Πρόσωπα

Ο Μάνος Ελευθερίου για τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Ο Μάνος Ελευθερίου γράφει για τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη (Αποκλειστική Α΄ δημοσίευση στο Ποιείν)

Στη μνήμη του θαυμάσιου Πολύβιου Μαρσάν

Διάβασα για …εικοστή φορά στη ζωή μου όσα έγραψε κάποτε ο Δημ. Μυράτ για τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη και αναδημοσιεύτηκαν στην εφ. «ΤΑ ΝΕΑ» στις 6-7 Σεπτεμβρίου 2014. ΕΔΩ. Υπάρχουν ασάφειες, κενά και, δυστυχώς, ηθελημένες παραλείψεις. Σʼ αυτά θέλω να απαντήσω τελείως τηλεγραφικά, έστω κι αργά, ό,τι μπορώ. Αλλού είναι η θέση τους με τις απαραίτητες παραπομπές
Πρώτα πρώτα πώς του ʼρθε του Μυράτ να γράψει «γιʼ αυτό» ύστερα από τόσα χρόνια. Ήταν έξυπνος, μορφωμένος και έγραφε θαυμάσια. Ηθοποιός δεν ήταν και το ήξερε. Τι τον έσπρωξε όμως να δημοσιεύσει αυτό το καυτό θέμα μάλλον στο παλαιό περιοδικό «Ευθύνη»; Τι λέπια και λεκέδες ήθελε νʼ αποτινάξει από πάνω του στο περιορισμένο κοινό ενός λαμπρού μεν αλλά «άγνωστου» περιοδικού; Γιατί τον έτρωγε το «θέμα», ύστερα από τόσα χρόνια, αφού ο ίδιος ήθελε να πιστεύει τον εαυτό του τελείως αθώο του αίματος της Παπαδάκη;
Εντύπωση κάνει επίσης ότι αποφεύγει να αναφέρει το όνομα της αδελφής του Μιράντας, από άλλη μητέρα, όταν εκείνα τα χρόνια και οι πέτρες ακόμη βοούσαν για το θανάσιμο μίσος της προς τη μεγάλη ηθοποιό, πριν, και την υποτιθέμενη συμμετοχή της στη δολοφονία της, μετά. Υπάρχουν δημοσιεύματα της εποχής που αναφέρουν ολοκάθαρα ονόματα και περιστατικά. Σʼ αυτά ουδείς απάντησε και ουδείς έσυρε ποτέ κάποιον στα δικαστήρια γιʼ αυτή την τρομερή προσβολή και συκοφαντία.
Η Μιράντα Μυράτ, την οποία δεν αναφέρει ποτέ ο Δημήτρης ή Τοτός Μυράτ, ανήκε κι αυτή, όπως και ο αδελφός της και ολόκληρη σχεδόν η Ελλάδα στο ΕΑΜ. Υπάρχουν φωτογραφίες της από διαδηλώσεις να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή με σηκωμένο χέρι και ασφαλώς να φωνάζει «θάνατος στους φασίστες». Ο πιο εύστοχος τίτλος μιας τέτοιας φωτογραφίας θα ήταν τότε «Η παρασυρθείσα κόρη».
Όσο για τη σχέση της με την Πολιτοφυλακή Πατησίων –εκεί που κατέληξε η Παπαδάκη– είναι ότι έμενε δύο τετράγωνα παρακάτω, στο σπίτι μιας Γεωργιάδου. Αυτό αρκούσε για να γραφεί στο τάκα τάκα ένα μονόπρακτο.

 

Μετά τα Δεκεμβριανά ακολούθησε τους χιλιάδες εαμίτες στην υποχώρησή τους στην παγωμένη ελληνική επαρχία, χωρίς να προφθάσει να μετακινηθεί προς τις ανατολικές χώρες και επέστρεψε στην Αθήνα. Εκεί την έκρυψε από τους κακούς ανθρώπους η μητέρα της, ηθοποιός Κυβέλη, σύζυγος του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου, του επιλεγόμενου τότε «παπατζή».
Λίγο καιρό μετά έκανε δήλωση μετανοίας καταδικάζοντας τον κομουνισμό και για τον εαυτό της γράφει ότι όλα όσα έκανε και όσα είπε τα έκανε ως «παρασυρθείσα». Έτσι προσελήφθη και στο Εθνικό Θέατρο, τον δημόσιο οργανισμό, που εκείνα τα χρόνια και για να πιεις νερό χρειαζόσουν από την αστυνομία χαρτί νομιμοφροσύνης. Πάει κι αυτό.
Η αίτησή της στο Εθνικό Θέατρο για να επαναπροσληφθεί ως υγιώς και εθνικώς πλέον σκεπτομένη έχει χαθεί.
Ο Μυράτ αποφεύγει ακόμη να αναφέρει τον πόλεμο, τον παροξυσμό και τις λυσσαλέες επιθέσεις που δεχόταν η Παπαδάκη στα δύο τελευταία χρόνια της επίγειας ζωής της και από συναδέλφους και από τα φύλλα μιας κατάπτυστης «εθνικόφρονης» εφημερίδας. Αυτά τα ήξερε και τα διάβαζε. Ποιος τα χαιρόταν όμως και ποιος τα υπαγόρευε; Και βέβαια θα ήξερε τις τελείως αντισυναδελφικές, πρόστυχες, μοχθηρές, εκδικητικές πράξεις της Ασπασίας Παπαθανασίου (η ίδια η Ασπασία τα γράφει χαρτί και καλαμάρι σε βιβλίο της) και της Αλέκας Παΐζη, επάνω στη σκηνή, τις ώρες της παράστασης, όταν η Παπαδάκη υποδυόταν την Εκάβη στο Εθνικό Θέατρο, του Δεκέμβρη 1943, και οι δύο κυρίες, νεαρές τότε, συμμετείχαν στο Χορό της ίδιας τραγωδίας! Παραλείπω τα κείμενα γιατί θα στενοχωρηθούμε όλοι.

 

Και επειδή η Παπαδάκη συνελήφθη στο σπίτι του Μυράτ (το ίδιο βράδυ τη δολοφόνησαν στο έρημο, τότε, Γαλάτσι) και επειδή την άλλη μέρα το μεσημέρι κατόρθωσε η θεία του Μαρίκα Κοτοπούλη, αδελφή της μητέρας του, να στείλει το αυτοκίνητο του Ερυθρού Σταυρού, με τον ίδιο τον διευθυντή μέσα, τον ελβετό Λαμπέρ, στο σπίτι του στα Πατήσια, στην οδό Ιακωβίδου, και να τον μεταφέρουν σώο στο Κολωνάκι, αποφάσισε να μην πάει στην κηδεία της ένα μήνα μετά (τότε βρήκαν το πτώμα της). Οι γονείς του πήγαν και φυσικά η «θεία» Μαρίκα.

 

Τώρα πώς κατόρθωσε το αυτοκίνητο του Ερυθρού Σταυρού, με τους τεράστιους κόκκινους σταυρούς σε όλες τις πλευρές του, να διασχίσει την εαμοκρατούμενη Αθήνα είναι μυστήριο. Ίσως οι εαμίτες συμμορφώθηκαν για λόγους «ανθρωπισμού» στην παράκληση των Άγγλων να μην πυροβολούν τα αυτοκίνητα και να «σεβαστούν το διεθνές σήμα».
Στις 11 Δεκεμβρίου 1944 ρίχτηκαν από αέρος χιλιάδες προκηρύξεις μʼ αυτή την παράκληση. Ενδεικτικά αναφέρω την κατακλείδα της σπάνιας προκήρυξης: «Παρακαλούμεν άπαντας να σεβασθούν το διεθνές σήμα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και να μην πυροβολούν κατά των μεταγωγικών αυτών αυτοκινήτων, τα οποία μεταφέρουν φαρμακευτικά είδη εις τους πληγωμένους και τρόφιμα εις τον Λαόν των Αθηνών».
Γιʼ αυτό το επεισόδιο ο Μυράτ δεν λέει τίποτε. Ή έγραψε και το ʼσκισε μετά ή κάπου ακόμα λανθάνει και περιμένει τη νεκρανάστασή του. Αρκεί να πέσει σε χέρια σοβαρών ερευνητών.

 

Αρχίζοντας ο Μυράτ μας λέει ότι λίγο πριν αρχίσουν τα άγρια όργανα είπε στην Παπαδάκη να εξαφανιστεί «για να μην τη βρει κακό». Πώς γνώριζε ότι κινδύνευε; Εκείνη θύμωσε και τον αποπήρε. Μέγα και βλακώδες λάθος της. Υπολόγιζε ότι θα παρουσιαζόταν σε κάποιο «πολιτισμένο» δικαστήριο και με δυο δικηγόρους για να αποστομώσουν τους εχθρούς της, αν συνέβαινε κάτι άσχημο και παρατραβηγμένο. Εκτός αυτού είχε ντοκουμέντα. Είχε σημειώματα και επιστολές για να τρέξει και να βοηθήσει. Πράγματι βοήθησε και έσωσε τριάντα δύο (32) κρατούμενους είτε από το εκτελεστικό απόσπασμα είτε να αποφυλακιστούν. Είχε επιστολές από τον ποιητή Άγγελο Σικελιανό, τη συγγραφέα Λιλίκα Νάκου, τον ενδυματολόγο Αντώνη Φωκά. («Άραγε τους ξέρει κανείς σήμερα αυτούς τους ανθρώπους;) Είχε «άκρες». Κυρίως στον Αρχιεπίσκοπο, στο δήμαρχο Αθηναίων Γεωργάτο, στον ίδιο, το μισητό πρωθυπουργό Ράλλη, κολλητό φίλο του πατέρα της.
Ακόμη κι όταν κάποιο άγιο χέρι ενός αγνώστου έριξε κάτω από την πόρτα της σημείωμα που τη συμβούλευε να εξαφανιστεί αμέσως γιατί την κυνηγούν να τη δολοφονήσουν, εκείνη το αγνόησε. Ευτυχώς δεν το αγνόησε ο λαμπρός συνάδελφος και φίλος της Νίκος Δενδραμής και σώθηκε. Υπάρχουν δύο κυρίες σήμερα οι οποίες γνωρίζουν τίνος ήταν εκείνο το χέρι που έστειλε αυτά τα δύο σημειώματα, με κίνδυνο της ζωής του, και το κρύβουν μέχρι τώρα για άγνωστους λόγους. Πιθανόν εθνικούς! Δεν γράφω επίθετα και σχόλια γιατί θʼ αποκτήσω ακόμη δύο εχθρούς. (Όμως κάτι με βασανίζει. Έχει γούστο, λέει, να ήταν το χέρι του Μυράτ!)

 

Την Παπαδάκη τη συνέλαβαν πράγματι στο σπίτι των Μυράτ, απόγευμα της 21 Δεκεμβρίου 1944. Αυτός που τη ζήτησε ήταν ο φοιτητής Ιατρικής Κ.Μ., αργότερα γνωστός γιατρός της Αθήνας, κάτοικος κι αυτός της περιοχής Πατησίων, οδός Χρυσοστόμου Σμύρνης, πάροδος Καυτατζόγλου, γιος εφοριακού– (είχαν κάνει μαζί κάμποσες συλλήψεις, ίσως για να εκδικηθεί το θάνατο του αδελφού του από τους γερμανούς). Κάποτε που τον ρώτησα στο τηλέφωνο για κείνο το «περιστατικό» μου είπε ότι έφαγε τόσο ξύλο από τους δεξιούς (τα Χερουβείμ δηλαδή της πατρίδας γιατί οι άλλοι ήταν τα Σεραφείμ) που δεν θυμόταν τίποτε. Τον πιστεύω ακόμη. «Έφυγε» κι αυτός αλλά αργά!
Μαζί του έσερνε έναν αστυφύλακα με πολιτικά, «δικό μας» πια, ονόματι Θεόδωρο Μιχαλόπουλο και τον υποβολέα του θεάτρου Δημήτρη Σούλη. Αυτόν κι αν γνώριζαν όλοι οι θεατράνθρωποι. Όπως γνώριζαν και τους συναγωνιστές και φίλους τους στην Πολιτοφυλακή Πάνο Καραβουσάνο, ηθοποιό τετάρτης κατηγορίας και τον μπάσο της Λυρικής Σκηνής Εμμανουήλ Δουμάνη. Αυτοί όλοι ήταν μόνιμοι κάτοικοι της Πολιτοφυλακής Πατησίων.

 

Η Παπαδάκη συνοδευόμενη από τη φίλη της Αιμίλια Καραβία και τον Δ. Μυράτ, οδηγήθηκε πρώτα στα γραφεία της Λαϊκής Επιτροπής του ΕΑΜ, επί της οδού Πατησίων 314, για να αναφερθεί όπως ορίζει η στρατιωτική τάξη ότι η διαταγή τους εξετελέσθη (αυτό «ξέχασε» να το αναφέρει ο Μυράτ, καίτοι πολύ σημαντικό) και εν συνεχεία όλοι μαζί πήγαν στην Πολιτοφυλακή της γειτονιάς τους, η οποία στεγαζόταν στην επιτεταγμένη έπαυλη Παπαλεονάρδου, οδός Πολυλά και Ροστάν.
Εκεί την υποδέχεται ο Καραβουσάνος με χειροφίλημα! Ούτε αυτό αναφέρει ο Μυράτ. Αναφέρει όμως ότι εκδιώκονται «με το άγριο». Από ποιους άγριους και πόσο άγρια απέναντι σʼ ένα γνωστό τους γραμματέα του ΕΑΜ, στρατιωτικά ανώτερό τους, ο οποίος μπαινόβγαινε διαρκώς στην Πολιτοφυλακή και τον γνώριζαν όλοι. Και δεν ήταν ύποπτος που συνόδευε μια επικίνδυνη ύποπτη;
(Να σκεφτεί μόνο κανείς ότι ο Καραβουσάνος ήταν στο πάνελ των ηθοποιών οι οποίοι διαγράψανε τους συναδέλφους τους –δίπλα στον «συνάδελφό» τους, τον μέγα Αιμίλιο Βεάκη– και ίσως ακολούθησε, μαζί με τον μπάσο της Λυρικής Σκηνής, το εκτελεστικό απόσπασμα έως τον ορισμένο τόπο για να πιστοποιήσει ιδίοις όμμασι τον «θάνατο της πουτάνας». Αυτός ήταν ο τίτλος που της απονεμήθηκε στα συνέδρια των ηθοποιών, από τους ίδιους τους αφιονισμένους ηθοποιούς. Εδώ ονόματα δεν λέμε).
Και συνεχίζει ο Μυράτ: «Σαν ήρθε ο καπετάν Ορέστης…»
«Καλλιτεχνικό» ψευδώνυμο ενός νέου 23 χρόνων, διοικητή της Πολιτοφυλακής Πατησίων από τα αισχρά και εγκληματικά λάθη της ηγεσίας του Κόμματος, ο οποίος και λόγω της ηλικίας του είχε το κουσούρι να κυνηγάει μόνο γυναίκες. Έκανε «όργια» λέει ο Μυράτ (για σκέψου , για σκεφθείτε τι όργια!) ο οποίος έγραψε κάποτε ότι και ο ίδιος ήταν «λάτρης» του ποδόγυρου. Έτσι ακριβώς, αλλά φαίνεται χωρίς όργια. Ενώ αν ο Ορέστης κυνηγούσε άντρες όλα θα ήταν ομαλά, ρόδινα και δίχως όργια.
Ενδιαφέρον μεγάλο παρουσιάζει ο αμέσως επόμενος, μετά τον Ορέστη, διοικητής της Πολιτοφυλακής Πατησίων, ο οποίος καταθέτει τέσσερις μήνες αργότερα, στο 16ο αστυνομικό τμήμα, ότι ο Ορέστης «επεδίδετο μετά γυναικών εις ακολάστους πράξεις»!
Δηλαδή τι άλλο έκανε ένας φυσιολογικός νέος 23 χρόνων από εκείνα όπου κάνουν επί εκατομμύρια χρόνια οι άνθρωποι στον πλανήτη. Το όνομα του νέου διοικητή: Νίκος Ανδρικίδης. Θα τον βρούμε παρακάτω, κολλητό φίλο, κι αυτόν, του Μυράτ.

Ο Ανδρικίδης συνέλαβε και εκτέλεσε τον Ορέστη (τα γράφει αυτά ο Μυράτ χωρίς να αναφέρει το όνομα του φίλου του Ανδρικίδη) διότι εκτός από τις «ακόλαστες πράξεις» κατάκλεβε όλους τους «αντιδραστικούς» που συνελάμβανε. Έκλεβε δηλαδή τις βέρες, τους σταυρούς και ό,τι χρυσαφικό και λίρες είχαν κρύψει στις ραφές των ρούχων τους και είτε τα κρατούσε ο ίδιος είτε τα χάριζε στις γκόμενες και δεν τα παρέδιδε στους ανωτέρους του «για τις ανάγκες του κόμματος». Έτσι ακριβώς ήταν η κατηγορία και γιʼ αυτό η ηγεσία έστειλε τον Ανδρικίδη στα Πατήσια για να βάλει τάξη. (Ο Ορέστης πήρε το δαχτυλίδι και το ρολόι της Παπαδάκη).

Τώρα πώς το άσπιλο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος είχε αλισβερίσι με τους μαυραγορίτες και τους απατεώνες σαράφηδες της αγοράς, οι οποίοι εξαργύρωναν βέρες, ρολόγια και χρυσαφικά με λίρες Αγγλίας είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία.
Σε κάποια δίκη του Ανδρικίδη που αναφέρθηκε το όνομα του Ορέστη (η γελοιότητα όλων ανεξαιρέτως δεν έχει όρια: ουδείς «γνώριζε» το πραγματικό του όνομα –το οποίο βρήκα πολύ αργότερα!) και η εκτέλεσή του «για να μη θρηνήσουμε και άλλα θύματα» όπως κατέθεσε αιφνιδίως ο ουρανοκατέβατος μάρτυρας υπεράσπισης του Ανδρικίδη, Δημήτρης Μυράτ, μια ηθοποιός, Ολυμπία Παπαδούκα ονόματι, έγραψε ότι στη δίκη «προσκομίστηκαν επίσημα χαρτιά (τα οποία πήραν πίσω αυτοί που τα προσκομίσανε) στο δικαστήριο, που αποδείχνανε (!) ότι ο νεαρός Ορέστης ήταν έμμισθος πράχτορας της Ιντέλιντζες Σέρβις! Γιʼ αυτό ακριβώς το λόγο έστειλε την Παπαδάκη στο απόσπασμα για να κηλιδωθεί το ΚΚΕ και το ΕΑΜ».

 

«Πράχτορας» λοιπόν ο αλητάμπουρας, όπως λίγο αργότερα καραμπινάτοι πράχτορες ήταν ο άγιος Νίκος Πλουμίδης και ο έξοχος Κώστας Καραγιώργης και πάλι λίγο αργότερα ο ίδιος, ο διαβόητος Νίκος Ζαχαριάδης και ο Τρότσκι και εκατομμύρια στρατιωτικοί και πολίτες της Σοβιετικής Ένωσης, ο ανθός της μεγάλης Επανάστασης και πολλοί δικοί μας, αγνοί ιδεολόγοι, που πήγαν άδικα των αδίκων.
Εδώ πρέπει να σκεφτούμε αυτά τα επίσημα χαρτιά, ίσως σε περγαμηνή, σαν διπλώματα Ανωτάτων Σχολών, με υπογραφές και σφραγίδες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Όλα αυτά τα λέγανε και τα γράφανε κιόλας ηλικιωμένοι και γνωστότατοι δημοσιογράφοι χωρίς ίχνος ντροπής.
Ώρα μία μετά τα μεσάνυχτα της 21 Δεκεμβρίου 1944 ο διοικητής της Πολιτοφυλακής Πατησίων, Ορέστης, πρέπει να είναι κατάκοπος, αφού από τα χαράματα της προηγούμενης μέρας είναι στο πόδι. Θα σέρνεται από την κούραση κι ας είναι μόνο 23 χρόνων. Στην Πολιτοφυλακή επικρατεί χάος και το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και στις υπόλοιπες Πολιτοφυλακές της Αθήνας.
Συνεχώς καταφθάνουν νέοι κρατούμενοι. Τους περισσότερους μετά από μια σύντομη ανάκριση στα όρθια, τους «περιποιούνται» στο Γαλάτσι μʼ ένα χτύπημα στο κεφάλι για να μην ακούγονται οι πυροβολισμοί. Όλοι είναι εξαγριωμένοι καθώς τους ερεθίζει το χυμένο αίμα και τους κάνει πιο επικίνδυνους, σαν τους καρχαρίες.
Οι πολίτες κατηγορούνται είτε για συνεργάτες των γερμανών, δοσίλογοι και αντιδραστικοί είτε για τροτσκιστές. Οι μισοί από τα στελέχη της Πολιτοφυλακής που μύρισαν την επέλαση της ήττας τους και την επικείμενη σύλληψή τους, τα στρατοδικεία που θα πετούνε σε λίγο τις θανατικές ποινές σαν στραγάλια, έχουν ήδη φύγει πρώτα για τη Θήβα, παίρνοντας μαζί τους εκατοντάδες ομήρους, με σκοπό να προωθηθούν στους παραδείσους των ανατολικών χωρών.

Το να θυμάται όμως ο Ορέστης (όπως γράφει ο Μυράτ) μέσα σʼ εκείνο τον πανικό και την αναστάτωση το όνομα της Παπαδάκη, που πρώτη φορά άκουγε στη ζωή του, ότι ήταν εκείνη την οποία διέγραψε και ουσιαστικά καταδίκασε σιωπηρά σε θάνατο το εαμοκρατούμενο, εκείνη την περίοδο, Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, δύο μήνες ακριβώς νωρίτερα, στις 23 Οκτωβρίου, φαίνεται εντελώς ηλίθιο. Απλώς τη θυμήθηκε διότι μόλις πριν από λίγες στιγμές του ʼδειξαν το χαρτί της διαγραφής και του τό ʼτριψαν στα μούτρα. Ποιοι;

 

Κανείς δεν υποπτεύεται όμως ότι τις κινήσεις του Ορέστη τις παρακολουθεί κρυφά, τις ελέγχει και τις βαθμολογεί εδώ και τρεις μέρες, ΠΡΙΝ από τη σύλληψη της Παπαδάκη, ο Νίκος Ανδρικίδης, μέχρι προχτές διοικητής Πολιτοφυλακής Παγκρατίου, Βύρωνα, Καισαριανής, με δεκάδες συλλήψεις και εκτελέσεις στη μερίδα του. (Το τρελό είναι ότι μόνο για ένα φόνο καταδικάστηκε!) Ίσως τότε τον γνώρισε ο Μυράτ.
Στην επίσημη κατάθεσή του ο Ανδρικίδης τον Απρίλιο 1945 τα ξερνάει όλα, αλλά πρέπει να σκεφτόμαστε πόσα άλλα του χρεώσανε οι αρχές και με ποιες τρομακτικές συνθήκες δόθηκε η κατάθεση. Τις ξέρουμε, τις ξέρουμε από αιώνες πώς γίνονται αυτές οι καταθέσεις. Εδώ να σημειώσω ότι κάποτε εμπιστεύτηκα σε κάποιον ηλίθιο αυτή τη μοναδική κατάθεση, σε φωτοτυπία, η οποία αποκτήθηκε με κόπο και χρήμα, κι εκείνος την ανακοίνωσε στο διαδίκτυο!!
Εκεί λοιπόν αναφέρει ότι διετάχθη να παρακολουθεί κρυφά τον Ορέστη διότι, συν τοις άλλοις, δηλαδή τις γυναίκες, «έκλεβε ασύστολα τα θύματά του προς ίδιον όφελος» όπως είπαμε «και όχι για τις ανάγκες του Κόμματος».
Το όνομα της Παπαδάκη δεν το αναφέρει διότι απλούστατα δεν το είχε ακούσει κι αυτός ποτέ στη ζωή του.
Επομένως: από τις 18 Δεκεμβρίου, όπως γράφει και ο Πολ. Μαρσάν, τρεις μέρες δηλαδή πριν από τη σύλληψη της Παπαδάκη, που άρχισε ο Ανδρικίδης την έρευνά του, είχε μάθει για τις εν τω μεταξύ συλλήψεις και εκτελέσεις και δεν έκανε τίποτε για να τις σταματήσει.

 

Όταν μετά την εκτέλεση του Ορέστη ανέλαβε τη διοίκηση Πολιτοφυλακής Πατησίων ο Ανδρικίδης, εξακολούθησε με τη συμμορία του «προδότη» Ορέστη, όσους απόμειναν, να συλλαμβάνει και να εκτελεί πολίτες μέχρι τις 5 Ιανουαρίου 1945, ώσπου τό ʼσκασε κι αυτός, πήγε στη μέση της Ελλάδας, τον συνέλαβαν, τον φέρανε στην Αθήνα και πέρασε από δίκη. Με βασικό μάρτυρα υπεράσπισης τον Δημήτρη Μυράτ.
Είπε ο Μυράτ στο δικαστήριο: «Δεν έπρεπε να οδηγηθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου, μια και ενήργησε έτσι με το πέρασμά του από τα Πατήσια, ώστε να γλιτώσουν ασφαλώς όλοι οι αθώοι».
Γιʼ αυτά όλα όμως δεν έχει ούτε μία λέξη στο κείμενό του για την Παπαδάκη.

 

Ο Νίκος Ανδρικίδης (1914-2002) από τη Μικρά Ασία κι αυτός (!) έμεινε στη φυλακή 28 χρόνια. Απολύθηκε τον Ιανουάριο 1964. Στις 31 Οκτωβρίου 1986 του δόθηκε σύνταξη 9.600 δραχμών «ως παθών αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης»! Δυστυχώς είχε τυφλωθεί.
Με τον Δημήτρη Μυράτ έμεινε κολλητός φίλος έως το τέλος. Τι συνέβη, πώς συνέβη, γιατί συνέβη άδηλον. Εις τους θεούς ευρίσκονται τα πέραν.
Ιδού μία από τις επιστολές του Μυράτ προς τον Ανδρικίδη με ημερομηνία 31.12.1978:

Αγαπητέ Νίκο, Χρόνια Πολλά. Ευτυχισμένος ο Καινούριος Χρόνος. Σʼ ευχαριστώ για τη φωτοτυπία. Μόλις ησυχάσω θα σου γράψω περισσότερες λεπτομέρειες για την περιβόητη σύλληψη [της Ελένης Παπαδάκη, φυσικά. Εσωκλείω δύο διπλές προσκλήσεις, που ισχύουν για οποιαδήποτε μέρα, ελεύθερες από κάθε επιβάρυνση. Θα ήταν άδικο να πληρώσης το θέατρο του φίλου σου. Χαίρω που ξέμπλεξες με τα συνταξιοδοτικά.
Γιατί να πάνε τόσοι ωραίοι αγώνες, όπως ο δικός σου και των άλλων παληκαριών, χαμένα; Ακόμα κι ο δικός μου απειροελάχιστος και μηδαμινός σαν Γραμματέα ΕΑΜ θεάτρου;
Τι έφταιξε και βρισκόμαστε πάλι στην ίδια κοινωνική κατάσταση της προμεταξικής περιόδου; Κρίμα!
Με φιλία κι εκτίμηση

Δ. Μυράτ

Εδώ με πόνο καρδιάς θέλω να σημειώσω ότι τα περισσότερα στελέχη της Πολιτοφυλακής Πατησίων και Παγκρατίου, ακόμη και ο προσωπικός εκτελεστής της Παπαδάκη, Βλ. Μ., είχαν γεννηθεί στη Σμύρνη ή στα προάστιά της! Πώς η «Καλλίστη πασών», αγαπητέ μου κύριε Κωνσταντίνε Δεσποτόπουλε, έβγαλε τέτοια τέκνα;

Τελειώνοντας καταγράφω ορισμένα χρήσιμα στοιχεία για την προϊστορία αυτού του δράματος. Στις 20 Οκτωβρίου 1944, λίγες μέρες δηλαδή μετά την Απελευθέρωση, στη συνεδρίαση του Σωματείου Ελλήνων (αυτό προπάντων) Ηθοποιών (κι αυτό προπάντων) ο αριστερός ηθοποιός του μουσικού θεάτρου Σπύρος Πατρίκιος κατόπιν πιέσεως και διαταγής, όπως λέγεται, του Κόμματος, αναγκάστηκε και μίλησε στους ηθοποιούς που μαζεύτηκαν στα γραφεία του Σωματείου τους, Σατωβριάνδου 52α, ως εξής:

«Θλιβερό καθήκον μας αναγκάζει να μιλήσουμε για τη στάση ωρισμένων, ευτυχώς ελαχίστων, ηθοποιών που πολλοί απʼ αυτούς δεν είναι ευτυχώς Έλληνες, που πρόδωσαν τον τίμιον αγώνα με πράξεις κακές και που το παράδειγμά τους θα ʼχε ανυπολόγιστες συνέπειες και συμφορές αν δεν ήσαν ευτυχώς τόσο λίγοι. Προτείνω να διαγραφούν από το Σωματείο και να στερηθούν κάθε δικαιώματος να εργάζονται στο ελληνικό θέατρο και να γίνη για κάθε προτεινόμενο αμέσως συζήτησις και να παρθή απόφασις».

*********************************************************
ΟΙ ΠΡΟΔΟΤΑΙ ΗΘΟΠΟΙΟΙ
[Ο τίτλος και τα ονόματα, χωρίς κανένα σχόλιο, όπως δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Απελευθερωτής», 25 Οκτωβρίου 1945]
`

1) Βεργή Έλσα 2) Δαδοκαρίδου Έλλη 3) Ζαμάνου Χαρ. 4) Θάνος Διονύσιος 5) Ιακωβίδης Μιχάλης 6) Πόπολα Αγγέλα 7) Κόππολα Αλφρέδος 8) Μοσχούτης Δ. 9) Μπέλλα Σμάρω 10) Παπαδάκη Ελένη 11) Παυλόφσκαγια Νίνα 12) Ραμασόφ Ροβέρτος 13) Φελίτσης Δημήτριος και 14) Αγγελική Κοτσάλη.

Η επικύρωση των ονομάτων έγινε δύο μέρες πριν, στο θέατρο «Διονύσια» της Πλατείας Συντάγματος.
Το προεδρείο: Αιμίλιος Βεάκης, Θεόδωρος Μορίδης, Σπύρος Πατρίκιος, Χρήστος Τσαγανέας, Πάνος Καραβουσάνος.

**********************************************************

Προσωρινός επίλογος

Στην εξεταστική επιτροπή, πίσω από το θλιβερό τραπεζάκι στη μέση της σκηνής των θεάτρων (ασφαλώς το πιο άθλιο σκηνικό που εμφανίστηκε στο ελληνικό θέατρο) τον κεντρικό ρόλο του μεγάλου ιεροεξεταστή Τορκουεμάδα τον έπαιζε ο μεγαλύτερος Έλληνας ηθοποιός του 20ού αιώνα, και γιατί όχι και του 21ου, ο Αιμίλιος Βεάκης. Επέζησε ως το 1951.

 

Με τον Στρατιωτικό Σύνδεσμο στην αρχή, άγριος Βενιζελικός μετά και υμνητής του Εθνάρχη, στη συνέχεια φανατικός οπαδός κάθε δικτάτορα και της βασιλείας και υμνητής του βασιλιά Κωνσταντίνου, στη συνέχεια υμνητής του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, ώσπου ετελεύτησε το βίο του ως φανατικός αριστερός.
Μια μικρή παρένθεση. Ανάμεσα στους εχθρούς της ΟΠΛΑ, τους οποίους εκτελούσε συνεχώς κατά τη διάρκεια της Κατοχής (και τους χρεώνονταν οι Ούννοι) και ιδιαίτερα τον άγριο Δεκέμβρη 1944, ανάμεσα λοιπόν στους στρατιωτικούς, τους αστυνομικούς –κυρίως χωροφυλάκια του γάλακτος– τους κραγμένους μαυραγορίτες, τους γνωστούς συνεργάτες των γερμανών, ήταν και οι «περίφημοι» Τροτσκιστές, οπαδοί του δολοφονημένου, από άνθρωπο του Στάλιν, Λέον Τρότσκι. Αυτοί οι τελευταίοι ήταν το κόκκινο πανί όχι μόνο του δικού μας ΚΚΕ αλλά όλων των ΚΚ και οπαδών απανταχού της οικουμένης, ακολουθώντας τυφλά τη «σοβιετική γραμμή» εκείνων των χρόνων.

 

Δίπλα, λοιπόν, στον Βεάκη, για να επανέλθω, που καθόταν ως κριτής (στο τέλος έβγαλε έξω την ουρά του και δεν ψήφισε τη διαγραφή κανενός, γιατί θα κατάλαβε το ρεζιλίκι του!) ήταν και ο ηθοποιός Χρήστος Τσαγανέας, ο πολιτικά «θανάσιμος εχθρός όλων»! Αυτόν διάλεξε το Κόμμα, λένε, αφού το Κόμμα, πάλι λένε, οργάνωσε αυτή την τελετή του θανάτου.

Άγνωστο παραμένει με ποιο τρόπο την είχε σκαπουλάρει έως εκείνη τη στιγμή από τα ακονισμένα νύχια των παιδιών (κυριολεκτώ) της οργάνωσης και δεν βρισκόταν το πτώμα του σʼ ένα χαντάκι. Αναρωτιέται κανείς πώς τον άντεχαν οι υπόλοιποι τέσσερις δίπλα τους και οι έξαλλοι αριστεροί ηθοποιοί της πλατείας και των θεωρείων. Ένας τέτοιος τροτσκιστής και με τέτοιο λαιμό έπρεπε να εξαφανιστεί αμέσως. Αλλά δεν… Επέζησε όλων και η γυναίκα του περισσότερο αφού έθαψε όλους και όλες που έπαιξαν μαζί της στο βίο της εκτός από τη Σμάρω Στεφανίδου που τους την έφερε.
Το περίεργο με τον Τσαγανέα είναι ότι ενώ ως νέος ήταν άσχημος και άχαρος όταν γέρασε έγινε συμπαθής με τους αβανταδόρικους ρόλους που έπαιξε στον κινηματογράφο.
Φανατική τροτσκίστρια ήταν και η γυναίκα του, επίσης ηθοποιός, Νίτσα Τσαγανέα, η οποία σε πρώτο γάμο είχε παντρευτεί τον Γιώργο Βιτσώρη (προσωπικος φιλος του Τρότσκυ) , αδελφό του ζωγράφου Μίμη Βιτσώρη, και ηθοποιού και ποιητη Τίμου Βιτσώρη, και η οποία είχε παίξει μερικές φορές σε δεύτερους ρόλους, δίπλα στην Ελένη Παπαδάκη.

 

Πώς κατόρθωσαν όμως (και ποιος άραγε απʼ όλους) να πλησιάσουν και να πείσουν αυτό το βουνό, τον Αιμίλιο Βεάκη, τον οποίο όλοι οι ασήμαντοι θεωρούσαν «συνάδελφό» τους, αν είναι δυνατό, να «ηγηθεί» μιας τέτοιας κατάπτυστης κατάστασης. (Εδώ ο Μυράτ, στο θέμα του «δικαστηρίου» δικαίως εξανίσταται). Τι μπορεί να του έταξαν και πώς τον έφεραν τούμπα; Μήπως του υποσχέθηκαν τιμές και δόξες, που δεν αξιώθηκε κανείς ως τώρα, μήπως του υπενθύμισαν τις μετάνοιες που έκανε σε κάθε κάλπη στρατιωτικό και πρωθυπουργό; Μήπως τον εκβίασαν για κάτι που κανείς ως σήμερα δεν γνωρίζει ή τον απείλησαν στα ίσα ότι αν δεν λάβει μέρος στην «επιτροπή» κινδυνεύει και ο ίδιος και η οικογένειά του; Άγνωστο.
Πρέπει, διάβολε, να κατάλαβε, γιατί ήταν πλέον ηλικιωμένος, ότι όλοι αυτοί οι ασήμαντοι και άσημοι τον ήθελαν ως όνομα, για κράχτη με λίγα λόγια για να δείξουν και να αποδείξουν στο «λαό» ότι εκείνη την κρίσιμη στιγμή το κίνημα ήταν ενωμένο και γερό σαν μια γροθιά.
Μέσα σʼ εκείνη τη φονική σιωπή δυστυχώς δεν ακούστηκαν δύο μεγάλες γυναικείες φωνές, ισάξιες του Βεάκη: της Μαρίκας Κοτοπούλη και της Σαπφώς Αλκαίου. Ήταν οι τρεις ηθοποιοί μπροστά στους οποίους εκείνες τις φαρμακωμένες ώρες, όλοι και όλες στέκονταν προσοχή θέλοντας μη θέλοντας. Ήταν, όπως και να το κάνουμε, αυτό που συνηθίζεται να λέγεται για τέτοιες προσωπικότητες «ιερά τέρατα». Σαν κι αυτούς δεν ξανάβγαλε το ελληνικό θέατρο. Να σημειώσω ακόμη δύο: τον Ευάγγελο και Γιώργο Μαμία.

Και μερικά ακόμη για τους περίεργους και τους σχολαστικούς. Μετά τη διαγραφή της έστειλε επιστολή, με ημερομηνία 7 Νοεμβρίου 1944, στον υπουργό Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας, ως αρμόδιο περί τα καλλιτεχνικά.
Η κατηγορία ήταν: «Προδοτική στάση την περίοδο της Κατοχής». Χωρίς λεπτομέρειες.
Ανάμεσα σε άλλα γράφει στον υπουργό: «Μία απόφασις τοιούτου περιεχομένου μη κοινοποιηθείσα δε εις τους ενδιαφερομένους και ήτις απόφασις θα έδει να ληφθή μόνον κατόπιν τηρήσεως ωρισμένων νομίμων τύπων και γνωστοποιήσεως ημίν… με αναγκάζει να προσφύγω εις Υμάς και να διαμαρτυρηθώ εντονότατα…»
Και προς το Σωματείο: «Δια των εφημερίδων επληροφορήθην ότι διεγράφην από το ημέτερον Σωματείον. Παρακαλώ υμάς όπως εναρεστηθήτε να μου γνωρίσητε εγγράφως επί τη βάσει τίνων στοιχείων, μαρτυριών ή άλλων αποδείξεων ελήφθη η ανωτέρω απόφασις».
Ο υπουργός έστειλε αμέσως επιστολή στο Σωματείο και ζητούσε εξηγήσεις. Ούτε στον ένα ούτε στον άλλο απάντησε το Σωματείο. Στις 24 Νοεμβρίου η Παπαδάκη στέλνει δεύτερη επιστολή. Ανάμεσα σε άλλα γράφει:
«…Νομίζω ότι πάσα άμυνα επί τόσον αναρμόστως συντεταγμένου εγγράφου, πλήρους αορίστων και αβασίμων εναντίον μου στοιχείων και συκοφαντικών δυσφημίσεων, οικοδομήματος ασυστόλων κατηγοριών βασιζομένων μόνον επί «εντυπώσεων», ως ρητώς αναφέρει το απόσπασμα των πρακτικών [άρα υπήρχαν πρακτικά στο αρχείο της δεν βρέθηκαν ούτε στα γραφεία του ΣΕΗ] μία τοιαύτη άμυνα, θʼ απετέλει ύβριν εναντίον εμού της ιδίας, απρεπούς ήδη δια της αποφάσεως καθυβρισθείσης και δια τρόπου απάδοντος, ως φρονώ εις Σωματείον ευσεβούμενον εαυτό και τας αποφάσεις του.
»Κατά πόσον η όλη στάσις μου κατά το διάστημα της κατοχής υπήρξεν «αντεθνική, αντισυναδελφική, εγωιστική και απρεπής» δύνανται καλλίτερον από εμέ να διαφωτίσουν την Συνέλευσιν πολλοί εκλεκτοί συνάδελφοι».
Και τελειώνει την επιστολή καταθέτοντας τα όπλα εξαντλημένη και κατά κράτος νικημένη: «Οπωσδήποτε η Συνέλευσις υμών ας αποφασίση ό,τι νομίζει». Και υπογράφει: «Μετά πάσης τιμής». Σε ποιον και σε ποιους;

Είναι αλήθεια ότι ο αριθμός των θυμάτων της ανθρωποθυσίας στην Ελλάδα είναι ασήμαντος μπροστά στους ανατριχιαστικούς αριθμούς που μας παραδόθηκαν, μετά τον πόλεμο, από την Ιταλία και τη Γαλλία. Ίσως, λένε ορισμένοι, ως ποσοστά εν σχέσει με τον πληθυσμό κάθε χώρας είναι μάλλον ο ίδιος.
Αν εξαιρέσουμε τους μαυραγορίτες όλα τα άλλα θύματα ήταν της πείνας. Της πείνας ήταν και οι δολοφόνοι. Πρέπει όμως κάπως να κλείσουμε τούτο το παράπονο με τη δραματική διαπίστωση του Δ. Μυράτ: «Όπως το αίμα του [Ίωνος] Δραγούμη κατέστρεψε τον [Ελευθέριο] Βενιζέλο, έτσι πιστεύω πως το αίμα της Παπαδάκη κατέστρεψε το ΕΑΜ». Όχι όμως μόνο της Παπαδάκη.

 

 

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ
Θα ήταν άδικο να κλείσω τούτο το μνημόσυνο χωρίς μερικά ακόμη λόγια. Μόλις ησύχασαν, λοιπόν, κάπως τα πράγματα, μετά τον Φεβρουάριο 1945, ο Μυράτ αναγκάστηκε να εργαστεί ξανά για τον επιούσιο. Επειδή φοβήθηκε όμως ότι μπορούσε να βρεθούν μερικοί φανατισμένοι που είχαν μνήμη ανάμεσα στους θεατές και να τον ρωτήσουν δυνατά από την πλατεία, την ώρα της παράστασης, για την «περίπτωση», απευθύνθηκε σε φίλους του να πηγαίνουν στις παραστάσεις του για να επιβάλλουν σιωπή. Αψευδής μάρτυρας ο φίλος του φαρμακοποιός Σπύρος Λεκατσάς, οδός Πατησίων 336. Για να ʼχει όμως το κεφάλι του ήσυχο και να καλοπιάσει λίγο αργότερα τους «απέναντι» έγραψε ότι «ο Δεκέμβρης μύριζε ξένη προβοκάτσια»!
Ακόμη κάτι απαραίτητο. Αντιγράφω από το αρχείο μου δύο παραγράφους από το αυθεντικό χειρόγραφο άλμπουμ που έφτιαξε ο ίδιος ο Αιμίλιος Βεάκης, όταν τέλειωσαν οι παραστάσεις του έργου «Ταπεινοί και καταφρονεμένοι», που παίχτηκε σε δική του διασκευή στο Εθνικό Θέατρο.
Έχει ημερομηνία 20 Μαΐου 1934 (δέκα χρόνια πριν από το «συμβάν») και αφιερώνεται στην Ελένη Παπαδάκη:
«Στη μεγάλη μου συνάδελφο κι ευγενική φίλη Ελένη Παπαδάκη με την ευγνωμοσύνη μου για την αριστοτεχνική ενσάρκωση του ρόλου της Νατάσας».
Και απόσπασμα από την εισαγωγή του, πάλι χειρόγραφο: «Μην ξεχάσεις» της λέει «ποτέ σου αυτό το θρίαμβο, γιατί η θύμησή του θα σου φέρνει στο νου, για αιώνιο μάθημα, πως εκείνο που αξίζει θριαμβεύει πάντα στο πείσμα των ανάξιων και των μοχθηρών».

 

Μάνος Ελευθερίου

 

Υ.Γ. 2 Και όλα αυτά, όλα, «εξαιτίας κάποιας φημολογούμενης σχέσης με τους γερμανούς ορισμένων από εκείνους που μετείχαν στην παράσταση» της Εκάβης. Έτσι γράφει η τραγωδός Ασπασία Παπαθανασίου.

***

 

  • Στη φωτογραφία η Ελένη Παπαδάκη στο ρόλο της “Εκάβης”

 

Παρασκήνιο (ΕΡΤ) – Ελένη Παπαδάκη

Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΟ Μάνος Ελευθερίου για τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη
Περισσότερα

Εμφύλιος για την Ελένη Παπαδάκη: Μια αναξιοπρεπής περίοδος συνεχίζεται

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Επιμέλεια κειμένου: Ειρήνη Αϊβαλιώτου / catisart.gr

Την Ελένη Παπαδάκη, οι περισσότεροι από τους συγχρόνους της την αναγνώριζαν, πλάι στην Κυβέλη και τη Μαρίκα Κοτοπούλη, σαν το τρίτο λαμπερό αστέρι. Τη θεωρούσαν άξια διάδοχο της Μαρίκας. Ξεχώριζε ανάμεσα στα μεγάλα γυναικεία ονόματα της σκηνής του Μεσοπολέμου, όχι μόνο για τις καλλιτεχνικές της δυνατότητες αλλά και για την καλλιέργειά της και την προσπάθειά της να πλουτίσει με τη συνεχή μελέτη τον εσώτερο κόσμο της για την ολοκλήρωση του ταλέντου της.

Ήταν μια χαρισματική προσωπικότητα, και η παρουσία της στον καλλιτεχνικό κόσμο της δεκαετίας του 1930 και της αρχής της δεκαετίας του 1940 άφησε εποχή.

Με την πάροδο των ετών όμως διαπιστώνει κανείς ότι η προσφορά της αυτή τείνει να ξεχαστεί. Ούτε ένα θέατρο φέρει το όνομά της ούτε ένα ίδρυμα ούτε ένα βραβείο θεσπίστηκε στη μνήμη της.

Θα έλεγε κανείς ότι το έργο της το περιβάλλει ένα σχέδιο να περιπέσει στη λήθη, ώστε οι νεότερες γενιές να αγνοούν την ύπαρξή της ή να αναφέρουν σπάνια το όνομα που μεσουρανούσε στην εποχή κυρίως της πρώτης δεκαετίας του Εθνικού Θεάτρου.

Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την εκτέλεσή της ο Δημήτρης Λιγνάδης, νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου, ανακοίνωσε την πρόθεσή του να δοθεί το όνομα της Ελένης Παπαδάκη στο ισόγειο του «Rex». Η πρωτοβουλία του είναι μια πρωτοβουλία που τιμά τον πολιτισμό μας.

 

 

Τρία τέταρτα ενός ολόκληρου αιώνα. Τόσα έχουν περάσει από τα Δεκεμβριανά. Τόσα και από την εκτέλεση της Ελένης Παπαδάκη, της εμβληματικής προπολεμικής ηθοποιού που δολοφονήθηκε εκείνες τις χαοτικές αιματοβαμμένες μέρες, από μέλη της ΟΠΛΑ, του παραστρατιωτικού σκέλους του ΕΑΜ. Κι όμως το όνομά της εξακολουθεί να διχάζει. Εβδομήντα πέντε χρόνια και η Ελένη Παπαδάκη δεν μπορεί ακόμα να ησυχάσει. Διότι ο χαμός της εξακολουθεί να είναι πολιτικά φορτισμένος και ομοίως η όποια επαναφορά του ονόματός της, ακόμα και αν πρόκειται για μια απόφαση του Εθνικού μας Θεάτρου.

Η Ελένη Παπαδάκη, η σπουδαία ηθοποιός, επισκιάζεται από την Ελένη Παπαδάκη, το θύμα της σκοτεινής ατμόσφαιρας του ’44. Και έτσι ξυπνούν παλιά και νεότερα αντανακλαστικά, έτσι η Τέχνη συνεχίζει να αποτιμάται σε όρους πόλωσης και διχασμού, σε «αριστερούς» και «δεξιούς» καλλιτέχνες…

Η Ελένη Παπαδάκη έχει περάσει στην Ιστορία ως μια συγκλονιστική προπολεμική ηθοποιός, ισάξια της Κατίνας Παξινού, με την οποία υπήρξε σκληρή διαμάχη για την πρωτοκαθεδρία στο καλλιτεχνικό στερέωμα. Αλλά όποτε μιλάμε για αυτήν στεκόμαστε σε μια από τις πιο άσχημες περιόδους της ελληνικής Ιστορίας.

Η Ελένη Παπαδάκη ήταν μια πανέμορφη γυναίκα που η μοίρα την έφερε, καθώς ήταν πολύγλωσση, σπουδαγμένη και γοητευτική, να αποκτήσει σχέσεις με τους κατακτητές στην Κατοχή, όπως και με τον κατοχικό πρωθυπουργό, Ιωάννη Ράλλη, με τον οποίο είχαν οικογενειακούς δεσμούς.

Ήταν όμως μια Ελληνίδα που μέσα από αυτές τις καταδικαστέες στα μάτια του υποδουλωμένου λαού σχέσεις της βοήθησε να γλιτώσουν πολλοί άνθρωποι επί γερμανικής κατοχής. Ήταν μια συγκλονιστικά σπουδαία ηθοποιός η οποία εκτελέστηκε από στελέχη της ΟΠΛΑ, χωρίς πάντως να υπάρξει σχετική κεντρική απόφαση -ορισμένοι ενήργησαν εκδικητικά, σε δολοφονικό οίστρο, και στο χάος εκείνων των ημερών, κάνοντας ακόμα και την ηγεσία του ΕΑΜ να απορεί με την ενέργειά τους. Αυτή η ενέργεια στέρησε από το ΕΑΜ τη λαϊκή αποδοχή του και καταδικάστηκε, το 1945, από τον ίδιο τον Νίκο Ζαχαριάδη ως προβοκατόρικη.

Σύμφωνα με το ΚΚΕ, οι δολοφόνοι της Παπαδάκη εκτελέστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες ύστερα από ανταρτοδικείο, στην πλατεία Κολιάτσου. Τους αποδόθηκε η κατηγορία ότι ενήργησαν ως πράκτορες της Ιντέλιτζενς Σέρβις. Η δολοφονία της Παπαδάκη χρησιμοποιήθηκε από το μετεμφυλιακό κράτος ως απόδειξη της τυφλής βίας και μανίας της Αριστεράς. Ωστόσο το σοκ για την απώλεια της ηθοποιού, είχε ξεπεράσει τα όρια του αντικομμουνιστικού στρατοπέδου. Η Ελένη Παπαδάκη έγινε ποίημα από τον Άγγελο Σικελιανό και εικονογραφήθηκε σαν Αγία Ελένη από τον Φώτη Κόντογλου.

Πριν από λίγες ημέρες, ο Δημήτρης Λιγνάδης, νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου, ανακοίνωσε την απόφαση να δοθεί το όνομα της Ελένης Παπαδάκη στο ισόγειο του «Rex».

«Το οφείλουμε στη μέγιστη ηθοποιό, την αδικημένη από την καλλιτεχνική ιστορία», ανέφερε ο κ. Λιγνάδης.

Όμως, η απόφασή του αυτή προκάλεσε αντιδράσεις, μεταξύ άλλων και από το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, που έφτασε στο σημείο να κάνει λόγο για «απαράδεκτη» απόφαση του Εθνικού Θεάτρου, με πολιτικά και όχι καλλιτεχνικά κριτήρια. Ζήτησε δε το ΣΕΗ την άμεση ανάκληση της σχετικής απόφασης.

Η ανακοίνωση του ΣΕΗ ανέφερε συγκεκριμένα: «Ερωτηματικά προκαλεί η απόφαση του Εθνικού Θεάτρου να ονομάσει μια από τις σκηνές του, που βρίσκεται στο κτίριό του στην οδό Πανεπιστημίου, σε σκηνή Ελένη Παπαδάκη. Γιατί το Εθνικό Θέατρο επιλέγει, ανάμεσα στους δεκάδες μεγάλους ηθοποιούς στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου την Ελένη Παπαδάκη, που παρότι ταλαντούχα καλλιτέχνιδα αποτελεί ως τις μέρες μας μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα;

Προφανώς τα κριτήρια δεν είναι καλλιτεχνικά, αλλά πολιτικά. Μέσα από τη δραματική κατάληξη της Ελένης Παπαδάκη -που αποδεδειγμένα όχι μόνο δεν είχε την έγκριση του ΕΑΜ, αλλά ήταν εντελώς έξω από τις προθέσεις και την πολιτική του- επιδιώκει να συντηρεί και να αναπαράγει μια ζοφερή, δολοφονική εικόνα για το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αντιστρέφοντας ολοσχερώς την πραγματικότητα. Γιατί η πραγματικότητα είναι ότι μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ αμέτρητοι αγωνιστές έδωσαν με ανιδιοτέλεια και αυταπάρνηση την ψυχή και το αίμα τους, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, εκτελέστηκαν, για να απελευθερωθεί αυτός ο τόπος από τους φασίστες κατακτητές και τους εγχώριους συνεργάτες τους. Ανάμεσά τους πολλοί καλλιτέχνες και ηθοποιοί, όπως ο Αιμίλιος Βεάκης, ο Μάνος Κατράκης, ο Τζαβαλάς Καρούσος, η Ασπασία Παπαθανασίου, ο Μίμης Φωτόπουλος, η Ολυμπία Παπαδούκα, η Αλέκα Παΐζη, η Καλή Καλό και πολλοί άλλοι. Σ’ όλους αυτούς θα άξιζε πραγματικά μια επιβράβευση για το τεράστιο ψυχικό σθένος και το ηθικό μεγαλείο τους, κι ας μην, ποτέ στη ζωή τους, να επιζήτησαν τιμές. Δεν το περιμένουμε βέβαια αυτό από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας και την προσκείμενή της διοίκηση του Εθνικού Θεάτρου, καθώς η πολιτική τους βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τα λαϊκά συμφέροντα που όλοι αυτοί οι καλλιτέχνες υπηρέτησαν. Απαιτούμε όμως να σταματήσουν να προκαλούν αμαυρώνοντας τη μνήμη όλων αυτών των λαϊκών αγωνιστών και μάλιστα στη σκηνή του Θεάτρου Ρεξ, του θεάτρου – σημείο αναφοράς και σύμβολο για την αντιστασιακή δράση των ηθοποιών του ΕΑΜ και των εκατοντάδων καλλιτεχνών που συσπείρωνε στις γραμμές του. Για τους παραπάνω λόγους απαιτούμε την άμεση ανάκληση της απαράδεκτης απόφασης του ΔΣ του Εθνικού Θεάτρου».

Για μια ακόμη φορά η ηθοποιός Ελένη Παπαδάκη μπλέχτηκε μέσα στα -αλίμονο- ανοιχτά ακόμα τραύματα του εμφύλιου διχασμού.

 

 

Ποια ήταν

Η μεγάλη Ελληνίδα ηθοποιός του θεάτρου υπήρξε το πλέον «επώνυμο» θύμα των Δεκεμβριανών.

Η Ελένη Παπαδάκη γεννήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 1908 στην Αθήνα από ευκατάστατη οικογένεια. Ο πατέρας της, Νικόλαος Παπαδάκης, ήταν ανώτερος υπάλληλος της Ιονικής Τράπεζας και η μητέρα της Αικατερίνη Κωνσταντινίδη ήταν κόρη του πανεπιστημιακού καθηγητή Στυλιανού Κωνσταντινίδη, με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη. Η οικογένεια Παπαδάκη είχε και ένα γιo, τον Μιχάλη, δύο χρόνια μικρότερο από την Ελένη.

Έτυχε εξαιρετικής μόρφωσης και από νεαρή ηλικία έτρεφε μεγάλο πάθος για το θέατρο. Αποφοίτησε από τη Γερμανική Σχολή Αθηνών και παρακολούθησε ως ακροάτρια μαθήματα φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μιλούσε απταίστως τέσσερις γλώσσες (γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά) και τελειοποίησε τα αρχαία ελληνικά της για να μπορεί να διαβάζει τους τραγικούς από το πρωτότυπο. Τη μόρφωσή της συμπλήρωσε με σπουδές φωνητικής μουσικής και πιάνου στο «Ελληνικό Ωδείο» Αθηνών.

Σε ηλικία 17 ετών εμφανίσθηκε επί σκηνής στο Θέατρο Τέχνης του Σπύρου Μελά (25 Ιουνίου 1925), ερμηνεύοντας το ρόλο της Προγονής στο έργο του Λουίτζι Πιραντέλο Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα. Η πρώτη αυτή εμφάνισή της χαιρετίστηκε με ενθουσιώδεις κριτικές. «Η σκηνή απέκτησε μίαν μεγάλην ηθοποιόν» έγραψε στην εφημερίδα Δημοκρατία ο Κωστής Μπαστιάς. Το ίδιο έτος διακρίθηκε και ως Ηρωδιάς στη Σαλώμη του Όσκαρ Γουάιλντ και Ρίλκε βαν Έιντεν στο έργο του Λενορμάν Ο χρόνος είναι όνειρο.

Το 1926 συμμετείχε στο θίασο Οι Νέοι ως πρωταγωνίστρια σε έργα των Ντ’ Ανούτσιο (Τζοκόντα), Γρηγορίου Ξενόπουλου (Η Αναδυομένη) και άλλων συγγραφέων. Τα επόμενα χρόνια συνεργάστηκε με την Κυβέλη, τη Μαρίκα Κοτοπούλη, τον Αιμίλιο Βεάκη, τον Νίκο Δενδραμή, τον Γιώργο Παππά, τον Περικλή Γαβριηλίδη και διακρίθηκε ιδίως ως:
Μαργαρίτα («Κυρία με τις Καμέλιες» του Δουμά)
Άννα («Ωραία Νεράιδα» του Λοτάρ)
Κάτια Μάσλοβα («Ανάσταση» του Τολστόι)
Νόρα («Σπίτι με τις Κούκλες» του Ίψεν)
Δούκισσα («Εχθρά» του Νικοντέμι)
Ελένη Νικολάγεβνα («Ζήλεια» του Αρτσιμπάτσεφ)

Το 1931 έπαιξε με δικό της θίασο στην Κωνσταντινούπολη, όπου της έγιναν μεγάλες τιμές και γράφτηκαν ενθουσιώδεις κριτικές. Ο Τούρκος συγγραφέας και ποιητής Χαλίτ Φαχρί σε κριτική του ανέφερε μεταξύ άλλων: «Είδα τότε την Παπαδάκη εμπρός μου ζωντανό σύμβολο μιας ευγενούς τέχνης. Αν και δεν γνωρίζω λέξη ελληνική, ούτε και είχα διαβάσει το έργο στο πρωτότυπο, η φωνή της, οι κινήσεις, η μιμική και οι στάσεις της καλλιτέχνιδας αυτής με τη φλογερή ψυχή, μου μιλούσαν και έρχονταν σε εμένα ως λόγια. Είναι ιδιαιτέρως άξιο εκτίμησης και επαίνου το γεγονός ότι μια καλλιτέχνις τόσο νέα υποδύεται με τόση δύναμη το πρόσωπο μιας ώριμης γυναίκας, μιας μητέρας».

Το 1931 πραγματοποίησε και τη μοναδική της εμφάνιση στον κινηματογράφο. Πρωταγωνίστησε στη βωβή ταινία του Ιωάννη Λούμου “Στέλλα Βιολάντη, η ψυχή του πόνου”, που βασιζόταν στο διήγημα του Γρηγόριου Ξενόπουλου “Στέλλα Βιολάντη”. Το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα δεν την ικανοποίησε και αποφάσισε να αφιερωθεί στο θέατρο.

Το 1932 προσελήφθη στο επανασυσταθέν Εθνικό Θέατρο, στο οποίο μέχρι το τέλος της σύντομης ζωής της έπαιξε πρωταγωνιστικούς ρόλους, που άφησαν εποχή. Ξεχώρισε ως:

Έλα Ρεντχάιμ («Ιωάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν» του Ίψεν, 1933)
Δυσδαιμόνα («Οθέλλος» του Σέξπιρ, 1933)
Ζελφά («Ιούδας» του Σπύρου Μελά, 1934)
Βασίλισσα («Δον Κάρλος» του Σίλερ, 1934)
Έρσίλια Ντρέι («Να ντύσουμε τους γυμνούς» του Πιραντέλο, 1935)
Μπετίνα Κλάουζεν («Πριν από το ηλιοβασίλεμα» του Χάουπτμαν, 1936)
Αγγέλα Παπαστάμου («Πειρασμός» του Ξενόπουλου, 1936)
Λαίδη Γουίντερμιρ («Βεντάλια» του Όσκαρ Γουάιλντ, 1937)
Μανταλένια («Ψευτοσπουδαίες» του Μολιέρου, 1938)
Ναταλία της Οράγγης («Πρίγκηπας του Χόμπουργκ» του Κλάιστ, 1938)
Ρεγάνη («Βασιλιάς Λιρ» του Σέξπηρ, 1938)
Λαίδη Τσίλτερν («Ιδανικός σύζυγος» του Όσκαρ Γουάιλντ, 1938)
Λαίδη Τιζλ («Σχολείο κακογλωσσιάς» του Σέρινταν, 1939)
Μαρία («Το Κοντσέρτο» του Χέρμαν Μπαρ, 1939)
Δωροθέα («Δωροθέα Άνγγερμαν» του Χάουπτμαν, 1940)
Δούκισσα του Μάλμπορο («Ένα ποτήρι νερό» του Σκριμπ, 1940)
Πόρσια («Έμπορος της Βενετίας» του Σέξπιρ,1940)
Σελιμένη («Μισάνθρωπος» του Μολιέρου, 1943)

Στην κριτική του για την παράσταση του έργου του Πιραντέλο “Να ντύσουμε τους φτωχούς” ο Αχιλλέας Κύρου έγραψε: «Τα χειροκροτήματα ανήκον ιδίως εις την δεσποινίδα Παπαδάκη, η οποία απέδειξε προσόντα αληθώς ανωτέρου ηθοποιού». Για τον ίδιο ρόλο ο Θεμιστοκλής Αθανασιάδης-Νόβας σημείωνε: «Αλλά η δόξα της βραδυάς ήταν η δεσποινίς Παπαδάκη. Σ’ αυτή δεν λέω ότι ημπορεί να είναι υπερήφανη. Υπερήφανοι πρέπει να είμαστε ημείς γι’ αυτήν».

Υψηλού επιπέδου ήταν και οι ερμηνείες της σε παραστάσεις αρχαίου δράματος. Ξεχώρισε ως:
Κλυταιμνήστρα («Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, 1936)
Αντιγόνη («Αντιγόνη» του Σοφοκλή. 1940 και 1941)
Ιφιγένεια («Ιφιγένεια Εν Ταύροις» του Ευριπίδη, 1941)
Εκάβη («Εκάβη» του Ευριπίδη, 1943 και 1944).

Στις 30 Δεκεμβρίου του 1943 ο Άγγελος Σικελιανός έγραψε στο Ελεύθερο Βήμα για την Εκάβη της Παπαδάκη, που αποτέλεσε και το κύκνειο άσμα της καριέρας της: «Η καταπληκτική ερμηνεία της Εκάβης μας σταμάτησε μπρος σε ένα γεγονός, που πολύ ολίγα όμοιά του μπορούμε να απαντήσουμε, όχι μόνο ανάμεσά μας, μα και γενικά στην ιστορία ολόκληρη της ηθοποιίας. Εννοώ το γεγονός αυτό: Να ιδούμε μια μεγάλη καλλιτέχνιδα σαν την Ελένη Παπαδάκη, να υποταχθή, να πειθαρχήση απόλυτα και ολόκληρη στο Λόγο και το Πνεύμα του έργου, με μια τέτοια καθαυτό θρησκευτική ταπείνωση μπροστά στον ποιητή, ώστε μονομιάς -όσο μεγάλη καλλιτέχνιδα κι’ αν ήταν σε πρωτήτερες της επιδόσεις- να μας αποκαλυφθή αναπλασμένη σ’ ένα άλλο ανώτατο επίπεδο δημιουργικής της Αρετής». Η ηθοποιός Έλσα Βεργή έλεγε αργότερα ότι «Η Εκάβη της Παπαδάκη ήταν το σύμβολο μιας ολόκληρης φυλής στο πρόσωπο μιας μάνας».

Κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, η Ελένη Παπαδάκη συνελήφθη στο σπίτι του φίλου και συναδέλφου της Δημήτρη Μυράτ στα Πατήσια (21 Δεκεμβρίου 1944) από άνδρες του ΕΛΑΣ, κατόπιν διαταγής του Καπετάν Ορέστη, του 23χρονου αρχηγού της ΟΠΛΑ της περιοχής. Κατηγορήθηκε για φιλογερμανική στάση και ως «φιλενάδα του Ράλλη», δηλαδή του κατοχικού πρωθυπουργού Ιωάννη Ράλλη. Φήμες που κυκλοφορούσαν στην Αθήνα την ήθελαν να παντρεύεται τον Ράλλη. Η πραγματικότητα ήταν ότι οι οικογένειες Ράλλη και Παπαδάκη συνδέονταν με φιλία από τα προπολεμικά χρόνια και η Ελένη Παπαδάκη είχε μεσολαβήσει στον Ράλλη για την απελευθέρωση αντιστασιακών ή Εβραίων καταζητούμενων. Νωρίτερα και συγκεκριμένα τον Νοέμβριο του 1944, η Παπαδάκη είχε διαγραφεί από το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ), που ελεγχόταν από το ΚΚΕ, για φιλογερμανική στάση.

Τα μεσάνυχτα άρχισε η ανάκριση της Παπαδάκη από τον καπετάν Ορέστη και τις πρώτες πρωινές ώρες της 22ας Δεκεμβρίου του 1944 καταδικάστηκε σε θάνατο από έκτακτο του ΕΛΑΣ. Αμέσως μετά μεταφέρθηκε μαζί με άλλους μελλοθανάτους στα διυλιστήρια της ΟΥΛΕΝ στο Γαλάτσι, όπου δολοφονήθηκε με δύο σφαίρες στον αυχένα από τον εκτελεστή της ΟΠΛΑ Βλάσση Μακαρώνα. Η διαταγή του Ορέστη ήταν να εκτελεστεί με τσεκούρι, αλλά ο Μακαρώνας μάλλον τη λυπήθηκε και προτίμησε ένα πιο «ανώδυνο» τρόπο.

 

 

Η Παπαδάκη παρέμεινε αγνοούμενη για ένα μήνα. Το πτώμα της βρέθηκε στις 26 Ιανουαρίου του 1945, προκαλώντας σοκ στην αθηναϊκή κοινωνία. Η κηδεία ήταν «μεγαλοπρεπεστάτη», σύμφωνα με τον Τύπο της εποχής, κι έγινε στις 28 Ιανουαρίου στο Άγιο Γεώργιο Καρύτση, παρουσία πλήθους κόσμου. Ο τραγικός θάνατος της Παπαδάκη έθεσε πρόωρα τέρμα σε μια λαμπρή καριέρα και θρηνήθηκε ως εθνική απώλεια. Ο Άγγελος Σικελιανός της αφιέρωσε τους στίχους, εν είδει επιγράμματος:

Μνήσθητι Κύριε: Για την ώρα που η λεπίδα του φονιά άστραψε
κι όλος ο θεός της Τραγωδίας εφάνη.
Μνήσθητι Κύριε: για την ώρα που άξαφνα, κ’ οι εννιά αδελφές εσκύψαν
να της βάλουνε των αιώνων το στεφάνι.

Ο επίλογος της δολοφονίας της Ελένης Παπαδάκη γράφτηκε με τη συγγνώμη του γ.γ. του ΚΚΕ, Νίκου Ζαχαριάδη, και την εκτέλεση του Ορέστη ως «πράκτορα της Ιντέλιτζενς Σέρβις». Ο Μακαρώνας και η ομάδα του συνελήφθησαν από τις αρχές, καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν.

«Έρχονται τώρα οι “αγριότητες”. Τέτοιες γένηκαν με τούτη τη διαφορά: α) Πολύ πιο πολλές γένηκαν και γίνονται από την αντίδραση. β) Απ’ τις άλλες οι περισσότερες σκηνοθετήθηκαν απ’ την αντίδραση που και τίποτα αν δεν κάναμε πάλι θα σκηνοθετούσε σε βάρος μας “αγριότητες” και γ) φρόντισα και έψαξα να βρω, μα ούτε μια περίπτωση υπάρχει, που νάχει δοθεί σαν γραμμή του ΚΚΕ να γίνουν αγριότητες. Όμως αγριότητες έγιναν και τέτοιες έκαναν και μέλη του Κόμματος. Τέτοια μέλη που, είτε προβοκάτορες ήταν, είτε που δεν ήταν άξια νάναι μέλη του Κόμματος. Φυσικά οι πράξεις που κάναν τα μέλη του Κόμματος δημιουργούν ευθύνες και για το ίδιο. Μα μια που το ΚΚΕ δεν έδωσε τέτοια γραμμή και αυτούς που έκαναν υπερβασίες και τις υπερβασίες τις ίδιες τις απεκήρυξε και τις αποκηρύσσει, δε δημιουργείται ζήτημα ηθικής τάξης για το ΚΚΕ. Γιατί το Κόμμα μας έχει το θάρρος να διακηρύξει ότι τέτοιες περιπτώσεις, όπως του Κορώνη (καθηγητής Πολυτεχνείου), είτε της ηθοποιού Παπαδάκη, δεν μπορούν να βρουν δικαίωση και πρέπει να καταδικαστούν ανοιχτά» (Από την εισήγηση του Νίκου Ζαχαριάδη στη 12η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ – 1945).

 

 

Είπαν και έγραψαν για την Ελένη Παπαδάκη

Στρατής Μυριβήλης: «Ένας τυφλός, ακούγοντας την Ελένη Παπαδάκη, θα βλέπει ασφαλώς τα χρώματα και τα σχήματα».
Γρηγόριος Ξενόπουλος: «Η Ελένη Παπαδάκη είναι η αδιαμφισβήτητη διάδοχος της Κοτοπούλη».
Κώστας Γεωργουσόπουλος: «Η Παπαδάκη υπήρξε ηθοποιός μυθικών προσόντων… Το πέρασμά της από την ελληνική σκηνή άφησε ένα μυθικό αποτύπωμα οριακό και ανεπανάληπτο και ήδη σε ηλικία 36 ετών κατόρθωσε να οικοδομήσει ένα μέγιστο παράδειγμα ολοκληρωμένου καλλιτέχνη».

***

 

Στην κηδεία της: Ιανουάριος 1945, μερικές εβδομάδες μετά την εκτέλεση. Διακρίνονται οι Βασίλης Λογοθετίδης, Μελίνα Μερκούρη, Άννα Καλουτά, Κατερίνα Ανδρεάδη, Μαρίκα Κοτοπούλη, Κώστας Μουσούρης, Ανδρέας Φιλιππίδης, Μαρίκα Νέζερ, Κούλα Νικολαΐδου, Σαμ Μπράντεμπουργκ, η αδελφή της Κατίνας Παξινού Μαρίτσα Ράλλη, ο αδελφός της Μιχάλης Παπαδάκης.

 

Ο αείμνηστος Θεόδωρος Έξαρχος, στο μνημειώδες βιβλίο του «Έλληνες ηθοποιοί – Αναζητώντας τις ρίζες» αναφέρει ως έτος γέννησής της το 1907. Ο σπουδαίος θεατρολόγος Κώστας Γεωργουσόπουλος γράφει («Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό» της Εκδοτικής Αθηνών) ότι γεννήθηκε το 1908. Το ίδιο γράφεται και στην εγκυκλοπαίδεια «Πάπυρος Λαρούς – Μπριτάνικα». Όσο για τη Βικιπαίδεια, αναφέρει δύο ημερομηνίες γέννησης! 1903 και 1908…

 

«Για την Ελένη», Θεατρικός Χειμώνας 2017 -18, Αθήνα – Η Μαρία Κίτσου στο μονόλογο του Μάνου Καρατζογιάννη.

 

 

Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΕμφύλιος για την Ελένη Παπαδάκη: Μια αναξιοπρεπής περίοδος συνεχίζεται
Περισσότερα

Μαρία Πολυδούρη – «Αυτό είναι το γράμμα μου στον κόσμο που ποτέ δεν έγραψε σε μένα»…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

«Αὐτὸ εἶναι τὸ γράμμα μου
στὸν κόσμο ποὺ ποτὲ δὲν
ἔγραψε σὲ μένα…»

Ἔμιλι Ντίκινσον

***

Μια Επιστολή

“Αυτό είναι το γράμμα μου στον κόσμο που ποτέ δεν έγραψε σε μένα…”

Ίσως το γράμμα αυτό να μη διαβαστεί ποτέ, από κανέναν, αλλά στ’ αλήθεια, δε με νοιάζει. Ίσως μέχρι να φτάσει στα χέρια σας νάχω πεια ολότελα ξεχαστή απ’ όλους. Αλλά, ούτε δα κι αυτό το τελευταίο με νοιάζει. Εξάλλου, δεν έχω και πολλά να σας πω, θέλω μόνο να σας θυμίσω ότι κάποτε υπήρξα. Κάποτε υπήρξα κι’ ήμουν και ζωή και θάνατος μαζί. Και Ζωή και Χάρος ήμουν!
Έζησα, τομολογώ, μια ζωή δηλητηριασμένη, γι’ αυτό θαρρώ αποφάσισα να την εγκαταλείψω. Εκείνο που για τους άλλους ήτανε ζωή, για με ήταν θάνατος. Γεννιόμουνα και πέθαινα κάθε μέρα, ώρα και στιγμή. Ζούσα με τον θάνατο, ζούσα για να πεθάνω, μα τουλάχιστον δε ζούσα νεκρή όπως οι γύρω μου, τα μικρά αστεία ανθρωπάκια που λέγαν πως μ’ αγάπησαν κι ας μη μπόρεσαν ποτέ κι ας μη τόλμησαν ποτέ να διαβάσουν τη ψυχή πούκρυβε περίσσιο φως και σκοτάδι μέσα της. Κατά βάθος με φοβόντουσαν και δεν αργούσαν να τραπούν εις άτακτον φυγήν. Δεν άντεχαν να με κοιτούν κατάμματα, μη τύχει και τους κλέψω τη ψυχή τους.
Αγαπήθηκα, αγαπήθηκα πολύ, μα μπορεί ποτέ κανείς να φαντασθή ότι λυπόμουνα βαθειά όταν καταλάβαινα ότι μ’ αγαπούσαν; Εγώ, ίσως να μην αγάπησα αρκετά, όχι όσο έπρεπε. Τον ιδανικό μου έρωτα θαρρώ τον έζησα στη φαντασία μου. Η ψυχή μου κι η αγάπη γεννήθηκαν την ίδια μέρα. Αυτό το ένιωθα μέσα μου κι όμως δε πίστευα ότι θα υπήρχε μέρα που θα μου αποδείκνυε πως αγαπούσα αληθινά. Δεν είνε στ’ αλήθεια τραγικό, μια μεγάλη ειρωνεία, να μιλούν για την αγάπη άνθρωποι που δεν τη γνωρίζουν και να σιωπούν εντελώς εκείνοι που νοιώθουν τη ψυχή τους να πνίγεται στον πόνο της;
Πολλοί λέγαν ότι ζούσα μες στο κεφάλι μου. Κάτι έπρεπε να πουν κι αυτοί! Πως άλλως θα με κατέτασσαν σε συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων; Άνθρωποι, ανθρωπάκια! Η ζωή ένα τεράστιο ψέμα που άλλοι το αγαπάνε κι άλλοι -οι λίγοι- προσπαθούν να το κάνουν αληθινή ζωή. Εσείς, αγαπητοί άγνωστοί μου φίλοι, πως ζείτε; Ζείτε;
Μια φάρσα, αυτό ήταν η δικιά μου ζωή. Κανείς δε τη κατάλαβε. Γεννήθηκα χωρίς να το θέλω, έζησα στο περίπου και σκηνοθέτησα το θάνατό μου. Κι όμως αγαπούσα τη ζωή, αλλά πάντα αυτή μούπαιρνε ό,τι άλλο αγαπούσα. Μου έλειπε πάντα μια καρδιά που να πονή για μένα. Κι ήταν δύσκολο, δύσκολο πολύ να ζω μονάχη μου μες σ’ ένα κόσμο τόσο παράλογα προσκολλημένο στα μικρά της ζωής και στο τίποτα. Ήμουνα σαν παράσιτο, σαν μαύρο ξωτικό που έχασε το δρόμο κι αντί να ταξιδέψει στον ονειροκόσμο του, ξέπεσε σε τούτη δω τη γη.
Μάλιστα, κάποια φορά, κάποιος με ρώτησε κρυφά αν είμαι χήρα σαν φορούσα μαύρα βαριά. Εγέλασα. Αλήθεια ήταν! αν μάντεψε τη ψυχή μου, καλά την ωνόμασε χήρα!

Είναι που θα παρακαλούσαν να είχαν ζήσει στην εποχή μου. Εγώ, θάθελα να ζήσω σε κάποιαν άλλην εποχή. Έζησα ανάμεσα σε μια γενειά ηττημένη. Κάποιοι από μας κάναν τον πόνο στίχο, την οργή τραγούδι, αλλά κανείς δεν τόλμησε -ούτ’ από μας, ούτ’ από τους άλλους- δεν τόλμησε να ξεφύγει από το χαραγμένο μονοπάτι, δεν τόλμησε να πει ό,τι στ’ αλήθεια σκεφτότανε, δεν τόλμησε να κάνει ό,τι στ’ αλήθεια ήθελε να κάνει. Οι περισσότεροι ήταν -ήμασταν- δειλοί που ‘ψαχναν απλά ναύρουν την αυτοεπιβεβαίωσή τους. Κάτι νέοι σκυθρωποί κι ανάπηροι. Ολίγοι γέροι με κακόβουλο ύφος. Κάτι δεσποινίδες σαλατολόγοι κι υπερφίαλοι! Απόκληροι της αντίληψης.
Κι όμως ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν κι ο Κ. (εννοεί τον Καρυωτάκη) ο μόνος που θα μπορούσε ποτέ να με καταλάβει, αλλά ούτε κι εκείνος τόλμησε. Μούπε μάλιστα, πως με λυπόταν γιατί τον αγαπούσα, πως ήμουνα γι’ αυτόν μια παρηγοριά. Τόχε η εποχή, κανείς δεν ήταν ο εαυτός του! Γι’ αυτό θαρρώ κι έζησα τόσο μόνη κι ας είχα πάντοτε κάποιους να με συντροφεύουν, αδέλφια μου σ’ ένα πόνο που δε θα μπορούσαν ποτέ να συλλάβουν. Έκαναν τα πάντα για με, αλλά η αγάπη τους ήταν μια θυσία που ποτέ δε δέχτηκα μ’ ευμένεια κι οι ανησυχίες τους χειροπέδες για μένα.
“Πόσο είναι αστεία η ζωή μα και πόσο αστειότεροι είμαστε μεις που την ανεχόμαστε τέτοια”, έγραψα, θυμάμαι, κάποτε στο ημερολόγιό μου. Μα, από τότε έχουν πεια περάσει χρόνια. Πόσα, δεν ξεύρω, αφού ο χρόνος δεν έχει πια για με καμμία σημασία. Τώρα, είμαι κάπου αλλού και ζω -αν τούτη δω η κατάσταση θεωρείται ζωή- μες από τις αναμνήσεις μου.
Ξεφυλλίζω τα τετράδια του μυαλού και κυττάζω πίσω. Όλα ζητάω τα χαμένα, τις μικρές στιγμές, τον αγαπημένο. Γυρνώ το βλέμμα και κυττάζω πάντα το δρόμο που αφήσαμε. Είνε μακρύς, σκοτεινός, γεμάτος δυσκολίες και φρίκη, είνε τόσο μακρύς, τόσο δύσκολος κι όμως -Θεέ συγχώρεσέ με- θα τον έπαιρνα με τη καρδιά γεμάτη δάκρυα και μεταμέλεια. Με τη καρδιά δεμένη με τα σίδερα της αμαρτίας θα ξεκινούσα να σ’ εύρω μοναδική κι αξέχαστή μου αγάπη. Δε θέλω τίποτε άλλο, μόνο να φτάσω, να σταθώ κοντά σου τόσο που φτάνει για να ιδώ, να ιδώ το πρώτο βλέμμα σου κείνο που μου ‘ριχνες σαν έφτανα, τις μικρούλες όλες εκείνες ρυτίδες στο πρόσωπό σου, να ιδώ τα χέρια σου ν’ απλώνονται σε μένανε να με αγκαλιάσουν, να ιδώ, να νοιώσω το φίλημά σου. Είνε τόσο μεγάλος ο καϋμός κι είμεθα τόσο μικροί ένας-ένας εμείς οι άνθρωποι που τον αποτελούμεν.
Τα λόγια αυτά ίσως ν’ ακούγονται σαν παραλήρημα ενός ετοιμοθανάτου, μα, αλί, δε μπορώ να πεθάνω αφού είμαι από χρόνια πεια νεκρή. Όσο ζούσα, όσο έζησα, ήμουνα παιδί. Ήμουν ένα παιδί άμυαλο, μπορώ να το παραδέχωμαι αλλά και ποιο παιδί δεν είνε άμυαλο; Ένα παιδί είμαι ακόμη! Ένα παιδί που γράφει σε σας, τους άγνωστούς του φίλους, για να τους πει: να μείνετε πάντα παιδιά κι αν είνε δυνατόν άμυαλα παιδιά. Να ζήσετε τη ζωή σας με τρέλλα, να ζήσετε παράλογα, να σκοτώσετε τη λογική πούνε ο φονιάς της χαράς και της ζωής, να τολμήσετε να κάνετε τα δύσκολα, τα μεγάλα, τα σημαντικά, ν’ ακολουθήσετε τα δύσβατα μονοπάτια, ν’ αφήσετε να θρονιαστεί στη καρδιά σας για πάντα η άνοιξη και το χαμόγελο στα χείλη, ν’ αγαπήσετε με πάθος και να καείτε από τη φλόγα της αγάπης σας, να κάνετε τον πόνο, τη χαρά, τη κάθε σας στιγμή τραγούδι κι όταν έρθη η ώρα η στερνή να πεθάνετε όχι από πλήξι, αλλά από ειλικρίνεια όπως ο φίλος τζίτζικας, που τόσο ωραία τα έλεγε μα μεις τα παίρναμε για γκρίνια.
Τώρα, καθώς γράφω τις τελευταίες γραμμές, κυττώ πίσω κι αντιλαμβάνομαι πόσο στάθηκα τυχερή: έζησα ελεύθερη όσο καμμιά άλλη γυναίκα της εποχής μου, έκανα πράγματα που δεν έκανε καμμιά άλλη κι αγαπήθηκα όσο λίγες. Και, δεν το ξεχνώ, καθώς το βλέμμα μου έσβηνε, κείνη τη μελαγχολική αυγούλα τ’ Απρίλη, δεν ήμουν πεια μόνη. Νέοι που μ’ αγάπησαν ήρθαν να μ’ αποχαιρετήσουν και φίλες γκαρδιακές στο προσκεφάλι μου ένα τελευταίο τραγούδι να μου χαρίσουν.
Αυτό είναι το γράμμα μου στον κόσμο που ποτέ δεν έγραψε σε μένα, όπως λέει κι η καλή μου φίλη. Με αγάπη
Μαρία Πολυδούρη

***

Η Μαρία Πολυδούρη πέθανε την αυγούλα της τελευταίας μέρας του Απριλίου του 1930, στα 28 της χρόνια, σε ένα νοσοκομείο της Αθήνας, όπου νοσηλευόταν, πληγωμένη από φυματίωση, όπως ακριβώς το είχε πει στο γράμμα της και στα ποιήματά της.

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα μελαγχολική του Απρίλη,
όταν αντικρύ θανοίγη μέσ’ στη γάστρα μου δειλά
ένα ρόδο – μια ζωούλα. Και θα μου κλειστούν τα χείλη
και θα μου κλειστούν τα μάτια μοναχά τους σιωπηλά.

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα θλιβερή σαν την ζωή μου,
που η δροσιά της, κόμποι δάκρι θα κυλάη πονετικό
στο άγιο χώμα που με ρόδα θα στολίζη τη γιορτή μου,
στο άγιο χώμα που θα μου είνε κρεβατάκι νεκρικό.

Όσα αγάπησα στα χρόνια της ζωής μου θα σκορπίσουν
και θαφανιστούν μακριά μου, σύννεφα καλοκαιριού.
Όσα μ’ αγάπησαν μόνο θάρθουν να με χαιρετίσουν
και χλωμά θα με φιλάνε σαν αχτίδες φεγγαριού.

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα μελαγχολική του Απρίλη.
Η στερνή πνοή μου θάρθη να στο πη και τότε πια,
όση σου απομένει αγάπη, θάναι σα θαμπό καντύλι-
φτωχή θύμηση στου τάφου μου την απολησμονιά.

Πολλοί πιστεύουν ότι έθεσε τέρμα στη ζωή της με ενέσεις μορφίνης.

Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΜαρία Πολυδούρη – «Αυτό είναι το γράμμα μου στον κόσμο που ποτέ δεν έγραψε σε μένα»…
Περισσότερα

Η ΕΣΗΕΑ χαιρετίζει την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας 2019 στον Πέτερ Χάντκε

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Τα Διοικητικά Συμβούλια της ΕΣΗΕΑ και του Μορφωτικού Ιδρύματος, χαιρετίζουν την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας 2019 στον Πέτερ Χάντκε κορυφαίας προσωπικότητας της σύγχρονης γερμανόφωνης Λογοτεχνίας.

Ο Πέτερ Χάντκε επισκέφτηκε την Αθήνα το 2000 ύστερα από πρόσκληση της ΕΣΗΕΑ επί προεδρίας Νίκου Κιάου και τιμήθηκε με τον ασημένιο «Ξενοφώντα», που αποτελεί την ανώτερη τιμητική διάκριση της Ένωσης.

Ο Πέτερ Χάντκε συμμετείχε στη διημερίδα που οργάνωσε η ΕΣΗΕΑ με θέμα: «Πόλεμος και Ενημέρωση: Εμπειρία του Κοσσυφοπεδίου», στην ενότητα «Ο πόλεμος είναι καρκίνος: Ρεπορτάζ από τους “δικούς” μας πολέμους», στην οποία ομιλητής ήταν ο δημοσιογράφος Ρόμπερτ Φισκ και ο συγγραφέας απάντησε σε ερωτήσεις των δημοσιογράφων.

Ο συγγραφέας στο περιθώριο της διημερίδας παραχώρησε εκτενείς συνεντεύξεις στις εφημερίδες «Καθημερινή» και «Το Βήμα».

  • Στη φωτογραφία, ο Πέτερ Xάντκε στο βήμα του ομιλητή στην αίθουσα “Γεώργιος Καράντζας” του 1ου ορόφου της ΕΣΗΕΑ.

***

  • Διαβάστε αποσπάσματα έργων του:

«Η Μεγάλη Πτώση», Πέτερ Χάντκε (απόσπασμα)

“Η Αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι”. Διαβάστε ένα απόσπασμα

Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΗ ΕΣΗΕΑ χαιρετίζει την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας 2019 στον Πέτερ Χάντκε
Περισσότερα

Λήδα Μανιατάκου: Τα παλιά ταξίδια ετοιμάζουν τα ταξίδια που έρχονται

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Η Λήδα Μανιατάκου μας γράφει για τη ζωή της στη Νέα Υόρκη:

One step at a time
Ένα βήμα τη φορά

 

2009 – 2019

Φίλοι,
συγχωρέστε μου ένα επετειακό σεντόνι -άλλωστε τα τελευταία χρόνια κι αφότου έσβησα το παλιό, δημοφιλές και πληθωρικό μου προφίλ αποφεύγω συνειδητά τις προσωπικές εξομολογήσεις.

Πριν από 10 ακριβώς χρόνια, έχοντας στη βαλίτσα μου πολλή όρεξη, ελάχιστα χρήματα, ένα προικισμένο μουσικοθεατρικό βιογραφικό, 2-3 πτυχία και την πολυπόθητη υποτροφία Fulbright άφησα τα πάντα πίσω μου και μετακόμισα για σπουδές στη Νέα Υόρκη.

Δεν είχα κανέναν προφανή λόγο να αφήσω την αθηναϊκή βολή μου, μιας που όλα μού πήγαιναν περίφημα. Ούτε καν η διεξαγωγή του μεταπτυχιακού μου ήταν ο βασικός λόγος. Αναζητούσα κυρίως μια ευρεία γνώση (ποτέ δεν ήμουν μόνο ηθοποιός άλλωστε) και μια εμπειρία που μόνο η δραστηριοποίηση σε ένα άγνωστο και ζόρικο περιβάλλον θα μπορούσε να μου δώσει.
Δημιουργικός μαζοχισμός δηλαδή.

 

 

Δεν πρόλαβα ποτέ να περιγράψω ολοκληρωμένα σε κανέναν πώς και τι πέρασα στη Νέα Υόρκη. Κανείς φίλος ή συγγενής άλλωστε δεν κατάφερε να με επισκεφτεί για πρακτικούς λόγους. Εκ των υστέρων δε, κάποια πράγματα είναι αδύνατο και δεν έχει και νόημα να περιγραφούν, τόσο που, χρόνια μετά, αναρωτιέμαι αν όντως συνέβησαν ή αν τα έζησα σε ένα όνειρο -ακούγεται «κάπως» αλλά έτσι είναι.

Οι πάσης φύσεως δυσκολίες, η φτωχική αλλά συναρπαστική ζωή, η ατέλειωτη δουλειά, οι απαιτήσεις αυτής της υπερβολικής σε όλα πόλης, οι καλές και κακές συμπτώσεις, οι πληθωρικές ευκαιρίες, η υπερβολική ανοιχτότητα και θετικότητα των Νεοϋορκέζων με την ταυτόχρονη απουσία συναισθήματος και υπαρξιακών στόχων, ο undercover ρατσισμός, η κοινωνική και εθνική Βαβέλ κι η αβάσταχτη μοναξιά, σε συνδυασμό με τη δική μου ανοιχτότητα αλλά ταυτοχρόνως και με μια ειδικού τύπου ελληνική εγκράτεια, μού χάρισαν ασύλληπτες, απερίγραπτες, ανεπανάληπτες, αναντικατάστατες μνήμες και εμπειρίες.
(Και πολλά είπα, δεν περιγράφεται λέμε.)

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα (αναγκαστικά λόγω J1 visa για όσους ξέρουν) «τα είδα όλα». 2012-2013, η πιο ηλίθια και άχαρη στιγμή της κρίσης. Χωρίς φράγκο, χωρίς σπίτι (που μου το φέσωσε μια συνάδελφος ηθοποιός), χωρίς δουλειά (ενώ στη Νέα Υόρκη δούλευα χωρίς ανάσα), χωρίς στόχο, πραγματικά δεν είχα κανένα λόγο να σηκωθώ το πρωί. Όχι απλά δεν μεταλαμπάδευσα και δεν αξιοποίησα όσα κατέκτησα στην Αμερική αλλά βρέθηκα να τραγουδάω σε μαγαζιά της επαρχίας για να ξεφεσώσω τις ζημιές και να πατήσω ξανά στα πόδια μου.
Μηδέν εις στο πηλίκον δηλαδή.

 

 

Μετά το σοκ της ματαίωσης και για πολλοστή φορά στη ζωή μου άρχισα πάλι από το σημείο μηδέν. Με ταπεινότητα, συγκέντρωση, πολλή δουλειά και επιμονή ξεκίνησα σιγά σιγά να ξαναφτιάχνω το παρόν μου. Ένα βήμα τη φορά.
Και συνεχίζω.
Ε και ειλικρινά δε βιάζομαι και καθόλου.
Ε και το απολαμβάνω κιόλας. (Έχω κι αλλεργία στους διάττοντες αστέρες πάσης φύσεως.)

ΥΓ: Δεν ξαναπήγα ποτέ στη Νέα Υόρκη. Όταν είχα λεφτά δεν είχα χρόνο, και τούμπαλιν. Έχω ακόμα πολλά πράγματά μου εκεί που μου τα φέρνουν λίγα λίγα διάφοροι φίλοι. Μου λείπει όμως πολύ. Κάποια πράγματα δεν ξαναγίνονται. Ευτυχώς όμως γίνονται άλλα.

(Και πάλι συγγνώμη για το σεντόνι).

  • Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο χρονολόγιο της Λήδας Μανιατάκου στο Facebook

 

 

Η Λήδα Μανιατάκου είναι ηθοποιός, πολυοργανίστας μουσικός, συνθέτης, τραγουδοποιός, ερμηνεύτρια και multimedia artist. Αριστούχος του MFA Performance & Interactive Media Arts του Brooklyn College CUNY, του τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, της Δραματικής Σχολής Σύγχρονου Θεάτρου Γ. Κιμούλη, του Εθνικού Ωδείου Αθηνών και του Ωδείου Νικόλαος Μάντζαρος. Υπότροφος των ιδρυμάτων Fulbright Greece, Gerondelis Inc και Mitsotakis.

Ως ηθοποιός, συνθέτης και μουσικός έχει συνεργαστεί με τους σκηνοθέτες Stein, Gramms, Βούλγαρη, Μαστοράκη, Τάρλοου, Λιγνάδη, Θεοδωρόπουλο, Χατζάκη, Φασουλή, Θεοδώρου, Σπυράτου, Ιορδανίδη, Τζίμα, Γάκη, Μπαξεβάνη, Παπαδόδημα, Ανδρέου κ.α. και τους συνθέτες: Nyman, Grubbs, Kukul, Κραουνάκη, Γασπαράτο, Μάτσα, Μαραβέγια, Ζουγανέλη, Αλεξιάδη, Βεντούρα κ.α. σε παραστάσεις, ταινίες, συναυλίες, περιοδείες και φεστιβάλ σε Αμερική, Ασία, Ευρώπη και Ελλάδα.

Από το 1992 εμφανίζεται επαγγελματικά σε συναυλιακούς χώρους και μουσικές σκηνές, συνθέτει και ηχογραφεί στην Ελλάδα και το εξωτερικό, καλύπτοντας ένα ευρύ μουσικό φάσμα (κλασική, σύγχρονή κλασική, rock, ethnic, jazz, electronic, modal, ελληνική παραδοσιακή και λαϊκή μουσική). Συνεργάζεται και δισκογραφεί με την Ammos Music και τις Εκδόσεις Μετρονόμος.

Από το 2018 συνεργάζεται με το θέατρο Πορεία ως ηθοποιός, μουσικός και συνθέτης στις παραστάσεις “Γιούγκερμαν” και “Δόξα Κοινή”.

 

 

Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΛήδα Μανιατάκου: Τα παλιά ταξίδια ετοιμάζουν τα ταξίδια που έρχονται
Περισσότερα

Κώστας Καίσαρης. Έχασε στα 70 τον τελευταίο αγώνα

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

Μια ολόκληρη ζωή μαχητής. Από τα δύσκολα χρόνια της μεταπολίτευσης. Σε μέρες κρίσιμες ο Κώστας Καίσαρης έδινε καθημερινά τον δικό του αγώνα στην εφημερίδα «Ριζοσπάστης», στο αθλητικό ρεπορτάζ, στα τέλη της δεκαετίας του ’70.

Σχόλιο του Κώστα Καίσαρη, τον Ιούλιο του 1981 στην εφημερίδα “Ριζοσπάστης”.

Ο Κώστας – χωρίς να κάνει εκπτώσεις – κρατούσε ψηλά το κεφάλι σε ένα δύσκολο ρεπορτάζ.

Το ίδιο έκανε και στη συνέχεια και στην εφημερίδα «Φίλαθλος», και στον «Ελεύθερο Τύπο», στο «Goal News», στο «Νοκ άουτ», στον ραδιοφωνικό σταθμό «Sentra FM», στην εφημερίδα «Τα Νέα» και στο «to10.gr».

Το ίδιο έκανε μέχρι σήμερα. Μέχρι και την τελευταία στιγμή…

Ο Κώστας με την ξεχωριστή του γραφή και στο «off the record» και ως «αποδυτηριάκιας» αλλά και με τη στήλη του «Τα του Καίσαρος»…Υπήρξε σχολιογράφος καυστικός, ο οποίος, πέραν των αθλητικών, σχολίασε τα κακώς κείμενα στην πολιτική και κοινωνική ζωή του τόπου.

Ο Κώστας Καίσαρης μόνο μια φορά λύγισε. Μόνο μία φορά δεν κατάφερε να νικήσει… Ο αγώνας του – εντελώς αθόρυβος – κράτησε 10 ημέρες.

Τελικά έχασε: «Έφυγε» από τη ζωή σε ηλικία 70 ετών, το μεσημέρι της Τρίτης 8 Οκτωβρίου 2019.

Κώστα, σε ευχαριστούμε για όσα χάρισες και στους αναγνώστες, και σε μας τους συναδέλφους σου…

***

Ο αποχαιρετισμός του Κώστα Καίσαρη θα γίνει την Πέμπτη, 10 Οκτωβρίου, στις 13.00 από τον Ι.Ν. Προφήτη Ηλία (Τσακού) στην Αγία Παρασκευή.

 

 

Παναγιώτης ΜήλαςΚώστας Καίσαρης. Έχασε στα 70 τον τελευταίο αγώνα
Περισσότερα

Πέτρος Τατσόπουλος. Βγήκε νικητής στη μεγάλη μάχη

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Ο Πέτρος Τατσόπουλος έστειλε το δημόσιο «ευχαριστώ» του λίγο μετά το εξιτήριο από το νοσοκομείο (το μεσημέρι της Τρίτης 8 Οκτωβρίου 2019).

Ο συγγραφέας βγήκε νικητής στη μεγάλη μάχη που έδωσε για τη ζωή του. Είχε υποστεί διαχωριστικό ανεύρυσμα αορτής και χειρουργήθηκε εσπευσμένα στο «Ιπποκράτειο».

Με ανάρτησή του στο Facebook ο αγαπημένος συγγραφέας και πρώην βουλευτής ευχαρίστησε τους γιατρούς του, εκείνους «τους λίγους, αλλά και στους τόσο κρίσιμα πολλούς για την επιβίωση ενός έθνους, που κάνουν το καλό και το ρίχνουν στο γιαλό, δίχως καμία εξυπηρέτηση να μην προσδοκούν ως ελάχιστη ανταπόδοση».

Ήταν ένα «ευχαριστώ» στους ανθρώπους που ανιδιοτελώς στάθηκαν δίπλα του στη μεγάλη περιπέτεια με την υγεία του.

***

«Η σκέψη μας σ’ εκείνους»

Τη στιγμή που οι περισσότεροι από εμάς αναλώνουν τον υπερπολύτιμο και – καθώς αποδεικνύεται – τον ανεπίστρεπτο χρόνο μας σε μικρότητες που θα ξεχαστούν πριν καν πέσει η νύχτα, η σκέψη μας τρέχει στους λίγους, αλλά και στους τόσο «κρίσιμα πολλούς» για την επιβίωση ενός έθνους, που κάνουν το καλό και το ρίχνουν στο γιαλό, δίχως καμία εξυπηρέτηση να μην προσδοκούν ως ελάχιστη ανταπόδοση. Το να αναγνωρίσω ότι μου έσωσαν τη ζωή είναι το λιγότερο. Έχω όμως την εντύπωση ότι έσωσαν και τη συνείδησή μου. Εκείνοι, για μια ακόμη φορά, καθάρισαν για λογαριασμό όλων μας.

Πέτρος Τατσόπουλος

Παναγιώτης ΜήλαςΠέτρος Τατσόπουλος. Βγήκε νικητής στη μεγάλη μάχη
Περισσότερα

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης: Όταν προστάζουνε πολλοί, ποτέ το σπίτι δεν χτίζεται ούτε τελειώνει…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Στις 7 Οκτωβρίου 1838 ο γηραιός στρατηγός και εν ενεργεία Σύμβουλος Επικρατείας Θεόδωρος Κολοκοτρώνης επισκέφθηκε το Βασιλικό Γυμνάσιο της Αθήνας (νυν 1ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Αθήνας) για να παρακολουθήσει τη διδασκαλία του γυμνασιάρχη Γεωργίου Γενναδίου (1784-1854) για τον Θουκυδίδη.

Τόσο εντυπωσιάστηκε από την «παράδοσιν του πεπαιδευμένου γυμνασιάρχου και από την θέαν τοσούτων μαθητών», ώστε εξέφρασε την επιθυμία να μιλήσει και ο ίδιος προς τους μαθητές. Την πρότασή του απεδέχθη ο Γεννάδιος και λόγω της στενότητας του χώρου και του πλήθους των μαθητών η ομιλία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη ορίσθηκε για τις 10 το πρωί της 8ης Οκτωβρίου 1838 στην Πνύκα.

***

Η Ομιλία

***

Παιδιά μου!

Εις τον τόπο τούτο, οπού εγώ πατώ σήμερα, επατούσαν και εδημηγορούσαν τον παλαιό καιρό άνδρες σοφοί, και άνδρες με τους οποίους δεν είμαι άξιος να συγκριθώ και ούτε να φθάσω τα ίχνη των. Εγώ επιθυμούσα να σας ιδώ, παιδιά μου, εις την μεγάλη δόξα των προπατόρων μας, και έρχομαι να σας ειπώ, όσα εις τον καιρό του αγώνος και προ αυτού και ύστερα απ’ αυτόν ο ίδιος επαρατήρησα, και απ’ αυτά να κάμωμε συμπερασμούς και δια την μέλλουσαν ευτυχίαν σας, μολονότι ο Θεός μόνος ηξεύρει τα μέλλοντα. Και δια τους παλαιούς Έλληνας, οποίας γνώσεις είχαν και ποία δόξα και τιμήν έχαιραν κοντά εις τα άλλα έθνη του καιρού των, οποίους ήρωας, στρατηγούς, πολιτικούς είχαν, δια ταύτα σας λέγουν καθ’ ημέραν οι διδάσκαλοί σας και οι πεπαιδευμένοι μας. Εγώ δεν είμαι αρκετός. Σας λέγω μόνον πως ήταν σοφοί, και από εδώ επήραν και εδανείσθησαν τα άλλα έθνη την σοφίαν των.
*
Εις τον τόπον, τον οποίον κατοικούμε, εκατοικούσαν οι παλαιοί Έλληνες, από τους οποίους και ημείς καταγόμεθα και ελάβαμε το όνομα τούτο. Αυτοί διέφεραν από ημάς εις την θρησκείαν, διότι επροσκυνούσαν τες πέτρες και τα ξύλα. Αφού ύστερα ήλθε στον κόσμο ο Χριστός, οι λαοί όλοι επίστευσαν εις το Ευαγγέλιό του, και έπαυσαν να λατρεύουν τα είδωλα. Δεν επήρε μαζί του ούτε σοφούς ούτε προκομμένους, αλλ’ απλούς ανθρώπους, χωρικούς καί ψαράδες, και με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος έμαθαν όλες τες γλώσσες του κόσμου, οι οποίοι, μολονότι όπου και αν έβρισκαν εναντιότητες και οι βασιλείς και οι τύραννοι τους κατέτρεχαν, δεν ημπόρεσε κανένας να τους κάμη τίποτα. Αυτοί εστερέωσαν την πίστιν.

*

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ξεκουράζεται μετά τη μάχη και τη νίκη στα Στενά των Δερβενακίων.

Οι παλαιοί Έλληνες, οι πρόγονοί μας, έπεσαν εις την διχόνοια και ετρώγονταν μεταξύ τους, και έτσι έλαβαν καιρό πρώτα οι Ρωμαίοι, έπειτα άλλοι βάρβαροι καί τους υπόταξαν. Ύστερα ήλθαν οι Μουσουλμάνοι και έκαμαν ό,τι ημπορούσαν, δια να αλλάξη ο λαός την πίστιν του. Έκοψαν γλώσσες εις πολλούς ανθρώπους, αλλ’ εστάθη αδύνατο να το κατορθώσουν. Τον ένα έκοπταν, ο άλλος το σταυρό του έκαμε. Σαν είδε τούτο ο σουλτάνος, διόρισε ένα βιτσερέ [αντιβασιλέα], έναν πατριάρχη, καί του έδωσε την εξουσία της εκκλησίας. Αυτός και ο λοιπός κλήρος έκαμαν ό,τι τους έλεγε ο σουλτάνος. Ύστερον έγιναν οι κοτζαμπάσηδες [προεστοί] εις όλα τα μέρη. Η τρίτη τάξη, οι έμποροι και οι προκομμένοι, το καλύτερο μέρος των πολιτών, μην υποφέρνοντες τον ζυγό έφευγαν, και οι γραμματισμένοι επήραν και έφευγαν από την Ελλάδα, την πατρίδα των, και έτσι ο λαός, όστις στερημένος από τα μέσα της προκοπής, εκατήντησεν εις αθλίαν κατάσταση, και αυτή αύξαινε κάθε ήμερα χειρότερα• διότι, αν ευρίσκετο μεταξύ του λαού κανείς με ολίγην μάθηση, τον ελάμβανε ο κλήρος, όστις έχαιρε προνόμια, ή εσύρετο από τον έμπορο της Ευρώπης ως βοηθός του ή εγίνετο γραμματικός του προεστού. Και μερικοί μην υποφέροντες την τυραννίαν του Τούρκου και βλέποντας τες δόξες και τες ηδονές οπού ανελάμβαναν αυτοί, άφηναν την πίστη τους και εγίνοντο Μουσουλμάνοι. Καί τοιουτοτρόπως κάθε ήμερα ο λαός ελίγνευε καί επτώχαινε.
*
Εις αυτήν την δυστυχισμένη κατάσταση μερικοί από τους φυγάδες γραμματισμένους εμετάφραζαν και έστελναν εις την Ελλάδα βιβλία, και εις αυτούς πρέπει να χρωστούμε ευγνωμοσύνη, διότι ευθύς οπού κανένας άνθρωπος από το λαό εμάνθανε τα κοινά γράμματα, εδιάβαζεν αυτά τα βιβλία και έβλεπε ποίους είχαμε προγόνους, τι έκαμεν ο Θεμιστοκλής, ο Αριστείδης και άλλοι πολλοί παλαιοί μας, και εβλέπαμε και εις ποίαν κατάσταση ευρισκόμεθα τότε. Όθεν μας ήλθεν εις το νου να τους μιμηθούμε και να γίνουμε ευτυχέστεροι. Και έτσι έγινε και επροόδευσεν η Εταιρεία.
*
Όταν αποφασίσαμε να κάμωμε την Επανάσταση, δεν εσυλλογισθήκαμε ούτε πόσοι είμεθα ούτε πως δεν έχομε άρματα ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις ούτε κανένας φρόνιμος μας είπε «πού πάτε εδώ να πολεμήσετε με σιταροκάραβα βατσέλα», αλλά ως μία βροχή έπεσε εις όλους μας η επιθυμία της ελευθερίας μας, και όλοι, και ο κλήρος μας και οι προεστοί και οι καπεταναίοι και οι πεπαιδευμένοι και οι έμποροι, μικροί και μεγάλοι, όλοι εσυμφωνήσαμε εις αυτό το σκοπό και εκάμαμε την Επανάσταση.
*
Εις τον πρώτο χρόνο της Επαναστάσεως είχαμε μεγάλη ομόνοια και όλοι ετρέχαμε σύμφωνοι. Ο ένας επήγεν εις τον πόλεμο, ο αδελφός του έφερνε ξύλα, η γυναίκα του εζύμωνε, το παιδί του εκουβαλούσε ψωμί και μπαρουτόβολα εις το στρατόπεδον και εάν αυτή η ομόνοια εβαστούσε ακόμη δύο χρόνους, ηθέλαμε κυριεύσει και την Θεσσαλία και την Μακεδονία, και ίσως εφθάναμε και έως την Κωνσταντινούπολη. Τόσον τρομάξαμε τους Τούρκους, οπού άκουγαν Έλληνα και έφευγαν χίλια μίλια μακρά. Εκατόν Έλληνες έβαζαν πέντε χιλιάδες εμπρός, και ένα καράβι μιαν άρμάδα. Άλλά δεν εβάσταξε!
*
Ήλθαν μερικοί και ηθέλησαν να γένουν μπαρμπέρηδες εις του κασίδη το κεφάλι. Μας πονούσε το μπαρμπέρισμά τους. Μα τι να κάμομε; Είχαμε και αυτουνών την ανάγκη. Από τότε ήρχισεν η διχόνοια και εχάθη η πρώτη προθυμία και ομόνοια. Και όταν έλεγες τον Κώστα να δώσει χρήματα διά τας ανάγκας του έθνους ή να υπάγει εις τον πόλεμο, τούτος επρόβαλλε τον Γιάννη. Και μ’ αυτόν τον τρόπο κανείς δεν ήθελε ούτε να συνδράμει ούτε να πολεμήσει. Και τούτο εγίνετο, επειδή δεν είχαμε ένα αρχηγό και μίαν κεφαλή. Άλλά ένας έμπαινε πρόεδρος έξι μήνες, εσηκώνετο ο άλλος και τον έριχνε και εκάθετο αυτός άλλους τόσους, και έτσι ο ένας ήθελε τούτο και ο άλλος το άλλο. Ισως όλοι ηθέλαμε το καλό, πλην καθένας κατά την γνώμη του. Όταν προστάζουνε πολλοί, ποτέ το σπίτι δεν χτίζεται ούτε τελειώνει. Ο ένας λέγει ότι η πόρτα πρέπει να βλέπει εις το ανατολικό μέρος, ο άλλος εις το αντικρινό και ο άλλος εις τον Βορέα, σαν να ήτον το σπίτι εις τον αραμπά και να γυρίζει, καθώς λέγει ο καθένας. Με τούτο τον τρόπο δεν κτίζεται ποτέ το σπίτι, αλλά πρέπει να είναι ένας αρχιτέκτων, οπού να προστάζει πως θα γενεί. Παρομοίως και ημείς εχρειαζόμεθα έναν αρχηγό και έναν αρχιτέκτονα, όστις να προστάζει και οι άλλοι να υπακούουν και να ακολουθούν. Αλλ’ επειδή είμεθα εις τέτοια κατάσταση, εξ αιτίας της διχόνοιας, μας έπεσε η Τουρκιά επάνω μας και κοντέψαμε να χαθούμε, και εις τους στερνούς επτά χρόνους δεν κατορθώσαμε μεγάλα πράγματα.
*
Εις αυτή την κατάσταση έρχεται ο βασιλεύς, τα πράγματα ησυχάζουν και το εμπόριο και ή γεωργία και οι τέχνες αρχίζουν να προοδεύουν και μάλιστα ή παιδεία. Αυτή η μάθησις θα μας αυξήσει και θα μας ευτυχήσει. Αλλά διά να αυξήσομεν, χρειάζεται και η στερέωσις της πολιτείας μας, η οποία γίνεται με την καλλιέργεια και με την υποστήριξη του Θρόνου. Ο βασιλεύς μας είναι νέος και συμμορφώνεται με τον τόπο μας, δεν είναι προσωρινός, αλλ’ η βασιλεία του είναι διαδοχική και θα περάσει εις τα παιδιά των παιδιών του, και με αυτόν κι εσείς και τα παιδιά σας θα ζήσετε. Πρέπει να φυλάξετε την πίστη σας και να την στερεώσετε, διότι, όταν επιάσαμε τα άρματα είπαμε πρώτα υπέρ πίστεως και έπειτα υπέρ πατρίδος. Όλα τα έθνη του κόσμου έχουν και φυλάττουν μια Θρησκεία. Και αυτοί, οι Εβραίοι, οι όποίοι κατατρέχοντο και μισούντο και από όλα τα έθνη, μένουν σταθεροί εις την πίστη τους.
*
Εγώ, παιδιά μου, κατά κακή μου τύχη, εξ αιτίας των περιστάσεων, έμεινα αγράμματος και δια τούτο σας ζητώ συγχώρηση, διότι δεν ομιλώ καθώς οι δάσκαλοι σας. Σας είπα όσα ο ίδιος είδα, ήκουσα και εγνώρισα, δια να ωφεληθήτε από τα απερασμένα και από τα κακά αποτελέσματα της διχονοίας, την οποίαν να αποστρέφεσθε, και να έχετε ομόνοια. Εμάς μη μας τηράτε πλέον. Το έργο μας και ο καιρός μας επέρασε. Και αι ημέραι της γενεάς, η οποία σας άνοιξε το δρόμο, θέλουν μετ’ ολίγον περάσει. Την ημέρα της ζωής μας θέλει διαδεχθή η νύκτα του θανάτου μας, καθώς την ημέραν των Αγίων Ασωμάτων θέλει διαδεχθή η νύκτα και η αυριανή ήμερα. Εις εσάς μένει να ισάσετε και να στολίσετε τον τόπο, οπού ημείς ελευθερώσαμε• και, δια να γίνη τούτο, πρέπει να έχετε ως θεμέλια της πολιτείας την ομόνοια, την θρησκεία, την καλλιέργεια του Θρόνου και την φρόνιμον ελευθερία.
*
Τελειώνω το λόγο μου. Ζήτω ο Βασιλεύς μας Όθων! Ζήτω οι σοφοί διδάσκαλοι! Ζήτω η Ελληνική Νεολαία!

***

Η παραπάνω ομιλία πρωτοδημοσιεύτηκε στις 13 Νοεμβρίου 1838 στην αθηναϊκή εφημερίδα «Αιών», που εξέδιδε ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων.

***

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης γεννήθηκε «εις τα 1770, 3 Απριλίου την Δευτέρα της Λαμπρής… εις ένα βουνό, εις ένα δέντρο αποκάτω, εις την παλαιάν Μεσσηνίαν, ονομαζόμενον Ραμαβούνι», όπως αναφέρει στα Απομνημονεύματά του. Πέθανε από εγκεφαλικό στις 4 Φεβρουαρίου 1843, λίγο μετά την επιστροφή στο σπίτι του από δεξίωση στα Ανάκτορα.

***

Ο βασικός πίνακας είναι έργο του ζωγράφου Θεόδωρου Βρυζάκη (1814 – 1878), και παρουσιάζει την ιστορική μάχη και νίκη του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στα Στενά των Δερβενακίων την 26η Ιουλίου 1822.

***

 

Παναγιώτης ΜήλαςΘεόδωρος Κολοκοτρώνης: Όταν προστάζουνε πολλοί, ποτέ το σπίτι δεν χτίζεται ούτε τελειώνει…
Περισσότερα

Αισιόδοξοι οι γιατροί για την πορεία της υγείας του Πέτρου Τατσόπουλου

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Επιμέλεια κειμένου: Ειρήνη Αϊβαλιώτου / catisart.gr

Εφόσον η κατάσταση του Πέτρου Τατσόπουλου παραμείνει σταθερή, κυρίως αιμοδυναμικά, και σήμερα, σ’ αυτή την περίπτωση οι γιατροί θα αποφασίσουν την έξοδό του από τη ΜΕΘ και τη μεταφορά του σε θάλαμο.

Μια μικρή αλλά σημαντική νίκη σημείωσε στον δύσκολο αγώνα που δίνει για τη ζωή του από το μεσημέρι της περασμένης Τρίτης ο συγγραφέας και πρώην βουλευτής, κ. Πέτρος Τατσόπουλος.

Οι πρώτες κρίσιμες ώρες στη μάχη που δίνει ο Πέτρος Τατσόπουλος για τη ζωή του πέρασαν, και οι γιατροί του είναι όλο και πιο αισιόδοξοι. Ο γνωστός συγγραφέας και πρώην βουλευτής είναι αιμοδυναμικά σταθερός και η κατάσταση της υγείας του είναι καλύτερη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει διαφύγει πλήρως τον κίνδυνο.

O Πέτρος Τατσόπουλος αποσωληνώθηκε αλλά παραμένει στην Εντατική.

Πλέον μπαίνει στο δεύτερο εικοσιτετράωρο μετά τη δύσκολη επέμβαση και οι γιατροί εκφράζουν τη συγκρατημένη αισιοδοξία τους για την έκβαση της υγείας του.

Είναι προφανές ότι και το δεύτερο 24ωρο είναι κρίσιμο, καθώς η περιπέτεια που πέρασε δεν ήταν καθόλου ασήμαντη. Το αντίθετο μάλιστα.

Οι γιατροί στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο όπου διακομίστηκε διέγνωσαν διαχωριστικό ανεύρυσμα αορτής -η αρχική διάγνωση με βάση και την κλινική εικόνα ήταν οπίσθιο έμφραγμα του μυοκαρδίου, καθώς εκδήλωσε έντονο πόνο οπισθοστερνικό.

Ωστόσο, σύντομα το έμπειρο προσωπικό του νοσοκομείου -που σημειωτέον εφημερεύει εναλλάξ με τον Ευαγγελισμό για καρδιοχειρουργικά περιστατικά- διαπίστωσε την πολύ σοβαρότερη, σε σχέση με το έμφραγμα, κατάσταση του ασθενή.

Η λιποθυμία στον αέρα

Όλα συνέβησαν το πρωί της Τρίτης, όταν ο Πέτρος Τατσόπουλος ήταν καλεσμένος σε εκπομπή στον Alpha.

Ο συγγραφέας στον αέρα της εκπομπής ένιωσε αδιαθεσία και λιποθύμησε με αποτέλεσμα να πέσουν αμέσως διαφημίσεις.

Για το τι ακριβώς έγινε κατά τη διάρκεια του διαφημιστικού μηνύματος μίλησε ο πλαστικός χειρουργός Γιάννης Λύρας, ο οποίος είχε φτάσει στο στούντιο για να βγει στον αέρα λίγο αργότερα.

Η σωτήρια βοήθεια του Γιάννη Λύρα

Σύμφωνα με τα όσα δήλωσε ο Γιάννης Λύρας στο Star, ο ίδιος έδωσε τις πρώτες βοήθειες και έκανε και ανάνηψη στον Πέτρο Τατσόπουλο.

«Έτυχε να είμαι μπροστά, έτυχε να προσκληθώ αμέσως και να μου δοθεί ο χώρος για να δράσω, πριν έρθει το ασθενοφόρο. Η διάγνωση της καρδιακής ανεπάρκειας έγινε γρήγορα. Είχε μία καρδιά που δεν έσπρωχνε αίμα», δήλωσε στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του Star και συνέχισε: «Ο Πέτρος Τατσόπουλος ήταν πάνω από 10 λεπτά αναίσθητος. Διεκομίσθη σταθερός και έχοντας τις αισθήσεις του στο νοσοκομείο».

Ο τόπος που συνέβη το ατυχές περιστατικό ήταν καθοριστικής σημασίας για τον συγγραφέα καθώς όχι μόνο υπήρχε γιατρός στο στούντιο, αλλά το ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ έφτασε αμέσως.

Ο Πέτρος Τατσόπουλος μεταφέρθηκε στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο, εκεί οι γιατροί αντέδρασαν άμεσα, του έκαναν στεφανιογραφία, η οποία έδειξε πως έπαθε διαχωριστικό ανεύρυσμα αορτής, με αποτέλεσμα στη συνέχεια ο πρώην βουλευτής να μεταφερθεί στην καρδιοχειρουργική κλινική για να υποβληθεί σε επέμβαση.

Επρόκειτο για ένα δύσκολο και πολύωρο χειρουργείο, το οποίο ανέλαβε η ομάδα του Κωνσταντίνου Τριανταφύλλου, διευθυντή της πρώτης καρδιοχειρουργικής κλινικής του Ιπποκρατείου.

Πολύωρη χειρουργική επέμβαση

Η εγχείρηση στον συγγραφέα και πρώην βουλευτή ήταν κατεπείγουσα και πολύωρη, με τους καρδιοχειρουργούς να δηλώνουν ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα της χειρουργικής αποκατάστασης μετά την ολοκλήρωσή του.

«Εγένετο χειρουργική αποκατάσταση της νόσου, η επέμβαση, που διήρκεσε περίπου 5 ώρες, ολοκληρώθηκε επιτυχώς και ο ασθενής διακομίσθηκε σταθερός στη Μονάδα Καρδιοχειρουργικής Ανάνηψης στις 18:15», ανέφερε το ιατρικό ανακοινωθέν του νοσοκομείου.

Η ανακοίνωση του Ιπποκράτειου για τον Πέτρο Τατσόπουλο

Μετά την πολύωρη χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε ο γνωστός συγγραφέας, το Ιπποκράτειο εξέδωσε ανακοίνωση, η οποία αναφέρει: «Ανακοινώνεται ότι ο συγγραφέας, και πρώην βουλευτής, κ. Πέτρος Τατσόπουλος, αφίχθη με ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ στις 12.02 στο ΤΕΠ του Ιπποκρατείου Αθήνας με οξύ οπισθοστερνικό άλγος. Μεταφέρθηκε στο Αιμοδυναμικό Εργαστήριο της Α΄ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής αμέσως, όπου διαγνώστηκε οξύ διαχωριστικό ανεύρυσμα της αορτής.

Ο ασθενής διασωληνώθηκε και μεταφέρθηκε στο χειρουργείο καρδιάς επειγόντως (ώρα 12.50), όπου διαπιστώθηκε Οξύς Διαχωρισμός Ανιούσης Αορτής συνοδευόμενος από οξύ επιπωματισμό. Εγένετο χειρουργική αποκατάσταση της νόσου, η επέμβαση, που διήρκεσε περίπου 5 ώρες, ολοκληρώθηκε επιτυχώς και ο ασθενής διακομίσθηκε σταθερός στη Μονάδα Καρδιοχειρουργικής Ανάνηψης στις 18:15. Μετά την πάροδο του επόμενου 24ώρου θα ακολουθήσει νεότερη ανακοίνωση».

***

Ο Πέτρος Τατσόπουλος (1959) είναι συγγραφέας και πολιτικός.

Γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1959 και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά και πολιτικές επιστήμες. Εργάστηκε ως σεναριογράφος, ασκούμενος κοινωνικός λειτουργός, σύμβουλος εκδόσεων στους οίκους Λιβάνη, Καστανιώτη και σύμβουλος σεναρίων στην κρατική τηλεόραση (ΕΡΤ), δημοσιογράφος και παρουσιαστής στην εκπομπή βιβλίου Πνεύμα αντιλογίας και παρουσιαστής της σειράς ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ 1821. Είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων από το 1989 και μετείχε στο Διοικητικό της Συμβούλιο κατά την περίοδο 2001-2003. Είναι επίσης ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Σεναριογράφων Ελλάδος.

Πολιτική

Στις Βουλευτικές Εκλογές του Μαΐου του 2012, εκλέχθηκε βουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ. Τον Ιανουάριο του 2014 υπέβαλε στη διάθεση του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξη Τσίπρα την παραίτησή του από την κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος, ως αποτέλεσμα εσωκομματικών τριβών. Έπειτα από συνάντηση των δύο ανδρών, ανακοινώθηκε και επίσημα η παραίτηση του Τατσόπουλου από την κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος, χωρίς ωστόσο αυτή να συνοδεύεται και από παραίτηση από τη βουλευτική του έδρα.

Στις 13 Νοεμβρίου 2018, έπειτα από συνάντησή του με τον Πρόεδρο της ΝΔ, Κυριάκο Μητσοτάκη, ανακοινώθηκε η υποψηφιότητά του στις επόμενες βουλευτικές εκλογές με τη Νέα Δημοκρατία στον Βόρειο Τομέα της Β΄ Αθηνών αλλά τελικά δεν εκλέχτηκε.

Έργο

Μυθιστορήματα, διηγήματα και ανάλεκτα κείμενα

Οι ανήλικοι, μυθιστόρημα, εκδόσεις «Υάκινθος», Αθήνα 1980, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2001, ISBN 978-960-03-2985-8
Το παυσίπονο, μυθιστόρημα, εκδ. «Εστία», Αθήνα 1982, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2004, εκδ. “Οξύ” 2017, ISBN 978-960-436-349-0
Κινούμενα σχέδια, διηγήματα, εκδ. «Κέδρος», Αθήνα 1984, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2002
Η καρδιά του κτήνους, εκδ. «Εστία», Αθήνα 1987, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2005, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2014, ISBN 978-960-566-663-7
Η πρώτη εμφάνιση, μυθιστόρημα, εκδ. «Εστία», Αθήνα 1994, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2006, εκδ. Μεταίχμιο 2015
Ανάλαφρες ιστορίες, διηγήματα, εκδ. «Εστία», Αθήνα 1995, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2001
Παιχνίδι των τεσσάρων, σπονδυλωτό μυθιστόρημα, από κοινού με τους Κώστα Μουρσελά, Γιώργο Σκούρτη και Αντώνη Σουρούνη, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1998
Κομεντί, διηγήματα, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1999
Πιπέρι στη γλώσσα, ανάλεκτα κείμενα, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2000
Το ραβδί και το καρότο, αναγνώσεις, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2004
Ο ουρανός στο κεφάλι μας, η δίκη της 17 Νοέμβρη, εκδ. «Μεταίχμιο», Αθήνα 2004, ISBN 978-960-375-725-2
Τιμής ένεκεν, μυθιστόρημα, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2004, εκδ. «Οξύ», Αθήνα 2014, ISBN 978-960-436-383-4
Πικάντικες ιστορίες, διηγήματα, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2005
Η καλοσύνη των ξένων, μια αληθινή ιστορία, εκδ. «Μεταίχμιο», Αθήνα 2006, …, 2015, 336 σελ., ISBN 978-960-566-870-9
Νεοέλληνες, πορτρέτα, εκδ. «Μεταίχμιο», 2007
Ο Σίσυφος στο μπαλκόνι, νουβέλα, εκδ. «Μεταίχμιο», Αθήνα 2009 [Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών 2009][7]
Το βιβλίο για τα βιβλία, η ανάγνωση ως απόλαυση, εκδ. «Οξύ», Αθήνα 2010, 315 σελ., ISBN 978-960-436-298-1
Ήμουν κι εγώ εκεί εκδ. «Μεταίχμιο», Πολιτικά κείμενα, Αθήνα 2016, 440 σελ., ISBN 978-618-03-0508-1
Γκαγκάριν: Ο κόσμος από χαμηλά, εκδ. «Οξύ», Αθήνα 2016, 384 σελ., ISBN 978-960-436-444-2
Τα διηγήματα, εκδ. “Οξύ”, Αθήνα 2018, 400 σελ., ISBN 978-960-436-558-6
Η κυρία που λυπάται, μυθιστόρημα, εκδ. “Μεταίχμιο”, Αθήνα 2018, 304 σελ., ISBN 978-618-03-1636-0

Σενάρια για τον κινηματογράφο

Οι Απέναντι (1981) του Γιώργου Πανουσόπουλου
Υπόγεια διαδρομή (1983) του Απόστολου Δοξιάδη

***

Τι είναι ο διαχωρισμός και το διαχωριστικό ανεύρυσμα της αορτής

Όπως εξηγεί ο Αριστοτέλης Πάνος, καρδιοχειρουργός, διευθυντής Γ’ Καρδιοχειρουργικής Κλινικής στο Νοσοκομείο ΥΓΕΙΑ, ο διαχωρισμός της αορτής είναι το επίμηκες “σχίσιμο” των χιτώνων της αορτής, το οποίο δημιουργεί έναν ψευδή και έναν αληθή αυλό, όπου κυκλοφορεί ή όχι αίμα. Αυτό το επίμηκες σχίσιμο των χιτώνων της αορτής ακολουθεί συνήθως μία ελικοειδή πορεία, η οποία είναι σχεδόν πάντα ίδια σε φορά και εξαρτάται από το στροβιλισμό του αίματος όταν αυτό εξέρχεται από την καρδιά κατά την καρδιακή συστολή.

Ιστορικά, η ταξινόμηση γινόταν σε δύο κατηγορίες, στην κατηγορία DeBakey Ι, ΙΙ, ΙΙΙ και στην ταξινόμηση Stanford A, B. Ο διαχωρισμός κατά την ταξινόμηση DeBakey τύπου I ξεκινούσε από την ανιούσα αορτή και εκτεινόταν σε όλο το μήκος της κατιούσας αορτής. Σήμερα, ωστόσο προτιμητέα είναι η ταξινόμηση κατά Stanford A, B. Ο διαχωρισμός τύπου Α ξεκινά από την ανιούσα αορτή και επεκτείνεται σε ένα μέρος ή σε όλο το μήκος της κατιούσας αορτής, ενώ ο διαχωρισμός τύπου Β ξεκινά μετά την έκφυση της αριστερής υποκλειδίου και επεκτείνεται σε ένα μέρος ή σε όλο το μήκος της κατιούσας αορτής. Τελευταία έχει προταθεί και μία νέα ταξινόμηση, κατά το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβανίας, η οποία προσπαθεί να συμβιβάσει την ταξινόμηση κατά Stanford και κατά DeBakey. Αυτή, βέβαια, η τελευταία δεν έχει ακόμα εισχωρήσει στη βιβλιογραφία.

Επίσης, πρέπει να αναφερθεί ότι οξύς διαχωρισμός θεωρείται αυτός ο οποίος έχει «ηλικία» μικρότερη των δύο εβδομάδων, ενώ άνω των δύο εβδομάδων θεωρείται χρόνιος διαχωρισμός. Η επίπτωση των διαχωρισμών στο γενικό πληθυσμό είναι 2/3 για τον τύπου Α και 1/3 για τον τύπου Β.

Επίσης, αφορά 2 άνδρες για κάθε 1 γυναίκα και 1 – 5 περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους και ανά έτος. Πολλές αιτίες ευθύνονται για την εμφάνιση των διαχωρισμών της αορτής. Έτσι, μπορούμε να εντοπίσουμε τις συγγενείς ανωμαλίες του κολλαγόνου, όπως τα σύνδρομα Marfan, Turner, Noonan και Ehler-Danlos.

Επίσης, οι ασθενείς με δίπτυχη βαλβίδα ή με στένωση του ισθμού εμφανίζουν πολύ πιο συχνά διαχωρισμούς της αορτής. Κλασική αιτιολογία είναι η νέκρωση του μέσου χιτώνα της αορτής, η αρτηριακή υπέρταση, διάφορες φλεγμονώδεις παθήσεις, οι διαχωρισμοί κατά την εγκυμοσύνη, οι τραυματικοί διαχωρισμοί, καθώς και οι ιατρογενείς αιτίες, οι οποίες γίνονται όλο και πιο συχνές λόγω της πολύ συχνής πλέον χρήσης διαφόρων ενδοαυλικών θεραπειών.

Αυτοί οι διαχωρισμοί συνήθως προξενούνται από τη διέλευση των οδηγών-συρμάτων μέσα από τα αγγεία.

Κλινική εικόνα

Συνήθως, ο διαχωρισμός της αορτής εμφανίζεται με οξύ πόνο, ο οποίος κλασικά εμφανίζεται στο μεσοθωράκιο και αντανακλά προς την πλάτη, ανάμεσα στις ωμοπλάτες. Αυτός ο πόνος συχνά είναι τύπου ηλεκτρισμού και ο ασθενής τον περιγράφει να άρχεται από το μεσοθωράκιο και να κατεβαίνει κατά μήκος της πλάτης μέχρι τις μηριαίες αρτηρίες.

Κατά την κλινική εξέταση ο ασθενής μπορεί να εμφανίζει ασύμμετρες περιφερικές σφίγξεις, λόγω της ασύμμετρης αιμάτωσης των αρτηριών, ή ακόμη και φύσημα στις μηριαίες αρτηρίες. Στην καρδιακή ακρόαση πολλές φορές υπάρχει φύσημα αορτικής ανεπάρκειας.

Μπορεί να εμφανίζει συμπτώματα επιπωματισμού ή οξείας αριστερής καρδιακής ανεπάρκειας, λόγω της αιφνίδιας μεγάλης αορτικής ανεπάρκειας, ή ακόμα και έμφραγμα του μυοκαρδίου, λόγω του διαχωρισμού του ενός ή και των δύο εκφύσεων των στεφανιαίων αρτηριών.

Τέλος, μπορεί να εμφανίζει νευρολογική συμπτωματολογία, όπως οξύ εγκεφαλικό, παραπληγία, ημιπληγία ή ακόμα και αναισθησία των κάτω άκρων. Το ηλεκτροκαρδιογράφημα δεν είναι τυπικό, ή μπορεί να δείχνει οξύ έμφραγμα, ή ακόμα και ισχαιμία του μυοκαρδίου.

Η ακτινογραφία θώρακος δείχνει συνήθως διεύρυνση του μεσοθωρακίου και οι εργαστηριακές εξετάσεις μπορεί να δείχνουν καρδιακά ένζυμα ή ανεβασμένα D-Dimers. Τα διαγνωστικά μέσα που διαθέτουμε για να διερευνήσουμε έναν πιθανό διαχωρισμό της αορτής είναι κατά πρώτο λόγο το υπερηχοκαρδιογράφημα, το οποίο είναι διαθωρακικό και του οποίου η ευαισθησία είναι σχετικά μικρή για όλη την αορτή.

Μπορεί, όμως, να μας δείξει πολύ καλά αν ο διαχωρισμός άρχεται από τη ρίζα της αορτής και εκεί μπορεί να μας δείξει το πτερύγιο εισόδου. Καλύτερη ευαισθησία έχει το διοισοφάγειο υπερηχογράφημα, το οποίο μπορεί να μας δείξει καθαρά και την κατιούσα αορτή στην οποία μπορεί να επεκτείνεται ο διαχωρισμός.

Η κατ᾽ επιλογή εξέταση, βέβαια, για τη διάγνωση του διαχωρισμού της αορτής είναι η αξονική τομογραφία με σκιαγραφικό. Η μαγνητική τομογραφία είναι, επίσης, κατάλληλη, αλλά δεν είναι πάντα διαθέσιμη σε όλα τα νοσηλευτικά ιδρύματα οποιαδήποτε ώρα και ο χρόνος που απαιτείται για να γίνει η λήψη των εικόνων είναι αισθητά μεγαλύτερος σε σχέση με την αξονική τομογραφία.

Τέλος, η αγγειογραφία, που ήταν παλαιότερα μία από τις εξετάσεις διάγνωσης του διαχωρισμού, δε χρησιμοποιείται πλέον. Ο διαχωρισμός της αορτής τύπου Α μπορεί να επεκταθεί στα στεφανιαία αγγεία στο 7% των περιπτώσεων, στα εγκεφαλικά αγγεία και στα αγγεία των άνω άκρων στο 42% των περιπτώσεων, στις νεφρικές, στις μεσεντέριες και στην κοιλιακή αρτηρία στο 27% των περιπτώσεων, και στις λαγόνιες και στις μηριαίες αρτηρίες στο 27% των περιπτώσεων.

Παρά την πολύ συνηθισμένη επέκταση του διαχωρισμού στις αρτηρίες που προαναφέραμε, η συμπτωματολογία σε σχέση με αυτές τις επιπλοκές είναι πολύ μικρότερη. Έτσι, μόνο στο 11,7% των περιπτώσεων του διαχωρισμού των λαγονίων ή των μηριαίων αρτηριών εμφανίζεται συμπτωματολογία, ενώ το ποσοστό είναι 8,7 % για τις νεφρικές, τις μεσεντέριες και την κοιλιακή αρτηρία.

Το 9,3% εμφανίζει εγκεφαλικά επεισόδια ή ισχαιμία των άνω άκρων.

Θεραπεία του διαχωρισμού τύπου Α

Ο διαχωρισμός της αορτής τύπου Α είναι επείγουσα κατάσταση και πρέπει να αντιμετωπιστεί πολύ γρήγορα. Η θνησιμότητα του διαχωρισμού της αορτής τύπου Α είναι 1% κάθε ώρα που περνάει τις πρώτες 48 ώρες, ενώ το 75% των ασθενών θα χάσουν τη ζωή τους μέσα σε διάστημα 2 εβδομάδων και το 90% μέσα σε ένα χρόνο, αν δεν υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση.

Η θεραπεία του διαχωρισμού τύπου Α είναι μόνο χειρουργική. Σκοπός της επέμβασης είναι να κατευθύνουμε το αίμα που βγαίνει από την καρδιά στον αληθή αυλό, να προλάβουμε έτσι τη ρήξη της αορτής από την τάση του ψευδοαυλού, να αποφύγουμε τον επιπωματισμό, να αποφύγουμε το διαχωρισμό των στεφανιαίων που θα προκαλέσει έμφραγμα και να διορθώσουμε μία πιθανή αορτική βαλβιδική ανεπάρκεια.

Η κλασική θεραπεία του διαχωρισμού τύπου Α είναι η αντικατάσταση μέρους τη ανιούσας αορτής, αφού έχουμε τοποθετήσει τον ασθενή σε εξωσωματική κυκλοφορία και έχουμε κατεβάσει τη θερμοκρασία του σώματός του. Εδώ και λίγα χρόνια, η ομάδα μου πρότεινε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Γενεύης μερικές νέες ιδέες στη θεραπεία του διαχωρισμού τύπου Α.

Έτσι, γενικεύσαμε τη χρήση της δεξιάς υποκλειδίου αρτηρίας σαν οδού άρδευσης κατά την εξωσωματική κυκλοφορία, εφαρμόσαμε συστηματικά την ανοικτού τύπου αναστόμωση, δηλαδή χωρίς τη χρήση αορτικής κλάμπας σύγκλισης πάνω στην αορτή, και χειρουργούμε τους ασθενείς σχεδόν σε ορθοθερμία, δηλαδή στη συνηθισμένη θερμοκρασία του σώματος.

Επίσης, στο μεγαλύτερο μέρος των διαχωρισμών επεκτείνουμε την αντικατάσταση της ανιούσας αορτής και στο ημιτόξο, με σκοπό να προλάβουμε την περαιτέρω διάταση των ψευδοαυλών στο επίπεδο του τόξου και να σταθεροποιήσουμε έτσι το χειρουργικό αποτέλεσμα.

Πρέπει κανείς να γνωρίζει ότι το 20% των χειρουργημένων ασθενών χρειάζεται επανεγχείρηση για ανευρυσματική διάταση του ψευδοαυλού στα επόμενα 5 έτη, ενώ ο ψευδοαυλός παραμένει βατός στο 60% – 80% των περιπτώσεων. Εκτός από την τεχνική χειρουργική δυσκολία, η χειρουργική του διαχωρισμού της αορτής θέτει το πρόβλημα της εγκεφαλικής άρδευσης κατά την περίοδο της εξωσωματικής κυκλοφορίας.

Για να μπορεί ο χειρουργός να ελέγξει την εγκεφαλική άρδευση κατά την περίοδο αυτή χρησιμοποιούνται διάφορες μέθοδοι, όπως το συνεχές διεγχειρητικό εγκεφαλογράφημα, το οποίο είναι δύσκολο να τεθεί σε λειτουργία σε συνθήκες επείγοντος χειρουργείου, το διακρανιακό Doppler, το οποίο ελέγχει τη ροή του αίματος στη μέση εγκεφαλική αρτηρία, ή ακόμη ο κορεσμός οξυγόνου της σφαγίτιδος φλέβας.

Τελευταία, η εγκεφαλική λειτουργία παρακολουθείται με το INVOS (near infrared spectrophotometry), το οποίο είναι μηχάνημα που μέσω δύο ηλεκτροδίων εκπέμπει ένα φωτεινό σήμα, συχνότητα της υπέρυθρης ακτινοβολίας, το οποίο διαπερνά το κρανίο και τα επιφανειακά στρώματα του εγκεφάλου και επαναπροσλαμβάνεται από ένα δέκτη.

Ο αλγόριθμος του μηχανήματος παρακολουθεί συνεχώς τη μείωση λήψης των φωτονίων από το δέκτη, αναλόγως με την ποσότητα αίματος και την πυκνότητα άρδευσης του εγκεφαλικού φλοιού. Αυτό μεταφράζεται σε έναν αριθμό και μία καμπύλη έμμεσης παρακολούθησης της οξυγόνωσης του φλοιού του εγκεφάλου.

Η ομάδα μου έχει μεγάλη πείρα στη χειρουργική θεραπεία του διαχωρισμού τύπου Α και από το 1998 έχουμε χειρουργήσει 293 ασθενείς με μέση ηλικία 63,9 έτη, οι οποίοι εμφάνισαν θνησιμότητα της τάξης του 7% μόνο. Το συνηθισμένο ποσοστό θνησιμότητας για τον οξύ διαχωρισμό της αορτής είναι 15% – 20%.

Αυτά τα πολύ καλά αποτελέσματα έχουν παρουσιαστεί και έχουν δημοσιευθεί επανειλημμένα σε διεθνή περιοδικά και συνέδρια.

Συμπερασματικά, ο διαχωρισμός της αορτής τύπου Α χρειάζεται άμεση χειρουργική αντιμετώπιση, με γενίκευση της αντικατάστασης της ανιούσας αορτής και του ημιτόξου. Η χρήση της δεξιάς υποκλειδίου αρτηρίας για την άρδευση κατά την εξωσωματική κυκλοφορία έχει βελτιώσει πάρα πολύ την πρόγνωση και τους χρόνους της επέμβασης.

Πρέπει να είμαστε πολύ πιο επιθετικοί στη χειρουργική αντιμετώπιση των ανευρυσμάτων της ανιούσας αορτής, ιδίως σε ασθενείς με Marfan ή με δίπτυχη αορτική βαλβίδα και στις οικογένειες που εμφανίζουν διαχωρισμούς της αορτής κατά συρροή.

Διαχωρισμός της αορτής τύπου Β

Η κλινική εικόνα του διαχωρισμού της αορτής τύπου Β είναι παραπλήσια με αυτήν του διαχωρισμού τύπου Α και κοινό σημείο τους είναι ο πόνος. Η θεραπεία, όμως, στο διαχωρισμό τύπου Β είναι συντηρητική, διότι η θνησιμότητα με τη συντηρητική θεραπεία είναι της τάξης του 5% – 10%, ενώ σε περίπτωση χειρουργικής αντιμετώπισης είναι της τάξης του 30% – 50%.

Αυτή η συντηρητική θεραπεία πρέπει να μετατραπεί σε χειρουργική όταν ο πόνος συνεχίζεται, παρά τη βελτιστοποίηση της φαρμακευτικής αγωγής μέσω του ελέγχου της αρτηριακής πίεσης, όταν υπάρχει σύνδρομο υποάρδευσης μέλους ή οργάνων, όταν υπάρχει κίνδυνος ρήξης από μεγάλη ανευρυσματική διάταση του ψευδοαυλού ή από στένωση του αληθούς αυλού, με συνέπεια την ισχαιμία των οργάνων κάτω από αυτήν.

Κατά τη συντηρητική θεραπεία στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, ελέγχουμε την πίεση με σκοπό να είναι χαμηλότερη των 120/80 mmHg, τη διούρηση που πρέπει να διατηρηθεί και τον πόνο του ασθενούς. Η χειρουργική αντιμετώπιση του διαχωρισμού της αορτής τύπου Β, όταν χρειάζεται, είναι η αντικατάσταση της θωρακοκοιλιακής αορτής.

Με την έλευση της ενδοαυλικής θεραπείας η χειρουργική θεραπεία του διαχωρισμού τύπου Β έχει παραγκωνιστεί. Ο στόχος της ενδοαυλικής θεραπείας είναι η κάλυψη του σημείου εισόδου, που συνήθως είναι στην αμέσως μετά την αριστερή υποκλείδιο αρτηρία περιοχή, η έκπτυξη του αληθούς αυλού και η συμπίεση του ψευδοαυλού, με συνέπεια την αποκατάσταση της αιμάτωσης στην περιφέρεια και ενδεχομένως τη θρόμβωση του ψευδοαυλού.

Αρκετές μελέτες έχουν δείξει τη μικρότερη θνησιμότητα της ενδοαυλικής μεθόδου σε σχέση με την κλασική χειρουργική μέθοδο. Επίσης, χάρη στην ενδοαυλική θεραπεία μειώνεται πολύ το ποσοστό παραπληγίας, το οποίο είναι αρκετά υψηλό στην περίπτωση της κλασικής χειρουργικής θεραπείας.

Πρόσφατα, η μελέτη INSTEAD6 έθεσε την ερώτηση ποια είναι η προτιμότερη θεραπεία, η συντηρητική αγωγή ή η ενδοαυλική θεραπεία, και στην ερώτηση ποια από τις μεθόδους έχει μεγαλύτερη θνησιμότητα, η απάντηση είναι ότι η ενδοαυλική θεραπεία έχει μεγαλύτερη θνησιμότητα από τη συντηρητική αγωγή, ενώ η θρόμβωση του ψευδοαυλού είναι κατά πολύ μεγαλύτερη στην ενδοαυλική θεραπεία, της τάξης του 91% έναντι 19% στην περίπτωση της συντηρητικής αγωγής.

Συμπερασματικά, η απάντηση προς το παρόν είναι ότι η θεραπεία του διαχωρισμού τύπου Β παραμένει συντηρητική, εκτός επιπλοκής ή διάτασης του ψευδοαυλού. Χρειάζονται συνεχείς έλεγχοι ανά 6 και 12 μήνες και κατόπιν ανά έτος, και, αν υπάρξει μία από τις προαναφερθείσες επιπλοκές, η αντιμετώπιση είναι ενδοαυλική.

  • Πηγή πληροφοριών: ygeiamou.gr, in.gr, Βικιπαίδεια
Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΑισιόδοξοι οι γιατροί για την πορεία της υγείας του Πέτρου Τατσόπουλου
Περισσότερα

Το Catisart.gr συμμετέχει στην απεργία της Ένωσης Συντακτών

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Στην κήρυξη 24ωρης απεργίας προχώρησαν τα Διοικητικά Συμβούλια των Συνεργαζόμενων Ενώσεων στο χώρο του Τύπου και των ΜΜΕ, από την 6η πρωϊνή της Τετάρτης 2 Οκτωβρίου 2019 έως την 6η πρωϊνή της Πέμπτης 3 Οκτωβρίου 2019 σε όλα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (έντυπα, ραδιοτηλεοπτικά, διαδικτυακά), στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, σε ΕΡΤ, ΓΓΕΕ, ΑΠΕ-ΜΠΕ, δημοτικά ραδιόφωνα και Γραφεία Τύπου.

Οι δημοσιογράφοι απεργούν «ενάντια στις μνημονιακές παρεμβάσεις που προωθεί το αναπτυξιακό πολυνομοσχέδιο  οι οποίες υπονομεύουν διαλυτικά τις Ελεύθερες Συλλογικές Διαπραγματεύσεις, υποβαθμίζοντας καίρια τη θέση και τα δικαιώματα των εργαζομένων.

»Η ΕΣΗΕΑ κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης-εξπρές, που προηγήθηκε, προσήλθε σε διάλογο με την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας και κατέθεσε σχετικό υπόμνημα με τις προτάσεις της. Απάντηση όμως δεν έλαβε.

»Το Δ.Σ. της ΕΣΗΕΑ τονίζει προς πάσα κατεύθυνση, ότι η κατάθεση και η ψήφιση του πολυνομοσχεδίου ως έχει θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε κλιμάκωση των απεργιακών κινητοποιήσεων, καλεί δε τους συναδέλφους σε μαζική συμμετοχή στην  απεργία, ετοιμότητα και εγρήγορση».

***

Εξαιρούνται της απεργίας οι εργαζόμενοι του κλάδου που θα καλύψουν τις σχετικές εκδηλώσεις.

 

Παναγιώτης ΜήλαςΤο Catisart.gr συμμετέχει στην απεργία της Ένωσης Συντακτών
Περισσότερα