω να κερδίζω την εκτίμηση ακόμα και όσων δεν εκτιμούσα. Ήταν και η ιδεολογία μου, που έπαιξε ρόλο.
Γρήγορα μου «βγήκε το όνομα». Συνδικαλιστής, μακριά απ’ αυτόν.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, γρήγορα θα βρισκόμουν εκτός θεάτρου.

*ΠΟΥ θα θέλατε να είστε αν δεν είσαστε στο θέατρο;

-Θα δούλευα χειρονακτικά. Θα έκανα ένα μικρό εργαστήριο. Κάτι σαν αυτό που (φαντάζομαι) θα είχε ο …Κύρος, ο εφευρέτης. Θα έκανα σκηνικές κατασκευές, «φροντιστήρια» και «πατέντες». Θα επισκεύαζα ότι μου έφερναν. Τσάντες, παπούτσια, αντικείμενα, τέτοια. Αυτό θα μου άρεσε.

*ΠΟΤΕ νιώσατε τη μεγαλύτερη συγκίνηση ή απογοήτευση όταν έπεσε η αυλαία;

-Όποτε σταματούν παραστάσεις που πίστεψα και αγάπησα συγκινούμαι.
Δεν συμβαίνει πάντα. Πολλές φορές θέλω να κατέβει μια παράσταση και να την ξεχάσω. Ήταν όμως και μια «τελευταία», που θα τη θυμάμαι πάντα.
Απρίλης του 1988. Θέατρο «Αλίκη». «Λίγο πιο νωρίς, λίγο πιο αργά»
Η σαιζόν τελείωνε. Και σε μια απ’ τις τελευταίες παραστάσεις ο Δημήτρης ο Μαλαβέτας δεν ήρθε στο θέατρο. Έγινε άμεση (και αναγκαστική) αντικατάσταση και αρχίσαμε. Στη μέση του δεύτερου μέρους το μάθαμε.
Ο Δημήτρης είχε αυτοκτονήσει. Συνεχίσαμε μέχρι το τέλος.
Ποτέ δεν θα συγχωρήσω τον εαυτό μου που το επέτρεψα.

*ΠΩΣ θέλετε να δείτε την ευρύτερη οικογένεια του πολιτισμού;

-Με προσήλωση στον άνθρωπο, στη μόρφωση και στο ήθος. Με το «εμείς» να υπερτερεί του «εγώ». Με εμμονή στην πολιτισμική συνέπεια, την εργασιακή φερεγγυότητα, την αξιοπιστία και τον αυτοσεβασμό και παράλληλα την ανοχή στη διαφορετικότητα και στο δικαίωμα της διαφωνίας.

*ΓΙΑΤΙ κάποιος πρέπει να αποδεχθεί το ότι «ηθοποιός σημαίνει φως»;

-Ο ηθοποιός, όπως και κάθε καλλιτέχνης δεν μπορεί να είναι «αλλού».
Δεν μπορεί να έχει κλειστά τ’ αυτιά, τα μάτια και το στόμα για να μη …χαλάσει σχέσεις και καρδιές. Γύρω μας συμβαίνουν ΤΑ απίστευτα. Πολιτικές ανακατατάξεις, κοινωνικά «εγκλήματα», κοσμογονικές αντιπαραθέσεις.
Το να εκφράζει τις απόψεις του ένας καλλιτέχνης δεν είναι απλά δικαίωμα. Είναι υποχρέωση. Μόνο ένας «φάρος» μπορεί να φωτίσει τα σκοτάδια.
Και αυτό το ρόλο, ΟΦΕΙΛΕΙ να παίξει κάθε Άνθρωπος.
Πόσο μάλλον ένας ηθοποιός.

*ΤΙ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΑΤΕ στα χρόνια της πανδημίας;

-Διαπίστωσα πόσο ανυπεράσπιστοι είμαστε μπροστά σε μια παγκόσμια δοκιμασία και πόσο ανέτοιμες είναι οι κοινωνικές δομές να βοηθήσουν τους πιο αδύναμους.
Διαπίστωσα πόσο ελάχιστα εμπιστεύονται οι πολίτες τις κυβερνήσεις που οι ίδιοι επέλεξαν να έχουν.
Διαπίστωσα πόσο δύσπιστοι μπορούν να γίνουμε μπροστά σε ζητήματα που αδυνατούμε να αντιληφθούμε, με τις δικές μας (πεπερασμένες) γνώσεις.
Διαπίστωσα ότι η παρουσία τόσων υπανθρώπων και άλλων πνευματικά καθυστερημένων, που ζουν ανάμεσά μας και δρουν φασιστικά και ανεξέλεγκτα είναι πολυπληθέστεροι απ’ ότι φοβόμουν.
Διαπίστωσα την αδυναμία της «πολιτείας», να ΠΕΙΣΕΙ τα μέλη της (ακόμα και τα πιο δύσπιστα και ανυπάκουα) και επιλέγει να υποχρεώνει ή να τιμωρεί.

*ΤΙ ΣΑΣ ΕΛΕΙΨΕ στην ίδια περίοδο;

-Η επαφή, το αγκάλιασμα, το ταβερνάκι, το θέατρο.

*ΤΙ ΠΕΡΙΜΕΝΕΤΕ για τη νέα χρονιά;

-Την επαφή, το αγκάλιασμα, το ταβερνάκι, το θέατρο.

***

*ΚΥΡΙΕ Δαφνή σας ευχαριστώ πολύ γι αυτή τη σύντομη μεν αλλά μεστή απόψεων συζήτηση που χαρίσατε στους αναγνώστες του Catisart. Εύχομαι – κάτω από άλλες συνθήκες – να την επαναλάβουμε στην αυλή «του Λεωνίδα» στο Λυγουριό το καλοκαίρι του 2022.

-Κι εγώ σας ευχαριστώ πολύ και εύχομαι τα καλύτερα για σας και τους φίλους του Catisart.