Πρόσωπα

Γιαννούλης Χαλεπάς. Στις 15 Σεπτεμβρίου 1938 «συνάντησε» και πάλι την «Κοιμωμένη» Σοφία του…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

Πριν καν πάω στο δημοτικό σχολείο είχα την πρώτη γνωριμία με την τέχνη στις υποχρεωτικές εξόδους με τους γονείς μου. Ήταν τότε που, λόγω της γιαγιάς μου, οι επισκέψεις στο Α’ Νεκροταφείο της Αθήνας ήταν πολύ συχνές. Αυτό που μου είχε κάνει εντύπωση ήταν ο κόσμος που βρισκόταν πάντα συγκεντρωμένος στον κατηφορικό δρόμο προς την εκκλησία του Αγίου Λαζάρου.

Ένας δρόμος που από τα πολλά δένδρα του είναι «σκοτεινός» ακόμη κι όταν έχει λιακάδα. Το μοναδικό φωτεινό του σημείο εκεί κάπου στο κέντρο, δεξιά όπως κατεβαίνουμε. Εκεί και το μοναδικό ανθοστόλιστο μνημείο.
Πάντα φρέσκα λουλούδια. Από τον πατέρα μου έμαθα για τον καλλιτέχνη που έφτιαξε αυτό το έργο. Το πρώτο έργο τέχνης που είδα στη ζωή μου σε απόσταση αναπνοής. Σαν ζωντανή η κοπέλα. Νιώθεις την ανάσα της. Αναπνέεις το άρωμά της. Κρατά με αβρότητα πολύχρωμα λουλούδια στο δεξί της χέρι, ενώ με το αριστερό έναν σταυρό στο στήθος. Κοιμάται ήρεμα από το 1877.

Έμαθα πως η Σοφία Αφεντάκη ήταν κόρη μιας από τις πιο γνωστές αστικές οικογένειες της Κιμώλου. Πέθανε στα 18 από φυματίωση και οι απαρηγόρητοι γονείς της παραγγέλνουν μια γλυπτική σύνθεση για το μνήμα της κόρης τους. Συνεργάστηκαν με τον Γιαννούλη Χαλεπά, έναν γλύπτη από την Τήνο.

Ο Χαλεπάς υπήρξε παιδί φημισμένων μαρμαρογλυπτών, με παραρτήματα της οικογενειακής επιχείρησης στη Σμύρνη, το Βουκουρέστι και τον Πειραιά. Η θέλησή του όμως ήταν να ασχοληθεί με την τέχνη και όχι με τις επιχειρήσεις. Έτσι μετά τα πρώτα μαθήματα στην Αθήνα φεύγει με υποτροφία στο Μόναχο. Τότε ο Χαλεπάς ήταν 26 ετών.

Το έργο αυτό ήταν καθοριστικό και για τον ίδιο αλλά και για το Νεκροταφείο. Εκεί που όλοι έχουν θαυμάσει τα μνημεία για αγωνιστές του 1821 και για προσωπικότητες της πολιτικής και κοινωνικής ζωής της Αθήνας του 19ου αλλά και του 20ου αιώνα. Πρόκειται για ένα ανοιχτό μουσείο με τη μεγαλύτερη συλλογή έργων γλυπτικής του τόπου μας. Έργων φτιαγμένων από τους πιο διάσημους γλύπτες εκείνης της εποχής.

Όπως μου έλεγε ο πατέρας μου, ο Χαλεπάς είχε μια δύσκολη οικογενειακή και πολύ ταραγμένη προσωπική ζωή. Όσα μου έλεγε τότε τα άκουγα σαν ένα παραμύθι. Μου έλεγε λεπτομέρειες για τη ζωή και το έργο του καλλιτέχνη. Η διήγησή του είχε ένα παράπονο για την τύχη του Γιαννούλη. Για τη σκληρή ζωή του και τα παιχνίδια της μοίρας. Χωρίς να καταλάβω αγάπησα και τον Χαλεπά και το έργο του, ιδίως όταν επισκέφτηκα στο χωριό Πύργο της Τήνου το σπίτι του και το εργαστήριό του που έγιναν Μουσείο.

 

 

Ο Χαλεπάς στο εργαστήριό του, της οδού Δαφνομήλη 35, στον δεύτερο παράλληλο από τον περιφερειακό του Λυκαβηττού. Εκεί έζησε από το 1930 μέχρι το 1938.

 

 

Πάντα όμως είχα την απορία για το πώς ο πατέρας μου όντας ελάχιστα μορφωμένος είχε μάθει τόσα για τη ζωή του καλλιτέχνη. Θυμήθηκα πως για πολλούς μήνες προς το τέλος της δεκαετίας του ’50, ο πατέρας μου, επιπλοποιός στο επάγγελμα, είχε συνεργαστεί στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με τον καθηγητή της γλυπτικής Γιάννη Παππά. Από εκείνον είχε μάθει τα πάντα για τον Χαλεπά. Ποτέ δεν προσπάθησα να προσθέσω ψηφίδες στο παραμύθι της ζωής του άτυχου Γιαννούλη. Άτυχου μιας και οι έντονες ψυχικές διαταραχές που άρχισε να έχει εκείνη την περίοδο τον δυσκόλεψαν να ολοκληρώσει χωρίς ψεγάδι την «Κοιμωμένη» του. Μάλιστα, όπως λέγεται, διαπίστωσε ότι είχε κάνει κατά τον ίδιο ένα φοβερό λάθος. Τα πόδια της κοπέλας στο άγαλμα είναι ελαφρώς λυγισμένα. Όταν όμως αυτά τεντωθούν, τότε προεξέχουν από το κρεβάτι της. Είχε προηγηθεί και μια παρατήρηση της μητέρας Αφεντάκη στον καλλιτέχνη σχετικά με το σχήμα του προσώπου του αγάλματος. Θεωρούσε ότι δεν ταυτίζεται με τη νεκρή. Η παρατήρηση αυτή πριν ακόμα τελειώσει το έργο εξόργισε τόσο πολύ τον καλλιτέχνη που έσπασε το κεφάλι του αγάλματος, το οποίο και ξαναέφτιαξε στη συνέχεια. Η τελειομανία που διέκρινε τον Χαλεπά δεν κατάφερε να τον ηρεμήσει για τα τεχνικά λάθη που αντιλήφθηκε ότι είχε κάνει.

 

Το 1901, πέθανε ο πατέρας του και έναν χρόνο μετά, η μητέρα του πήγε στο Ψυχιατρείο για να τον πάρει πίσω μαζί της στον Πύργο της Τήνου.

 

Στην Τήνο έζησε υπό την αυστηρή επιτήρηση της μητέρας του, η οποία πίστευε ότι ο γιος της τρελάθηκε από την τέχνη. Για τον λόγο αυτό, δεν του επέτρεπε να ασχοληθεί ξανά με τη γλυπτική, σε σημείο που αν εκείνος έφτιαχνε κάτι στοιχειώδες με κάρβουνο ή πηλό εκείνη το κατέστρεφε. Όταν πέθανε και η μητέρα του το 1916, ο Χαλεπάς είχε ξεκόψει παντελώς από την τέχνη του. Ζούσε πάμφτωχος, φρόντιζε πρόβατα και έφερε το βαρύ στίγμα του τρελού του χωριού.

Βρήκε ωστόσο το κουράγιο και άρχισε ξανά να ασχολείται με τη γλυπτική. Τα μέσα που διέθετε ήταν παντελώς πρωτόγονα και το επαρχιακό περιβάλλον εχθρικό προς κάθε αλαφροΐσκιωτο, αλλά εκείνος με πείσμα άρχισε να δημιουργεί για να κερδίσει τον χαμένο χρόνο.

 

Το 1923, ο Θωμάς Θωμόπουλος, καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και θαυμαστής του Χαλεπά, αντέγραψε σε γύψο πολλά έργα του γλύπτη για να τα παρουσιάσει στην Ακαδημία Αθηνών το 1925. Η έκθεση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να βραβευθεί ο γλύπτης το 1927 με το Αριστείο των Τεχνών. Το γνήσιο ταλέντο του, αλλά και η φήμη του τρελού γλύπτη που ξαναβρήκε τα λογικά του, τον καθιέρωσαν ως τον «Βαν Γκογκ», τον «Ροντέν» ή τον «Πικάσο» των νεωτεριστών καλλιτεχνών. Το 1928 πραγματοποιήθηκε δεύτερη έκθεση έργων του στο Άσυλο Τέχνης, και το 1930, με την επιμονή μιας ανεψιάς του, ο γλύπτης αποφάσισε να εγκατασταθεί στην Αθήνα.

 

 

Με τρυφερό βλέμμα παρατηρεί την αγαπημένη του Σοφία. Είχαν περάσει 53 χρόνια από την τελευταία τους συνάντηση.

 

Εκείνη τη χρονιά, το 1930, επισκέφθηκε το Α’ Νεκροταφείο. Με το τρυφερό του βλέμμα «αγκάλιασε» τη Σοφία Αφεντάκη για άλλη μια φορά. Ήταν η δική του «Κοιμωμένη». Την έβλεπε για πρώτη φορά ύστερα από 53 χρόνια. Ο Χαλεπάς έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του κοντά στους δικούς του, πάντα δημιουργικός και «μέσα στην πανελλήνια δόξα». Είχε μια μυθιστορηματική ζωή ανάμεσα στην τρέλα και τον θρίαμβο.

 

Πέθανε στην Αθήνα στις 15 Σεπτεμβρίου 1938, χτυπημένος από μια ημιπληγία που είχε νεκρώσει το δεξί του χέρι. Τότε «συνάντησε» και πάλι στη Σοφία του, ύστερα από 61 χρόνια.

 

***

 

Το 1973 με την ευκαιρία των 100 χρόνων από τον θάνατο της Αφεντάκη ο δημοσιογράφος Παύλος Παλαιολόγος έγραψε στο «Βήμα»: «Αγέραστη μένει η Κοιμωμένη. Δεν αφυπνίζεται, αλλά και δεν γερνά. Λυτρωτικό το μάρμαρο, προστατεύει τον ύπνο και τη νεότητα της κόρης. Κόρη στα 118 της. Καλά το είπε ο ποιητής: όποιον αγαπά ο Θεός, πεθαίνει νέος. Τα νιάτα της μαρμάρωσε ο καλλιτέχνης και, νεκρός αυτός, παρατείνει την ξένη νεότητα όσο παρατείνεται και η ζωή του μαρμάρου».

Να θυμίσω ότι σήμερα γίνονται προσπάθειες για να μεταφερθεί η «Κοιμωμένη» στη Γλυπτοθήκη της Εθνικής Πινακοθήκης, στο Άλσος Στρατού, στην περιοχή Γουδή, προκειμένου να αποκατασταθούν οι όποιες φθορές έχει υποστεί και για να αποκτήσει ασφαλή στέγη.

 

***

 

Ο πίνακας στην αρχή του θέματος είναι έργο του ζωγράφου Πέτρου Ζουμπουλάκη ο οποίος κατάγεται από τον Πύργο της Τήνου και το καλοκαίρι παρουσίασε στο Πνευματικό Κέντρο Πανόρμου την έκθεση «Πορτρέτα σε βάθος χρόνου», με 60 προσωπογραφίες ανθρώπων του πνεύματος και της τέχνης. Ανάμεσά τους και το παραπάνω πορτρέτο του Χαλεπά, το οποίο επελέγη ως λογότυπο όλου του Έτους Χαλεπά 2018.

 

***

Με τη συμπλήρωση 80 χρόνων από τον θάνατό του ο Δήμος Τήνου σε συνεργασία με το Πνευματικό Κέντρο Πανόρμου «Γιαννούλης Χαλεπάς» αποφάσισαν να χαρακτηρίσουν το 2018 ως έτος μνήμης του μεγάλου καλλιτέχνη.
Αναλυτικά το Πρόγραμμα μέχρι το τέλος του 2018

ΥΠΑΙΘΡΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ
Στο εσωτερικό λιμάνι της Τήνου εκτίθενται έξι γλυπτικές συνθέσεις Τηνιακών καλλιτεχνών που χαρακτηρίζονται από δυνατές γραμμικές φόρμες. Διάρκεια: Μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2018

ΕΚΘΕΣΗ ΜΑΡΜΑΡΟΓΛΥΠΤΙΚΗΣ
Εικοσιπέντε Τηνιακοί μαρμαρογλύπτες παρουσίασαν τα έργα τους στην κεντρική του Πνευματικού Κέντρου Πανόρμου Τήνου και στην Ερμούπολη. Η έκθεση θα μεταφερθεί στη Χίο τον Οκτώβριο, στα Ιωάννινα τον Νοέμβριο και στη Δάφνη Αττικής τον Δεκέμβριος.

ΕΚΘΕΣΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ-ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ
Οι 40 σπουδαστές του Προπαρασκευαστικού-Επαγγελματικού Σχολείου Πανόρμου Τήνου εκθέτουν τα έργα τους (ζωγραφική, γλυπτική και σχέδιο) στο Πνευματικό Κέντρο Πανόρμου Τήνου κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου 2018

ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών από τον Οκτώβριος έως και τον Δεκέμβριος θα ερμηνεύσει έργα των συνθετών Ζακ Όφενμπαχ και Αντονίν Ντβόρζακ και τη Συμφωνία «Χαλεπάς» του Γιώργου Πλουμπίδη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

 

Αύγουστος 1927. Ο Χαλεπάς στο σπίτι του στην Τήνο με τον φίλο του ποιητή Ζαχαρία Παπαντωνίου.

 

ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ

Την Κυριακή 16 Σεπτεμβρίου 2018, στις 8 μ.μ. καλλιτέχνες και άνθρωποι των γραμμάτων και του πνεύματος συνομιλούν για τον Γιαννούλη Χαλεπά στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού. Θέμα της συνάντησης: «Από την Κοιμωμένη στην Αναπαυομένη». Επιμέλεια: Αλεξάνδρα Γουλάκη-Bουτυρά, Αρχαιολόγος-Ιστορικός τέχνης, καθηγήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ

Από τις 20 έως και τις 23 Σεπτεμβρίου στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, Χώρα Τήνου, η Ελληνική Εταιρία Κοινωνικής Παιδιατρικής παρουσιάζει την εκδήλωση με θέμα: «Τι μας διδάσκει ο Χαλεπάς». Εισηγητής: Ε. Ασλανίδης, ψυχίατρος-ψυχαναλυτής.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τη Δευτέρα 17 Σεπτεμβρίου στον Πύργο Τήνου θα παρουσιαστεί το βιβλίο της λέκτορος Τμήματος Επικοινωνίας και Μ.Μ.Ε. του Πανεπιστημίου Αθηνών Ευαγγελίας Διαμαντοπούλου «Η διμέτωπη ταυτότητα του Γιαννούλη Χαλεπά», το οποίο αναφέρεται σε τέσσερα διμέτωπα έργα του καλλιτέχνη. Θα ακολουθήσει διάλεξη της συγγραφέως με θέμα: «Η περίπτωση της Κοιμωμένης – Μύθος, παραμύθι, επιμύθιο».

ΕΚΔΟΣΗ ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΗΜΟΥ

Σε συνεργασία με τα ΕΛ.ΤΑ. θα εκδοθεί συλλεκτικό γραμματόσημο, αφιερωμένο στα 80 χρόνια από την εκδημία (1938-2018 ) του κορυφαίου Έλληνα γλύπτη. Στο γραμματόσημο παρουσιάζεται το πορτρέτο του, φιλοτεχνημένο από τον ζωγράφο Πέτρο Ζουμπουλάκη.

ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ ΓΡΑΦΗΜΑΤΑ ΣΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ-ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΧΑΛΕΠΑ

Κατά τη διάρκεια του τελευταίου τριμήνου του 2018 θα παρουσιαστεί στο κοινό η μελέτη του Ερευνητικού Τμήματος των Τ.Ε.Ι. Αθηνών για τα καλλιτεχνικά γραφήματα που βρέθηκαν στο σπίτι – Μουσείο Χαλεπά.

Παναγιώτης ΜήλαςΓιαννούλης Χαλεπάς. Στις 15 Σεπτεμβρίου 1938 «συνάντησε» και πάλι την «Κοιμωμένη» Σοφία του…
Περισσότερα

Αλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου: Δεν είχαμε ποτέ στις ράχες μας να κάνουμε πόλεμο με τους άντρες…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Αποχώρησε από τη ζωή, στην προχωρημένη ηλικία των 101 ετών, η Αλίκη Γιωτοπούλου – Μαραγκοπούλου, καθηγήτρια Εγκληματολογίας και εμβληματική μορφή του κινήματος για την ισότητα των γυναικών. Το 1976 εξελέγη τακτική καθηγήτρια Εγκληματολογίας και Ανακριτικής στην Πάντειο Ανωτάτη Σχολή Πολιτικών Επιστημών και διατέλεσε δύο φορές πρύτανης του ιδρύματος. Ήταν η πρώτη Ελληνίδα που έγινε πρύτανης. Ήταν επίσης μέλος της επιστημονικής επιτροπής που συνέταξε το νόμο 1329/1983, ορόσημο για τα δικαιώματα της γυναίκας στην Ελλάδα. Επί 80 χρόνια ήταν μέλος του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας.

 

Ομιλία της Αλίκης Γιωτοπούλου – Μαραγκοπούλου

Οι «σκανδαλώδεις» φεμινιστικές αρχές της εποχής της ίδρυσης του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας αποτελούν πλέον διεθνώς αποδεκτές αρχές του ΟΗΕ και της Νομοθεσίας μας. Σήμερα αγωνιζόμαστε για να εφαρμοστούν στην πράξη πέρα για πέρα.

-Στην Ελλάδα υπάρχει μια προϊστορία του γυναικείου κινήματος, η οποία ήδη άρχισε από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα. Μέσα σ’ αυτή την προσπάθεια δεν πρέπει να ξεχάσουμε τη μεγάλη μορφή της Καλλιρρόης Παρέν, η οποία πρώτη πολέμησε για την προώθηση της γυναίκας στην κοινωνική ζωή και την εργασία προπαντός δια της παιδείας. Εθεώρησε ότι το βασικό είναι να μορφώνονται οι νέες μας. Και μετά την Καλλιρρόη Παρέν, το 1920 αρχίζει πλέον η ιστορία του φεμινιστικού κινήματος. Και η ιστορία του στην Ελλάδα αρχίζει ακριβώς με το Σύνδεσμο για τα Δικαιώματα της Γυναίκας στον οποίο κυριαρχεί η μεγάλη φυσιογνωμία της Αύρας Θεοδωροπούλου. Το 1920, λοιπόν, τελειώνει η προϊστορία, απαραίτητη προδρομική περίοδος του γυναικείου κινήματος. Ο Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας έδωσε από το 1920 άλλο τόνο στον αγώνα. Θα σας αναφέρω μόνο τους τίτλους των δυο περιοδικών, του περιοδικού της Καλλιρρόης Παρέν και του περιοδικού του Συνδέσμου μας για να καταλάβετε τη διαφορά. Η Καλλιρρόη Παρέν εξέδιδε την «Εφημερίδα των Κυριών». Πουλιόταν στην πλατεία Συντάγματος και γινόταν ανάρπαστη. Ο Σύνδεσμος, όμως, έβγαλε τον «Αγώνα της Γυναίκας». Από την «Εφημερίδα των Κυριών» ως τον «Αγώνα της Γυναίκας», όπως καταλαβαίνετε, η απόσταση είναι πολύ σημαντική.

Είχε προηγηθεί ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ο οποίος είχε ξυπνήσει τις γυναίκες, αλλά και τους άντρες, οι οποίοι βλέποντας πόσο άξια οι γυναίκες τους αντικατέστησαν σε όλες τις δουλειές, άρχισαν να προβληματίζονται κατά πόσο είναι σωστές οι κρίσεις τους για το γυναικείο φύλο. Προπαντός όμως οι γυναίκες άρχισαν να έχουν άλλες απαιτήσεις για τον εαυτό τους. Και να ζητούν το δίκιο τους πολύ εντονότερα από άλλοτε. Την εποχή εκείνη η Καλλιρρόη Παρέν έπαιζε μεταξύ του ζητάει και δεν ζητάει ψήφο για τη γυναίκα. Ένας υπουργός την σχολίασε δυσμενώς κι αυτή με μια επιστολή δημοσιευμένη απαντάει: δεν ζητάω επιτέλους και πολιτικά δικαιώματα για τις γυναίκες, ζητάω πολύ λιγότερα, την παιδεία τους, την μόρφωσή τους για να ‘ναι καλύτερες μητέρες κτλ.

 

Ψήφισμα στη Βουλή το 1920

 

Ο Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας, αντίθετα, μόλις ιδρύθηκε το 1920 έστειλε στη Βουλή των Ελλήνων το εξής ψήφισμα: «Ο Σύνδεσμος λαβών υπόψη του:

-Ότι ο μεγάλος πόλεμος που τελείωσε χειραφέτησε την παγκόσμια σκέψη και παρουσίασε καταφανή πλέον την ανάγκη να εγκαινιαστεί νέα περίοδος ανθρωπισμού και ισονομίας στην ιστορία του πολιτισμού.
-Ότι σύμφωνα με το πνεύμα αυτό της δικαιοσύνης, οι γυναίκες σε όλα τα πολιτισμένα κράτη ζητούν να έχουν ευθύνες και δικαιώματα εις την αναδιοργάνωση της κοινωνίας και ειδικά εις όσα ζητήματα αφορούν τη γυναίκα και το παιδί.
-Ότι το παλαιό δόγμα ότι η γυναίκα είναι κατώτερον ον από τον άντρα, κατερρίφθη οριστικά από την επιστήμη, η οποία αναγνώρισε ότι διανοητικώς και ηθικώς είναι ίση με τον άντρα.
-Ότι οι προοδευμένες πολιτείες η μια κατόπιν της άλλης αναγνωρίζουν τα δικαιώματα της γυναίκας και ότι η Ελλάς για να συμβαδίζει με το σύγχρονο πολιτισμό πρέπει να αναγνωρίσει τα δικαιώματα αυτά.

Ψηφίζει:

-Προσχωρεί εις το παγκόσμιο κίνημα υπέρ της αναγνωρίσεως της γυναίκας ως κοινωνικού, οικονομικού και πολιτειακού παράγοντος.
-Διαμαρτύρεται για την ανισότητα των ελληνικών νόμων απέναντι της γυναίκας.
-Ζητεί για την Ελληνίδα ίσα δικαιώματα, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά με τον άντρα.
-Ζητεί πρωτίστως το δικαίωμα να εκλέγει και να εκλέγεται και η γυναίκα εις τα αντιπροσωπευτικά σώματα και της τοπικής διοικήσεως και της εθνικής αντιπροσωπείας όπου ο μισός ενήλικος πληθυσμός της χώρας δεν εκπροσωπείται ως σήμερα».

***

Αυτά ζήτησε από τη Βουλή και την Κυβέρνηση ο Σύνδεσμος το 1920.
Και συγχρόνως προσχώρησε αμέσως στο παγκόσμιο γυναικείο κίνημα δηλώνοντας συμμετοχή στη Διεθνή Ένωση Γυναικών η οποία είχε ιδρυθεί το 1902.
Το αίτημα για ίσα πολιτικά δικαιώματα υπήρξε αντικείμενο πολύ διαφορετικών αντιδράσεων. Φαντάζεστε τι γραφόταν την εποχή εκείνη στις εφημερίδες. Μερικοί έγραψαν πολύ ευτράπελα, για σήμερα, πράγματα:

«Ψήφον εις τα γυναίκας!, το ακούω και αισθάνομαι την καρδίαν μου να σφίγγεται. Δέος και τρόμος με καταλαμβάνει, διότι, πως το θέλομεν, η ψήφος θα γίνει ο τάφος της γυναίκας. Θα την χάσωμεν. Θα δραπετεύσει από το σπίτι και την καρδίαν μας… Η θέσις της γυναικός είναι εις το μαγειρείον και εις την καρδίαν μας. Φαντασθείτε την προς στιγμήν προ του εκλογικού τμήματος, μαινομένην, λυσσώσαν, και γαυριώσαν, θηριώδη και μαγκουροφόρον. Διότι όλα θα τα κάμη, το δικαίωμα της ψήφου θα της ανοίξει τον δρόμον προς πάσαν ασχημίαν, θα τεθεί επί κεφαλής διαδηλώσεων και θα φάγει τον κόσμον.

Τι επαλήθευσε από αυτά. Τίποτα. Αλλά, βέβαια, την εποχή εκείνη αυτού του είδους οι σκέψεις είχαν πέραση και καταλαβαίνετε τι θάρρος έπρεπε να έχουν οι γυναίκες εκείνες οι οποίες τολμούσαν με αυτό το θαρραλέο ψήφισμα και εν συνεχεία με ανάλογη δράση να αντιμετωπίζουν τις αντιδράσεις της κοινωνίας.
Πρέπει όμως να πούμε και το αντίθετο. Ότι σε κάθε πολιτική παράταξη της εποχής εκείνης όταν τέθηκε το θέμα της ψήφου στη Βουλή το είδαν ευνοϊκά οι άριστοι της κάθε παράταξης. Από τη Δεξιά ο Δημήτριος Γούναρης. Από την προοδευτική παράταξη ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου. Από την Κεντρώα Φιλελεύθερη παράταξη ο Ελευθέριος Βενιζέλος.

Οι αγώνες συνεχίζονταν μέχρι το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε μερικές χώρες είχε δοθεί ψήφος στις γυναίκες και είχαν προχωρήσει αρκετά στην κατάκτηση ισότητας, όχι όμως στην Ελλάδα. Και έρχεται ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο πόλεμος που προκάλεσε 60 εκατομμύρια νεκρούς και κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, ο οποίος έφερε στο φως την πιο απάνθρωπη δράση που μπορεί να έχει ο λεγόμενος άνθρωπος (με τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως και τα σχετικά εγκλήματα). Η ανθρωπότητα άρχισε να καταλαβαίνει ότι η περιφρόνηση της αξίας του κάθε ανθρώπου, οδηγεί τον κόσμο στην καταστροφή. Η περιφρόνηση της αξίας του κάθε ανθρώπου την οποίαν είχαν ενστερνιστεί τα κράτη που προκάλεσαν τον πόλεμο, αυτά που έκαναν τα μεγαλύτερα εγκλήματα και που αρκετό χρονικό διάστημα είχαν μαγέψει όχι λίγους ανθρώπους στην Ευρώπη, αυτοί οι ισχυροί άντρες με τους μεγάλους στρατούς και με τις βαρύγδουπες θεωρίες, θεωρίες καταργητικές των ελευθεριών ου ανθρώπου και της δημοκρατίας. Μόλις αυτός ο πόλεμος έληξε, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας συνέρχονται όλοι οι λαοί για να υπογράψουν μια κοινή παγκόσμια διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου, με την πεποίθηση ότι αυτό είναι απαραίτητο αν θέλουμε να αποφύγουμε μια νέα τέτοιου είδους τραγωδία.

Πρέπει να προσθέσουμε ότι η τελευταία φάση του πολέμου με την ατομική βόμβα τρομοκράτησε όλο τον κόσμο για το τι θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα ένας νέος πόλεμος. Διαθέτοντας πλέον τέτοια φοβερά όπλα, η ανθρωπότητα έπρεπε να αποφύγει με κάθε θυσία νέο πόλεμο.

 

***

 

 

 

Η Παγκόσμια Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για πρώτη φορά στην ιστορία, ρητά μιλάει περί απαγόρευσης κάθε διάκρισης λόγω φύλου, φυλής, πολιτικών φρονημάτων κτλ. Για πρώτη φορά μπαίνει μέσα σε διακήρυξη δικαιωμάτων του ανθρώπου ρητά η απαγόρευση κάθε διάκρισης λόγω φύλου και το δικαίωμα και των γυναικών να απολαμβάνουν όλες ανεξαιρέτως των ελευθεριών και των δικαιωμάτων.Ελευθέριος Βενιζέλος
Από κει και πέρα αρχίζει μια νέα περίοδος στον αγώνα των γυναικών. Ο φεμινιστικός αγώνας εντάσσεται πλέον στα πλαίσια των αγώνων όλων των καταπιεσμένων κοινωνικών ομάδων. Οι νέγροι, οι μειονότητες των διαφόρων χωρών, οι εργαζόμενοι με δυσμενείς συνθήκες, οι γυναίκες, όλοι μαζί ξεκινάνε πλέον αγωνιστικά ζητώντας οι αρχές της παγκόσμια διακήρυξης να γίνουν πραγματικότητα. Αυτή είναι η δεύτερη φάση του γυναικείου κινήματος που ζητάει ουσιαστική ισότητα, ισότητα ευκαιριών σε όλους τους τομείς με τους άντρες.

***

Την εποχή εκείνη συμπίπτει η δημοσίευση του βιβλίου το οποίο αποτέλεσε την αποφασιστική θεωρητική στροφή για το γυναικείο κίνημα. Είναι το βιβλίο της Σιμόν Ντε Μπωβουάρ: «Το δεύτερο φύλο». Είναι το βιβλίο που θεμελίωσε επιστημονικά και πολύπλευρα τη βασική αρχή ότι η γυναίκα δεν γεννιέται, γίνεται. Ότι δηλαδή οι βασικότερες λεγόμενες «θηλυκές ιδιότητες», αδυναμίες κ.λπ. δεν προέρχονται από τη φύση της γυναίκας, όπως νομίζεται, αλλά από τις συνθήκες που της επιβάλλει ο ρόλος που η κοινωνία της έχει διαγράψει. Αλλά και οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες κι όχι μόνο οι ιδεολογικές ήταν ευνοϊκές για την πορεία προς την ισότητα. Διότι είχε ανάγκη τη στιγμή η ανθρωπότητα από όσο το δυνατόν περισσότερα χέρια και μυαλά για να μπορέσει να ανασυγκροτηθεί από αυτή την καταστροφή στην οποία βρέθηκε στο τέλος του πολέμου. Είχε ανάγκη να χρησιμοποιήσει και τις δυνάμεις του άλλου μισού πληθυσμού.

***

Έτσι λοιπόν αρχίζουν οι γυναικείες οργανώσεις της εποχής εκείνης να πιέζουν πλέον τον ΟΗΕ, από τον οποίο προήλθε αυτή η παγκόσμια διακήρυξη, να προχωρήσει πλέον σε άλλου είδους διεθνή κείμενα πλέον δεσμευτικά από μια διακήρυξη, ώστε να δεσμεύσει τα κράτη να πραγματοποιήσουν αυτή την ισότητα. Και πράγματι το 1952 ψηφίζει μια διεθνής σύμβαση η οποία είχε και για την Ελλάδα καταλυτική επίδραση. Αυτή είναι η σύμβαση των ίσων πολιτικών δικαιωμάτων και της ίσης πρόσβασης σε όλα τα δημόσια λειτουργήματα. Στην Ελλάδα πιέζαμε να κυρωθεί η σύμβαση. Άλλοι ήθελαν άλλοι δεν ήθελαν. Υπήρχαν γυναικεία σωματεία τα οποία αντιδρούσαν διότι, λόγω του εμφυλίου πολέμου, φοβόταν ότι αν πάρουν ψήφο οι γυναίκες θα ψηφίζουν μόνο οι κομμουνίστριες, οι άλλες δεν θα ψηφίζουν. Είχε επέλθει μια διαίρεση μέσα στο γυναικείο κίνημα τρομερή. Και πάλι ο Σύνδεσμος είχε καταφέρει να επιβληθεί. Βοήθησε και η τότε πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Ελληνίδων, η Ελμίνα Παντελάκη, φωτισμένη γυναίκα, η οποία επίεσε πολύ το σωματείο της για να λάβει μέρος μαζί μας σε κοινές εκδηλώσεις για την ισότητα των φύλων.
Πράγματι κυρώθηκε επίσημα η Σύμβαση και τότε πήραμε και ‘μείς ίσα πολιτικά δικαιώματα επιτέλους, και αποκτήσαμε και το δικαίωμα της ίσης πρόσβασης σε δημόσια λειτουργήματα.
Θα σας πω τώρα για τη θέση μας ως τότε. Όσες γυναίκες είχαμε τελειώσει το Πανεπιστήμιο ως το 1952 -και ανήκω σ’ αυτή την κατηγορία- δεν είχαμε δικαίωμα να παρουσιαστούμε στους διαγωνισμούς για να καταλάβουμε θέση στη δικαιοσύνη, στη διπλωματική υπηρεσία, στο Χημείο του κράτους κ.λπ. Ο τελευταίος συνάδελφός μας με το «ταληράκι» του είχε δικαίωμα να μετάσχει και ‘μείς με το άριστά μας καθόμαστε στη γωνία. Τέτοια ήταν η κατάσταση την οποία εμείς αντιμετωπίζαμε τότε. Και μετά τη σύμβαση αυτή των Η.Ε. του 1952, την οποία επακολούθησε σειρά νομοθετημάτων, μας αναγνωρίσθηκε το δικαίωμα να μετέχουμε σε όλα.

Και προχωρούμε πλέον προς καλύτερες μέρες τις οποίες πρέπει να πούμε ότι ενίσχυσε πάλι ο ΟΗΕ τρομερά. Δηλαδή το 1975 υπό την πίεση των διεθνών γυναικείων μη κυβερνητικών οργανώσεων, κηρύχτηκε το Έτος της Γυναίκας. Και, στη συνέχεια, η Δεκαετία της Γυναίκας. Αυτή λοιπόν η δεκαετία, την οποία πολλοί κορόιδεψαν τότε, είχε σημαντικά αποτελέσματα σε παγκόσμια κλίμακα.

Οφείλω να αναφέρω ακόμη ότι τα λίγα γυναικεία Σωματεία που υπήρχαν τότε αγωνιζόμαστε το 1975 για να εισαχθεί ρητή διάταξη στο Σύνταγμα για την ισότητα. Όσες αγωνιζόμαστε και πιέζαμε τότε πρέπει να πω ότι προβάλαμε το επιχείρημα ότι το Σύνταγμα βγαίνει στο Έτος της Γυναίκας, και πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τη διεθνή γραμμή. Και θυμάμαι τώρα ότι όταν μπήκε η πρωτοχρονιά του 1975 είχα πει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Μιχαήλ Στασινόπουλο: Πρόεδρε μπαίνει το Έτος της Γυναίκας, δεν θα κάνεις κάποιο ειδικό μήνυμα; Και το έκανε ευχαρίστως. Βλέπετε ο επηρεασμός από τη γενική ατμόσφαιρα είναι σημαντικός. Και εκείνα τα χρόνια βγαίνει και το νέο Σύνταγμα με διατάξεις που επιβάλλουν την ισότητα των φύλων.

***

Επακολούθησε μια σειρά ολόκληρη νομοθετημάτων στην Ελλάδα για να εναρμονισθεί η νομοθεσία μας με τις συνταγματικές επιταγές. Το οικογενειακό δίκαιο πρώτο και καλύτερο, νόμοι σχετικοί με την ισότητα στην εργασία, κ.λπ.
Πρέπει να πω ότι το 1981 ως το 1985 ήταν έτη μεγάλης νομοθετικής μεταρρύθμισης σε ότι αφορά την ισότητα των φύλων σε συνάρτηση πάντα με όσα συνέβαιναν στον ΟΗΕ.
Μετά τον ΟΗΕ έχουμε και άλλες ενδιαφέρουσες εξελίξεις. Οι περιφερικοί διεθνείς οργανισμοί (ΕΟΚ, Συμβούλιο Ευρώπης) καλούν και αυτοί τις διεθνείς μη κυβερνητικές Οργανώσεις σε συνεργασία για την προώθηση της ισότητας και γίνονται συμβουλευτικές των διεθνών Οργανισμών. Για παράδειγμα η Διεθνής Ένωση Γυναικών, η δική μας, είναι συμβουλευτική πρώτης κατηγορίας στον ΟΗΕ. Και έρχεται το Συμβούλιο της Ευρώπης και αρχίζει μια δράση με μια ειδική Επιτροπή για την ισότητα των φύλων και έρχεται η ΕΟΚ που έχει κι αυτή μια μεγάλη δράση για την ισότητα των φύλων. Η τελευταία ως τώρα έχει εκδώσει πέντε οδηγίες σχετικές με την ισότητα στην εργασία κυρίως και επιπλέον υπάρχουν σήμερα άνω των 30 αποφάσεων του δικαστηρίου του Λουξεμβούργου οι οποίες έχουν χειριστεί θέματα ισότητας των φύλων με πολύ προοδευτική γραμμή. Και αυτές οι αποφάσεις είναι υποχρεωτικές για την Ελλάδα, όλες τις χώρες της ΕΟΚ, και δεσμευτικές.
Έτσι σήμερα έχει διεθνοποιηθεί πλέον ο αγώνας για την ισότητα. Έχει υιοθετηθεί από τους διακρατικούς οργανισμούς, δηλαδή από τις κυβερνήσεις των διαφόρων χωρών οι οποίες αντιπροσωπεύονται σ’ αυτούς, οι οποίες δηλώνουν ότι θέλουν να καταστήσουν την ισότητα πραγματικότητα. Θα μου πείτε: τότε λύθηκαν τα θέματα; Μα αφού δεν λύθηκαν, λύθηκαν μόνο εν μέρει, διότι οι κυβερνήσεις για να εμφανισθούν ως προοδευτικές, για να δείξουν ότι δεν πάνε πίσω από άλλες χώρες, πολλές φορές αποδέχονται πολλές αρχές, ψηφίζουν, κάποτε και κυρώνουν, ορισμένες συμβάσεις, οπότε γίνονται εσωτερικοί νόμοι, αλλά στην πράξη δεν εφαρμόζονται…
Νομίζω λοιπόν ότι η νέα φάση του φεμινισμού στην οποία μπήκαμε τώρα, είναι πλέον η μεταβολή σε πράξη ζωής, σε πραγματικότητα, των κανόνων για την ισότητα που έχουν ήδη νομοθετηθεί και υπάρχουν. Και ο αγώνας αυτός δεν μικρός. Και δεν είναι μικρός γιατί, όπως φαίνεται, το αντρικό κατεστημένο δύσκολα υιοθετεί τις νέες αρχές. Αλλά οφείλω να πω ότι ούτε όλες οι γυναίκες έχουν αφομοιώσει τους νέους ρόλους τους οποίους η κοινωνία προβάλλει. Είναι δύσκολη η αλλαγή της νοοτροπίας. Είναι δυσκολότερη από την αλλαγή του νόμου. Ο άνθρωπος απορροφά από πολύ τρυφερή ηλικία τα πρότυπα των ρόλων τα οποία βλέπει όταν είναι μικρός στην οικογένεια του αργότερα στον περίγυρό του τον κοινωνικό. Αυτά ριζώνουν στο υποσυνείδητό του, περιβαλλόμενα μ’ ένα χρώμα συναισθηματικό, και είναι πολύ δύσκολο ύστερα να τα ξεριζώσει. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι νοησιακά αναγνωρίζουν το σωστό, αλλά στην πράξη εφαρμόζουν το αντίθετο. Ή τουλάχιστον εφαρμόζουν εν μέρει την ισότητα και εν μέρει την ανισότητα.
Ήθελα να σας πω ότι εμείς σήμερα δεν έχουμε και δεν είχαμε ποτέ στις ράχες μας να κάνουμε πόλεμο με τους άντρες. Ήδη η πρώτη διακήρυξη της Διεθνούς Ένωσης Γυναικών (1902) ζητούσε να αναγνωριστούμε ως ισότιμοι σύντροφοι και να χρησιμοποιηθούμε για μια καλύτερη κοινωνία. Εάν η αντίδραση είναι βίαιη, υποχρεώνει να χρησιμοποιήσουμε αντιβία. Αυτό είναι δυσάρεστο.

Εμείς προσπαθούμε να πείσουμε άντρες και γυναίκες ότι είναι για το καλό τους η ισότητα. Πρώτα απ’ όλα είναι για το καλό της κοινωνίας. Κοινωνίες σαν τις σημερινές διαρκώς αναπτυσσόμενες, δεν μπορούν να περιφρονούν και να μην αξιοποιούν τους άξιους ανθρώπους του μισού πληθυσμού. Είναι λάθος, είναι ζημία.
Η οικογένεια εξ’ άλλου έχει ανάγκη από ισότητα. Είμαι απολύτως σύμφωνη με τον Καθηγητή Carbonier του Παρισιού που ισχυρίζεται αν θέλουμε να διατηρήσουμε την οικογένεια πρέπει αυτή να περάσει από την ισότητα. Στη δική μας εποχή η καταπίεση είναι πολύ λιγότερο ανεκτή από οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα από ότι ήταν την εποχή του πατέρα μας ή της γιαγιάς μας. Άλλοτε οι γυναίκες είχαν ενστερνιστεί τη μοίρα τους. Έβαζαν το κεφάλι κάτω, υποτάσσονταν στις καταπιέσεις καις την κακοποίηση πολλές φορές. Σήμερα δεν το δέχονται, το θεωρούν πολύ πιο βαρύ, πολύ πιο πικρό.
Όμως κι άλλοτε, πρέπει να πω, που οι γυναίκες έβαζαν το κεφάλι κάτω, ήταν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό νευρωτικές από τους άντρες. Και σήμερα υπάρχουν στα ψυχιατρεία του κόσμου νευρωτικές ή πάσχουσες από καταθλιπτικές καταστάσεις πολύ μεγαλύτερος αριθμός γυναικών. Οι πρώτες υστερικές πελάτισσες των ψυχαναλυτών ήτανε προσωπικότητες εξαιρετικών διανοητικών ικανοτήτων, οι οποίες ασφυκτιούσαν από τις συνθήκες ζωής που τους επέβαλε η κοινωνία. Και οι οποίες μόλις κατάφεραν να απελευθερωθούν από την καταπίεσή τους έκαναν σταδιοδρομία μεγάλης προσωπικότητας. Να σας πω ένα όνομα: η Φλόρανς Νάιτιγκεϊλ, η οποία μεγαλούργησε στον Ερυθρό Σταυρό, ήταν βαρύτατα υστερική και θεραπεύτηκε όταν της δόθηκε η δυνατότητα να διοχετεύσει τις μεγάλες της ικανότητες σε κοινωνική δράση. Το «σύνδρομο της νοικοκυράς», αρρώστια ψυχική η οποία δεν είναι καθόλου σπάνια, εμφανίζεται σε ποσοστό που μπορεί να προκαλέσει τρόμο.

Αλλά ολόκληρη η οικογένεια, της οποίας η μητέρα πάσχει ψυχικά, καταλαβαίνετε τι ατμόσφαιρα έχει.
Αντίθετα, οι έρευνες έχουν γίνει σε πολλά μέρη από σοβαρούς ερευνητές, κατέληξαν στο ότι τα παιδιά των εργαζομένων μητέρων είναι ευφυέστερα, έχουν μεγαλύτερη πρωτοβουλία και είναι πιο έτοιμα να αντιμετωπίσουν τις αντιξοότητες της ζωής. Κι αυτό γιατί έχουν αποφύγει την υπερπροστασία η οποία είναι εξίσου κακή με την αδιαφορία.
Βλέπετε λοιπόν ότι υπάρχει ένα κοινό συμφέρον όλων των παραγόντων για να υπάρξει ισότητα. Θα μου πείτε ίσως: ο μόνος χαμένος είναι ο άντρας. Όχι, ασφαλώς. Πρώτα απ’ όλα και εκείνος έχει συμφέρον να μην έχει γυναίκα νευρασθενή. Αλλά εκτός αυτού. Ξέρετε από πόσα γλυτώνει ο άντρας με το φεμινισμό. Πρώτα απ’ όλα γλυτώνει από την υποχρέωση που του είχε επιβάλλει η κοινωνία να είναι σώνει και καλά υπερέχον ον. Ξέρετε τι συμπλέγματα κατωτερότητας δημιουργούνται στο σύζυγο ο οποίος είτε το συνειδητοποιεί πλήρως είτε υποσυνείδητα διαισθάνεται ότι η γυναίκα του είναι καλύτερή του; Ή τουλάχιστον είναι σε μερικούς τομείς καλύτερη απ’ αυτόν; Αισθάνεται ότι δεν ανταποκρίνεται στο ρόλο που περιμένει η κοινωνία απ’ αυτόν. Και ξέρετε ποιο είναι το αποτέλεσμα; Το αποτέλεσμα είναι ότι αντισταθμιστικά παίρνει στάση τυράννου για να αποδείξει ότι αυτός είναι ο αφέντης. Ίσως όχι συνειδητά. Υποσυνείδητα όμως έχει ανάγκη αντισταθμίσματος. Και παίρνει στάση τέτοια, η οποία εκτός των κακών που δημιουργεί στην οικογένεια καις τα παιδιά, γι’ αυτόν τον ίδιο δημιουργεί τη στέρηση της στοργής των μελών της οικογένειάς του προς αυτόν. Στη θέση της μπαίνει ο φόβος. Το παιδί φοβάται τον πατέρα του, η γυναίκα τον άντρα της. Αυτό σημαίνει ότι ο πατέρας χάνει το καλύτερο που θα μπορούσε να απολαύσει στην οικογένεια, τη θερμή ατμόσφαιρα αγάπης και εμπιστοσύνης.
Αλλά και άλλα πιο πρακτικά πράγματα ωφελείται από την ισότητα ο άντρας. Απαλλάσσεται και από τις άλλοτε αποκλειστικές γι’ αυτόν οικονομικές υποχρεώσεις όταν η γυναίκας δουλεύει: συντήρηση της οικογένειας μόνο από αυτόν, προίκες στις κόρες και αδελφές κ.λπ.
Μερικοί θεωρούν ότι ο φεμινισμός είναι αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση. Λάθος. Ο φεμινισμός είναι θέμα ανακατάταξης όλων των ανθρώπων μιας κοινωνίας. Είναι η θέσπιση νέων ρόλων για τα δύο φύλα. Δεν μπορεί να σταματήσει η γυναίκα να είναι καταπιεζόμενη αν δεν παύσει κι ο άντρας να παίζει το ρόλο του αφέντη. Αυτά είναι αμοιβαία. Είναι οι δυο όψεις του ιδίου νομίσματος. Εμείς ζητάμε αλλαγή ρόλων και των δυο φύλων. Ισότιμη και συντροφική συνεργασία σ’ όλους τους τομείς για μια καλύτερη αυριανή κοινωνία. Μια κοινωνία που κάθε άνθρωπος, χωρίς διακρίσεις φύλου ή άλλες, θα μπορεί να επιτύχει την άνθιση της προσωπικότητάς του στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Μια κοινωνία αληθινά ελεύθερη και δίκαιη για όλους.

***
Την παραπάνω ομιλία έκανε η Αλίκη Γιωτοπούλου – Μαραγκοπούλου στις 17 Δεκεμβρίου 1990 όταν γιορτάστηκαν τα 70 χρόνια του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας.

***

Η Αλίκη Γιωτοπούλου – Μαραγκοπούλου, ένα σύντομο βιογραφικό:

Γεννήθηκε το 1917 στην Κέρκυρα. Πέθανε στις 31 Αυγούστου 2018, στην Αθήνα. Ο αποχαιρετισμός της -σύμφωνα με την επιθυμία της- έγινε με πολιτική κηδεία σε στενό οικογενειακό κύκλο. Κόρη του νομικού Παναγιώτη Γιωτόπουλου, σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο ποινικό δίκαιο και στην εγκληματολογία στη Ρώμη και στη Γενεύη, όπου αναγορεύτηκε διδάκτορας. Τη διετία 1974-1976 ήταν αντιπρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών. Το 1976 εξελέγη τακτική καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στο οποίο διατέλεσε πρύτανης πρώτη φορά το διάστημα 1979-1980 και δεύτερη φορά το διάστημα 1983-1984. Επί 80 χρόνια είναι μέλος του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας, στον οποίο εντάχθηκε σε πολύ νεαρή ηλικία ύστερα από προτροπή και ενθάρρυνση της εμβληματικής μορφής και πρωτοπόρου του ελληνικού γυναικείου κινήματος Αύρας Θεοδωροπούλου. Για πολλά χρόνια υπήρξε Πρόεδρος του Συνδέσμου. Συμμετείχε στην επιστημονική επιτροπή που συνέταξε το νόμο για την ισότητα των φύλων (N. 1329/1983).

Παναγιώτης ΜήλαςΑλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου: Δεν είχαμε ποτέ στις ράχες μας να κάνουμε πόλεμο με τους άντρες…
Περισσότερα

Έριχ Λέσινγκ. Κατέγραψε τη μεταπολεμική ιστορία στην Ανατολική Ευρώπη με χιλιάδες φωτογραφίες

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Επιμέλεια: Παναγιώτης Μήλας

Σε ηλικία 33 ετών με τη φωτογραφική του μηχανή βρέθηκε μέσα στην εξέγερση του 1956 στη Βουδαπέστη. Ήταν ο Αυστριακός φωτορεπόρτερ Έριχ Λέσινγκ, ο οποίος πέθανε στα 95 του, την Τρίτη 28 Αυγούστου 2018. Η ανακοίνωση του θανάτου του έγινε από το Ισραηλιτικό Συμβούλιο της Βιέννης.

Γεννημένος το 1923 και γόνος μιας εβραϊκής οικογένειας της Βιέννης, ο Έριχ Λέσινγκ διέφυγε το 1939 στην Παλαιστίνη, ενώ η οικογένειά του παρέμεινε στην Αυστρία και αποδεκατίστηκε από τους ναζί.

 

Βουδαπέστη. Οκτώβριος 1956. Μετά την εξέγερση, δεκάδες πολίτες περιμένουν στην ουρά για το συσσίτιο. Στους δρόμους αποκαΐδια και νεκροί Σοβιετικοί στρατιώτες.

 

Όταν επέστρεψε στην Αυστρία το 1947, τεκμηρίωσε φωτογραφικά την επικαιρότητα της χώρας του και της περιοχής, από την υπογραφή της συνθήκης του 1955 στη Βιέννη, που έβαλε τέλος στην παρουσία κατοχικών δυνάμεων στην Αυστρία, μέχρι τα πορτρέτα αρχηγών κρατών όπως ο Ντε Γκωλ, ο Αντανάουερ, ο Αϊζενχάουερ ή ο Χρουστσόφ.

Ο Έριχ Λέσινγκ είχε καλύψει μεταπολεμικά τα μεγάλα γεγονότα της διεθνούς πολιτικής ζωής, κυρίως στην Ανατολική Ευρώπη, και τράβηξε εκατοντάδες φωτογραφίες κατά την εξέγερση του φθινοπώρου του 1956 στην Ουγγαρία, η οποία συνετρίβη από τα σοβιετικά στρατεύματα.

 

Έριχ Λέσινγκ (1923 – 28.8.2018)

 

Ο Λέσινγκ είχε εργασθεί για το πρακτορείο Associated Press ενώ συνεργάστηκε επίσης με περιοδικά όπως το Life και το Paris-Match, πριν ενταχθεί στο πρακτορείο Magnum.

Το 2013 ο Έριχ Λέσινγκ δώρισε 60.000 φωτογραφίες στα αρχεία της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Αυστρίας, την ημέρα των γενεθλίων του, όταν γιόρταζε τα 90 του χρόνια.

 

***

 

Το τεράστιο αυτό αρχείο, το οποίο στο μέλλον θα φυλάσσεται στη Φωτογραφική Συλλογή της Βιβλιοθήκης, αποτελεί μια μοναδική φωτογραφική τεκμηρίωση των μεγάλων γεγονότων του δευτέρου μισού του 20ού αιώνα, με 20.000 ασπρόμαυρες φωτογραφίες και αρνητικά να αφορούν τη μεταπολεμική περίοδο μέχρι το 1970.
Ανεκτίμητης αξίας θεωρούνται τα φωτογραφικά πορτρέτα μεγάλων προσωπικοτήτων που είχε απαθανατίσει ο Λέσινγκ με τη φωτογραφική του μηχανή, όπως ο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, ο Σαρλ ντε Γκολ, ο Κόνραντ Αντενάουερ, ο Βίλι Μπραντ, ο Νικίτα Χρουτσόφ, ενώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το τμήμα του αρχείου που περιλαμβάνει 40.000 διαφάνειες μεγάλου σχήματος, στις οποίες ο ίδιος έχει καταγράψει φωτογραφικά θέματα της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής πολιτιστικής ιστορίας.

 

Βουδαπέστη. Οκτώβριος 1956. Κοντά στο κτήριο του Εθνικού Θεάτρου ο ανδριάντας του Ιωσήφ Στάλιν έχει γίνει κομμάτια από όλους εκείνους που εξεγέρθηκαν κατά του καθεστώτος.

 

Ο Λέσινγκ είπε πως χαίρεται που η φωτογραφική διαθήκη του, ως δωρεά στην Αυστριακή Εθνική Βιβλιοθήκη, θα διατηρηθεί και θα αρχειοθετηθεί κατά τον καλύτερο τρόπο ώστε στο μέλλον να έχει πρόσβαση το ενδιαφερόμενο κοινό.
Ο Λέσινγκ συγκαταλέγεται διεθνώς στους ελάχιστους φωτογράφους της εποχής του που κατέγραψαν με το φακό, το βλέμμα και με μοναδικό σθένος και ευαισθησία, τα δύσκολα χρόνια μετά τον Πόλεμο όχι μόνον στην Αυστρία, αλλά και σε μια σειρά από άλλες χώρες.

Γεννημένος το 1923 στη Βιέννη, γιος ενός οδοντίατρου και μιας γνωστής πιανίστριας, ο Λέσινγκ διέφυγε τον Δεκέμβριο του 1939 από τους ναζί και εγκαταστάθηκε στην Παλαιστίνη, όπου έκανε αρχικά διάφορα επαγγέλματα πριν αφοσιωθεί λίγο αργότερα στη μεγάλη αγάπη του, τη φωτογραφία, ξεκινώντας ως επίσημος φωτογράφος του βρετανικού Στρατού.
Ο Λέσινγκ συνεργάστηκε με τα μεγαλύτερα περιοδικά του κόσμου, ενώ σε μια σειρά εκδοτικών οίκων σε ΗΠΑ, Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία, Σουηδία και Ιταλία έχουν εκδοθεί πάνω από 40 βιβλία-συλλογές με καλλιτεχνικές φωτογραφίες του.

 

***

 

Όταν τον Οκτώβριο του 1956 οι φοιτητές στη Βουδαπέστη εξεγέρθηκαν κατά της κυβέρνησης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Ουγγαρίας, ο Λέσινγκ με τη φωτογραφική του κάμερα βρέθηκε δίπλα τους. Η εξέγερση διήρκεσε από τις 23 Οκτωβρίου μέχρι τις 10 Νοεμβρίου 1956. Η διαδήλωση των νέων προσέλκυσε χιλιάδες κόσμου, που έκαναν πορεία προς το κτήριο του Κοινοβουλίου. Μια αντιπροσωπεία των φοιτητών, αφού εισήλθε στο κτήριο του ραδιοφώνου, σε μια προσπάθεια να επιδώσει ψήφισμα με τις απαιτήσεις της, τέθηκε υπό κράτηση. Οι διαδηλωτές ζήτησαν την απελευθέρωση της αντιπροσωπείας, αλλά δέχτηκαν πυροβολισμούς από το εσωτερικό του κτηρίου.
Οι ειδήσεις διαδόθηκαν με ταχύτητα και βίαιες ταραχές ξέσπασαν σε όλη την πρωτεύουσα από 300.000 ανθρώπους που ξεχύθηκαν στους δρόμους της Bουδαπέστης για να συνταχθούν πίσω από τα λάβαρα της Ένωσης Συγγραφέων, και την τρίχρωμη ουγγρική σημαία, το σύμβολο των επαναστατών.

 

Βουδαπέστη. Οκτώβριος 1956. Στην οδό Vaci. Το σοβιετικό πολιτιστικό κατάστημα, στο οποίο στεγαζόταν το ρωσικό γραφείο προπαγάνδας, δέχτηκε την επίθεση εκατοντάδων κατοίκων της πόλης οι οποίοι έκαψαν βιβλία και έντυπο προπαγανδιστικό υλικό. Ένας από τους αντάρτες απαγγέλλει ποίημα του Σάντορ Πετέφι (1823 – 1949), το οποίο έλεγε: «Ορκιζόμαστε στο Θεό των Ούγγρων, ορκιζόμαστε ότι δεν θα είμαστε πλέον σκλάβοι».

 

 

Τη στιγμή εκείνη η ανάμειξη του σοβιετικού παράγοντα, μετέτρεψε έναν καθαρά πολιτικό αγώνα σε ιερό πόλεμο για την εθνική ανεξαρτησία και χιλιάδες πολίτες προσήλθαν εθελοντικά για να ενισχύσουν την αντίσταση. Oι πολίτες οχυρώθηκαν στις μεγάλες πολυκατοικίες που περιέβαλαν τους κεντρικούς δρόμους της Βουδαπέστης, με στόχο να εμποδίσουν τα άρματα μάχης να φτάσουν στο κέντρο της πόλης χωρίς όμως να υπάρχει ένα γενικό σχέδιο.

 

Βουδαπέστη. Οκτώβριος 1956. Μετά τις μάχες και την εξέγερση ένα ουγγρικό φορτηγό με μαύρες σημαίες συγκεντρώνει τους νεκρούς κοντά στο στρατόπεδο Killian. Ένας Ούγγρος στρατιώτης αντικατέστησε στο καπέλο του το κόκκινο αστέρι με το εθνικό έμβλημα της Ουγγαρίας

 

 

Ύστερα από δώδεκα ώρες επιχειρήσεων των Σοβιετικών, τα κύρια ορμητήρια των επαναστατών στον κινηματογράφο «Kόρβιν» και στο κτήριο της Ραδιοφωνίας παρέμεναν στα χέρια της αντίστασης. Oι αντιστασιακές ομάδες ήλεγχαν πλήρως τα εργοστάσια της πολεμικής βιομηχανίας στη νήσο Tσέπελ, απ’ όπου οι πολίτες προμηθεύονταν τον οπλισμό και τα πολεμοφόδιά τους.

Στις 28 Οκτωβρίου 7 μεραρχίες του ουγγρικού στρατού προσχώρησαν στην επανάσταση. Τα σοβιετικά τεθωρακισμένα αναγκάστηκαν να αποσυρθούν από τη Βούδα απ’ όπου, θα αποσύρονταν την επομένη.
Στις 30 Οκτωβρίου, ο Νάγκι ζήτησε την αποχώρηση των Σοβιετικών από όλη την Ουγγαρία και ανακοίνωσε ανασχηματισμό της κυβέρνησης.

 

Βουδαπέστη. Οκτώβριος 1956. Κοντά στην πλατεία Κοζταρσασάγκ, ο αμυνόμενος αντάρτης γεμίζει το όπλο του κατά τη διάρκεια της μάχης στους δρόμους. Στο βάθος οι πολίτες παρακολουθούν.

 

Στις 4 Νοεμβρίου τα άρματα του Κόκκινου Στρατού μπαίνουν ξανά στη Βουδαπέστη και τα σοβιετικά στρατεύματα ανοίγουν πυρ. Η νέα κυβέρνηση των εργαζομένων και των αγροτών ανανεώνει τις σχέσεις με την ΕΣΣΔ. Σχολαστικά προετοιμασμένη, η δεύτερη ρωσική επέμβαση ήταν πολύ πιο αποτελεσματική από την πρώτη, με 200.000 άνδρες και 2.000 άρματα να εισβάλλουν στη χώρα.

***

Για να διαφύγουν τη σύλληψη ή την απέλαση, 200.000 άνθρωποι αναζητούν καταφύγιο στη Δύση μέσω της Αυστρίας ή της Γιουγκοσλαβίας.

 

Παναγιώτης ΜήλαςΈριχ Λέσινγκ. Κατέγραψε τη μεταπολεμική ιστορία στην Ανατολική Ευρώπη με χιλιάδες φωτογραφίες
Περισσότερα

Όταν η Ύδρα δεν φοβόταν το μπλακ άουτ και έπαιρνε «ρεύμα» από τον Λέοναρντ Κοέν και το Bird on a wire

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Επιμέλεια: Παναγιώτης Μήλας

Τον Απρίλιο του 1960 στο βροχερό Λονδίνο ο Καναδός ποιητής και τραγουδιστής Λέοναρντ Κοέν αναζητά νέες εμπειρίες και διεθνή αναγνώριση.
Η βροχή που δυνάμωσε ξαφνικά τον ανάγκασε να αναζητήσει άμεσα προστασία…

«Είδα την πόρτα της Τράπεζας της Ελλάδας μπροστά μου και μπήκα μέσα. Εκεί είδα τον ταμία αρκετά μαυρισμένο. Τον ρώτησα τι καιρό κάνει στην Ελλάδα και μου απάντησε ότι τώρα είναι άνοιξη και ακολουθεί το καλοκαίρι». Αυτά δήλωνε ο Κοέν το 1991, σε συνέντευξη στο περιοδικό «Les Inrockuptibles».

Δύο ημέρες αργότερα ο τραγουδιστής έφυγε για την Ελλάδα με προορισμό την Ύδρα χωρίς να ξέρει ότι αυτό το μικρό νησί θα άλλαζε τη ζωή του.
Εδώ, σε ένα παντοπωλείο, συνάντησε την πανέμορφη Νορβηγίδα Μάριαν Ίλεν, μια νεαρή καλλονή που όλοι θαύμαζαν για την εξυπνάδα και το χιούμορ της. Μια θεϊκή ύπαρξη, που όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο ίδιος ο Κοέν, «οι θεοί έφεραν στον δρόμο μου» και με την οποία μοιράστηκε δέκα ολόκληρα χρόνια μουσικής και ποίησης, την πιο ειδυλλιακή περίοδο της ζωής του.

 

Η πανέμορφη Νορβηγίδα Μάριαν Ίλεν με τον αγαπημένο της Λέοναρντ Κοέν την εποχή που έζησαν μαζί στην Ύδρα.

 

Για τη Μάριαν, τη μούσα του, ο Κοέν έγραψε το τραγούδι «So Long, Marianne».

 

Στο παραδοσιακό σπίτι που αγόρασε εκεί, ένα όμορφο οίκημα του 19ου αιώνα, ο Κοέν δεν άλλαξε σχεδόν τίποτα. Αντίθετα, διατήρησε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του σπιτιού, του κήπου, της βεράντας και της διακόσμησης του χώρου. Το κτίσμα αυτό ήταν σε ένα από τα πιο ψηλά σημεία της Χώρας, και από τη βεράντα του, η θέα προς το λιμάνι έκοβε την ανάσα. Εδώ ο Κοέν ανακάλυψε τον ελληνικό τρόπο ζωής. Στην Ύδρα άρχισε να αποκρυσταλλώνει τη σοφία των καλύτερών του ποιημάτων και να γράφει σπουδαία τραγούδια. Εδώ ξαναγεννήθηκε, όπως έλεγαν, όσοι τον ήξεραν.
Την ίδια εποχή άρχισε να …γεννιέται και η χώρα με το πρόγραμμα ηλεκτροδότησης. Τότε στο νησί δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα. Η ζωή όμως κυλούσε χωρίς προβλήματα.

Γυρίζοντας πάλι στο θέμα του σπιτιού να θυμίσω ότι στον τρίτο όροφο έφτιαξε ένα μουσικό δωμάτιο. Από εκεί απολάμβανε τη θέα στο απέραντο γαλάζιο, διάβαζε και έγραφε.

 

 

Ώσπου μια μέρα όταν ξύπνησε – κάπου προς το μεσημέρι – και άνοιξε τα παραθυρόφυλλα εκεί στον τρίτο όροφο τον περίμενε μια δυσάρεστη έκπληξη. Ο ηλεκτρισμός είχε έρθει στο νησί και δύο καλώδια ρεύματος περνούσαν μπροστά από το μπαλκόνι του και του έκοβαν τη θέα. Εκεί, σε αυτά τα σύρματα της ΔΕΗ, έρχονταν φτερουγίζοντας όλα τα πουλιά της περιοχής. Εκεί ήρθε φτερουγίζοντας και η έμπνευση στον Λεονάρδο, όπως τον φώναζαν οι Υδραίοι.

Έγραψε λοιπόν ένα από τα τραγούδια που τον έκαναν διάσημο:

Το «Bird on a wire».

 

***

Like a bird on the wire
Like a drunk in a midnight choir
I have tried in my way to be free

*

Like a worm on a hook
Like a knight from some old-fashioned book
I have saved all my ribbons for thee
If I, if I have been unkind
I hope that you can just let it go by
If I, if I have been untrue
I hope you know it was never to you

*

For like a baby, stillborn
Like a beast with his horn
I have torn everyone who reached out for me
But I swear by this song
And by all that I have done wrong
I will make it all up to thee

*

I saw a beggar leaning on his wooden crutch
He said to me, «you must not ask for so much»
And a pretty woman leaning in her darkened door
She cried to me, «hey, why not ask for more?»
Oh, like a bird on the wire
Like a drunk in a midnight choir
I have tried in my way to be free

*

ΑΚΟΥΣΤΕ ΕΔΩ ΤΟ «BIRD ON A WIRE»

 

 

Παναγιώτης ΜήλαςΌταν η Ύδρα δεν φοβόταν το μπλακ άουτ και έπαιρνε «ρεύμα» από τον Λέοναρντ Κοέν και το Bird on a wire
Περισσότερα

Έφυγε από τη ζωή ο πολυτάλαντος και πολυγραφότατος Αμερικανός συγγραφέας Neil Simon

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Πέθανε σε ηλικία 91 ετών ο Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας Νιλ Σάιμον. Σύμφωνα με τον Μπιλ Έβανς, επί πολλά έτη φίλο του, ο σπουδαίος συγγραφέας απεβίωσε νωρίς το πρωί της Κυριακής, 26 Αυγούστου 2018, σε νοσοκομείο του Μανχάταν, ύστερα από επιπλοκές που του προκάλεσε η πνευμονία.

Ο Σάιμον υπήρξε ένας εκ των πλέον επιτυχημένων και προβεβλημένων θεατρικών συγγραφέων στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, συνδυάζοντας χιούμορ, δράμα και ενδοσκόπηση σε έργα όπως Ξυπόλυτοι στο Πάρκο, Ένα Παράξενο Ζευγάρι, Το Κορίτσι του Αποχαιρετισμού, Lost in Yonkers. Βραβεύτηκε με τέσσερα βραβεία Tony, με ένα Πούλιτζερ και με το βραβείο «Mark Twain».

Ένα νέο έργο του Σάιμον υπήρχε σχεδόν σε κάθε θεατρική σεζόν του Μπρόντγουεϊ από το 1960 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90. Έγραψε περισσότερα από 40 έργα, αστεία, συγκινητικά και εξαιρετικά δημοφιλή. Ένας κριτικός είχε γράψει ότι ο Νιλ Σάιμον δεν είναι απλώς ένας επιτυχημένος θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος, αλλά θεσμός.

Ο Νιλ Σάιμον τιμήθηκε με το βραβείο του Kennedy Center το 1995 από τον πρόεδρο Μπιλ Κλίντον για τη συμβολή του στις τέχνες και τη λαϊκή κουλτούρα του 20ού αιώνα.

«Προκαλεί εμάς και τον εαυτό του ποτέ να μην παίρνουμε τους εαυτούς μας πολύ στα σοβαρά. Ευχαριστούμε για το σπίρτο και τη σοφία», είχε πει ο Κλίντον στην απονομή του βραβείου.

***

O Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας Neil Simon γεννήθηκε το 1927 και μεγάλωσε στο Μπρονξ της Ν. Υόρκης, σε μια δύσκολη περίοδο της παγκόσμιας ιστορίας, καθώς η Αμερική αντιμετώπιζε μεγάλη οικονομική και κοινωνική κρίση. Τα παιδικά του χρόνια -όπως έχει αναφέρει και ο ίδιος ο Νιλ Σάιμον- ήταν αρκετά δύσκολα, μεγάλωσε σε ένα σπίτι δίχως οικογενειακή ζεστασιά και με αρκετές εντάσεις μεταξύ των γονέων του. Έχει γράψει για το θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση καταφέρνοντας να διακριθεί και να σημειώσει μεγάλη επιτυχία. Έχει τιμηθεί με αρκετά βραβεία και έχει λάβει υποψηφιότητες στα Oscar. Έχει χαρακτηριστεί πνευματώδης, παραγωγικός καθώς και εύστοχος παρατηρητής των οικογενειακών σχέσεων στην Αμερική.

 

Ο Νιλ Σάιμον ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του γράφοντας σκετς και επιθεωρήσεις. Η πρώτη του δουλειά ήταν το «Catch a star» το 1955 το οποίο ανέβηκε στο θέατρο του Μπρόντγουεϊ. Το πρώτο θεατρικό έργο «Παίξε την τρομπέτα σου» ο Νιλ Σάιμον το έγραψε μαζί με τον αδελφό του Ντάνιελ το 1961. Το 1962 έγραψε πρόζα για το μιούζικαλ «Little me» και ακολούθησαν πολλά επιτυχημένα έργα, όπως «Ξυπόλητη στο πάρκο» 1963, «Το παράξενο ζευγάρι» το 1965, η «Αστερόεσσα κοπέλα» το 1966 και «Σουίτα για δύο» το 1968. Μετά την πρώτη επιτυχία στο μιούζικαλ έγραψε άλλες δύο πρόζες το 1966 «Γλυκιά Τσάριτι» και «Promises» το 1968. Το 1969 ο Νιλ Σάιμον έγραψε το έργο «Ο τελευταίος φλογερός εραστής» σφραγίζοντας μια δεκαετία επιτυχιών. Με το «Η κυρία με τη χαμένη ομορφιά» το 1970 συνέχισε τις επιτυχίες Ο Νιλ Σάιμον μιλώντας για μια αλκοολική σταρ του καμπαρέ. Το 1971 έγραψε για το άγχος που επικρατεί στις μεγάλες πολιτείες και στα απρόσωπα διαμερίσματα στο έργο «Ο φυλακισμένος της κεντρικής λεωφόρου». Τα επόμενα δύο χρόνια η δημοτικότητά του έπεσε αρκετά, προσπάθησε με πρωτότυπες ιδέες να καθηλώσει το αμερικανικό κοινό μαζί με τον αδελφό του αλλά τα εγχειρήματά τους απέτυχαν. Με το «California suite» το 1976 ο Νιλ Σάιμον κερδίζει ξανά την εμπιστοσύνη του κοινού και ακολούθησαν σημαντικές επιτυχίες. Το 1977 έγραψε το ήμι-αυτοβιογραφικό έργο «Καινούργια σελίδα», την πρόζα για το μιούζικαλ «Παίζουν το τραγούδι μας» 1978 και «Θα ‘πρεπε να παίζω στο σινεμά» το 1980. Τη δεκαετία του ’80 έγραψε το «Αναμνήσεις απ’ το Μπράιτον Μπιτς» 1983, «Biloxi blues» το 1985 και «Προορισμός το Μπρόντγουεϊ» το 1986. Το 1988 ο Νιλ Σάιμον έγραψε το πιο φαρσοειδές έργο του «Φήμες».

«Οι ηλίθιοι»

Ένα από τα πιο γνωστά και εμπορικά του έργα είναι «Οι ηλίθιοι». Η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα μικρό χωρίο της Ουκρανίας, το Κουλιέντσικοφ. Ο δάσκαλος Λεόν Τολτσίνσκι καταφθάνει στο χωριό και ύστερα από μερικές επεισοδιακές συναντήσεις με τους όχι και τόσο ευφυείς κατοίκους του χωριού θα βρει το σπίτι του νέου του εργοδότη, Ζουμπρίτσκι. Εκεί θα γνωρίσει τη σύζυγό του Λένια και την κόρη τους, Σοφία, την οποία και θα ερωτευθεί παράφορα. Θα παρατηρήσει όμως πάλι ότι και αυτή είναι το ίδιο αν όχι περισσότερο αδαής όσο και οι υπόλοιποι. Σύντομα θα ανακαλύψει ότι η ηλιθιότητα των κατοίκων δεν είναι συμπτωματική αλλά το αποτέλεσμα μιας κατάρας που βασανίζει την περιοχή για 200 χρόνια, και πως θα πέσει και ο ίδιος θύμα της αν δεν καταφέρει σε 24 ώρες να εκπαιδεύσει τη Σοφία ή να παντρευτεί μια απόγονο της οικογένειας του ανθρώπου που έριξε την κατάρα.

Η πρώτη παράσταση δόθηκε στο Μπρόντγουεϊ της Νέας Υόρκης στις 6 Απριλίου του 1981 στο θέατρο «Ευγένιος Ο’ Νιλ». Τη σκηνοθεσία υπέγραψε ο Μάικ Νίκολς και τους πρωταγωνιστικούς ρόλους ερμήνευσαν οι Τζον Ρουμπινστάιν, Χάρολντ Γκουλντ, Φλόρενς Στάνλεϊ και Πάμελα Ριντ.

Θρυλείται ότι το έργο γράφτηκε στο πλαίσιο ενός διακανονισμού στο διαζύγιο του Νιλ Σάιμον από τη σύζυγό του. Ο Σάιμον της παραχωρούσε τα κέρδη του από την επόμενη θεατρική του δουλειά και έτσι αποφάσισε να γράψει ένα υποδεέστερο έργο που δεν θα ανέβαινε για πολλές παραστάσεις. Με δεδομένο ότι το έργο κατέβηκε ύστερα από 40 παραστάσεις, πέτυχε το στόχο του. Έκτοτε βέβαια το έργο έχει ανεβεί αμέτρητες φορές από θιάσους σε όλο τον κόσμο. Το 1990 και με την άδεια του συγγραφέα το έργο μεταφέρθηκε σε μιούζικαλ. Εκτός από το ανανεωμένο λιμπρέτο, τη μουσική και τα 14 τραγούδια, προσετέθη και ένας επιπλέον χαρακτήρας.

Τέλος 18ου αιώνα, Ρωσία (Ουκρανία): Ο ηγετικός ρόλος της Εκκλησίας στις χώρες της Ευρώπης παγιώνεται. Τα κράτη αναλαμβάνουν τη διαδοχή της συγκεντρωτικής μικροπολιτικής (Δύναμη- Εξουσία). Βρισκόμαστε πολύ πιο πίσω από τον Πολιτικό Φιλελευθερισμό που θέτει το πρόσωπο ως τη μοναδικά υποστασιοποιημένη αυτοαξία.
Σε επίπεδο φιλοσοφίας, η ελευθερία ως «liberation» (απελευθέρωση) και η καθυπόταξη της ανθρώπινης λογικής ως «enslavement» (υποδούλωση) συνδέονται λειτουργικά με την κάθε μορφή εξουσίας.

Μήπως ο Simon, βιώνοντας το American dream ως liberation, καυτηριάζει τις όποιες non-American δομές, πειθαρχώντας με τον τρόπο αυτό σε ένα δικό του φιλοσοφικό
enslavement: στο αμερικανικό κοινωνικό σύστημα, το οποίο υπηρετεί πιστά με ένα ιδιότυπα χιουμοριστικό τρόπο χειραγώγησης του κοινού; Χαριτολογώντας αναφέρει: «New York is not Mecca. It just smells like it».

Κωμωδίες

Ο Νιλ Σάιμον γράφει έχοντας στο νου σοβαρά κοινωνικά θέματα που τον απασχόλησαν ή απασχολούν τους περισσότερους ανθρώπους και χρησιμοποιεί το γέλιο για να εξαϋλώσει τη θλίψη και τις δυσκολίες της καθημερινότητας. Πολλοί κριτικοί θαύμασαν το ιδιαίτερο και έξυπνο χιούμορ του Νιλ Σάιμον και το κοινό μαγεύτηκε από τις ιστορίες του που δεν είναι πάντα ρεαλιστικές αλλά τα μηνύματά τους είναι διαχρονικά και εύστοχα.
Το «The Odd Couple», «Ένα παράξενο ζευγάρι» το 1965, τον καθιέρωσε στη συνείδηση του κοινού ως έναν από τους πλέον επιτυχημένους κωμωδιογράφους στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα.
Ακολούθησαν τα «Plaza Suite» (1968), «The Prisoner of Second Avenue» (1971), «The Good Doctor (ελλ. απόδ.=Βότκα Μολότωφ)» (1973), «God’s favourite» (1974), Brighton Beach Memoirs (1983), «Biloxi Blues» (1984), «Broadway Bound» (1986), «Laughter on the 23rd Floor» (1993) και «45 Seconds from Broadway» (2001).
Ο Neil Simon είναι πολυγραφότατος και πολυτάλαντος αφού ο ίδιος υπήρξε και παραγωγός και σεναριογράφος, αλλά και θεατρικός συγγραφέας. Πολλά από τα έργα του έγιναν δημοφιλή, παρά το γεγονός ότι η κριτική στην αρχή δεν τα αντιμετώπισε θετικά. Οι κωμωδίες του θίγουν θέματα της μεσοαστικής κοινωνίας.

 

Αποφθέγματα του συγγραφέα

  • Αν κανένας δεν διακινδύνευε ποτέ τίποτα, ο Μιχαήλ Άγγελος θα είχε ζωγραφίσει το δάπεδο της Καπέλα Σιστίνα.
  • Η Νέα Υόρκη δεν είναι η Μέκκα. Απλώς μυρίζει το ίδιο.
  • Ξαφνικός πλουτισμός είναι να πηγαίνεις από το μηδέν στα διακόσια δολάρια την εβδομάδα. Τα υπόλοιπα δεν μετράνε.
eirini aivaliwtouΈφυγε από τη ζωή ο πολυτάλαντος και πολυγραφότατος Αμερικανός συγγραφέας Neil Simon
Περισσότερα

Σπύρος Μερκούρης: «Αυτή η παράσταση θα… άρεσε σίγουρα στη Μελίνα»

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

 

Τρίτη, 29 Οκτωβρίου 2013. Στο φουαγιέ του Θεάτρου Επί Κολωνώ ο Σπύρος Μερκούρης, ο ολοφάνερα συγκινημένος, συναντήθηκε με τους συντελεστές της παράστασης «2013 / Μελίνα Μ.».

Τα λόγια του ήταν «διαμάντια». Δεν έκρυβε τον ενθουσιασμό του περιγράφοντας σκηνές που τον είχαν εντυπωσιάσει ιδιαίτερα. Μάλιστα κλείνοντας αυτή τη μικρή συνέντευξη τόνισε πως «αυτό το έργο θα άρεσε σίγουρα και στη Μελίνα» συμπλήρωσε δε ότι η παράσταση αυτή «δεν είχε ούτε ίχνος… λιβανίσματος», όπως είπε. Στη συνέχεια, ανοίγοντας την αγκαλιά του σε όλους, επανέλαβε τα επαινετικά σχόλια και υπογράμμισε πως «αν τα παιδιά αυτά δεν είχαν στην καρδιά τους τη Μελίνα, δεν θα πετύχαιναν αυτό το δροσερό αποτέλεσμα».

 

Ο Σπύρος Μερκούρης, στο φουαγιέ του «Επι Κολωνώ», συνομιλεί με την Ελένη Κάκκαλου και τη Ζωή Καραβασίλη (δεξιά).

 

Αυτή πιστεύω ήταν και η καλύτερη κριτική αφού σε τέτοιες περιπτώσεις οι άμεσα ενδιαφερόμενοι είναι πολύ αυστηροί στις κρίσεις τους και δεν διστάζουν να διαγράψουν το όποιο καλλιτεχνικό έργο αν, κατά τη γνώμη τους, αυτό παρουσιάζει με χρώματα μελανά το αγαπημένο τους πρόσωπο.

Οδηγός σε ένα ταξίδι στο χρόνο ήταν ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Ασπιώτης. Συνεπιβάτες είχε τον Λάζαρο Βαρτάνη, την Ελένη Κάκκαλου, τη Ζωή Καραβασίλη και τον Μάριο Μακρόπουλο, στο Θέατρο Επί Κολωνώ.

Με τα φώτα αναμμένα οι ηθοποιοί μπήκαν στη σκηνή και τους παρουσίασε ο Κωνσταντίνος Ασπιώτης πριν πάρει τη θέση του (με την πλάτη στο κοινό) στην κλασική πολυθρόνα του σκηνοθέτη. Από εκεί σαν διευθυντής μιας πολυπρόσωπης ορχήστρας άρχισε να διευθύνει τους ηθοποιούς του χρησιμοποιώντας τα δάχτυλα αντί για μπαγκέτα.

Έτσι άρχισε το ταξίδι. «Πήγαμε» στις Σπέτσες, στην Κυψέλη, στα Εξάρχεια, στις Κάνες, στον Πειραιά, στο Μπροντγουέι, στη Δραπετσώνα, στη Βουλή, στις Βρυξέλλες, στο Υπουργείο Πολιτισμού, στο Λονδίνο… «Πήγαμε» με ταχύτητα αστραπής στα χρόνια που μεγαλούργησε η Μελίνα Μερκούρη. Κάθε σκηνή και έκπληξη, κάθε ατάκα σοφή και μετρημένη.

Ένα μοντέρνο κείμενο, που δεν «αγιοποιούσε» αυτό το μοναδικό αστέρι. Μάλιστα δεν έλειψε –τουλάχιστον όπως το είδα εγώ– και η κριτική διάθεση στο έργο της ως πολιτικού με την υπενθύμιση της 8ετούς και πλέον θητείας της –ρεκόρ– στο Υπουργείο Πολιτισμού και στην παράλληλη διατήρηση του μεταξικού νόμου από το 1937 για τον κανονισμό λειτουργίας των θεάτρων. Επίσης απολαυστικές ήταν -και ως κείμενο που τσακίζει κόκαλα, και ως ερμηνεία- δυο σκηνές οι οποίες αναφέρονται στην κατάσταση και στις συνθήκες που επικρατούν -ιδιαίτερα σήμερα- στον επαγγελματικό χώρο των ηθοποιών.

Ο Ασπιώτης είχε την τύχη να έχει κοντά του τέσσερις εξαιρετικούς συναδέλφους του που σε «χρόνο – μηδέν» εκτελούσαν τις οδηγίες που έδινε από την… αναπαυτική πολυθρόνα του. Το κοινό, ενθουσιώδες, συμμετείχε αυθόρμητα στις διαδραστικές επιλογές του σκηνοθέτη ενώ ο χρόνος δυστυχώς έτρεχε. Αυτός ο γρήγορος ρυθμός μόνο στη Μελίνα θα ταίριαζε. Εκείνη θα άντεχε αυτόν τον Μαραθώνιο σαν αθλήτρια των… δρόμων ταχύτητας. Με αυτή την ταχύτητα φθάσαμε -δυστυχώς- στο τέλος ενώ στη γιγαντοοθόνη τη βλέπαμε -με τη λευκή κλασική καπαρντίνα- να τραγουδά το προφητικό «Περάστε κόσμε» σε στίχους του Κ. Χ. Μύρη και σε μουσική του Γιάννη Μαρκόπουλου (1969).

 

***

 

O Κωνσταντίνος Ασπιώτης, στην καρέκλα του σκηνοθέτη. Μαζί του από αριστερά: Μάριος Μακρόπουλος, Ζωή Καραβασίλη, Ελένη Κάκκαλου, Λάζαρος Βαρτάνη, στο «2013 / Μελίνα Μ.».

 

Συντελεστές στο «Μελίνα Μ.»
Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Ασπιώτης
Σκηνικά – Κοστούμια: Ηλένια Δουλαδίρη
Φωτισμοί: Τάκης Λυκοτραφίτης
Δραματολόγος: Αναστασία Διαμαντοπούλου
Επιμέλεια φωνητικών αυτοσχεδιασμών: Μίνως Θεοχάρης
Βοηθός σκηνοθέτη: Λάζαρος Βαρτάνης
Ηθοποιοί: Λάζαρος Βαρτάνης, Ελένη Κάκκαλου, Ζωή Καραβασίλη, Μάριος Μακρόπουλος.

 

***

 

Έπεσε η αυλαία στα 88 του χρόνια

 

Ο Σπύρος Μερκούρης άφησε την τελευταία του πνοή την Παρασκευή 24 Αυγούστου 2018, στο νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, όπου και μεταφέρθηκε έπειτα από αδιαθεσία. Η κατάσταση της υγείας του ήταν ιδιαίτερα επιβαρυμένη και τα ξημερώματα έφυγε από τη ζωή.

Προερχόταν από πολιτική οικογένεια. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στη διάρκεια της Κατοχής έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση.

Μέλος της νεολαίας της ΕΠΕΚ, μέλος της Δημοκρατικής Άμυνας στη διάρκεια της απριλιανής δικτατορίας, ιδρυτικό μέλος του ΠΑΣΟΚ. Οργάνωσε περιοδεία της αδελφής του Μελίνας Μερκούρη σε 14 χώρες της Ευρώπης κατά την περίοδο του αντιδικτατορικού αγώνα (Μάρτιος – Απρίλιος 1968). Χρημάτισε σύμβουλος του Υπουργείου Πολιτισμού (1981-1989), συντονιστής της πρώτης πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης (Αθήνα 1975), μέλος της Επιτροπής των Συντονιστών του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Δικτύου για τις πόλεις της Ευρώπης.
Μέλημά του η επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Ο Σπύρος Μερκούρης ήταν επίτιμος πρόεδρος στο ίδρυμα «Σπίτι του ηθοποιού».

Με πρωτοβουλία του πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό από το Υπουργείο Πολιτισμού εκθέσεις που πρόβαλαν τον ελληνικό πολιτισμό στην ενιαία πορεία του από την αρχαιότητα ως σήμερα, όπως η Ελλάδα και η θάλασσα, η Δημοκρατία και η κλασική παιδεία, η προβυζαντινή και βυζαντινή τέχνη, η εκδοτική δραστηριότητα των Ελλήνων στην Αναγέννηση, η Ανθρώπινη μορφή στην πρώιμη ελληνική τέχνη, Μυκηναϊκή Έκθεση, το Πνεύμα και το Σώμα κ.ά. σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, με το Βυζαντινό Μουσείο κ.λπ.

Συμμετείχε ως συμπαραγωγός στις ταινίες «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Ποτέ την Κυριακή» κ.ά. Γύρισε τις τηλεοπτικές ταινίες «Οι ποιητές τραγουδούν την Ελλάδα», «Ταξιδεύοντας στο μύθο και στο χρόνο», «Η πολιτιστική κληρονομιά του Ωνάση», επίσης σειρά τηλεοπτικών ταινιών για το Βυζάντιο.

 

***

 

Η πολιτική κηδεία του Σπύρου Μερκούρη θα γίνει τη Δευτέρα 27 Αυγούστου 2018 και ώρα 2.00 μ.μ. από το Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Επιθυμία της οικογένειας είναι αντί στεφάνων, τα χρήματα να δοθούν στο Ίδρυμα «Σπίτι του Ηθοποιού».

Παναγιώτης ΜήλαςΣπύρος Μερκούρης: «Αυτή η παράσταση θα… άρεσε σίγουρα στη Μελίνα»
Περισσότερα

Μάνος Ελευθερίου: «Για ποιαν Ιθάκη και ποιο τέρμα μου μιλάς. Ό,τι ονειρεύτηκες ποτέ δεν το πουλάς»…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

«Για ποια Ιθάκη μου μιλάς»
Στίχοι: Μάνου Ελευθερίου (2017)
Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος
Τραγούδι: Σταύρος Ξαρχάκος

 

Ο Μάνος Ελευθερίου, την Κυριακή 15 Ιουλίου 2018, στην Πειραιώς 260 για το Φεστιβάλ Αθηνών στα παρασκήνια του «Χώρου Η», μετά την παράσταση «Άγγελος εξολοθρευτής» σε σκηνοθεσία της Άντζελας Μπρούσκου. Στον φακό του ©catisart

 

Για ποιαν Ιθάκη και ποιο τέρμα μου μιλάς.
Ό,τι ονειρεύτηκες ποτέ δεν το πουλάς.
Για ό,τι αγωνίστηκες θα το ‘βρεις στα χαλάσματα.
Καινούργιος κόσμος θα ‘ναι μόνο τα φαντάσματα.

*

Πέτρες θα τρώμε και θα ζούμε σε σπηλιές.
Δε θα υπάρχουνε πουλιά, μήτε φωλιές.
Θα υπάρχει μόνο μοναξιά, τρομοκρατία
και μια Ιθάκη βουλιαγμένη πολιτεία.

*

Θα ζεις με τέρατα, με ψάρια και ναυάγια,
Και μιας θρησκείας τους ανθρώπους της για σφάγια.
Δε θα υπάρχει μήτε φως, μήτε σκοτάδι.
Αυτός ο κόσμος θα ‘ναι ίδιος με τον Άδη.

*

Ετοιμαζόταν από χρόνια το Κακό.
Κανείς δεν είδε κάτι το σημαδιακό.
Όσοι μιλούσανε σωστά τους κοροϊδεύανε.
Γίνανε στόχος των ληστών. Τους σημαδεύανε.

*

Κι εσύ μιλάς για μιαν Ιθάκη ουτοπία.
Κουφέτα γάμου, τα γαλάζια της τοπία.

*

Για την Ιθάκη έχει γράψει κι ο Καβάφης.
Εσύ τι θέλεις τους μπελάδες για να γράφεις.
Άστον Αυτόν, εκεί που ζει μαρμαρωμένος.
Για Επανάσταση μιλάς αν είσαι ξένος.
Γιατί Επανάσταση είν’ η Ιθάκη που ζητάς.
Για όσα χάρισες και πήρες και χρωστάς.

***

 


Ο Σταύρος Ξαρχάκος, την Τρίτη 11 Ιουλίου 2017, στην Οικία του Άγγελου και της Λητώς Κατακουζηνού, όπου παρουσίασε το νέο του δίσκο με τον τίτλο «7 ελεγείες και σάτιρες». Στον φακό του ©catisart

***

  • Στη βασική φωτογραφία: Η Ιθάκη με τη ματιά του φωτογράφου Σπύρου Μελετζή

 

 

 

 

Παναγιώτης ΜήλαςΜάνος Ελευθερίου: «Για ποιαν Ιθάκη και ποιο τέρμα μου μιλάς. Ό,τι ονειρεύτηκες ποτέ δεν το πουλάς»…
Περισσότερα

Η «Άσχημη αδελφή». Δείτε την εικονογράφηση του Γεώργιου Ιακωβίδη στο διήγημα του Δημητρίου Βικέλα

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Ο κύριος Λιάκος αποκαλύπτει στον κύριο Πλατέα το όνομα της υποψήφιας νύφης

Ο κύριος Πλατέας αποχωρίζεται τον κύριο Λιάκο

 

Ο Συριανός Δημήτρης Βικέλας -πεζογράφος, διανοητής, μεταφραστής και εκ των ηγετών της προσπάθειας για την ανασύσταση των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων- μας κληροδότησε ορισμένα αλλά εξαιρετικά διηγήματα, ένα από τα οποία «Η άσχημη αδελφή».

Η «Άσχημη αδελφή» είναι χαρακτηριστικό δείγμα της διηγηματογραφίας του Δημητρίου Βικέλα (1835-1908). Η ιστορία εκτυλίσσεται στη γενέτειρά του Σύρο του περασμένου αιώνα και οι ήρωές του είναι τυπικά δείγματα της μεσοαστικής κοινωνίας της. Η πλοκή είναι απλή και προσδόκιμη, χωρίς ανατροπές ή εκπλήξεις. Παρά ταύτα, οι διακυμάνσεις της ψυχολογίας των χαρακτήρων σκιαγραφούνται με ευαισθησία και δεξιοτεχνία, ενώ τα κοινωνικά ήθη αποτυπώνονται με χάρη, λεπτότητα και αδιόρατη ειρωνεία. Η γλώσσα του απλή, μετριοπαθής καθαρεύουσα χωρίς αρχαϊσμούς.

Ο Ιακωβίδης δέχτηκε την πρόταση του Βικέλα να εικονογραφήσει τα διηγήματά του.

 

Ο καθηγητής Πλατέας ζυγίζεται στην πλάστιγγα του Τελωνείου της Ερμούπολης

Ο κύριος Λιάκος προτείνει στον κύριο Πλατέα να πάνε στο ταπεινό καφενείο

Η υπόθεση του διηγήματος έχει ως εξής: Ο ιδιόρρυθμος καθηγητής των ελληνικών κύριος Πλατέας, υπέρβαρος και αλλόκοτος, βιώνει τη ζωή του μέσα από φαντασιώσεις των Ομηρικών επών (πιθανότατα ο ήρωας να είναι πραγματικός αφού ο Βικέλας μαζί με τον Ροΐδη αποφοίτησαν από το Λύκειο Ευαγγελίδη στη Σύρο). Ο κύριος Πλατέας σώζεται από βέβαιο πνιγμό από έναν νεαρό πρωτοδίκη και του αφοσιώνεται δια βίου. Ο πρωτοδίκης, ερωτευμένος με μία νεαρή και όμορφη κοπέλα δεν μπορεί να ολοκληρώσει την ευτυχία του, αφού η μεγαλύτερη και άσχημη αδελφή της δεν μπορεί να παντρευτεί πρώτη όπως είναι το έθος της εποχής. Την άσχημη αδελφή προσφέρεται να παντρευτεί ο Πλατέας για να ανοίξει ο δρόμος για την ευτυχία του σωτήρα του.

Ο κύριος Λιάκος επισκέπτεται την εξαδέλφη του για το συνοικέσιο

Η Φλουρού καταλυτική ηρωίδα, νταντά του Πλατέα και ιδιόρρυθμη πολιτικάντης του νησιού, εμπλέκεται και εμπλέκει την υπόθεση σε σημείο ώστε να αναστατωθεί η τάξη, η κοινωνική και η πολιτική ζωή της Ερμούπολης του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα. Εξωφρενικές, κωμικές συνθήκες χαρακτηρίζουν το διήγημα μέχρι να επιτευχθεί το αίσιο τέλος.

  • Στην αρχική εικόνα, μια χαρακτηριστική σκηνή: Ο κύριος Λιάκος χαιρετά τον κύριο Μητροφάνη και τις θυγατέρες του. Οι φίλοι Λιάκος και Πλατέας συνομιλούν μεταξύ τους, καθισμένοι αντικριστά, κάτι αποσπά την προσοχή του πρώτου, οπότε παύει να παρακολουθεί το συνομιλητή του. Όταν ο Πλατέας το αντιλαμβάνεται και δοκιμάζει να στραφεί προς το σημείο που είναι σταθερά προσηλωμένο το βλέμμα του φίλου του, εκείνος τον εμποδίζει, ζητώντας του επιτακτικά μάλιστα να εξακολουθήσει τη συζήτηση. Όσο η περιέργεια του Πλατέα παραμένει ανικανοποίητη τόσο οξύνεται και η αναγνωστική περιέργεια, η οποία ικανοποιείται μόνο κατά τη στιγμή που τα πρόσωπα τα οποία κοιτάζει ο Λιάκος, τους προσπερνούν, οπότε έχει και ο Πλατέας τη δυνατότητα να τα δει. Πρόκειται για τις κόρες του κυρίου Μητροφάνους, με τις οποίες θα γίνουν τελικά ζευγάρια οι δύο φίλοι.

Ο καθηγητής Πλατέας χαιρετά τον πρωτοδίκη Λιάκο που του έσωσε τη ζωή

 

Συγγραφέας, έμπορος και αθλητικός παράγων, ο Δημήτρης Βικέλας υπηρέτησε με επιτυχία, τόσο τον «Κερδώο», όσο και τον «Λόγιο Ερμή».

Γεννήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου στις 15 Φεβρουαρίου 1835. Ο πατέρας του ήταν έμπορος με καταγωγή από τη Βέροια και ονομαζόταν Εμμανουήλ Μπικέλας ή Μπεκέλας, μέχρις ότου μετέτρεψε το επίθετό του σε Βικέλας. Η μητέρα του Σµαράγδα ανήκε στη μεγάλη ηπειρώτικη οικογένεια των Μελάδων, με δράση στο εμπόριο και τα γράμματα. Θείος του ήταν ο συγγραφέας Λέων Μελάς, ο οποίος με το μυθιστόρημά του «Ο Γεροστάθης» γαλούχησε γενεές ελληνοπαίδων.

 

Ο κύριος Πλατέας και η γριά υπηρέτρια Φλουρού με τη γάτα του σπιτιού

Λόγω των συχνών μετακινήσεων του πατέρα του, αλλά και δικών του προβλημάτων υγείας, η φοίτησή του στα σχολεία δεν ήταν τακτική. Η μητέρα του, όμως, ήταν πολύ καλλιεργημένη και του προσέφερε αρκετά μαθήματα κατ’ οίκον. Ο ίδιος αργότερα ομολόγησε ότι σ’ αυτήν όφειλε την κλίση του προς τη λογοτεχνία. Σε κάποια από τις πολλές μετακινήσεις της οικογένειάς του ξαναβρέθηκε στη Σύρο, όπου και φοίτησε στο Λύκειο του Χρήστου Ευαγγελίδη. Εκεί, αυτός και ο συμμαθητής του Εμμανουήλ Ροΐδης, εξέδιδαν χειρόγραφη εφημερίδα. Στα γράμματα εμφανίσθηκε το 1851, όταν σε ηλικία 16 ετών μετάφρασε από τα γαλλικά το θεατρικό έργο του Ρακίνα «Εσθήρ».

Σε ηλικία 17 ετών ο Βικέλας εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, στην αρχή ως λογιστής στην εμπορική επιχείρηση των θείων του «Αφοί Μελά» και στη συνέχεια ως συνεταίρος. Από τους εμπορικούς κύκλους του Λονδίνου εκτιμήθηκε η εργατικότητα, η μεθοδικότητα, η εντιμότητα και η ευρύτητα του πνεύματός του. Ανέπτυξε φιλία με τον πρεσβευτή της Ελλάδας στο Λονδίνο Σπυρίδωνα Τρικούπη και τον γιο του Χαρίλαο, μετέπειτα πρωθυπουργό, που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάληψη και τη διοργάνωση των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων το 1896.

Ο κύριος Πλατέας περιμένει με αγωνία τον κύριο Λιάκο

Ο κύριος Πλατέας κάθεται συλλογισμένος ενώ η γριά υπηρέτρια Φλουρού φέρνει τη λάμπα

Τις ελάχιστες ελεύθερες ώρες, ο νεαρός Βικέλας παρακολουθούσε μαθήματα Βοτανικής και Αρχιτεκτονικής στο University College, ενώ εξασκούσε το ταλέντο του στις ξένες γλώσσες. Παράλληλα, έγραφε διηγήματα, ποιήματα και μετέφραζε στα ελληνικά τα παραμύθια του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν και τις τραγωδίες του Σαίξπηρ.

Το 1876 η εταιρεία Μελά διαλύθηκε εξαιτίας της οικονομικής κρίσης και ο Δημήτριος Βικέλας, έχοντας κάνει μια σεβαστή περιουσία, σε ηλικία 41 ετών αποφάσισε να εγκαταλείψει τις επιχειρήσεις και να στραφεί αποκλειστικά προς τα γράμματα και την κοινωνική δράση. Το 1877, εξαιτίας της ασθενείας της συζύγου του, εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου ανέπτυξε έναν ευρύ κύκλο γνωριμιών.

Το καλοκαίρι του 1894 διεξήχθη στη γαλλική πρωτεύουσα το Διεθνές Αθλητικό Συνέδριο και ο Δημήτριος Βικέλας παρακολουθεί τις εργασίες του, ως αντιπρόσωπος του Πανελληνίου Γυμναστικού Συλλόγου. Στις 23 Ιουνίου, ημέρα λήξης των εργασιών του Συνεδρίου, αποφασίστηκε η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, µε την τέλεση της πρώτης διοργάνωσης το 1896 στην Αθήνα. Η συμβολή του Δημητρίου Βικέλα υπήρξε καθοριστική, ενεργώντας αυτοβούλως και χωρίς να έχει την εξουσιοδότηση του Πανελληνίου για να χειριστεί ένα τόσο σοβαρό θέμα.

 

Ο κύριος Πλατέας σκέπτεται να αποταθεί στον πατέρα της νύφης

 

 

Η αρχική σκέψη του Βαρόνου Ντε Κουμπερτέν ήταν οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες να γίνουν το 1900 στο Παρίσι, αλλά ο εμπνευσμένος λόγος του Βικέλα ανέτρεψε την κατάσταση. «…Στην Αθήνα, ασφαλώς δεν θα έχουμε τη δυνατότητα να οργανώσουμε μεγαλοπρεπείς γιορτές, αλλά τις πολλές ελλείψεις μας θα αναπληρώσει η εγκαρδιότητα της υποδοχής μας. Δεν θα προσφέρουμε στους επισκέπτες μας διασκεδάσεις άξιες προς την περίσταση, αλλά έχουμε να δείξουμε τα µνημεία και τα ερείπια της αρχαιότητος και να τους οδηγήσουμε στους τόπους όπου τελούσαν οι αρχαίοι Έλληνες τους αγώνες τους…» είπε, σε μια αποστροφή της ομιλίας του και συνεπήρε τους συνέδρους, οι οποίοι ψήφισαν ομόφωνα την Αθήνα.

Η τολμηρή πρωτοβουλία του Βικέλα προκάλεσε ενθουσιασμό στην κοινή γνώμη και τον Τύπο στην Ελλάδα και ήταν η αιτία που συνέβαλε στην απροσδόκητα μεγάλη επιτυχία της αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων τότε, αλλά και στην παγίωση του θεσμού τα επόμενα χρόνια. Ο Δημήτριος Βικέλας εξελέγη το 1894 πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής. Παρέμεινε στη θέση αυτή έως το 1896, οπότε τον διαδέχθηκε ο βαρόνος Ντε Κουμπερτέν. Πέρασε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του στην Αθήνα, όπου πέθανε στις 7 Ιουλίου 1908, χτυπημένος από την επάρατη νόσο.

Ο κύριος Πλατέας και ο κύριος Λιάκος διαβάζουν την επιστολή της προξενήτρας εξαδέλφης του

Ο Δημήτριος Βικέλας θεωρείται, μαζί με τον Γεώργιο Βιζυηνό, ο εισηγητής του ηθογραφικού διηγήματος στην Ελλάδα. Ο «Λουκής Λάρας» είναι το πιο γνωστό του έργο, με ξεχωριστή θέση στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας. Πεζογράφημα με ρεαλιστικό και κοινωνικό περιεχόμενο, γράφτηκε το 1879 και αναφέρεται στις επιπτώσεις τις επανάστασης του 1821 στους απλούς ανθρώπους. Άλλα σημαντικά διηγήματά του είναι «Ο Παπα-Νάρκισσος», «Ο Λυσσασμένος», «Η άσχημη αδελφή», «Φίλιππος Μάρθας» και «Γιατί έγινα Δικηγόρος».

Ο Δημήτριος Βικέλας ανέπτυξε σημαντικό κοινωφελές έργο. Ίδρυσε τον «Οίκο Τυφλών», τη «Σεβαστοπούλειο Σχολή» και το 1899 τον «Σύλλογο προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων» για την έκδοση βιβλίων σε φθηνή τιμή. Μετά το θάνατό του κληροδότησε την πλούσια βιβλιοθήκη του στο δήμο Ηρακλείου Κρήτης, τη γνωστή και σήμερα «Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη».

Εργογραφία
«Άπαντα» (εκδ. Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων)
«Διηγήματα» (εκδ. Εστία)
«Λουκής Λάρας» (εκδ. Εστία)
«Η ζωή μου» (εκδ. Εκάτη)
«Από Νικοπόλεως εις Ολυμπίαν» (εκδ. Εκάτη)

 

***

 

* Ο Γεώργιος Ιακωβίδης γεννήθηκε το 1853 στα Χίδηρα της Λέσβου. Σε ηλικία 13 ετών πήγε στη Σμύρνη, για να ζήσει με τον θείο του, πρακτικό αρχιτέκτονα, και να φοιτήσει στην Ευαγγελική Σχολή, ενώ παράλληλα εργαζόταν. Από νωρίς έδειξε ενδιαφέρον για την τέχνη και κυρίως για την ξυλογλυπτική. Το 1868, ακολούθησε το θείο του στη Μενεμένη για δύο έτη και το 1870 με την προτροπή και την οικονομική βοήθεια του Μιχαήλ Χατζηλουκά, ξυλέμπορου, συνεργάτη του θείου του, αποφάσισε να σπουδάσει γλυπτική στην Αθήνα.

Το 1870, εγγράφηκε στο Σχολείο των Τεχνών της Αθήνας (τη μετέπειτα Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών). Δάσκαλοί του στην Αθήνα ήταν ο ζωγράφος Νικηφόρος Λύτρας και ο γλύπτης Λεωνίδας Δρόσης. Από το Σχολείο των Τεχνών αποφοίτησε με άριστα τον Μάρτιο του 1877, ενώ είχε ήδη αρχίσει να διακρίνεται για το ζωγραφικό του ταλέντο.

Τον Νοέμβριο του 1877 έλαβε υποτροφία από το ελληνικό κράτος και αναχώρησε για το Μόναχο με σκοπό να συνεχίσει τις σπουδές του στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της πόλης. Δάσκαλοί του εκεί ήταν ο Λούντβιχ φον Λεφτς (Ludwig νοn Löfftz), ο Βίλχελμ φον Λίντενσμιτ (Wilhelm νοn Lindenschmidt) και ο Γκάμπριελ φον Μαξ (Gabriel νοn Max). Το 1883, αποφοίτησε από την Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου και για τα επόμενα δεκαεφτά χρόνια συνέχισε να εργάζεται στην ίδια πόλη.

Το 1878, δημιούργησε στο Μόναχο δικό του εργαστήριο και σχολή ζωγραφικής θηλέων που λειτούργησε μέχρι το 1898. Με το ταλέντο και την εργατικότητά του, έγινε ευρύτατα γνωστός και αγαπητός. Οι διακρίσεις άρχισαν να διαδέχονται η μία την άλλη: «Χρυσούν μετάλλιον» στην Αθήνα το 1888, ιδιαίτερο βραβείο των Παρισίων 1889, «Βραβείο τιμής» στην Βρέμη το 1890, «Χρυσούν μετάλλιον» του Βερολίνου το 1891, «Χρυσούν μετάλλιον» του Μονάχου το 1893, το «Οικονόμειον βραβείον» στην Τεργέστη το 1895, το βραβείο Βαρκελώνης το 1898 και το χρυσό μετάλλιο στο Παρίσι το 1900.

Το 1889 πέθανε η σύζυγός του, Αγλαΐα. Το γεγονός αυτό σημάδεψε τη ζωή του και λέγεται πως κατόπιν σταμάτησε να ζωγραφίζει χαρούμενα παιδικά θέματα.

Το 1900, ιδρύθηκε η Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας και ο Ιακωβίδης κλήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση να επιστρέψει στην Ελλάδα και διορίστηκε πρώτος της έφορος. Μετά τον θάνατο του δασκάλου του Νικηφόρου Λύτρα το 1904, διορίστηκε ως άμισθος καθηγητής ελαιογραφίας στη Σχολή Καλών Τεχνών. Για την προσφορά του αυτή, του απονεμήθηκε ο «Χρυσούς Σταυρός των Ιπποτών». Κατά την ίδια περίοδο, ο Ιακωβίδης, ως ο αγαπημένος προσωπογράφος της βασιλικής οικογένειας (υπήρξε προσωπικός φίλος του φιλότεχνου πρίγκιπα Νικολάου) και της υψηλής αθηναϊκής κοινωνίας, ήταν ήδη ένας από τους λίγους ευκατάστατους Έλληνες ζωγράφους.

Το 1910, με τον διαχωρισμό της Σχολής Καλών Τεχνών από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με βασιλικό διάταγμα του ανατέθηκε η διεύθυνση του Σχολείου των Καλών Τεχνών. Το 1914, ο Ιακωβίδης τιμάται με το «Αριστείον των Γραμμάτων και Τεχνών» και το 1918, τη θέση του στη διεύθυνση της Εθνικής Πινακοθήκης αναλαμβάνει ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου. Οκτώ χρόνια αργότερα, το 1926, ορίζεται ως ένα από τα τριάντα οκτώ αριστίνδην μέλη της νεοσυσταθείσας Ακαδημίας Αθηνών.

Το 1930, αποχωρεί από τη διεύθυνση της Ανωτάτης, πλέον -μετά την αναδιοργάνωσή της- Σχολής Καλών Τεχνών, με τον τίτλο του «επιτίμου διευθυντού». Πέθανε το 1932, λίγο καιρό πριν κλείσει τα ογδόντα του.

Η Εθνική Πινακοθήκη τον τίμησε με μεγάλη αναδρομική έκθεση τον Νοέμβριο του 2005.

Ο Ιακωβίδης υπηρέτησε πιστά τον γερμανικό ακαδημαϊκό νατουραλισμό της λεγόμενης «Σχολής του Μονάχου». Τα θέματά του, παρότι ζωντανά και γεμάτα ελληνικό φως, διακατέχονται από την θεατρικότητα και την αυστηρότητα που επέβαλε ο ακαδημαϊσμός.

Η στάση του απέναντι στον γαλλόφερτο ιμπρεσιονισμό ήταν ιδιαιτέρως επικριτική. Γι’ αυτό κατηγορήθηκε ότι έβαλε τροχοπέδη στην εισαγωγή νεωτεριστικών καλλιτεχνικών ρευμάτων στην Ελλάδα. Εντούτοις, νεότεροι τεχνοκριτικοί βρίσκουν ότι ο συντηρητικός Iακωβίδης δεν στάθηκε εμπόδιο σε νεωτεριστές μαθητές του, έστω κι αν δεν συμμεριζόταν τους δρόμους που ακολουθούσαν.

Στα χρόνια της παραμονής του στη Γερμανία, τα θέματά του ήταν κυρίως σκηνές της καθημερινής ζωής, ιδίως συνθέσεις με παιδιά, εσωτερικά σπιτιών, νεκρές φύσεις, λουλούδια και άλλα. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα στράφηκε προς τη δημιουργία πορτρέτων και υπήρξε ένας από τους πιο σπουδαίους Έλληνες προσωπογράφους.

Ο Γεώργιος Ιακωβίδης έχει αφήσει μεγάλο ζωγραφικό έργο, περί τους 200 ελαιογραφικούς πίνακες που σώζονται στα μεγαλύτερα μουσεία της Ευρώπης και Αμερικής, στην Πινακοθήκη Αθηνών και σε διάφορες ιδιωτικές συλλογές. Διακρίθηκε ως ζωγράφος παιδικών σκηνών, προσωπογραφίας και ανθογραφίας. Από τα έργα του τα πλέον γνωστά είναι: η «Παιδική συναυλία» (Πινακοθήκη Αθηνών), ο «Παιδικός καβγάς», ο «Κακός εγγονός», το «Σκουλαρίκι», ο «Πάππος και εγγονός», τα «Πρώτα βήματα», η «Μητρική στοργή», το «Κτένισμα της εγγονής», η «Κρέουσα» κ.ά.

Οι παιδικές σκηνές των έργων του χαρακτηρίστηκαν δείγματα νατουραλιστικής ειλικρίνειας.
Το προσωπικό ημερολόγιο του καλλιτέχνη, όπου αναγράφονται τα έργα του χρονολογικά από το 1878 έως το 1919, δωρήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη από τον γιο του ζωγράφου τον γνωστό ηθοποιό Μιχάλη Ιακωβίδη το 1951.

  • Tα έργα χρονολογούνται πριν από το 1897. Το υλικό είναι αραιωμένο μελάνι σε χαρτί. Κληροδότημα Αλέξανδρου Οικονόμου στην Εθνική Πανακοθήκη.
eirini aivaliwtouΗ «Άσχημη αδελφή». Δείτε την εικονογράφηση του Γεώργιου Ιακωβίδη στο διήγημα του Δημητρίου Βικέλα
Περισσότερα

Αριστουργήματα «του εν ιεροδιακόνοις ελαχίστου Στεφάνου Τζανκαρόλου Κρητός κόπος»

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

O Στέφανος Τζαγκαρόλας καταγόταν από ευγενή κρητική οικογένεια που είχε εγκατασταθεί στην Κέρκυρα, όπως πιθανότατα και ο ίδιος. Στην Κέρκυρα σώζεται ο ναός της Αγίας Τριάδας, που ανήκε στην οικογένειά του και χτίστηκε, σύμφωνα με επιγραφή στο νάρθηκα, το 1680. Από τις εικόνες που κοσμούσαν το ναό άλλες φέρουν υπογραφή Σπυρίδων Τζαγκαρόλας και χρονολογία 1685 και άλλες υπογραφή Στέφανος Τζαγκαρόλας και χρονολογία 1688. Το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο, που πριν γίνει μοναχός χρησιμοποιούσε το κοσμικό του όνομα.

Τζαγκαρόλας Στέφανος – Η προσκύνηση των ποιμένων, π. 1688 – 1700

 

Το 1700 χειροτονήθηκε ιερέας. Η δράση του εκτείνεται ως το 1710, σύμφωνα με τη χρονολογία των «Εισοδίων της Θεοτόκου», του τελευταίου χρονολογημένου του έργου. Εκτός από τις εικόνες στο ναό της Αγίας Τριάδας φιλοτέχνησε επίσης εικόνες για τη Μονή Σισσίων και το ναό της Ευαγγελίστριας του Κάστρου στην Κεφαλονιά, ενώ έργα του υπάρχουν επίσης στο Μουσείο Μπενάκη, στη συλλογή Λοβέρδου, στο Μητροπολιτικό Μέγαρο Αργοστολίου, στη Δημοτική Πινακοθήκη της Κέρκυρας κ.α. Στο έργο του επηρεάστηκε αρχικά από την κρητική ζωγραφική, ενώ αργότερα υιοθέτησε δυτικά πρότυπα.

Τζαγκαρόλας Στέφανος-Άγιος Αλέξιος ο άνθρωπος του Θεού, πριν 1700

Η ανεκτίμητης αξίας εικόνα της Παναγίας του Ακάθιστου Ύμνου (1700), έργο του Κρητικού αγιογράφου Στέφανου Τζαγκαρόλα, θεωρείται χαρακτηριστικότατο δείγμα της λεγόμενης «Κρητοεπτανησιακής Σχολής». Στο κέντρο εικονίζεται η Παναγία, ενώ καθεμιά από τις μικρές περιφερειακές εικόνες αφορά τη διήγηση ενός από τους 24 «οίκους» (στροφές) του Ακάθιστου Ύμνου.

Για τον Στέφανο Τζαγκαρόλα, σπουδαίο ζωγράφο φορητών εικόνων της τελευταίας φάσης της Κρητικής Σχολής (τέλη 17ου-αρχές 18ου αι.), ελάχιστες πληροφορίες είναι γνωστές. Όπως βγαίνει από την υπογραφή έργων του: «του εν ιεροδιακόνοις ελαχίστου Στεφάνου Τζανκαρόλου Κρητός κόπος», καταγόταν από την Κρήτη. Έγινε μοναχός, διάκος και το 1700 χειροτονήθηκε ιερέας

Τζαγκαρόλας Στέφανος-Άγιος Αλέξιος ο άνθρωπος του Θεού, πριν 1700 – Λεπτομέρεια

Πιθανότατα γεννήθηκε στην Κέρκυρα, όπου υπήρχε οικογενειακή εκκλησία των Τζανκαρόλων, ο ναός της Αγίας Τριάδας, που ανήκε στην οικογένειά του και χτίστηκε, σύμφωνα με επιγραφή στο νάρθηκα, το 1680. Από αυτήν σώζεται η θύρα της πρόθεσης (σήμερα στο Μουσείο Μπενάκη), που τη ζωγράφισε ο ίδιος.

 

Τζαγκαρόλας Στέφανος-Άγιος Αλέξιος ο άνθρωπος του Θεού, πριν 1700. Λεπτομέρεια

 

Η καλλιτεχνική πορεία του Τζαγκαρόλα. είναι παράλληλη με των άλλων ζωγράφων της εποχής του: αρχίζει από μια θέση συνδεδεμένη με την παράδοση (Αρχάγγελος Μιχαήλ του Μουσείου Μπενάκη) και σιγά σιγά δέχεται τα μηνύματα της δυτικής τέχνης.

 

Τζαγκαρόλας Στέφανος-Άγιος Αλέξιος ο άνθρωπος του Θεού, πριν 1700. Λεπτομέρεια

 

Στη θύρα με τον άγιο Ιάκωβο τον Αδελφόθεο (Μουσείο Μπενάκη) η πτυχολογία είναι ρεαλιστική, η στάση κάπως θεατρική.

***

Άλλο αριστούργημά του (Η προσκύνηση των ποιμένων, περίπου 1688 με 1700) βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη με επιγραφή σε βυζαντινά γράμματα «Του ταπεινού ιεροδιακόνου Στεφάνου Τσαγκαρόγλου κόπος». Στην εικόνα της Γέννησης (Εθνική Πινακοθήκη) στρέφεται εντελώς προς τα δυτικά πρότυπα, εικονογραφικά και τεχνοτροπικά, διατηρώντας από την παλαιά Κρητική Σχολή μόνο την τεχνική του αβγού. Η εικόνα αυτή είναι από τα σημαντικότερα έργα του Στέφανου Τζαγκαρόλα (ως τους σεισμούς του 1953 βρισκόταν στο τέμπλο της Μονής Σισσίων, στην Κεφαλονιά· τώρα βρίσκεται στη μητρόπολη του νησιού).

 

Τζαγκαρόλας Στέφανος – θύρα με τον Άγιο Ιάκωβο τον Αδελφόθεο, 1688

 

  • Αρχική εικόνα: Παναγία του Ακάθιστου Ύμνου. Στο κέντρο εικονίζεται η Παναγία και γύρω σκηνές από τους 24 οίκους του Ακάθιστου Ύμνου. Στις δύο λεπτομέρειες της εικόνας εικονίζονται οι σκηνές από τους οίκους Η («Ήκουσαν οι ποιμένες… και δραμόντες ως προς ποιμένα, θεωρούσι τούτον ως αμνόν άμωμον, εν τη γαστρί Μαρίας βοσκηθέντα») και Θ («θεοδρόμον αστέρα, θεωρήσαντες μάγοι, τη τούτου ηκολούθησαν αίγλη»). Η σωστή ανατομία, η μαθηματική σχεδόν προοπτική, το αρχιτεκτονικό τοπίο και η χρήση του χρώματος φέρνουν το έργο πιο κοντά στην ιταλική Αναγέννηση. Μόνος, αλλά αρκετά ισχυρός, δεσμός με την παράδοση παραμένει πάντοτε η τεχνική της ωογραφίας, στην οποία πολλοί ζωγράφοι διαπρέψανε. Το έργο βρίσκεται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μονής Αγίου Αποστόλου Ανδρέα Μηλαπιδιάς.

 

Τζαγκαρόλας Στέφανος (αποδίδεται) – Ο αρχάγγελος Μιχαήλ, Τέλη 17ου-αρχές 18ου αιώνα

eirini aivaliwtouΑριστουργήματα «του εν ιεροδιακόνοις ελαχίστου Στεφάνου Τζανκαρόλου Κρητός κόπος»
Περισσότερα

Ρίκα Βαγιάννη: «Δεν φταίω εγώ που μεγαλώνω»…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

«Στο τραπέζι των αρραβώνων του Λ. και της Λ., κάναμε γλέντι τρικούβερτο. Οι άνθρωποι δεν αρραβωνιάζονται πια, τουλάχιστον όχι με τέτοια φασαρία και ντελαμπόνγκο και ντελαμπόνγκο, αλλά έτσι ήθελαν ο Λ. και η Λ. Έτσι κι έγινε. Μπήκαμε στο μαγαζί στις εννέα το βράδυ νέοι, κεφάτοι κι ανέμελοι και βγήκαμε στις τέσσερις το πρωί, ως επίσημα… «Χαρούμενα Γηρατειά».

Ήταν ο πρώτος αρραβώνας-γάμος που γλεντήσαμε, στη ζωή μας, όχι ως φίλοι του γαμπρού και της νύφης, αλλά ως φίλοι των πεθερικών. Τόσο ανυποψίαστοι, που δεν το είχαμε καν συνειδητοποιήσει. Μόνο έπειτα από κάνα δυο ωρίτσες, όταν οι (σκάρτοι) τριαντάρηδες άρχισαν να σχηματίζουν τα δικά τους πηγαδάκια, μας χτύπησε κατακούτελα η πραγματικότητα. Είμαστε με τους γέρους! Τι «με», δηλαδή. Είμαστε οι γέροι! Όποια δικαιολογία κι αν ψελλίζαμε στον εαυτό μας, η πραγματικότητα δεν άλλαζε. Γινόταν γάμος – και δεν είμαστε εκείνοι που παντρεύονταν, ούτε οι φίλοι τους, αλλά… οι γονείς τους.

Κοίταξα τον εαυτό μου από το λαιμό και κάτω. Ντόινγκ! Να θυμηθώ στους επόμενους αρραβώνες παιδιών φίλου να φορέσω κάτι που δεν παραπέμπει σε πρώτο ραντεβού για σινεμά με καινούριο φλερτ, το 1986. Ουδεμία επίγνωση ματάκια μου γλυκά. Πού να μου κόψει; Έπρεπε να το είχα υποψιαστεί όταν άρχισα να μαζεύω χαρτιά και να συμπληρώνω αιτήσεις για επικείμενη συνταξιοδότηση «λόγω γήρατος». Το αγνόησα, αφού στην Ελλάδα τα χαρτιά δεν εννοούν αυτό που γράφουν. Έπρεπε να έχω μυριστεί έστω, κάτι, όταν αυξήθηκε αφύσικα ο αριθμός των ανθρώπων που μου μιλάνε με το «σεις» και με το «σας».

 

***

 

 

 

«Κυρία Βαγιάννη να πάρω το παλτό σας;», «Κυρία Βαγιάννη, θα πιείτε έναν καφέ;». Η αυταπάτη του μοσχαριού ακλόνητη: Νόμιζα πως όλοι αυτοί που με κέρωναν και με λιβάνιζαν είχαν απλώς, αποκτήσει αιφνιδίως, καλή ανατροφή. Οι άνθρωποι -και πιο συγκεκριμένα οι γυναίκες- δεν καταλαβαίνουμε ότι γερνάμε, κοιτάζοντας τον εαυτό μας στον καθρέφτη. Το άγχος της φθοράς μας κατατρέχει από τα είκοσί μας χρόνια. Όλη μας τη ζωή μετά την εφηβεία. την περνάμε λαχταρώντας είμαστε πιο αδύνατες, πιο ωραίες, πιο φρέσκιες, πιο σέξι.

Οι αριθμοί στις τούρτες δεν μας λένε τίποτα, «Είμαστε όσο νιώθουμε», μια σπουδαία κοινωνική κατάκτηση που δεν την υποτιμώ. Μόνο να φροντίσω μαζί με το «είμαι όσο νιώθω», να «νιώθω και πόσο είμαι»; Όχι για να κάτσω να σκάσω, (σιγά μη σκάσω) απλώς, να βρε, για να μη σκάω μύτη στους αρραβώνες με φουστάνι πιο εφαρμοστό από της νύφης ρε παιδί μου! Άργησα. Όλο αυτό έπρεπε να το έχω συνειδητοποιήσει (και να το έχω γράψει) πριν από τουλάχιστον μία δεκαετία. Αλλά πού να προκάνω;

Πριν από δέκα χρόνια, με πατημένα ήδη τα σαρανταπέντε, είχα μόλις γεννήσει το πρώτο μου παιδί. Πλήρης η σύγχυση εποχών, ηλικιών και σειρών. Μεγαλώνω, δεν εγκληματώ. Δεν σκοπεύω να μπω τιμωρία, επειδή μου συμβαίνει το φυσικότερο πράγμα στη ζωή. Να τις βράσω τις συμβάσεις. Πείτε ό,τι θέλετε για τον 21ο αιώνα, πάντως, έχει τα τυχερά του: Είναι μια καλή εποχή για να διατηρείται μια κυρία μάχιμη ερωτικά, αναπαραγωγικά, σωματικά, επαγγελματικά, σε ηλικίες που μια ή δυο γενιές πριν, έπαιρναν νούμερο για απόσυρση. Έτσι, αν δεν λωλαθούν ή δεν τα κακαρώσουν προώρως (άλλο τεράστιο επίτευγμα, ματάκια μου, που και αυτό δεν το βάζεις λίγο), τα κορίτσια του δυτικού κόσμου, βρέθηκαν ξαφνικά με μια έξτρα εικοσαετία πλήρους και δυναμικού αξιόμαχου σε όλα τα επίπεδα. (Κι όταν λέω σε όλα, εννοώ σε όλα).

 

***

 

Οι άντρες, λόγω κοινωνικών συνθηκών και μεγαλύτερης προπόνησης, το έχουν βρει. Ένας εξηντάρης δεν τραβάει ζόρια με το πώς κυκλοφορεί, εργάζεται, ντύνεται ή αγαπάει. Μια γυναίκα εξήντα χρονών σήμερα, απολύτως παρούσα σε όλα τα επίπεδα της ζωής, είναι σχετικά καινούριο κόνσεπτ στην ελληνική κοινωνία. Χρειάζεται να εφεύρει τον εαυτό της, αισθητικά, κοινωνικά, ψυχικά, σωματικά. Όχι μόνο για την ίδια, αλλά και για όλες εκείνες που ακολουθούν. Τσεμπέρια, ρόμπες, και στολές σε στυλ «Οίκος Ευγηρίας το χαρούμενο Πολυέστερ» είναι παρελθόν. Επιτέλους, λίγο πριν από τα εξήντα, έχουμε βρει πλέον το στυλ μας και δεν θα κάνουμε σε κανένα κερατά τη χάρη να το εγκαταλείψουμε.

 

Άντε να το «μοντάρουμε» κάπως, προς το λιγότερο έξαλλο, αν και μεταξύ μας, προσωπικώς και επ’ αυτού, δεν υπόσχομαι τίποτα. Μεγαλώνω, δεν εγκληματώ. Δεν σκοπεύω να μπω τιμωρία, επειδή μου συμβαίνει το φυσικότερο πράγμα στη ζωή. Να τις βράσω τις συμβάσεις. Μάλλον δεν πρόκειται να τις ακολουθήσω – δεν ήμουν άλλωστε ποτέ ο τύπος. Μόνο μια σε ένα πράγμα δεσμεύομαι: Περισσότερο για το δικό μου το καλό, παρά για τη «γνώμη του κόσμου» (για την οποία, όσο περνούν τα χρόνια, νιώθω ολοένα και πιο αδιάφορη). Όταν, στο εξής, οι φίλοι μου παντρεύουν τα παιδιά τους, υπόσχομαι να μην ντύνομαι (ή Θεός φυλάξοι, να μη… γδύνομαι) πιο νεανικά από τη νύφη!».

***

Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε στις 31.12.2015 στο protagon.gr

 

***

 

Ο Γιάννης Διακογιάννης με τη Ρίκα του…

 

Με τη Ρίκα Βαγιάννη δεν έτυχε να συνυπάρξω στο ίδιο «μαγαζί». Τη γνώρισα μόνο από διηγήσεις του Γιάννη Διακογιάννη στην «Αθλητική Ηχώ» του Κλεομένη Γεωργαλά το 1991 όταν διευθυντής ήταν ο Σταμάτης Γρατσίας και αρχισυντάκτης ο Κώστας Θωμόπουλος. Ο Διακογιάννης ήταν ο πρώτος θαυμαστής της. Παραμυθένιες οι περιγραφές του για τη Ρίκα. Από τότε τη θαύμαζα κι εγώ… Τον συνάντησα πάλι πριν από λίγους μήνες, τον Μάρτιο του 2018, όταν το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ βράβευσε τους βετεράνους αθλητικούς συντάκτες. Ήταν αισιόδοξος. Πίστευε ότι το κορίτσι του θα κερδίσει τη μάχη…

                                                                                                                                    [παν.μηλ].

 

 

 

Αποχαιρετισμός στη Ρίκα Βαγιάννη, από τον Ανδρέα Πετρουλάκη στο Protagon.gr

 

***

 

Η Ρίκα Βαγιάννη γεννήθηκε το 1962 στο Παγκράτι και πέθανε την Τρίτη 7 Αυγούστου 2018, σε ηλικία 56 ετών.

Η Μαρίκα Ζούλα (ή Ρίκα Βαγιάνη, όπως την ήξεραν όλοι), ήταν κόρη του δημοσιογράφου Οδυσσέα Ζούλα και της Βαρβάρας Δράκου.

Αποφοίτησε από την Ανωτέρα Σχολή Δραματικής Τέχνης του Εθνικού Θεάτρου το 1982.

Λίγοι ξέρουν πώς προέκυψε το επώνυμο Βαγιάνη. Είναι τα αρχικά από το όνομα της μητέρας της, Βαρβάρας, και του δεύτερου γάμου της με τον αθλητικογράφο Γιάννη Διακογιάννη, που ως πατριός της τη μεγάλωσε σαν κόρη του.

Ήδη από το 1979 άρχισε να εργάζεται ως ηθοποιός στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Έπαιξε στο Εθνικό, στο Θεσσαλικό, σε αρκετές ταινίες, αλλά και σε σίριαλ, όπως το «Μινόρε της Αυγής».

Παράλληλα, είχε ήδη αρχίσει και τη δημοσιογραφία σε περιοδικά και εφημερίδες, στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση.

Διετέλεσε αρχικά συντάκτης και στη συνέχεια διευθύντρια σύνταξης στα περιοδικά «Cosmopolitan» και «Colt», ενώ αρθρογραφούσε στα περιοδικά «Ένα», «Και», «Τέταρτο» και από το 1994 με καθημερινή στήλη στην «Απογευματινή» και από το 2005 στο «Έθνος».

Στην τηλεόραση αρχικά δούλεψε ως ηθοποιός και από το 1986 ως παρουσιάστρια και δημοσιογράφος. Έχει παρουσιάσει αμέτρητες εκπομπές στο Μega, το Star, το Seven Χ, το Κανάλι 5 και από το 1997 άρχισε τη συνεργασία της με την ΕΡΤ στην οποία παρέμεινε μέχρι το 2012.

Ήταν, επίσης, ιδρυτικό στέλεχος του Protagon, ενώ έχει γράψει και δύο παιδικά βιβλία.

Η Ρίκα Βαγιάνη ήταν παντρεμένη με τον Νίκο Στεφανή και έχει έναν γιο, τον Οδυσσέα.

***

Ο αποχαιρετισμός της θα γίνει την Πέμπτη 9 Αυγούστου 2018, στις 5.30 το απόγευμα, στο κοιμητήριο της Νέας Ερυθραίας [Τέρμα Αναπαύσεως, Κηφισιά 14671. Τηλέφωνο 2108071332].

***

Παναγιώτης ΜήλαςΡίκα Βαγιάννη: «Δεν φταίω εγώ που μεγαλώνω»…
Περισσότερα