Cat Is Art

Κωνσταντίνος Αρτέμης – Ο Αμοργιανός αγιογράφος της ηρεμίας και της ταπείνωσης

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Ο Κωνσταντίνος Αρτέμης (Αμοργός, 1878 – Αθήνα, 1972) ήταν Έλληνας αγιογράφος και ζωγράφος. Υπήρξε μαθητής του Νικηφόρου Λύτρα στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου της Αθήνας. Βραβεύτηκε το 1900, μαζί με τον Ν. Οθωναίο, με το Θωμαΐδειο και Χρυσοβέργειο βραβείο. Φοίτησε στην Αγιογραφική Σχολή της Αυτοκρατορικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών της Αγίας Πετρούπολης από το 1901 ως το 1904 με δάσκαλό του τον I. L. Rjepin. Όταν επέστρεψε στην Αθήνα διορίστηκε καθηγητής καλλιγραφίας και ιχνογραφίας στη Βαρβάκειο. Θεωρείται εκπρόσωπος του καλλιτεχνικού κινήματος των Ναζαρηνών στην Ελλάδα.

Έργα του Κωνσταντίνου Αρτέμη (τοιχογραφίες και εικόνες) υπάρχουν στους εξής ναούς: της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Κεφαλάρι, του Αγίου Βασιλείου, Μετσόβου-Μπουμπουλίνας, των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στο Πεδίον του Άρεως, της Αγίας Παρασκευής Μεγάρων, Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Μύρινα Λήμνου, Αγίου Σπυρίδωνος Αμοργού και αλλού.

 

 

Η ζωή του

Ο Κωνσταντίνος Αρτέμης γεννήθηκε στο γραφικό νησί της Αμοργού των Κυκλάδων το έτος 1878. Σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών ήρθε στην Αθήνα και γράφτηκε στο «Πολυτεχνείον» του οποίου παρακολούθησε και τις επτά τάξεις. Στο εργαστήριο του Πολυτεχνείου τα έργα του Άρτεμη προξενούν ιδιαίτερη εντύπωση και προαναγγέλλουν τη λαμπρή εξέλιξη του νεαρού καλλιτέχνη. Υπό την επίδραση των μεγάλων δασκάλων του Νικηφόρου Λύτρα, Νικολάου Γύζη, Γεωργίου Ιακωβίδου, Κωνσταντίνου Βολανάκη και του Γεωργίου Ροϊλού, ο Άρτεμης εκδηλώνει την πρόθεσή του να μεταβεί στο Μόναχο της Γερμανίας, για περαιτέρω σπουδές και να παρακολούθηση την εξέλιξη της ακμάζουσας ζωγραφικής τέχνης στη μεγάλη αυτή πόλη της Γερμανίας.

Την πρόθεσή του αυτήν ανακόπτει κάποιο τυχαίο περιστατικό. Ο βασιλιάς Γεώργιος και η βασίλισσα Όλγα επισκέφτηκαν τον Νικηφόρο Λύτρα στο εργαστήριό του και εκεί εκδήλωσαν τον θαυμασμό τους για τα έργα του νεαρού σπουδαστή Κωνσταντίνου Αρτέμη. Ο δάσκαλος επαίνεσε ιδιαιτέρως τον μαθητή, και η βασίλισσα Όλγα ενθουσιασμένη ανέλαβε να στείλει τον Αρτέμη για καλλιτεχνικές σπουδές στην αυτοκρατορική σχολή της Αγίας Πετρούπολης. Ο Αρτέμης γράφτηκε στη σχολή. Παρόλο που αγνοούσε τη Ρωσική γλώσσα, πρώτευσε σε διαγωνισμό του εργαστηρίου. Στην Πετρούπολη παρέμεινε επί τέσσαρα έτη, όπου έτυχε πολλών διακρίσεων, και όταν του προτάθηκε, με επιμονή να παραμείνει εκεί ως καθηγητής της σχολής, πρόβαλε λόγους υγείας και επέστρεψε στην Ελλάδα.

 

Η γέννησις του Κυρίου

 

Με έγγραφο στις 11 Μαρτίου 1904 και με έγγραφο ή πτυχίο το όποιο έγραψε και φιλοτέχνησε ο ίδιος, ορίζεται από το Υπουργείο των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαίδευσης καθηγητής της Καλλιγραφίας και της Ιχνογραφίας. Διορίστηκε στη Βαρβάκειο Σχολή και υπηρέτησε ως καθηγητής επί μία δεκαπενταετία. Το 1908 στάλθηκε στον Μιστρά από τον Αδαμάντιο Αδαμαντίου και εκεί επιδίδεται στην αντιγραφή συνθέσεων των τοιχογραφιών του Μιστρά με μεγάλη επιτυχία.

Το έτος 1916 προκρίθηκε από το Υπουργείο για τη φιλοτέχνηση των εικόνων του τέμπλου του μητροπολιτικού ναού Αγίου Βασιλείου Τριπόλεως και επιδίδεται συστηματικότερα στην αγιογραφία, η οποία αποτελεί πλέον και τη βιοποριστική εργασία του. Τον Αύγουστο του 1915 νυμφεύτηκε τη Σοφία Φώσκολου, δασκάλα του Αρσακείου Αθηνών, η οποία υπήρξε, στην περίοδο της Κατοχής, μέλος του Ε.Ο.Χ.Α. όπου έλαβε μετάλλιο διακρίσεως από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών.

 

Το Άγιο Μανδήλιο – Το Ιερό Σουδάριο, 1931

 

Από το 1936 ο Αρτέμης εγκαταστάθηκε μόνιμα στην οικία του, επί της οδού Νοταρά 32, πολύ κοντά στον ναό του Αγίου Βασιλείου της οδού Μετσόβου. Εκεί εγκατέστησε το εργαστήριό του, εκεί φιλοτεχνούσε τα πρότυπα και τα σχέδιά του και εν συνεχεία παρέμεινε αρκετά στις πόλεις όπου αγιογραφούσε τους ναούς τους. Ισχυρό πλήγμα στη ζωή του Αρτέμη υπήρξε ο θάνατος του γιου του Ηλία το έτος 1950 σε ηλικία 30 ετών, έπειτα από εγχείρηση στα νεφρά.

Ο Αρτέμης διέθετε μία εξαίρετη φυσιογνωμία με αδρά χαρακτηριστικά, μεγάλα μάτια, ευρύ μέτωπο, ενώ ένα πλατύ και ειρηνικό χαμόγελο φώτιζε το πρόσωπόν του. Ο Αρτέμης διέθετε εκείνη την ηρεμία και την ταπείνωση, που διακρίνουν τους μεγάλους καλλιτέχνες. Μιλούσε για το έργο του με πολλή σεμνότητα, και του άρεσε να διηγείται ιστορίες από την καλλιτεχνική σταδιοδρομία του, των οποίων ο επίλογος ήταν ένα ευχάριστο γέλιο, που σε καθιστούσε αμέσως μέτοχο της δικής του χαράς. Ο Αρτέμης αγαπούσε την Εκκλησία στην οποία αφιέρωσε τη ζωή του. Σε βαθύ γήρας ερχόταν στον ναό του Αγίου Βασιλείου και μετελάμβανε των αχράντων μυστηρίων. Κατά τα τελευταία έτη ερχόταν, υποβασταζόμενος, μόνο στη Θεία Λειτουργία της Μεγάλης Πέμπτης, κοινωνούσε, έκανε το σημείο του Σταύρου καθώς έβλεπε και πάλι το τεράστιο έργο του και αναχωρούσε ευχόμενος σε όλους ό,τι καλό.

 


Η Σταύρωση

 

Ο Κωνσταντίνος Άρτεμης αποδήμησε προς τον Κύριο στις 6 Αυγούστου του έτους 1972, σε ηλικία 94 ετών, μέσα στην αγάπη και τις περιποιήσεις των οικείων του. Η νεκρώσιμη ακολουθία τελέστηκε στον ναό του Αγίου Βασιλείου, όπου μετά τον επικήδειο από τον προϊστάμενο του ναού, αφαιρέθηκε για λίγο το κάλυμμα του πολυτελούς φερέτρου του, για να αντικρίσουν οι ιερές μορφές, για τελευταία φορά, τον ευλαβή δημιουργό τους. Επτά μήνες αργότερα, στις 25 Φεβρουαρίου 1973, στον ίδιο Ι. Ναό, κηδεύτηκε η Σοφία Κωνσταντίνου Αρτέμη σε ηλικία 84 ετών.

Η κ. Ουρανία Ιωαννίδου, κόρη του αείμνηστου Αρτέμη, καθηγήτρια μουσικής των ανώτερων θεωρητικών και ο σύζυγός Σταμάτης Ιωαννίδης των θεωρητικών και της Βυζαντινής Μουσικής, δίδασκαν και οι δύο στο Ωδείο Αθηνών, διαφυλάσσουν, σαν θησαυρό τα έργα του Αρτέμη. Τα αξιολογότερα από αυτά, είχαν σκοπό να τα διαθέσουν στην Εθνική Πινακοθήκη, ένα μεγάλο πίνακα στον Δήμο Αθηναίων, και κάποια άλλα στην ιστορική μονή Χοζοβιωτίσσης Αμοργού.

 

Το γράμμα

 

Ο Κ. Αρτέμης, έχοντας μία πολύχρονη καλλιτεχνική παρουσία, έχει χαρακτηριστεί ως ο τελευταίος των Ελλήνων δυτικότροπων ακαδημαϊκών αγιογράφων, που επηρεάζονται από την τέχνη των Ναζαρηνών. Η συμβολή του Κ. Αρτέμη στη νεότερη εκκλησιαστική μας ζωγραφική είναι μεγάλη. […]Δημιουργεί νέους τύπους βασιζόμενος στη νεότερη ρωσική εκκλησιαστική τέχνη, στη ναζαρηνή εικονογραφία.[…]

Έργο ζωής για τον Κ. Αρτέμη αποτελεί η αγιογράφηση του ναού του Αγίου Βασιλείου στην οδό Μετσόβου στην Αθήνα.

Για το έργο του Κ. Αρτέμη στην περιοχή της Καρυστίας δημοσίευσε σχετικά άρθρα στην εφημερίδα της Κύμης «Κουμιώτικα Νέα» αρ. φύλλου 18, 19, ο π. Μελίτων διάκονος, Βρετανός την καταγωγήν με το κοσμικό όνομα Richard Oakes που «από το 1980 μέχρι το 1994 διορίστηκε και διακόνησε στη Μητρόπολη Καρυστίας και Σκύρου».

Έγραψε ο Μελίτων:
«Σε αντίθεση με τις φορμαλιστικές στάσεις των ιερών προσώπων στα Βύρρα, οι εικόνες των ναών του Τάγματος είναι λιγότερο άκαμπτες και ο αγιογράφος χρησιμοποιεί πιο απαλά χρώματα. Χαρακτηριστική του Κ. Αρτέμη είναι η τεχνική, με την οποία χειρίζεται χρωματικά τις συνθέσεις του, με διαφανείς επιστρώσεις που δίνουν την αίσθηση της διαύγειας και του φωτός που πάλλεται» κι αυτό ακριβώς μπορεί κανείς να διακρίνει στις εικόνες του Αρτέμη στον Άγιο Νικόλαο της Βίρας, ιδίως στα ύστερα έργα του. 1956 (Καλός ποιμήν) και 1961 (Αρχάγγελος Γαβριήλ) που προσιδιάζουν με ζωγραφικά έργα.
Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, η σχολή των Ναζαρηνών «παραμερίζει τη δισδιάστατη ζωγραφική της παράδοσης και εισάγει την τρισδιάστατη ελαιογραφία και τη φυσιοκρατική απόδοση των μορφών. Η ανθρωποκεντρική τέχνη της Δύσης αντικαθιστά την υπερβατική βυζαντινή τεχνοτροπία, μετατρέποντας την εικόνα σε θρησκευτική ζωγραφιά. Τα έργα των Ναζαρηνών προσπαθούν να προκαλέσουν στον πιστό συγκίνηση, συμπόνια και συμπάθεια».
«Οι Ναζαρηνοί αγιογράφοι θεωρήθηκαν από πολλούς κάτι σαν «ξένο σώμα» στην ελληνική αγιογραφία ή ως «παρένθεση» και για κάποιους ιδιαίτερα φανατικούς- και «Δούρειος Ίππος» της Καθολικής Δύσης». «…Το Ναζαρηνό κίνημα είχε επίσημη διάρκεια εκατό χρόνια (1830-1930) αν και ανεπίσημα επιβίωσε διαμέσου των χάρτινων εικόνων που διένεμαν τα κατηχητικά σχολεία.
Τα έργα του Κων. Αρτέμη στη Βίρα είναι οι εννιά εικόνες μπροστά στο τέμπλο, μια εικόνα στο Δεσποτικό και ο Επιτάφιος στο Ιερό. Στην κάθε εικόνα αναγράφεται το όνομα του ιερού προσώπου ή η σκηνή που απεικονίζουν, η υπογραφή του δημιουργού, το έτος που φιλοτεχνήθηκε και το όνομα του πιστού που αφιερώνει την εικόνα στον ναό και που, προφανώς, πλήρωσε τον αγιογράφο. Τα χρώματα διατηρούνται λαμπερά και ανεξίτηλα δείγμα της υψηλής ποιότητας.

  • Αρχική εικόνα: Αποκαθήλωση, 1955
Εκτύπωση
Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΚωνσταντίνος Αρτέμης – Ο Αμοργιανός αγιογράφος της ηρεμίας και της ταπείνωσης

Related Posts