Κριτική παρουσίαση

«Άγγελος εξολοθρευτής» με τη ματιά – ξυράφι της Άντζελας Μπρούσκου

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Οι άγγελοι διαχρονικά και οικουμενικά είναι τα δημιουργήματα εκείνα που υπερβαίνουν τα μεγέθη που κατεξοχήν εγκλωβίζουν τον άνθρωπο, δηλαδή το χώρο και το χρόνο. Με τον όρο Αβαδδών (ελληνικό αντίστοιχο Απολλύων) αποδίδεται ο τόπος ολέθρου, δηλαδή της καταστροφής και ένας άγγελος στο εννοιολογικό πλαίσιο της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, όπως επίσης και των Γνωστικών Κειμένων.

«Αντέχεις την άδικη πραγματικότητα;». Ο Λουίς Μπουνιουέλ, όπως έχει αποδειχτεί από το καλλιτεχνικό του έργο, δεν την άντεχε ή μάλλον δεν την ανεχόταν. Το ίδιο μας δείχνει και η Άντζελα Μπρούσκου με τη σκηνοθεσία του «Άγγελου εξολοθρευτή» που παρακολουθήσαμε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στον Χώρο Η της Πειραιώς 260. Ίσως η πιο άξια δημιουργός, η πιο δεξιοτέχνης, για να πάρει στα χέρια της και να διαχειριστεί το δημιούργημα του μάγου του σινεμά.
«Πώς θα συμπεριφέρονταν άνθρωποι της ίδιας τάξης κλεισμένοι σε έναν χώρο;», σκέφτηκε ο Μπουνιουέλ. «Ο άγγελος εξολοθρευτής» είναι μια σπουδή πάνω στην ανθρώπινη φύση και στα όριά της, μια μαύρη κωμωδία, συνδυασμένη με σκηνές τρόμου και φαντασίας.

Το έργο αποτελεί την επιτομή της ευφυούς μπουνιουελικής στρατηγικής, όπου ο σουρεαλισμός εισχωρεί ως σεναριακό εύρημα για να διαλύσει τους ρεαλιστικούς συνεκτικούς ιστούς, και έχει χαρακτηριστεί αριστούργημα.
Ανάλογες ταινίες είναι το «Σαλό ή 120 μέρες στα Σόδομα» ή το «Χοιροστάσιο» του Παζολίνι, καθώς και το «Μεγάλο Φαγοπότι» (La Grande bouffe, 1973) του Μάρκο Φερέρι.

 

Ελεύθερος και αναρχικός

 

Ο σουρεαλισμός, ως «επαναστατικό κίνημα», συνυπήρξε με το σινεμά από την ταραχώδη έλευση του Luis Buñuel Portolés. Άθεος αστικής καταγωγής, εχθρός και επίμονος πολέμιος του συντηρητικού καθωσπρεπισμού, όμοια με κάθε καθαρόαιμο τέκνο της ισπανικής καλλιτεχνικής πρωτοπορίας (vanguardismo / avant-garde 1922 – 1945), οργισμένο νιάτο κατά της μπουρζουαζίας και επίτιμο μέλος της πιο περιώνυμης παρέας σουρεαλιστών της ιβηρικής χερσονήσου, προκάλεσε, ενόχλησε, απορρίφθηκε, λογοκρίθηκε, βραβεύτηκε και εν τέλει δικαιώθηκε απόλυτα και πανηγυρικά, μένοντας στην Ιστορία ως ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του 20ου αιώνα, πάντα ελεύθερος και αναρχικός ως το κόκαλο.

Από το πρώτο λεπτό η παράσταση της Άντζελας Μπρούσκου και των ικανότατων συνεργατών της σε εκπλήσσει, με την παρέλαση – πασαρέλα των ηρώων, ντυμένων με πολυτελή βραδινά ενδύματα. Η υψηλή αριστοκρατία με τα φράκα, τα παπιγιόν, τις έξωμες εσθήτες. Μαγική, μυστηριώδης και μυστικιστική, αμαρτωλή και αλληγορική, καυστική και εφιαλτική, πολιτική στις αφανείς γραμμές της, κλιμακούμενη στις εντάσεις της η παράσταση, σαν… εξολοθρευτής που καραδοκεί.

 

 

Η υπόθεση

 

Η ιστορία περιγράφει το δείπνο μιας συντροφιάς αριστοκρατών ύστερα από παράσταση όπερας στην Πόλη του Μεξικού, στο αρχοντικό ενός εξέχοντος μέλους του κύκλου τους. Και ενώ οι υπηρέτες για κάποιον ανεξήγητο λόγο εγκαταλείπουν το σπίτι πριν καλά καλά ξεκινήσει το δείπνο −μόνον ο μπάτλερ παραμένει στη θέση του−, στο τέλος της βραδιάς οι καλεσμένοι, για έναν εξίσου ανεξήγητο λόγο, αδυνατούν να φύγουν. O εγκλεισμός τους, στο διάστημα των επόμενων ημερών, οδηγεί στην απώλεια της αξιοπρέπειάς τους και την υποταγή στα ένστικτά τους. Ξαφνικά καταφέρνουν να ξεφύγουν. Μετά όμως παραδόξως εγκλωβίζονται πάλι, αυτή τη φορά σε μια εκκλησία.
Ο Άγγελος Εξολοθρευτής παγιδεύει μέλη της υψηλής κοινωνίας σε ένα περιβάλλον το οποίο τα εξωθεί να έρθουν αντιμέτωπα με την πραγματικότητα. Ο άγγελος τιμωρεί. Αναγκάζει τους επισκέπτες να επιδοθούν σε βάρβαρες πράξεις για να τους δείξει τη σκληρή πλευρά της ανθρώπινης φύσης.

Τη στιγμή της κρίσης ξεχνούν τους κοσμικούς τρόπους τους και στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου. Σε μέρες πολιτικής αβεβαιότητας, το κοινό ερώτημα του «τι πρόκειται να συμβεί», ο πανικός αλλά και η αδράνεια που το συνοδεύουν, βρίσκουν την ηχώ τους σ’ αυτούς τους ανθρώπους, οι οποίοι μετά βίας προσπαθούν να ξεσηκωθούν για να βγουν από το δωμάτιο, να δράσουν αποφασιστικά για την επιβίωσή τους. Επιπλέον καμιά έξωθεν προσπάθεια διάσωσής τους αποδίδει. Όπως στο τέλος της ζωής των περισσότερων ανθρώπων, έτσι και στο τέλος της παραμονής σε αυτό το σαλόνι οι επισκέπτες περιμένουν τον θάνατο. Ίσως τελικά αυτό το σαλόνι να συμβολίζει τη ζωή. Καθότι η ζωή είναι σαν ένα σαλόνι από όπου δεν υπάρχει διαφυγή.

Το κυρίως θέμα της αδυναμίας εκπλήρωσης μίας επιθυμίας, αναδεικνύεται συχνά στις ταινίες του Μπουνιουέλ, όπως στη «Χρυσή Εποχή» ή στο «Σκοτεινό Αντικείμενο του Πόθου».
Ο «Εξολοθρευτής Άγγελος» («El ángel exterminador») δανείζεται τον τίτλο του από ένα Τάγμα Καθολικών μοναχών του 19ου αι. που σκοπό του είχε την εξόντωση των δημοκρατών, αλλά δεν γίνεται ξεκάθαρη αναφορά σε κάτι τέτοιο. Τα μοναχικά τάγματα, άλλωστε, συνιστούσαν πάντα σοβαρή δύναμη της Καθολικής Εκκλησίας. Επίσης, ο όρος απαντάται στην Αποκάλυψη.

 

Ποιος είναι;

 

Ποιος όμως είναι ο εξολοθρευτής άγγελος; Ίσως να είναι ο καθένας και όλοι μαζί. Ίσως ο Άγγελος Εξολοθρευτής να βρίσκεται μέσα μας. Ίσως τελικά αυτό να είναι το κύριο ερώτημα του έργου, μιας και χωρίς αμφιβολία το τέλος είναι ένα τεράστιο ερωτηματικό. Σε ποιον οφείλεται άραγε η αλληλοεξόντωση των ανθρώπων μέσα από την αβουλία, τον εγωισμό και την οργή;

Ο Μπουνιουέλ δημιουργεί ονειρική αδεία ένα έξοχο έργο γελοιοποίησης των ιερών και των οσίων της μεγαλοαστικής τάξης, και ειδικότερα του τελετουργικού χαρακτήρα του δείπνου. Όλα σε φροϋδική-σουρεαλιστική υποδομή. Η Άντζελα Μπρούσκου, παίρνοντας επάξια τη σκυτάλη, ως παιδί της εποχής της, αφήνει το λόγο, τη φαντασία και την εικόνα να μας παρασύρει δίχως την ανάγκη παραπομπών, ερμηνειών και επεξηγήσεων.
Μια αίθουσα – φυλακή αποσυντονίζει καμιά δεκαπενταριά αριστοκράτες, υποκριτές με οικονομική ευμάρεια, και η σκηνοθέτις με βλέμμα – ξυράφι, ρίχνοντας τις μάσκες του φαρισαϊσμού σημειώνει την έλλειψη ηθικής και ψυχραιμίας στη μεγαλοαστική τάξη.

Επισημαίνει ακόμα το πάθος της ιστορίας, την ανθρώπινη δοκιμασία, τον τρόμο, την απέχθεια, την αδικία. Το θηρίο, που είναι δίπλα μας, κι εμείς το χαϊδεύουμε ή το εξευμενίζουμε, χωρίς κανένα αποτέλεσμα.

 

 

Ο ανεξήγητος εγκλωβισμός

 

Επί μέρες, βδομάδες, πεινασμένοι και βρώμικοι, σ’ ένα είδος επίγειας κόλασης, οι έγκλειστοι μας αποκαλύπτουν τον πραγματικό τους εαυτό. Οι καλοί τρόποι και η αξιοπρέπεια εξαφανίζονται και στην επιφάνεια αρχίζει να βγαίνει η κτηνώδης πλευρά.

Παγιδευμένοι σε ένα χώρο, που από φιλικός θα αποδειχθεί εχθρικός, θα ζήσουν μια ηλεκτρισμένη και τεταμένη ατμόσφαιρα. Άλλοι θα τρελαθούν, άλλοι θα έχουν παραισθήσεις, όλοι τους όμως θα φτάσουν στο πιο χαμηλό σκαλοπάτι ηθικής και σωματικής κατάπτωσης. Το απλό αλλά μαγικό εύρημα του «ανεξήγητου» εγκλωβισμού, προσφέρει την ιδανική συνθήκη εργασίας για τον ανελέητο καυτηριασμό της εξουσίας, απ’ όπου κι αν προέρχεται.

Μ’ ένα δηκτικό, πικρό, κατάμαυρο μαύρο χιούμορ, η σκηνοθεσία επιτίθεται στο μικροαστισμό, την προσποίηση, την εξουσία, τις οπισθοδρομικές αντιλήψεις της σύγχρονης αστικής τάξης, αλλά και τη θρησκεία και το στρατό, φτιάχνοντας μια υπέροχη, ανεπανάληπτη και απολαυστική παράσταση.
Τραυματικός και επώδυνος και σπαρακτικός ο «Άγγελος Εξολοθρευτής» μας συνοδεύει και μας ακολουθεί, καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης, αποκαλύπτοντάς μας όλη τη φρίκη που μας περιβάλλει.
Ο αρχικός τίτλος του έργου ήταν «Οι ναυαγοί της οδού Προνοίας», γι’ αυτό και η παράσταση αρχίζει και τελειώνει με μια φιλμική αναφορά στην «οδό Προνοίας».

Η Άντζελα Μπρούσκου δεν έχει κάνει ακριβώς την ταινία του Μπουνιουέλ, πράγμα ασφαλώς αδύνατον, απλώς δανείστηκε το υλικό της, ό,τι την ενδιέφερε περισσότερο, κυρίως τον εγκλεισμό αυτών των ανθρώπων, το γεγονός πως δεν μπορούν να ξεφύγουν και τελικά επιδίδονται σε κανιβαλισμό και ακολασία, κυλώντας στο έσχατο σημείο της ανθρώπινης υπόστασης. Καταρρέει ο πολιτισμός και οι άνθρωποι μετατρέπονται σε κτήνη με τον τρόπο που μόνον ο άνθρωπος μπορεί να γίνει κτήνος.

Η σκηνοθέτις επίσης δεν έχει προβεί σε μια καταγγελτική παράσταση. Αυτό που τελικά έκανε ήταν να κρατήσει το χιούμορ. Τα πράγματα άλλωστε μιλούν μόνα τους, δεν τα εξηγούμε γιατί αν τα κάνουμε πολύ συγκεκριμένα, χάνουν την υπόστασή τους.

Με δριμύτητα και πειστικότητα το έργο θίγει τη θεοποίηση και εκπόρνευση της εξουσίας: πολιτικής, οικονομικής, ιδεολογικής. Κάτι που ξεκινάει ως διασκεδαστική έως και γοητευτική βραδιά καταλήγει σε έναν επαναλαμβανόμενο εφιάλτη, ο οποίος απαλύνεται μονάχα εν μέρει από τις γερές δόσεις μαύρου χιούμορ. Η ζωή του ανθρώπου είναι μία σκέτη τραγωδία, παρότι κωμική σε όλη την εξέλιξή της.

 

Οι ρόλοι και οι ηθοποιοί

 

Οι ήρωες όλοι έχουν μια καταπιεσμένη σεξουαλικότητα. Όλοι έχουν επιθυμίες, ο ένας ποθεί τον άλλον, χωρίς να το γνωρίζουν. Ένας αδερφός ομοφυλόφιλος έχει δεσμό εξάρτησης και αιμομικτική σχέση με την αδελφή του, μια γυναίκα απατάει τον άντρα της μέσα στο ίδιο της το σπίτι, μια άλλη δεν θέλει να έχει καμιά επαφή με το σεξ. Ένα ζευγάρι που μόλις γνωρίζεται και ερωτεύεται, δεν αντέχει και αυτοκτονεί.

 

*

Ο -όπως πάντα- αρχοντικός Κωνσταντίνος Τζούμας υποδύεται τον αριστοκράτη οικοδεσπότη, η διαχρονική Θέμις Μπαζάκα τη μοιχό οικοδέσποινα, ο μυθικός Άγγελος Παπαδημητρίου το μαέστρο, η πολυτάλαντη Nalyssa Green τη σύζυγό του, η πολυδιάστατη Παρθενόπη Μπουζούρη σαγηνεύει ως θεϊκή βόρεια ξανθιά Βαλκυρία, ο ρεαλιστικότατος Γιώργος Κοψιδάς ερμηνεύει τον μπάτλερ. Το ερωτευμένο ζευγάρι ενσαρκώνουν η ανάλαφρη και γοητευτική Κωνσταντίνα Αγγελοπούλου και ο εκπληκτικός Άρης Παπαδημητρίου, ο εξπρεσιονιστικότατος Αλέκος Συσσοβίτης κάνει έναν συνταγματάρχη, ο απολαυστικότατος Χάρης Φραγκούλης έναν οξύθυμο αριστοκράτη, η με ευλυγισία ελαφιού Γεωργιάννα Νταλάρα και ο γνήσια δραματικός Ανδρέας Κοντόπουλος παίζουν τα αδέλφια, η γεμάτη χάρη και ρυθμό Βάλια Παπαχρήστου μια μεγαλοαστήο Σταύρος Λίτινας υποδύεται με κύρος έναν γιατρό και ο Ανδρέας Κωνσταντίνου κρατά έναν ρόλο-έκπληξη, που προσφέρει αγαλλίαση στο θεατή. Ήρωες παράλογοι, νευρωτικοί, εμμονικοί.

 

*

Όλοι ανεξαιρέτως οι ηθοποιοί σήκωσαν με τόλμη τις δυσκολίες των ρόλων τους, υποστήριξαν την παράσταση με τρόπο που γεννά το σεβασμό και το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακότατο. Με τα άρτια χαρίσματά τους ισορρόπησαν το δραματικό με το ιλαρό στοιχείο. Είναι βέβαιο ότι και τους νεότερους και τους παλαιότερους από αυτούς θα τους δούμε να αναλαμβάνουν ή να αναλαμβάνουν ξανά επιτυχώς σημαντικότατους ρόλους αρχαίας τραγωδίας στο μέλλον.

 

 

Το θηρίο της Ιστορίας

 

Η γοητεία της ποικιλίας των σκηνών συναρπάζει στον «Άγγελο εξολοθρευτή». Η δημιουργική φαντασία και η καλλιτεχνική ευφυΐα της Άντζελας Μπρούσκου μας έδωσε οραματικές σκηνές ανείπωτης ομορφιάς.
Οι ανηλεείς χτύποι του εκκρεμούς, ο αμνός του Θεού, το θηρίο της Ιστορίας, η πανταχού παρούσα κάμερα της σκηνοθέτιδας με το μαύρο κοστούμι να επισημαίνει τη δραματικότητα, οι μπροκάρ ταπετσαρίες, τα αγγίγματα του Νταλί, τα παιχνιδίσματα από τα πολλαπλά κάτοπτρα, η πορφυρή βελούδινη κουρτίνα να πάλλεται, τα ανατολίτικα μεταξωτά χαλιά, οι πορσελάνες και οι λάμψεις των ασημένιων μαχαιροπίρουνων πρόσφεραν στα μάτια του θεατή μια κινηματογραφική παρακμιακή χλιδή. Κι όλα αυτά με τον τεράστιο χρυσό σταυρό να δεσπόζει πάνω στον βωμό στο βάθος της σκηνής.

 

Οι συντελεστές

 

Υπέροχη η σύλληψη του σκηνικού και γενικώς η εικαστική επιμέλεια από τη Μαρία Παπαδημητρίου και των κοστουμιών από τη σκηνοθέτιδα Άντζελα Μπρούσκου. Και οι δύο καλλιτέχνες συνομιλούσαν σκηνικά με όλες τις απαιτήσεις της σκηνοθετικής ιδέας.
Η πολυπρόσωπη παράσταση δόθηκε με βάση τη ρεαλιστική μετάφραση του Θέμελη Γλυνάτση.
Η μουσική της Nalyssa Green, ένα αριστούργημα ύφους, συνετέλεσε στη δημιουργία ατμόσφαιρας.
Θεαματικοί και με τη σφραγίδα της πείρας οι εξαίσιοι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου.

Έξοχη με μια οργισμένη ωμότητα που κοχλάζει η επιμέλεια της κίνησης από τη Βάλια Παπαχρήστου.
Βοηθός της σκηνοθέτιδας, ένας κέρβερος που ακούει στο όνομα Στέβη Κουτσοθανάση και δημιουργός του video o ικανότατος κινηματογραφιστής και γνωστός μας ως συνομιλητής των αστέρων του σινεμά, Αλέξανδρος-Ρωμανός Λιζάρδος.

Για την Άντζελα Μπρούσκου δεν δύναμαι να πω κάτι περισσότερο, μόνο πως δίδαξε με απίστευτη δυναμική και φοβερό νεύρο αυτό τον καλλιτεχνικό κολοσσό, που έκρυβε μέσα του τη ζωντάνια της και τις επαναστατικές ιδέες της.

Δείτε το βίντεο:

 

 

***

 

Ταυτότητα παράστασης

Άντζελα Μπρούσκου

Άγγελος εξολοθρευτής

Διασκευή πάνω στο ομώνυμο κινηματογραφικό έργο του Λουίς Μπουνιουέλ

Πειραιώς 260 (Η)

15/07 έως 17/07/2018 στις 21:00 με παράταση την Τετάρτη 18 Ιουλίου.

Συντελεστές

Μετάφραση – Απόδοση: Θέμελης Γλυνάτσης

Διασκευή – Σκηνοθεσία – Κοστούμια: Άντζελα Μπρούσκου

Μουσική: Nalyssa Green

Επιμέλεια κίνησης: Βάλια Παπαχρήστου

Σκηνικά – Εικαστική επιμέλεια: Μαρία Παπαδημητρίου

Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου

Βοηθός σκηνοθέτη: Στέβη Κουτσοθανάση

Video: Αλέξανδρος-Ρωμανός Λιζάρδος

Παίζουν: Κωνσταντίνα Αγγελοπούλου, Ανδρέας Κοντόπουλος, Γιώργος Κοψιδάς, Ανδρέας Κωνσταντίνου, Σταύρος Λίτινας, Θέμις Μπαζάκα, Παρθενόπη Μπουζούρη, Γεωργιάννα Νταλάρα, Άγγελος Παπαδημητρίου, Άρης Παπαδημητρίου, Βάλια Παπαχρήστου, Αλέκος Συσσοβίτης, Κωνσταντίνος Τζούμας, Χάρης Φραγκούλης, Nalyssa Green

  • Oι φωτογραφίες είναι της Άντζελας Μπρούσκου

 

***

 

Πληροφορίες

Εισιτήρια

Α Ζώνη: 20€

Β Ζώνη: 10€ – 15€

Προπώληση

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθευτούν εισιτήρια στα κεντρικά εκδοτήρια του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου (Πανεπιστημίου 39, εντός στοάς Πεσμαζόγλου)

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα-Παρασκευή 10:00-16:00, Σάββατο 10:00-15:00

Πωλήσεις εισιτηρίων: +30 210 3272000

Ομαδικές αγορές: +30 210 3222720, Δευτέρα-Παρασκευή 09:00-17:00

Κρατήσεις για ΑμΕΑ: +30 211 7800056, Δευτέρα-Παρασκευή 09:00-17:00

 

***

 

Άλλα σημεία πώλησης

Ωδείο Ηρώδου Αττικού: Δευτέρα-Κυριακή 10:00-14:00 (και 18:00-21:00 μόνο για την παράσταση της ημέρας)

Πειραιώς 260: ημέρες παραστάσεων 19:00-21:00 (από 20:00 μόνο για την παράσταση της ημέρας, έως 23:15 τις ημέρες διπλών παραστάσεων)

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου: Δευτέρα Πέμπτη 18:00-20:00 & Παρασκευή-Σάββατο 18:00-21:00

Οι θεατές μπορούν επίσης να προμηθευτούν εισιτήρια στο greekfestival.gr, στο viva.gr και στα φυσικά σημεία πώλησης της Viva:

Τεχνόπολις Δήμου Αθηναίων (Πειραιώς 100, Αθήνα)

Yoleni’s Πολυχώρος (Σόλωνος 9, Κολωνάκι)

Viva Kiosk Σύνταγμα (Πλατεία Συντάγματος 4)

Βιβλιοπωλεία Ευριπίδης (Λεωφόρος Κηφισίας 310, Κηφισιά – Ανδρέα Παπανδρέου 11, Χαλάνδρι)

Media Markt (11 καταστήματα εντός Αττικής)

Seven Spots (14 σημεία της πόλης)

Reload Stores (Ταϋγέτου 19, Άγιος Δημήτριος – Πλατεία Γεωργίου Α’ 3, Τρίπολη)

  • Με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους
eirini aivaliwtou«Άγγελος εξολοθρευτής» με τη ματιά – ξυράφι της Άντζελας Μπρούσκου
Περισσότερα

«Ερωφίλη project». Ένα όνειρο μέσα σε όνειρο με την Αμαλία Αρσένη από κάστρο σε καστροπολιτεία

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Το πεντάπρακτο αριστούργημα του Ρεθυμνιώτη ποιητή Γεωργίου Χορτάτση, την «Ερωφίλη», τη διασημότερη τραγωδία της κρητικής αναγέννησης, το χρονικό ενός αιματοβαμμένου έρωτα, σε μια σύγχρονη παράσταση με τίτλο «Ερωφίλη project», η οποία αναδείκνυε την ομορφιά του ποιητικού λόγου, είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε πρόσφατα στη Βίλα Ζωγράφου.

Στην περίφημη πέτρινη έπαυλη των αρχών του 1900, που βρίσκεται μέσα στο κτήμα Ζωγράφου, μια δεντρόφυτη έκταση περίπου 20 στρεμμάτων, βιώσαμε μια βραδιά μαγνητική και μυστηριακή με ζωντανή μουσική πανδουρίδας, ηλεκτρικής και κλασικής κιθάρας, μαντολίνου, κλαρίνου, κρουστών και υψηλού επιπέδου υποκριτικές ερμηνείες.

Εμπνευστές αυτής της μοναδικής θεατρικής εργασίας ο Θεόδωρος Οικονομίδης και η Αμαλία Αρσένη.

Η Ερωφίλη είναι από τις πιο γνωστές τραγωδίες της κρητικής λογοτεχνίας. Το πιθανότερο είναι να γράφτηκε περίπου το 1595 (αφού αναφέρεται στην επιδημία πανούκλας που έπληξε την Κρήτη ανάμεσα στο 1592 και το 1595) και εκδόθηκε πρώτη φορά το 1637 στη Βενετία. Το έργο αφιερώνεται στον Ιωάννη Μούρμουρη, δικηγόρο απ’ τα Χανιά. Είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο ομοιοκατάληκτο στίχο, με εξαίρεση τα χορικά, που είναι γραμμένα σε ενδεκασύλλαβους σε τερτσίνες (τρίστιχες στροφές).

 

Φυσικό σκηνικό

Μια από τις ιδιαιτερότητες της παράστασης «Ερωφίλη project» είναι ότι η συγκλονιστική ιστορία αναπαριστάται στο φυσικό της περιβάλλον. Ως παραστατικοί χώροι, έχουν επιλεγεί μεσαιωνικά κάστρα, καστρόσπιτα και καστροπολιτείες σε όλη τη μεσογειακή λεκάνη, τα οποία αποτελούν το φυσικό σκηνικό της. Σ’ αυτούς τους αήττητους κι απόρθητους από το χρόνο τόπους θα μπορέσει να απολαύσει την ονειρική αυτή παράσταση, φέτος το καλοκαίρι, το κοινό.

Η υπόθεση

Η υπόθεση διαδραματίζεται στην Αίγυπτο. Ο βασιλιάς της χώρας, Φιλόγονος, έχει σκοτώσει τον αδερφό του, νόμιμο βασιλιά, και έχει ανέβει στο θρόνο μαζί με τη γυναίκα του αδερφού του. Ο βασιλιάς έχει μια κόρη, την Ερωφίλη, που ερωτεύεται έναν νέο o οποίος ζει στη βασιλική αυλή, τον Πανάρετο. Ο Πανάρετος είναι γιος του βασιλιά της Τσέρτσας (ίσως να εννοείται η Γεωργία) που έχει κυριευθεί από εχθρούς. Έχει καταφύγει στην Αίγυπτο κρατώντας κρυφή την ταυτότητά του γιατί κινδυνεύει η ζωή του, αφού είναι νόμιμος διάδοχος του θρόνου. Οι δύο νέοι έχουν μεγαλώσει μαζί και η φιλία τους εξελίσσεται σε έρωτα που σφραγίζεται με έναν μυστικό γάμο τον οποίο γνωρίζουν μόνον οι δυο τους.

Θεατές – μύστες

Η εμπειρία της παράστασης είναι ξεχωριστή γιατί κυριολεκτικά μεταφέρει τον θεατή σε έναν άλλο χωροχρόνο και τον μετατρέπει σε επισκέπτη στο παλάτι του βασιλιά Φιλόγονου, όπου εξελίσσεται η ερωτική τραγωδία, αυτή της Ερωφίλης και του Πανάρετου.

Μ’ αυτόν τον τρόπο, οι θεατές μέσα στους επιβλητικούς χώρους των κάστρων και των φρουρίων, που είναι διάσπαρτα σε όλη τη χώρα, δεν είναι πια απλοί επισκέπτες αλλά και μύστες σε μια θεατρική τελετουργία και μάρτυρες ενός τραγικού περιστατικού.

Το έργο

Η Ερωφίλη βασίζεται στο ιταλικό έργο Orbecche (παραστάθηκε το 1541 και τυπώθηκε το 1543) του Giovani Batista Giraldi (1504-1573), χωρίς όμως να αποτελεί στεγνή απομίμηση. Ο Χορτάτσης έχει επιφέρει κάποιες αλλαγές στην πλοκή: στο πρότυπο, ο βασιλιάς σκότωσε τη γυναίκα του όταν ανακάλυψε ότι εκείνη είχε αιμομικτική σχέση με τον γιο της ενώ η ηρωίδα, Orbecche, από τον κρυφό της γάμο είχε αποκτήσει δύο παιδιά, την ύπαρξη των οποίων διατηρούσε κρυφή. Ο πατέρας της, όταν του αποκάλυψαν τον μυστικό γάμο, σκότωσε τον άντρα και τα παιδιά της και της πρόσφερε τα μέλη τους ως δήθεν δώρο. Τότε η Orbecche τον σκότωσε και αυτοκτόνησε. Το στοιχείο της βιαιότητας και της φρίκης που κυριαρχεί στο πρότυπο έχει περιοριστεί και υπάρχουν και μικρές διαφορές στον τρόπο ανάπτυξης των επεισοδίων. Ένα άλλο δραματικό κείμενο με το οποίο η Ερωφίλη παρουσιάζει πολλές αντιστοιχίες, είναι η τραγωδία Filostrato e Panfila του Ιταλού Antonio Cammelli il Pistoia (1436-1502), που είναι πιθανό να υπήρξε και το πρότυπο της Orbecche. Στενή συγγένεια παρουσιάζεται σε κάποια σημεία και με την τραγωδία Il Re Torrismondo του Τορκουάτο Τάσσο. Κάποιοι λένε ότι εργάσθηκε σε αυτό και ένας ακόμα Κρητικός, ο Κατσάροπος.

Τα συναισθήματα

Βασικό στοιχείο του έργου είναι η δύναμη της αγάπης, της πίστης και της αμοιβαίας αφοσίωσης. Διαρθρώνεται με βάση αντιθετικούς άξονες, όπως χαρά και θλίψη, ευτυχία και δυστυχία, έρωτας και θάνατος, ομορφιά και φρίκη.

Ο έρωτας στην «Ερωφίλη» είναι εξιδανικευμένος. Είναι ένα συναίσθημα με ακατάλυτη δύναμη που πολεμά να υπερνικήσει όλες τις δυσκολίες που παρουσιάζονται και τον απειλούν.

Οι ήρωες βιώνουν τη σύγκρουση ερωτικού και δραματικού συναισθήματος. Μέσα από τα λόγια αγάπης και αιώνιας αφοσίωσης αποκαλύπτεται η ψυχική τους ένταση που συνεχώς κλιμακώνεται μέχρι τη στιγμή της κορύφωσης με τον όρκο της Ερωφίλης.

Τα χαρίσματα και οι αρετές τους τούς καθιστούν ιδανικούς και γι’ αυτό άξιους για το δώρο του έρωτα. Ο έρωτάς τους παρουσιάζεται όχι μόνο ως κατάφαση της ζωής και επιβεβαίωση της φύσης αλλά και ως πραγμάτωση της αρετής και της πλατωνικής ιδέας του ωραίου.

Η ερωτική σκηνή, που διαδραματίζεται στο προαύλιο του παλατιού, όπου η Ερωφίλη συναντά κρυφά τον αγαπημένο της, είναι φλογερή και συγκινητική.

Η ψυχική ένταση των δύο νέων κλιμακώνεται σταδιακά και μέσα από τα λόγια τους διακρίνουμε μια διαρκή ταλάντευση ανάμεσα στη χαρά που νιώθουν για την αγάπη τους και στη μελαγχολία για την απειλή.

Η προσωπικότητα της ηρωίδας

Η εικόνα της Ερωφίλης με την εμφάνιση της Αμαλίας Αρσένη προβάλλει αρχοντική, φέρνοντας μαζί της μιαν άλλη εποχή. Τα στοιχεία της προσωπικότητάς της παρουσιάζονται ανάγλυφα και διαχρονικά. Ευφυής, με λόγο καθαρό, χωρίς μισόλογα και υπεκφυγές, γεμάτη αυτοθυσία, τρυφερή και συνάμα αποφασιστική. Έτοιμη να αντισταθεί και να πολεμήσει για το δικαίωμα να ορίζει την καρδιά της και τη ζωή της. Παρά την ψυχική της ένταση στέκεται δυνατή δίπλα στον Πανάρετο και προσπαθεί να απαλύνει την αγωνία του. Μέχρι το τέλος που επικαλείται τον Έρωτα και παρακαλεί τα στοιχεία της φύσης παραμένει πιστή και αφοσιωμένη σύντροφος. Ο Πανάρετος, αν και γνωρίζει την αγάπη και τη αφοσίωση της Ερωφίλης, δεν μπορεί να διώξει τους φόβους του. Ταλαντεύεται ανάμεσα στην αγάπη του για την Ερωφίλη και στο φόβο μην τη χάσει.

Η παρουσία του Έρωτα σφραγίζει τον όρκο της Ερωφίλης, ενώ δηλώνει ταυτόχρονα την ήττα του Θανάτου. Οι δύο νέοι αψηφούν το θάνατο και με όπλο τους την αιώνια ένωση αντιστέκονται σε κάθε μορφή υποταγής.

Το κοινό παρακολουθεί μια εξαίσια ερωτική σκηνή που τον μαγεύει. Οι ψυχικοί κραδασμοί των δύο νέων και η αγνότητα της αγάπης τους, το πάθος της Ερωφίλης και ο φόβος της απώλειας που νιώθει ο Πανάρετος επιδρούν στο συναισθηματικό κόσμο του θεατή, ο οποίος γίνεται συμμέτοχος της θλίψης και της χαράς των δύο ερωτευμένων.

Η παράσταση

Η παράσταση καταφέρνει να μας παρασύρει σε έναν κόσμο μακρινό, αλλά οικείο. Κάπου στο βάθος της συνείδησής μας υπάρχουν εικόνες και συναισθήματα που η καθημερινότητα της σύγχρονης ζωής δεν μπόρεσε να καταστρέψει. Έτσι, μόλις μας δοθεί το κατάλληλο ερέθισμα, η ψυχή μας είναι έτοιμη να δεχθεί έντονα συναισθήματα και να βιώσει τη χαρά, την αγωνία και τη θλίψη όπως η Ερωφίλη και ο Πανάρετος.

Ο έρωτας-θάνατος, η έκφραση ψυχών αγνών και ενός πάθους ασίγαστου, γίνεται έτσι η πανηγυρική έξοδος από τα όρια της πραγματικότητας.

Ο θίασος προσέγγισε με σεβασμό, με φαντασία και με όραμα το έργο του Χορτάτση. Η δημιουργικότητα και η ταπεινότητα ήταν η προτεραιότητά του. Αντιμετώπισε το κείμενο ως ένα αρχαιολογικό εύρημα, το οποίο με λεπτότητα και τεχνογνωσία ξαναέφερε επί σκηνής, φρέσκο και ζωντανό.

Ο θεατής έχει την αίσθηση ότι το κείμενο που ακούγεται είναι ο καθημερινός λόγος των προσώπων του έργου. Ένα δύσκολο και ευγενές επίτευγμα της ομάδας το οποίο σαφώς προέκυψε μέσα από μακρόχρονη έρευνα και εμπειρία.

Επίσης σημαντικό στοιχείο να αναφερθεί είναι η μουσική της παράστασης. Ολόκληρο το έργο αντιμετωπίστηκε σαν ένα οπερετικό λιμπρέτο αναδεικνύοντας έτσι την άμεση σχέση του με την αρχαιοελληνική τραγωδία, την οποία γνωρίζουμε ότι ακολουθούσε ζωντανή μουσική σε όλη της τη διάρκεια.

Η παράσταση είχε ενότητα, ευρυθμία και ομοιογένεια, έτσι οι μονόλογοι και το έμμετρο κείμενο δεν κούρασαν το κοινό.

«Τέχνη είναι ο μαγικός καθρέφτης που αντανακλά τα αόρατα όνειρά σου σε ορατές εικόνες», γράφει ο Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω. Και η παράσταση «Ερωφίλη project» σε διδασκαλία – σκηνοθεσία, μουσική και σκηνικό του εμπνευσμένου Θεόδωρου Οικονομίδη ήταν ένα όνειρο μέσα σε όνειρο. Ρομαντική, διονυσιακή, πυρετική, ανήσυχη.

Συντελεστές και ερμηνείες

Αξίζει να σημειώσουμε ότι το ταξίδι της έρευνας και της αναζήτησης στον κόσμο της ελληνικής παράδοσης για τον Θεόδωρο Οικονομίδη άρχισε το 2000 στο ΚΘΒΕ με την παράσταση του «Νεκρού Αδερφού» και συνεχίζεται με αμείωτο ενδιαφέρον μέχρι και σήμερα: 2003 «Golforeloaded», 2006 «Ναυτικές Κωμωδίες», 2007 «Απόκοπος», 2011 «Καταλόγια – Παραλογές», 2014 «Τα Λόγια της Πλώρης», 2016 «Αντιγόνη».

Δεκαπέντε χρόνια έρευνας και αδιάκοπης εργασίας πάνω στο θέμα που κατέληξαν φέτος στο ανέβασμα της Ερωφίλης, του αριστουργήματος του Γεωργίου Χορτάτση.

Το σημαντικότερο κομμάτι της εργασίας της ομάδας «Ρίζες» – Roots Arts Org είναι αυτό της δημιουργίας μιας μεθόδου θεατρικής αναπαράστασης τέτοιου είδους κειμένων. Μια εξαιρετική δουλειά για τον κόσμο του θεάτρου στη σύγχρονη Ελλάδα, η οποία δίνει τη δυνατότητα συνέχισης και εξέλιξης αυτής της αναγκαίας για τους καλλιτέχνες και για το κοινό συνθήκης, της σωστής επαφής δηλαδή με την παράδοση και τις ρίζες.

Αξίζει επίσης να επισημανθεί η ιδιαίτερη αισθητική του έργου: Ζωντανή μουσική από έγχορδα και κρουστά, που γεμίζει με μελωδίες την αίθουσα του θρόνου, σε έναν ατμοσφαιρικό φωτισμό από κεριά και πυρσούς.

Πρωτότυπα, μεγαλοπρεπώς απέριττα, αναγεννησιακά, με δραματική αίσθηση τα κοστούμια της εξαίρετης ενδυματολόγου Βασιλικής Σύρμα.

Η φρέσκια ερμηνευτική πρόταση ολοκλήρωσε την εικόνα της σύγχρονης τραγωδίας. Όλοι οι ηθοποιοί ανεξαιρέτως είχαν ζωντάνια και χρώμα στην υποκριτική τους. Οι ερμηνείες μάλιστα αποτελούσαν μια εμπεριστατωμένη σπουδή πάνω στο μέτρο και τον ρυθμό της τραγουδιστικής ομιλίας. Συνδυάζονταν δε με σύγχρονες υποκριτικές μεθόδους (Meisner, Actor Studio, P. Brook, A. Miuskin).

Η Ερωφίλη βρήκε την ιδανική της ερμηνεύτρια στο πρόσωπο της Αμαλίας Αρσένη. Πηγαία, άδολη, σπαρακτική, τρυφερή, με εκπληκτική ειλικρίνεια και βαθύ λυρισμό, συγκλόνισε με την τέχνη της και απέσπασε τα αυθόρμητα «μπράβο» του κοινού.

Άξιος και ευσυνείδητος ο Θεόδωρος Οικονομίδης, ο οποίος -στην παράσταση που παρακολούθησα- επωμίστηκε δυναμικά τρεις ρόλους (Χάρος / Μαντατοφόρος / Πανάρετος). Του αξίζουν θερμά συγχαρητήρια.

Ο εντυπωσιακός Κωνσταντίνος Τσιομίδης στο ρόλο του τυραννικού Φιλόγονου υπήρξε πειστικά σκληρός, υπολογιστής, άκαρδος, άστοργος και απάνθρωπος. Μια αξιοσημείωτη ερμηνεία.

Μια ακόμα θαυμάσια ηθοποιός, η Δανάη Λουκάκη (Νένα / Ασκιά) συμπλήρωνε τη διανομή. Μας έδωσε μια συμπαθή, εγκάρδια, στοργική, συνετή και ανθρώπινη φιγούρα που μας συγκίνησε. Εξαιρετικά ταλαντούχα, ελπίζουμε να την ξαναδούμε και σε άλλες παραστάσεις.

Στη μεγάλη νίκη αυτής της παράστασης συνέβαλαν και οι ωραίοι φωτισμοί της Σεμίνας Παπαλεξαντροπούλου, η στήριξη της βοηθού Μάρας Μοτάκη καθώς και το γκρουπ των ικανότατων μουσικών: Ηλεκτρική κιθάρα – μαντολίνο: Αρετή Κοκκίνου, πνευστά: Δημήτρης Πρόκος, κλασική κιθάρα, πανδουρίδα: Θ. Οικονομίδης (ο σκηνοθέτης και ηθοποιός).

  • Η «Ερωφίλη project» θα περιοδεύσει το καλοκαίρι του 2018 σε μεσαιωνικά κάστρα και φρούρια, σε Κρήτη, Κεφαλονιά, Κέρκυρα, Ιωάννινα, Θεσσαλονίκη, Μάνη, Πάτρα και αλλού.

Ταυτότητα παράστασης

Διδασκαλία-σκηνοθεσία, μουσική, σκηνικό:

Θεόδωρος Οικονομίδης

Βοηθός σκηνοθέτη: Μάρα Μοτάκη

Ερμηνεύουν

Ερωφίλη: Αμαλία Αρσένη

Φιλόγονος: Κωνσταντίνος Τσιομίδης

Νένα / Ασκιά: Δανάη Λουκάκη

Πανάρετος: Χρήστος Καπένης

Χάρος / Μαντατοφόρος: Θ. Οικονομίδης

Μουσικοί:

Ηλεκτρική κιθάρα – μαντολίνο: Αρετή Κοκκίνου

Πνευστά: Δημήτρης Πρόκος

Κλασική κιθάρα, πανδουρίδα: Θ. Οικονομίδης

Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα

Φωτισμοί: Σεμίνα Παπαλεξαντροπούλου

Eπεξεργασία κειμένου: Θ. Οικονομίδης

Προβολή-Επικοινωνία: Brainco S.A

(Υπεύθυνη project Σταυρούλα Κεντιέ)

Παραγωγή: «Ρίζες» – Roots Arts Org.

Η διάρκεια της παράστασης «Ερωφίλη project» είναι 90’ χωρίς διάλειμμα.

Η περίοδος παραστάσεων περιοδείας είναι οι μήνες Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος και Σεπτέμβρης του 2018, με παραστάσεις στην Κρήτη, τα νησιά του Αιγαίου, του Ιονίου, καθώς και στην υπόλοιπη Ελλάδα.

*

Πρώτη παράσταση:

Πέμπτη 5 Ιουλίου 2018, στη Βίλα Ζωγράφου, στον ομώνυμο δήμο της Αθήνας.

*

Δεύτερος μεγάλος σταθμός στο ταξίδι της Ερωφίλης είναι – πολύ φυσικό – η Κρήτη:

Πέμπτη 19 Ιουλίου 2018: Ρέθυμνο στο φρούριο Φορτέτζα

Παρασκευή 20 Ιουλίου 2018: Χανιά Θέατρο Ανατολικής Τάφρου

Κυριακή 22 Ιουλίου 2018: Φραγκοκάστελο Σφακιά

Τρίτη 24 Ιουλίου 2018: Ηράκλειο Πύλη Βηθλεεμ Ηράκλειο

Πέμπτη 26 Ιουλίου 2018: Κάστρο Καζάρμα Λασίθι

***

Σύντομα θα ανακοινωθεί ολόκληρο το πρόγραμμα παραστάσεων «Ερωφίλη Project»

***

Ο Γεώργιος Χορτάτσης γεννήθηκε στο Ρέθυμνο στα μέσα του 16ου αιώνα και πέθανε μετά το 1605. Είναι σύγχρονος του Σαίξπηρ και του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου. Τα στοιχεία που έχουμε για τη ζωή του είναι πολύ λίγα. Καταγόταν από αρχοντική γενιά του Βυζαντίου και οι πρόγονοί του έφτασαν στην Κρήτη από τη Μικρά Ασία. Η οικογένειά του ανήκε στην τάξη των ευγενών ή των μεγαλοαστών. Οι Χορτάτσηδες αναφέρονται από έναν Ιταλό περιηγητή του 15ου αιώνα ως η πρώτη οικογένεια που εγκαταστάθηκε στην Κρήτη την εποχή του Νικηφόρου Φωκά. Επίσης, στα 1644, σε απογραφή που έγινε στο νησί, οι Χορτάτσηδες φαίνεται να ανήκουν στους Κρητικούς ευγενείς. Εξάλλου και ο εκδότης της Ερωφίλης, ο Κρητικός Αμβρόσιος Γραδενίγος, χαρακτήρισε το έργο ως «ποίημα του λογιωτάτου και ευγενεστάτου κυρίου Γεωργίου Χορτάτση του Κρητικού».

Γεγονός πάντως είναι ότι η καλή οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του τού επέτρεψε να αποκτήσει σημαντική για την εποχή μόρφωση. Το περιβάλλον του Χορτάτση αποτελείται από μορφωμένους αστούς και ευγενείς. Οι περισσότεροι γνωρίζουν άριστα την ιταλική γλώσσα και έχουν φοιτήσει σε πανεπιστήμια της Ιταλίας, ενώ αρκετοί γνωρίζουν λατινικά και αρχαία ελληνικά. Η παραμονή τους στα πνευματικά κέντρα της εποχής πλούτισε τις γνώσεις τους και άνοιξε τους ορίζοντές τους. Επιστρέφοντας στην πατρίδα τάχθηκαν με ενθουσιασμό υπέρ της πνευματικής της αναγέννησης. Ο Χορτάτσης έζησε αρκετό καιρό στο Χάνδακα (σημερινό Ηράκλειο). Στο έργο του ο Κατσούρμπος συναντάμε περιγραφές εκκλησιών, λαϊκών συνοικιών και άλλων παρόμοιων στοιχείων που αποδεικνύουν την παραμονή του εκεί. Τέλος, σύμφωνα με τους μελετητές, η δεκαετία του 1590 τον βρίσκει να κυριαρχεί στη θεατρική ζωή του νησιού ως προικισμένος θεατρικός συγγραφέας.

Από το έργο του αποδεικνύεται ότι βρίσκεται πιο κοντά στη δυτική παιδεία από ό,τι στην αρχαία ελληνική. Τα έργα του φανερώνουν ότι είχε πολύ καλή γνώση της ποιητικής τέχνης και ότι είχε μελετήσει τα έργα μεγάλων ποιητών της εποχής, όπως του G.B. Giraldi, του L. Groto, του Τ. Tasso, του G.B. Guarini. Επίσης πρέπει να είχε παρακολουθήσει και θεατρικές παραστάσεις. Στο έργο του υπάρχουν στοιχεία που μαρτυρούν την επίδραση που δέχτηκε από μεγάλους δημιουργούς της Δύσης. Κατάφερε όμως να αξιοποιήσει με τον καλύτερο τρόπο τις κατακτήσεις των Ιταλών και να παρουσιάσει ένα έργο άρτιο σε τεχνική και προσαρμοσμένο στα δεδομένα του τόπου του.

Το έργο του περιλαμβάνει όλα τα είδη του αναγεννησιακού θεάτρου: κωμωδία Κατσούρμπος, τραγωδία Ερωφίλη, ποιμενικό δράμα Πανώρια, τα οποία συνέγραψε στα τέλη περίπου του 16ου αιώνα, την εποχή δηλαδή που η Κρήτη βρισκόταν στην καλλιτεχνική και πνευματική της ακμή. Ο Χορτάτσης χαρακτηρίστηκε αναγεννησιακός ποιητής. Στο έργο του αποτυπώνονται οι κλασικές του γνώσεις και η ρητορική του ικανότητα. Τα ρητορικά σχήματα ποικίλλουν και ο δεκαπεντασύλλαβος στίχος αποδίδεται με ξεχωριστή δεξιοτεχνία, κρατώντας αποστάσεις από τον δεκαπεντασύλλαβο του δημοτικού τραγουδιού. Η γλώσσα του είναι δημοτική, ιδιωματική. Το κρητικό ιδίωμα, καθαρό και απαλλαγμένο από ξένες γλωσσικές επιδράσεις, σε συνδυασμό με το έντεχνο και επιμελημένο ύφος, καθηλώνει τον αναγνώστη ή ακροατή. Η χρήση της συνίζησης και του διασκελισμού βοηθάει την έκφραση στοχαστικών νοημάτων.

Ο Χορτάτσης ήταν γνωστός στην εποχή του και καταξιωμένος ποιητής στη συνείδηση των συμπολιτών του. Σε όλη τη διάρκεια του 18ου αιώνα η Ερωφίλη βρίσκεται παρούσα στα έργα των ποιητών και η διακειμενική παρουσία της αποδεικνύει την απήχηση που είχε. Το δράμα γνώρισε πολλές εκδόσεις και δόθηκαν πολλές παραστάσεις στην Κρήτη. Μετά την τουρκική κατάκτηση διαδόθηκε στα Επτάνησα και από εκεί στην Άρτα, στην Αμφιλοχία κ.α. Αποσπάσματα του έργου σταδιακά πέρασαν στην προφορική παράδοση αξιοποιήθηκαν από το δημοτικό τραγούδι.

Η Ερωφίλη επέδρασε και στο έργο άλλων Κρητικών ποιητών: Κορνάρος, Τρωίλος, Φόσκολος, καθώς και στο έργο των Επτανησίων. Τέλος, το 1903 ο Παλαμάς, στον πρόλογο της Τρισεύγενης, μνημονεύει τον Χορτάτση ως πατέρα της νεοελληνικής δραματουργίας. (Η βιογραφία προέρχεται από το www.e-alexandria.gr).

eirini aivaliwtou«Ερωφίλη project». Ένα όνειρο μέσα σε όνειρο με την Αμαλία Αρσένη από κάστρο σε καστροπολιτεία
Περισσότερα

Τελετουργικές χοές στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου από την ομάδα VASISTAS

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

«Φωνάζω σε κουφούς; / Ουρλιάζω μάταια σε κοιμισμένους;». Το κορυφαίο θρηνητικό τραγούδι της αρχαίας ελληνικής γραμματείας από τις «Χοηφόρες» του Αισχύλου αντήχησε για άλλη μια φορά σε υπαίθριο χώρο. Αυτή τη φορά από μια ομάδα, που εμφανίστηκε σαν θίασος στο σεληνόφως την ώρα που σταμάτησε ο άνεμος, στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, την Παρασκευή 6 και το Σάββατο 7 Ιουλίου 2018. Επρόκειτο για την ομάδα VASISTAS που, σε σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη, παρουσίασε μια τραγωδία συνυφασμένη με την τελετουργία. Μια παράσταση που, ενώ διαφοροποιείται από άλλες παραστάσεις τραγωδίας, διατηρεί δυνατή την έννοια της τραγικότητας, της πτώσης, του ηρωικού μεγαλείου που προέρχεται από μια άλλη θέαση του κόσμου.

Η ομάδα

Η ομάδα VASISTAS διερευνά και αναζητά μια σκηνική φόρμα χωρίς ταυτότητα. Με βάση την Αθήνα, ενεργοποιείται ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γαλλία. Επιδιώκει τη συνεχή έρευνα και τον πειραματισμό ως προς τη σκηνική πράξη σε έναν άμεσο διάλογο με το παρόν. Όπως και σε άλλες παραστάσεις της, που με την ευρηματική απλότητά τους μάς έχουν εντυπωσιάσει, έτσι και στις «Χοηφόρες» πρότεινε μια δραματουργία που δεν καθορίζεται από μια λογική κειμένου ή γραμμικής ιστορίας. Χρησιμοποιώντας δε ελάχιστα τεχνικά ή σκηνικά μέσα, η ομάδα ενορχήστρωσε «κινούμενες εικόνες» και δημιούργησε το ρυθμό της εκάστοτε ιστορίας σαν μια μουσική χορογραφία σε παρόντα χρόνο.
Η καινοτόμα ομάδα με τη δυναμική ενέργεια, επεξεργάζεται με νέους όρους την έννοια του χορού της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, όπως και της χορικότητας. Το θέμα της «κοινότητας» και οι σχέσεις μεταξύ δημόσιου και προσωπικού χώρου, συλλογικής και ατομικής μνήμης και αστικής και προσωπικής συνείδησης διατρέχουν τις παραστάσεις της, οι οποίες μπορούν να περιγραφούν και ως χορογραφημένες «ζώσες σκηνικές εικόνες» ή εύπλαστες κινούμενες εγκαταστάσεις με ηθοποιούς.

Με επικέντρωση στο χορό

Ένα προμελετημένο έγκλημα στήθηκε στην ορχήστρα της Μικρής Επιδαύρου, που ήταν καλυμμένη με το χώμα της και σχεδόν απόλυτα άδεια. Μόνο τα φωτισμένα παράθυρα του παλατιού των Ατρειδών διακρίναμε στο βάθος. Συνένοχοι στο έγκλημα -ποιοι άλλοι;- οι θεατές. Μια εκδοχή της αρχαίας κιθάρας, μια τοξωτή λύρα με δοξάρι και ξύλινα κρουστά, μουσικά όργανα κατασκευασμένα από τον Αντώνη Χατζηπέρογλου, χρησιμοποιούνταν από τους ηθοποιούς για να κρατάνε τον ρυθμό.
Ο ρόλος του χορού είναι κεντρικός στην τραγωδία. Το αρχαίο ελληνικό θέατρο μπορεί να μην είναι μουσικό δράμα αλλά η σημασία της μουσικής καθώς και της όρχησης σε αυτό παρέμεινε κυρίαρχη σε ολόκληρο τον 5ο αιώνα. Έμμεση ένδειξη της σημασίας του χορού αποτελεί και το γεγονός ότι ο τεχνικός όρος για την παραχώρηση άδειας συμμετοχής στους αγώνες σε ένα δραματικό ποιητή ήταν χορὸν διδόναι, ενώ ο εύπορος πολίτης που αναλάμβανε τη λειτουργίαν της χρηματοδότησης μιας παράστασης ονομαζόταν χορηγός, δηλαδή «αυτός που οδηγούσε τον χορό» στην ορχήστρα. Ευφυώς επικεντρώνοντας στον Χορό –την παντοδύναμη αυτή φωνή, που βρίσκεται διαρκώς παρούσα επί σκηνής, κινεί τα νήματα και οπλίζει το χέρι για τον φόνο–, οι VASISTAS προσέγγισαν το έργο ως μια βαθιά σύγκρουση των ενστίκτων του ανθρώπου με την κοινωνική του υπόσταση.

Η παράσταση ποιητική, εικαστικά γοητευτική αναφέρθηκε στη σύγκρουση ενστίκτου και ορθολογισμού. Οι «Χοηφόρες» είναι μια τραγωδία γεμάτη δύσκολα ερωτήματα, αναπάντητα ηθικά διλήμματα και συναρπαστικές εικόνες. Η σκηνοθεσία την αντίκρισε σαν νόμισμα με δύο όψεις, τον δυτικό πολιτισμό από τη μία και τη φυσική αγνότητα από την άλλη. Ο χορός είναι η συλλογική φωνή που παρατηρεί, κατευθύνει και τελικά εξουσιάζει τα πάντα. Είναι η κοινωνική επιταγή που κατά διαστήματα παίρνει τον πρώτο λόγο και ορίζει αυτόνομα τον ρου της ιστορίας.

Η τριλογία

Η τραγωδία «Χοηφόροι» ή «Χοηφόρες» (από το «φέρω χοές», δηλαδή τιμές στον νεκρό, στον τάφο του – λάδι, κρασί, μέλι, σπόροι βρασμένοι κ.λπ.) του Αισχύλου αποτελεί το δεύτερο μέρος της Ορέστειας, της μοναδικής σωζόμενης αρχαίας τριλογίας «Αγαμέμνονας», «Χοηφόροι», «Ευμενίδες». Αποτελείται από 1.076 στίχους.

Το έργο αφηγείται τον φόνο της Κλυταιμνήστρας και του Αιγίσθου από τον Ορέστη. Ο Ορέστης, συνοδευόμενος από τον πιστό του φίλο Πυλάδη, επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Άργος, για να θρηνήσει στον τάφο του πατέρα του. Όταν φθάνει, ο χορός των Χοηφόρων ακολουθούμενος από την αδελφή του Ηλέκτρα, κρύβεται και, αφού παρακολουθήσει τις σπονδές, αποκαλύπτει την ταυτότητά του. Αμέσως, θέτει σε εφαρμογή το σχέδιό του, έχοντας τη συμπαράσταση της αδελφής του και του χορού. Ζητά φιλοξενία στο ανάκτορο του πατέρα του, προσποιούμενος τον ξένο, και αναγγέλλει αρχικά τον δήθεν θάνατο του Ορέστη.
Τα δύο βασικά πρόσωπα του έργου, οι δύο θύτες, ο Ορέστης και η Ηλέκτρα, μοιάζει να είναι δύο όργανα που δεν έχουν σχεδόν διόλου το δικαίωμα επιλογής. Κουβαλούν στις πλάτες τους το βάρος του παρελθόντος, υποχρεωμένοι να το ακολουθήσουν. Οποιαδήποτε άλλη επιλογή φαίνεται αδύνατη. Το μέλλον τους είναι αναπόδραστα συνυφασμένο με την πράξη του φόνου.

Η Ηλέκτρα

Στις «Χοηφόρες» κυριαρχεί η φιγούρα της Ηλέκτρας η οποία πενθεί τον δολοφονημένο πατέρα της προσμένοντας εμμονικά ως μόνο φως σωτηρίας την επιστροφή του αδερφού της, Ορέστη, προκειμένου να σχεδιάσουν μαζί την εκδίκηση.
Η έναρξη του έργου είναι ζοφερή με την Ηλέκτρα να θρηνεί πάνω απ’ τον τάφο του πατέρα της και τις γυναίκες του χορού που τη συντροφεύουν, να πολλαπλασιάζουν τον θρήνο της ενώ προσφέρουν τις χοές τους.
Εκεί την αντικρίζει πρώτη φορά ο αδερφός της. Βλέποντάς την να θρηνεί, συνειδητοποιεί ότι θα την έχει σύμμαχο στο ιερό αυτό έργο και της αποκαλύπτει την ταυτότητά του σε μια από τις συγκλονιστικότερες σκηνές αναγνώρισης στο αρχαίο δράμα. Η δράση κατόπιν εξελίσσεται καταιγιστικά. Ορέστης και Πυλάδης με την κάλυψη της Ηλέκτρας προφασίζονται ότι είναι δύο ξένοι που φέρνουν τις στάχτες του πεθαμένου Ορέστη στην Κλυταιμνήστρα. Η Κλυταιμνήστρα υποδέχεται τον Ορέστη και τότε εκείνος, αφού της αποκαλύπτει την ταυτότητά του, την εκτελεί ενώ κατόπιν εκτελεί και τον ομοκρέβατο, συνένοχό της Αίγισθο. Η τραγωδία κλείνει με τις Ερινύες να καταφθάνουν, καταδιώκοντας ανελέητα τον Ορέστη ως τη στιγμή της αθώωσής του από τον Άρειο Πάγο. Αλλά αυτό θα συμβεί στο τελευταίο μέρος της τριλογίας, στις «Ευμενίδες».

Η τραγωδία μιλάει για τη φρίκη και το θαύμα, για το έγκλημα και την ενοχή, τη λογική και το ένστικτο και η παράσταση με τρόπο συμπυκνωμένο και λυρικό, επιχείρησε μία περιπλάνηση στην εσωτερική γεωγραφία των προσώπων. Μια χορογραφία για το παρελθόν που λανθάνει, για το παρόν που μας διαφεύγει και για το αόριστο μέλλον.

Το ίδιο πάθος

Από τους 1.076 στίχους του έργου, οι μισοί σχεδόν είναι εξολοκλήρου: επανάληψη, επιβεβαίωση, όξυνση, διεύρυνση και επεξεργασία του ίδιου πάθους. Είναι λοιπόν το έργο, κυρίως, έμμονο και οι Χοηφόρες είναι εμμανείς· μέχρι τα άκρα. Στον «Αγαμέμνονα» αυτό το έμμονο εκφράζεται με το πλήθος των συσσωρευμένων προγονικών δεινών και τη «βουβή» σχεδόν προετοιμασία και έκρηξη της Κλυταιμνήστρας. Ενώ στις «Χοηφόρες» εκφράζεται με τη συνεχή παράθεση επαναληπτικών φορτίσεων για το ίδιο θέμα:

  • κατάρες όταν φτάνει ο Χορός για χόες
  • κατάρες όταν κάνει η Ηλέκτρα τις χόες
  • πάλι οι ίδιες κατάρες όταν αναγνωρίζονται τα αδέλφια
  • μετά, διαδοχικά, απ’ τους τρεις, κατάρες που συναγωνίζονται μεταξύ τους
  • πάλι ύστερα κατάρες με επίκληση στον Αγαμέμνονα να τις στέρξει
  • πάλι κατάρες και αγαλλίαση απ’ το Χορό, όταν ο Ορέστης περιγράφει το σχέδιο
  • πάλι κατάρες απ΄το Χορό όταν η τροφός πάει να φωνάξει τον Αίγισθο
  • θρίαμβος ύστερα απ’ το φόνο, επειδή οι κατάρες έπιασαν κ.λπ.
    και ανάμεσα, κάθε φορά, αναφορά στο Δεινό και επίκληση της Δίκης.

Η αυτογνωσία

Οι μύθοι, τα πρόσωπα και τα σύμβολα μαρτυρούν τη βούληση του ποιητή να δώσει στο κοινό την έννοια του απέραντου, περίπλοκου και αντιφατικού φάσματος του κόσμου, και να γνωρίσει, να κατανοήσει και να εναρμονίσει μέσα μας, τον ακατανόητο κύκλο της ζωής, της φθοράς, του θανάτου και της αναγέννησης.

Στο τέλος έρχεται η αυτογνωσία. Οι ήρωες καταλήγουν στη μοναξιά και συνειδητοποιούν πως οι ζωές τους είναι συνυφασμένες, άρα η αποκαλούμενη ατομική μοίρα τους καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τα μέλη της οικογένειάς τους.

Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι το φινάλε των «Χοηφόρων»: το σκοτείνιασμα της σκέψης του Ορέστη με το φάσμα των Ερινύων, που βλέπει να μπαίνουν στο λειτουργικό ρόλο τους, να καταδιώκουν τα συγγενικά εγκλήματα, είναι μια από τις πιο καταθλιπτικές σκηνές του αρχαίου ελληνικού θεάτρου.

Είχε πολλά πρόσωπα η παράσταση που παρακολουθήσαμε, λυρικό, ονειροπόλο, σπαρακτικό, καυστικό. Βαθιά τραγικό αλλά με έναν σπινθήρα που λυτρώνει. Άρεσε πολύ και καταχειροκροτήθηκε από το κοινό, παρόλο που το θέατρο δεν είχε γεμίσει, όπως της άξιζε, την Παρασκευή που την παρακολούθησα.

Συντελεστές

Οι ηθοποιοί ήταν άριστοι (Εύη Σαουλίδου, Ευδοξία Ανδρουλιδάκη, Αινείας Τσαμάτης, Αντώνης Αντωνόπουλος, Φιντέλ Ταλαμπούκας, Ματίνα Περγιουδάκη, Γιάννης Κλίνης, Τζωρτζίνα Χρυσκιώτη, Δημήτρης Κοντός, Αργυρώ Χιώτη). Ένα σύνολο ασκημένο, εκπαιδευμένο, αρμονικό, με μεγάλες δυνατότητες. Οι ερμηνείες τους βαθυστόχαστες, λιτόγραμμες, ελεγειακές, δραματικές.
Για τους φωτισμούς του Τάσου Παλαιορούτα, τη μουσική του Jan Vande Engel, τα κοστούμια της Ηρώς Βαγιώτη (σε συνεργασία με τη Ματίνα Μέγκλα) την επιμέλεια του σκηνικού χώρου της Εύας Μανιδάκη ας μου επιτραπεί να καταθέσω τη συγκίνηση που μου προκάλεσε η υπέροχη τέχνη τους.
Για τη σκηνοθεσία της Αργυρώς Χιώτη, τη δραματουργία της Ομάδας VASISTAS και του Ευθύμη Θέου, τη μετάφραση του Θανάση Βαλτινού θα πω πως με έκαναν να αισθανθώ το δέος και το ρίγος του αληθινού, του διαχρονικού θεάτρου.

Εξαίσια ατμόσφαιρα κάτω από τον έναστρο ουρανό μέσα στην απλωσιά του αργολικού τοπίου και μια πάλλουσα θεατρικότητα, σαν ορατόριο για τις αγιάτρευτες πληγές μας, για τις προσωπικές και συλλογικές λαβωματιές και, εν τέλει, για το παράλογο τού να ζεις σε έναν κόσμο στοιχειωμένο από τα ανεπούλωτα τραύματα και τα ζωτικά ψεύδη.

 

Ταυτότητα παράστασης

Σκηνοθεσία: Αργυρώ Χιώτη
Μετάφραση: Θανάσης Βαλτινός
Δραματουργία: Ομάδα VASISTAS, Ευθύμης Θέου
Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας
Μουσική: Jan Vande Engel
Κοστούμια: Ηρώ Βαγιώτη, σε συνεργασία με τη Ματίνα Μέγκλα
Βοηθός σκηνοθέτη: Γκέλυ Καλαμπάκα
Καλλιτεχνικός συνεργάτης: Ariane Labed
Επιμέλεια σκηνικού χώρου: Εύα Μανιδάκη
Κατασκευή μουσικών οργάνων: Αντώνης Χατζηπέρογλου
Σύμβουλος δραματουργίας: Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος
Παίζουν: Εύη Σαουλίδου, Ευδοξία Ανδρουλιδάκη, Αινείας Τσαμάτης, Αντώνης Αντωνόπουλος, Φιντέλ Ταλαμπούκας, Ματίνα Περγιουδάκη, Γιάννης Κλίνης, Τζωρτζίνα Χρυσκιώτη, Δημήτρης Κοντός, Αργυρώ Χιώτη
Συμπαραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου – ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας – Φεστιβάλ Φιλίππων
Υποστήριξη: Δήμος Μοσχάτου & Ταύρου
– Με αγγλικούς υπέρτιτλους

  • Η Ομάδα VASISTAS και η Αργυρώ Χιώτη παρουσίασαν τις «Χοηφόρες» του Αισχύλου στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου στις 6 και 7 Ιουλίου 2018.
eirini aivaliwtouΤελετουργικές χοές στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου από την ομάδα VASISTAS
Περισσότερα

Ο σκηνοθέτης Χρίστος Λύγκας μας μιλά για τη «Μεγαλοπρέπεια» της Άμπυ Μόργκαν

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Το θεατρικό έργο «Μεγαλοπρέπεια» της παγκόσμια αναγνωρισμένης από τη δουλειά της στο θέατρο και τον κινηματογράφο Aγγλίδας συγγραφέα Άμπυ Μόργκαν επαναλαμβάνεται το φθινόπωρο του 2018 από τον Θεατρικό Οργανισμό Πρώτες Ύλες σε σκηνοθεσία Χρίστου Λύγκα έπειτα από έναν επιτυχημένο κύκλο παραστάσεων στο τέλος της θεατρικής σεζόν στην Οικία Άγγελου και Λητώς Κατακουζηνού, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

 

Ο σημαντικός μας σκηνοθέτης Χρίστος Λύγκας μάς αναφέρει για το έργο:

«Στο έργο «Μεγαλοπρέπεια» της Άμπυ Μόργκαν, η δράση τοποθετείται στη σάλα της πολυτελούς κατοικίας ενός Δικτάτορα στα πρόθυρα της εξέγερσης κατά του τυραννικού καθεστώτος.
Εκεί, σε μια κλειστοφοβική εχθρική ατμόσφαιρα έντασης ανάμεσά τους η γυναίκα του Δικτάτορα συντροφιά με την υποτιθέμενα καλύτερή της φίλη, μια ξένη φωτορεπόρτερ που βρίσκεται εκεί για να απαθανατίσει φωτογραφικά τον ηγέτη Δικτάτορα και ένας διερμηνέας, ξεγυμνώνουν τις ζωές τους.
Η αγάπη της γυναίκας του Δικτάτορα για τα πολυτελή παπούτσια και τις τσάντες αλλά και η υπερβολή στο διάκοσμο είναι σαφείς αναφορές τόσο στη γυναίκα του δικτάτορα Μάρκος όσο και στην Έλενα Τσαουσέσκου. Η κατάληξη και των δύο όσο και η ίδια η ιστορική αλήθεια ελάχιστα ενδιαφέρουν τη Μόργκαν η οποία εστιάζει στις συμβάσεις της γλώσσας που περισσότερο συγκαλύπτουν παρά φωτίζουν την αλήθεια ενώ είναι αδύνατον να διαφύγουν από αυτή.
Ο διερμηνέας σκοπίμως παραφράζει τα λεγόμενα και η φωτορεπόρτερ καθώς δε μιλά τη γλώσσα είναι αναγκασμένη να καταφύγει στη γλώσσα του σώματος για να καταλάβει τι συμβαίνει.
Τέσσερα πρόσωπα παγιδευμένα σε μια αναμονή που γίνεται βασανιστική, αρχίζουν να επαναλαμβάνουν τους διαλόγους τους σαν μια μαγνητοφώνηση που έχει κολλήσει.
Οι σκηνές, ξαναειδωμένες μέσα από συγκρουόμενες οπτικά γωνίες και την αριστοτεχνικά σύνθετη γραφή της Μόργκαν επιτρέπουν στη φόρμα να αντανακλά άμεσα το περιεχόμενο σε ό,τι αφορά τη φύση της εξουσίας αλλά και την αγωνιώδη εθνικοπολιτική αποδόμηση της εποχής μας.
Οι χαρακτήρες και οι επαναλαμβανόμενοι διάλογοι είναι μπλεγμένοι σε μια αέναη περιδίνηση ενός φόβου που ολοένα υπονοείται, ποτέ δε φανερώνεται και διαρκώς βιώνεται».

«Μεγαλοπρέπεια». Αριστερά η Μένια Ροζυμά, μπροστά δεξιά η Ανδριανή Κυλάφη και πίσω δεξιά η Σάρα Μουσταφαράι.

«Η κατακερματισμένη μορφή της φόρμας φανερώνει τις συγκρούσεις ανάμεσα στα πρόσωπα. Η κεκαλυμμένη εχθρότητα από το παρελθόν ανάμεσα στη σύζυγο του δικτάτορα και τη φίλη της αλλά και ο ταξικός ανταγωνισμός ανάμεσα στις δύο τελευταίες και τον διερμηνέα σταδιακά αποκαλύπτει και τη φύση της εμφύλιας εντέλει σύγκρουσης που διεξάγεται έξω από το προεδρικό μέγαρο.
Όσο οι σκηνές επαναλαμβάνονται σε μια ποικιλία εκδοχών τους, τόσο ο χρόνος και οι χαρακτήρες μοιάζουν να παραμορφώνονται. Έτσι, το κείμενο μοιάζει ότι μιμείται τον τρόπο με τον οποίο ένας Δικτάτορας διαστρεβλώνει την ανάγνωση της πραγματικότητας.
Η ανάπτυξη των διαλόγων σαν μια λαβυρινθική καμπύλη στην οποία η απόσταση μεταξύ των διαδοχικών περιέλξεων παραμένει σταθερή, κρατά διαρκές και σταθερό το ανέφικτο της άφιξης του Δικτάτορα, της λύσης ή της αλήθειας. Την ίδια στιγμή η κάθε περιδίνηση ρίχνει φως στις ρωγμές του ψυχισμού των ηρωίδων και το φόβο του κενού. Κοινός τόπος ο ταξικός ανταγωνισμός, το μίσος και η τραγικότητα του ανθρώπου στην αδυναμία της γλώσσας να παράγει νόημα και επικοινωνία», σημειώνει για το κείμενο και τη φόρμα της παράστασης.

«Βασικό συστατικό της σκηνοθετικής προσέγγισης -μας λέει ο Χρίστος Λύγκας- είναι το κτίσιμο των σχέσεων των ρόλων στη σκηνική απόδοσή τους έτσι ώστε να αποδώσουν τη δραματουργία του κειμένου. Αυτό πήρε πολλούς μήνες δουλειάς – από τον Δεκέμβριο του 2017 – για να δώσει καρπούς την Άνοιξη του 2018.
Είχα την τύχη να δουλέψω στη θαυμάσια μετάφραση της Χριστίνας Μπάμπου – Παγκουρέλη με τέσσερις νέες και πολύ ταλαντούχες ηθοποιούς, την Ανδριανή Κυλάφη, τη Μένια Ροζυμά και τη Σάρα Μουσταφαράι εκπαιδευμένες στη μέθοδο Μάισνερ. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα η θεατρική γλώσσα – ο κώδικας να είναι κοινός, πράγμα που θεωρώ εξαιρετικά κρίσιμο στοιχείο σε μια σκηνοθεσία καθώς αντανακλάται πάντα στο αποτέλεσμα, δηλαδή στην παράσταση».
«Ακόμα ευτυχέστερο ήταν και είναι ότι με αφορμή τη δραματουργία του έργου συνεχίζουμε την έρευνα στη μέθοδο Μάισνερ που είναι ένα εγκυρότατο υποκριτικό – ερμηνευτικό εργαλείο, πράγμα που εξηγεί γιατί πάντα στη δουλειά μας χρειάζεται πολύς χρόνος μέχρι την τελική στιγμή της παράστασης», καταλήγει ο εκλεκτός σκηνοθέτης.

 

 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Μετάφραση: Χριστίνα Μπάμπου – Παγκουρέλη
Σκηνοθεσία: Χρίστος Λύγκας
Μουσική Επιμέλεια: Νίκος Τριβουλίδης
Εικαστική Επιμέλεια: Πρώτες Ύλες
Φωτογραφίες: Κώστας Πήτας
Γραφιστικά: Γιώργος Κτενίδης

Παίζουν

Μισλέν: Ανδριανή Κυλάφη
Τζένεβιβ: Μένια Ροζυμά
Γκίλμα: Σάρα Μουσταφαράι
Κρίστοφερ: Χρίστος Λύγκας

eirini aivaliwtouΟ σκηνοθέτης Χρίστος Λύγκας μας μιλά για τη «Μεγαλοπρέπεια» της Άμπυ Μόργκαν
Περισσότερα

«Το κοράκι», μια μαύρη κωμωδία, που σε κάνει να βλέπεις τη ζωή από μια διαφορετική πλευρά…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα (*)

Τώρα υπάρχει περίπτωση να διασκεδάσεις εν τόπω χλοερώ; Μάλλον απίθανο μου φαίνεται. Όμως όταν υπάρχει – και όπου υπάρχει – ταλέντο τότε όλα είναι δυνατά.

Αυτό έγινε και στο ιστορικό Θέατρο «Μπέλλος», στην Πλάκα, όπου ένα «κοράκι» βρήκε στέγη. Κι όταν λέω «κοράκι» δεν εννοώ το πουλί, εννοώ το παρατσούκλι που συνοδεύει κάθε υπεύθυνο ενός Γραφείου Τελετών, του «νεκροθάφτη» που παράλληλα κάνει και ταριχεύσεις.

Επομένως; Από πού να αρχίσεις και πού να τελειώσεις…

 

***

 

Ο Γιώργος Ντάβος, ο Γιώργης Κοντοπόδης, ο Λορέντζος Φραγκούλης και η Αννίτα Μαυρομιχάλη, στο θέατρο «Μπέλλος» , στο φινάλε της παράστασης «Το κοράκι».

 

«Βρισκόμαστε συγκεκριμένα σε μια επαρχιακή πόλη, κάπου στην Ελλάδα, στο γραφείο τελετών «Εις τόπον χλοερόν», όπου κάτι πολύ παράξενο συμβαίνει. Ο ιδιοκτήτης Νίνο έχει την ιδιότητα να δίνει ζωή στα πτώματα που ταριχεύει. Ένας δολοφονημένος δικαστής, μια περίεργη σνομπ γριά και μια τραβεστί είναι τα τελευταία του «δημιουργήματα». Οι συζητήσεις και οι φιλοσοφικές αναζητήσεις του νεαρού νεκροθάφτη, με τα ζωντανεμένα πτώματά του δίνουν και παίρνουν κατά τη διάρκεια αυτής της εφιαλτικής «μαγικής» βραδιάς. Ερωτήματα ετών θα βρουν απαντήσεις όταν το ρολόι σημάνει 7 το πρωΐ, οι τρεις άμαξες θα ξαναγίνουν νεροκολοκύθες, κάθε πτώμα θα επιστρέψει στο φέρετρό του και ο Νίνο, απελευθερωμένος πια θα μπορέσει να προχωρήσει παρακάτω, να βγει στο φως και στην αληθινή ζωή».

 

***

 

Ο 19χρονος Γιώργος Ντάβος έκανε μια εξαιρετική ερμηνεία.

 

 

Στο μαύρο σκηνικό του Γραφείου Τελετών «ζωντανεύουν» οι τρεις από τους ήρωες και αρχίζουν έναν εξαιρετικό διάλογο με τον Νίνο. Ο δικαστής, η μητέρα του Νίνο και η πανέμορφη τραβεστί θέτουν επί τάπητος πολλά καθημερινά προβλήματα, ζητούν απάντηση σε κάποια ερωτήματα που τους βασανίζουν και διαχειρίζονται με έναν ιδιαίτερο – και πολύ κωμικό – τρόπο όλα όσα μας απασχολούν για τη ζωή χθες, σήμερα, αύριο και… μεθαύριο.

Ο συγγραφέας και σκηνοθέτης Βασίλης Αναστασίου είχε την τύχη να συνεργαστεί με εξαιρετικούς ηθοποιούς οι οποίοι με την ερμηνεία τους χάρισαν στο κοινό ξεχωριστές στιγμές. Το λιτό και σαφές σκηνικό, η σωστή επιλογή της μουσικής επένδυσης και ο φωτισμός δημιούργησαν την κατάλληλη ατμόσφαιρα. Ο έντονος ήχος – την ημέρα που είδα το έργο – ίσως ήταν το μόνο αρνητικό στοιχείο.

Από εκεί και πέρα οι ηθοποιοί ερμήνευσαν με απόλυτη επιτυχία τους τέσσερις ρόλους. Και ο Νίνο (Γιώργης Κοντοπόδης), και η μαμά του (Αννίτα Μαυρομιχάλη), και ο δικαστής (Λορέντζος Φραγκούλης), και η τραβεστί (Γιώργος Ντάβος) διεκπεραίωσαν άψογα την αποστολή τους. Ασφαλώς εδώ ήταν καταλυτική και η συμβολή της βοηθού σκηνοθέτη Μαρίας Μακαρώνη.

Μακάρι το έργο να συνεχιστεί και την επόμενη σεζόν…

***

 

Ο συγγραφέας και σκηνοθέτης Βασίλης Αναστασίου με την Αννίτα Μαυρομιχάλη.

 

***

Πληροφορίες
«Το κοράκι»

Κείμενο: Βασίλης Αναστασίου
Σκηνοθεσία: Βασίλης Αναστασίου
Κάστινγκ: Αλέξανδρος Λιακόπουλος
Κοστούμια: Λέντιο Κοντζόλι
Μουσική επιμέλεια: Γιώργης Κοντοπόδης
Βοηθός σκηνοθέτη: Μαρία Μακαρώνη
Τους ρόλους ερμηνεύουν οι:
Γιώργης Κοντοπόδης, Λορέντζος Φραγκούλης, Αννίτα Μαυρομιχάλη, Γιώργος Ντάβος.

 

***

 

Θέατρο «Μπέλλος»

Κέκροπος 1, Πλάκα
Τηλέφωνο: 210-322.98.89
Μετρό σταθμός «Σύνταγμα»
Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη στις 21.30
Μέχρι τις 28 Ιουνίου
Η πρώτη παράσταση δόθηκε την Τετάρτη, 30 Μαΐου 2018.
Διάρκεια 90 λεπτά.
Τιμές εισιτηρίων: 15 ευρώ, 10 ευρώ (φοιτητικό, ανέργων)

***

Στη βασική φωτογραφία από αριστερά: Ο Γιώργης Κοντοπόδης (Νίνο), ο Λορέντζος Φραγκούλης (δικαστής) και ο Γιώργος Ντάβος.

***

Ο Παναγιώτης Μήλας είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών και ΔΕΝ είναι κριτικός θεάτρου.

Παναγιώτης Μήλας«Το κοράκι», μια μαύρη κωμωδία, που σε κάνει να βλέπεις τη ζωή από μια διαφορετική πλευρά…
Περισσότερα

«Κούρσα Γκρέκα». Παράσταση για την ελληνική αυτοκινητοβιομηχανία με οδηγό τον Τάσο Πυργιέρη

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Το κεφάλαιο «ελληνικό αυτοκίνητο» στην καλύτερη περίπτωση αποτελεί σήμερα μια μακρινή και θλιβερή ανάμνηση. Πόσοι γνωρίζουμε ότι στην Ελλάδα κάποτε κατασκευάζαμε -είτε εξολοκλήρου, είτε μερικώς- αυτοκίνητα;
Στον θαυμάσιο υπαίθριο χώρο του Ιστορικού Αρχείου του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), στον Ταύρο, παρακολουθήσαμε τη θεατρική παράσταση – ντοκουμέντο, με τίτλο «Κούρσα Γκρέκα».

 

 

Τζούλη Σούμα. Μια ηθοποιός μεγάλης γκάμας.

 

Μπήκαμε από την πλαϊνή είσοδο και μας εντυπωσίασαν τα δύο μνημειακά αυτοκίνητα που αντικρίσαμε στο βάθος του χώρου και αποτελούσαν ουσιαστικά το σκηνικό της παράστασης, που επρόκειτο σύντομα να παρακολουθήσουμε.

Οι «φωνές»

Υπήρξε άραγε ποτέ ελληνικό αυτοκίνητο; Κι όμως υπήρξε, όσο κι αν σήμερα μας φαίνεται σαν αποκύημα επιστημονικής φαντασίας. Όλα όσα αφορούν αυτόν τον ιδιαίτερο κλάδο της ελληνικής βιομηχανικής ιστορίας, την ελληνική αυτοκινητοβιομηχανία, ερευνώνται μέσα από τα εργαλεία του θεάτρου – ντοκουμέντο. Τα τεκμήρια του Ιστορικού Αρχείου ΠΙΟΠ γίνονται οι «φωνές» που οδηγούν στην παράσταση «Κούρσα Γκρέκα», με τη δραματουργία του Τάσου Πυργιέρη και το κείμενο του Δημήτρη Μπαμπίλη να αξιοποιεί τμήματα ιστορικών αρχείων αντίστοιχων βιομηχανιών και να περιλαμβάνει πρωτότυπα τεκμήρια, μαρτυρίες ειδικών και συμπεράσματα ερευνητών, παλιά ελληνικά μοντέλα, καινοτόμους μηχανικούς, τις δυσκολίες και τις επιτυχίες του κλάδου του ελληνικού αυτοκινήτου, σε ένα απίστευτα χαριτωμένο τελικά σκηνικό αποτέλεσμα.

 

***

 

Γεράσιμος Μιχελής. Όπως πάντα φανταστικός…

 

Πρωτότυπη θεατρική δουλειά

 

Ο Τάσος Πυργιέρης είναι ένας έμπειρος και περιζήτητος – θα μπορούσα να πω – ηθοποιός, που μας έχει δώσει αξιόλογες ερμηνείες. Αυτή είναι η δεύτερη φορά που σκηνοθετεί. Τον τράβηξε η αγάπη του για τον ελληνικό κινηματογράφο, για τη συλλογική ιστορία και για το αυτοκίνητο αντίκα. Η θεατρική δουλειά που δημιούργησε είναι δραματουργικά πρωτότυπη, καθώς μέχρι τώρα δεν είχε ασχοληθεί κάποιος παραστατικά με την ιστορία του ελληνικού αυτοκινήτου.

Η παράσταση ήταν ιδιαίτερα ευχάριστη και κατάφερε να συμπτύξει στα ογδόντα λεπτά της την ιστορία της ελληνικής αυτοκινητοβιομηχανίας με τρόπο εύληπτο και διασκεδαστικό. Πέντε ήρωες σε μια μεταπολεμική γειτονιά. Η μεταπολεμική Ελλάδα ξαναζεί, ονειρεύεται, εμπνέεται και δημιουργεί, μέσα από τη στάχτη και τη φτώχεια της. Οι άνθρωποι της εποχής μέσα από τα τραγούδια τους, μέσα από μικρά πράγματα, μέσα από τα γέλια τους, τους καβγάδες τους, τις απώλειές τους, μεγαλουργούν ή τουλάχιστον θα μπορούσαν να μεγαλουργήσουν…

 

Χρήστος Καπενής. Άνετος και αστείος.

 

 

Ο πόλεμος έχει αφήσει τα σημάδια της σκληρότητάς του. Έντονα και ανοικτά. Οι Έλληνες ταλαιπωρημένοι βρίσκουν τελικά τη δύναμη και το κουράγιο δειλά δειλά να ορθοποδήσουν. Να σχεδιάσουν, να κατασκευάσουν, να εφεύρουν.
Οι χαρές, οι συγκινήσεις, οι εκδηλώσεις της ζωής, ο κόσμος γενικά, είχαν κάτι το διαφορετικό τότε. Είχαν περισσότερη ανθρωπιά, αγάπη, αλληλοστήριξη, αξίες που φρόντιζαν να μεταδίδουν στο διπλανό τους, να μοιράζονται με το γείτονά τους.

Ο Τάσος Πυργιέρης, αξιοποιώντας την επιστημονική γνώση της Λένας Μπενέκη, τη φρεσκάδα και την ευέλικτη γραφή ενός νέου συγγραφέα, του Δημήτρη Μπαμπίλη, ο οποίος αγάπησε το θέμα του ελληνικού αυτοκινήτου και τα εκφραστικά μέσα πέντε χαρισματικών ηθοποιών: Του Γεράσιμου Μιχελή, της Τζούλης Σούμα, του Λευτέρη Βασιλάκη, της Φρόσως Μάνη και του Χρήστου Καπενή, έβγαλε πλούσιους χυμούς από ένα σημαντικό απόσταγμα θεατρικής τέχνης.
Προσέγγισε σχολαστικά το κείμενο, το έστυψε με προσοχή, δούλεψε πάνω στις πρακτικές της Κομέντια ντελ’ Αρτε, τους κώδικες της ελληνικής επιθεώρησης και τα τεχνάσματα του παλιού καλού ελληνικού κινηματογράφου. Κάπως έτσι γεννήθηκε η «Κούρσα Γκρέκα».

Μια παράσταση με φροντίδα, αγάπη και σεβασμό στην ελληνική επιχειρηματική ιστορία. Μια παράσταση για τον καιρό που σε τούτο τον τόπο πίναμε καφέ ψημένο στο μπρίκι κι όχι φρέντο καπουτσίνο, που περιμέναμε το παγωτό με λαχτάρα την άνοιξη, που φορούσαμε φορέματα χειροποίητα αριστουργήματα κι όχι εισαγόμενα από την Κίνα, που διασκεδάζαμε με βερμούτ στα σαλονάκια και υποβρύχιο ή βυσσινάδα στα πεζούλια κι όχι όρθιοι στα ποτάδικα.

 

Λευτέρης Βασιλάκης. Με κέφι και νεύρο.

 

 

Μια παράσταση για τον καιρό που ο γείτονας με μαστοριά και επινοητικότητα κατασκεύαζε όμορφα αυτοκίνητα από τα απομεινάρια των γερμανικών, ιταλικών και συμμαχικών οχημάτων τα οποία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είχαν εγκαταλειφθεί και υπήρχαν διάσπαρτα στην ύπαιθρο χώρα.

Μια παράσταση για τον καιρό που οι μαθήτριες φορούσαν μπλε ποδιά με κατάλευκο καλοσιδερωμένο γιακά και το κοκοράκι – γλειφιτζούρι ήταν η φτηνή παρηγοριά της καθημερινότητας.

Μια παράσταση για τον καιρό που με μαεστρία η γυναίκα διεκδικούσε το δικαίωμα στη χειραφέτηση και κάποιοι φιλόδοξοι νεαροί της γειτονιάς έστηναν με μεράκι κι ευρηματικότητα μικρές βιώσιμες επιχειρήσεις.
Μια εποχή ειδυλλιακή ή μίζερη, αθώα ή ένοχη, εξιδανικευμένη ή στερημένη και καταπιεστική; Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα. Όπως και κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα τι είναι ευτυχία.

 

***

 

Φρόσω Μάνη. Η νόστιμη πινελιά της παράστασης.

 

Οι συντελεστές

 

Απολαυστικοί οι ηθοποιοί «οδήγησαν» με ασφάλεια την «Κούρσα Γκρέκα».
Λευτέρης Βασιλάκης και ο Χρήστος Καπενής είναι δύο λαμπερά αποκτήματα του θεάτρου. Με κέφι και νεύρο ο πρώτος, άνετος και αστείος ο δεύτερος.
Γεράσιμος Μιχελής φανταστικός όπως πάντα. Ένας πολύ καλός ηθοποιός που πάντα βγάζει ασπροπρόσωπο το σκηνοθέτη του.
-Με μπρίο και λάμψη η εξαιρετική Τζούλη Σούμα. Μια ηθοποιός μεγάλης γκάμας.
-Τη νόστιμη πινελιά της έδωσε στην παράσταση η νεαρή ταλαντούχα Φρόσω Μάνη, που πιστεύω πως θα διαπρέψει στο μέλλον. Και οι πέντε είχαν την κρυστάλλινη εκφραστικότητα σπάνιας στόφας.

***

Ο Νέστορας Κοψιδάς στη μουσική επιμέλεια, η Άρτεμις Λαμπίρη στην κίνηση και ο Αλέξανδρος Αλεξάνδρου στους φωτισμούς μαζί με την καλαισθησία της Βασιλικής Σύρμα στα κοστούμια δημιούργησαν μια θεσπέσια δαντέλα κεντημένη σε αυθεντικό θεατρικό μετάξι.

Το κείμενο του Δημήτρη Μπαμπίλη εναργές, κωμικό, άμεσο, νοσταλγικό. Η δεξιοτεχνική σκηνοθεσία του Τάσου Πυργιέρη με το λεπτό σκηνικό της χιούμορ προκάλεσε ανενδοίαστα εύφορο γέλιο στον θεατή.

Με την «Κούρσα Γκρέκα», οι παλαιότερες γενιές θα ξαναζήσουν όσα δεν ξεχνιούνται. Οι ενδιάμεσες θα θυμηθούν εικόνες και ήχους. Οι νεότερες θα διδαχθούν, σαν παραμύθι αναλλοίωτο στο χρόνο, σε μια παράσταση που το συναίσθημα και η τέχνη συνυπάρχουν.

Το βασικό θέμα όμως του έργου, πέρα από το αυτοκίνητο, είναι η μνήμη. Άραγε ό,τι έχει χαθεί έχει ξεχαστεί και τι είναι αυτό που προκαλεί τις μνήμες του παρελθόντος; Και γιατί μερικές φορές στην Ιστορία αισθάνεσαι σαν να διαβάζεις το ίδιο βιβλίο ξανά και ξανά;

 

Στο παλιό αυτοκινούμενο υποκατάστημα της Αγροτικής Τράπεζας. Από αριστερά: Χρήστος Καπενής, Τζούλη Σούμα, Λευτέρης Βασιλάκης, Φρόσω Μάνη και Γεράσιμος Μιχελής.

***

 

Ταυτότητα παράστασης

«Κούρσα Γκρέκα»
Θέατρο – ντοκουμέντο

Έρευνα-κείμενο: Δημήτρης Μπαμπίλης
Σκηνοθεσία-Δραματουργία: Τάσος Πυργιέρης
Επιστημονικός σύμβουλος: Λένα Μπενέκη
Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα
Σκηνική επιμέλεια: Τάσος Πυργιέρης, Αλέξανδρος Αλεξάνδρου
Μουσική επιμέλεια: Νέστορας Κοψιδάς
Κίνηση: Άρτεμις Λαμπίρη
Φωτισμοί: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου
Φροντιστήριο: Βασιλική Τσιλιγκρού
Εκτέλεση παραγωγής: Βασίλης Σκαρμούτσος «Ο ΚΥΒΟΣ»
Καλλιτεχνική σύμβουλος: Σέβη Ματσακίδου
Βοηθός Σκηνοθέτη: Φρόσω Μάνη
Επιμέλεια trailer: Σταύρος Συμεωνίδης
Ειδικός συνεργάτης: Νίκος A. Κούκης
Νομικός σύμβουλος: Δημήτρης Καλοχαιρέτης
Φωτογραφίες-κάμερα: Νίκος Θωμάς

Παίζουν

Σταμάτης: Γεράσιμος Μιχελής
Κατερίνα: Τζούλη Σούμα
Γρηγόρης: Λευτέρης Βασιλάκης
Μιχαλάκης: Χρήστος Καπενής
Φροσάκι: Φρόσω Μάνη

 

***

 

Διεύθυνση

Δωρίδος 2 & Λεωφόρος Ειρήνης 14
177 78 Ταύρος
Τηλέφωνο: 210-341.80.51

Fax: 210-957.10.28
e-mail: archivespiop@piraeusbank.gr

Πρόσβαση

-Μετρό: γραμμή 3, στάση Κεραμεικός και στη συνέχεια από τη στάση Φωταέριο (οδός Πειραιώς) με το λεωφορείο 815 (αποβίβαση στάση Παλαιό Τέρμα επί της Λεωφ. Ειρήνης) ή τα λεωφορεία Β18, Γ18 ή το τρόλεϊ 21 (αποβίβαση στάση ΑΣΤΥ επί της οδού Π. Ράλλη).
-Λεωφορεία: με τα λεωφορεία 815 (αποβίβαση στάση Παλαιό Τέρμα επί της Λεωφ. Ειρήνης), Β18, Γ18 (αποβίβαση στάση ΑΣΤΥ επί της οδού Π. Ράλλη) από την πλατεία Ομονοίας.
-Τρόλεϊ: αρ. 21 από την πλατεία Ομονοίας (αποβίβαση στάση ΑΣΤΥ επί της οδού Π. Ράλλη).
-Προαστιακός σιδηρόδρομος: γραμμή Πειραιάς-Χαλκίδα, στάση Ταύρος (οδός Κωνσταντινουπόλεως).

***

ΤΟ ΤΡΕΪΛΕΡ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ «ΚΟΥΡΣΑ ΓΚΡΕΚΑ»

***

Παναγιώτης Μήλας«Κούρσα Γκρέκα». Παράσταση για την ελληνική αυτοκινητοβιομηχανία με οδηγό τον Τάσο Πυργιέρη
Περισσότερα

«Ηλέκτρα» με τη Λένα Παπαληγούρα. «Ένα θαύμα αρτιότητας για το οποίο συνεργάστηκαν όλοι άψογα»…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα (*)

«Το να διατυπώνει κανείς με λέξεις τα συναισθήματα και τις εντυπώσεις του, δεν είναι εύκολο, όταν θέλει να γράψει με «μέτρο». Δίχως τις κλασικές υπερβολές που είναι ένα συνηθισμένο γνώρισμα. Με την πεποίθηση όμως, ότι ούτε περιπίπτω σε υπερβολή, ούτε ότι ξεφεύγω από τους φραγμούς του μέτρου, γράφω, ότι η παράστασις της «Ηλέκτρας» ήταν ένα θαύμα αρτιότητος και ότι για το θαύμα αυτό συνεργάσθηκαν όλοι γενικά οι ηθοποιοί, η σκηνοθεσία, ο φωτισμός, η μουσική υπόκρουσις, η μετάφραση της τραγωδίας. Κατορθώθη κάτι το πολύ σοβαρό: να επιδειχθή από τη σύγχρονη σκηνή το μεγαλείο του ελληνικού πνεύματος».

 

***

 

Το παραπάνω κείμενο γράφτηκε πριν από 79 χρόνια. Έχει την υπογραφή Λ. και είναι ένα πολύ μικρό απόσπασμα της κριτικής για την παράσταση του Βασιλικού Θεάτρου στο «Αλάμπρα» της Αλεξάνδρειας, στην Αίγυπτο, το Σάββατο 19 Μαρτίου 1939. Σκηνοθέτης ήταν ο Δημήτρης Ροντήρης, Κοστούμια Αντώνης Φωκάς, Σκηνικά Κλεόβουλος Κλώνης, Μουσική Δημήτρης Μητρόπουλος, Χορογράφος η Λουκία. Ηλέκτρα η Κατίνα Παξινού, Ορέστης ο Θάνος Κωτσόπουλος, Κλυταιμνήστρα η Ελένη Παπαδάκη, Παιδαγωγός ο Νικόλαος Ροζάν. Η παράσταση αυτή είχε διδαχθεί – για πρώτη φορά – πριν από 80 χρόνια, την Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου του 1938, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

***

 

Στο δρόμο για το θέατρο. Μας οδηγεί το πρόγραμμα της παράστασης.

 

 

Το παραπάνω κείμενο λοιπόν, που γράφτηκε πριν από 79 χρόνια, ταιριάζει απόλυτα για την «Ηλέκτρα» που θα ταξιδέψει αυτό το καλοκαίρι σε όλη την Ελλάδα. Την παράσταση αυτή σκηνοθέτησε ο Θέμης Μουμουλίδης που κατάφερε να δώσει μια άλλη εικόνα στην τραγωδία του Ευριπίδη παραμένοντας όμως απόλυτα πιστός στο αρχικό κείμενο.

-Η μετάφραση του Κ. Χ. Μύρη υπήρξε βασικός πυλώνας για να στηρίξει ο σκηνοθέτης το όραμά του. Επίσης η επεξεργασία του κειμένου σε καθημερινό λόγο από την Παναγιώτα Πανταζή συνέβαλε στη δυνατότητα κατανόησης του έργου ακόμη και από εκείνους που δεν είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν άλλη φορά μια αρχαία τραγωδία.
-Στα σκηνικά – κοστούμια, η Παναγιώτα Κοκκόρου «πάντρεψε» με απόλυτη επιτυχία την κλασική με τη σύγχρονη εποχή χωρίς να προδώσει το πνεύμα του συγγραφέα. Αδιαμφισβήτητα ένα πολύ σημαντικό στοιχείο ήταν και οι φωτισμοί που σχεδίασε ο Νίκος Σωτηρόπουλος δημιουργώντας έτσι το κατάλληλο κλίμα που θύμιζε φιλμ νουάρ. Αλλά και ο σχεδιασμός του ήχου από τον Παναγιώτη Πέππα «κράτησε» έντονο το ενδιαφέρον του κοινού παρά τον ισχυρό άνεμο που ήθελε κι αυτός – στην πρεμιέρα – να έχει τη δική του συμμετοχή…
-Ασφαλώς η μουσική του Θύμιου Παπαδόπουλου ήταν ο δεύτερος πυλώνας για την «Ηλέκτρα» του Μουμουλίδη. Μια μουσική που προκαλούσε ρίγη αγωνίας σε κάθε σκηνή του έργου.

 

***

 

Το Θέατρο της Πέτρας, στην Πετρούπολη, φιλοξένησε την «Ηλέκτρα» του Θέμη Μουμουλίδη, στην πρεμιέρα της.

 

-Και μόνο η συμμετοχή αρκεί. Χωρίς καθόλου λόγια αλλά με κίνηση ο Παναγιώτης Εξαρχέας «ζωγράφισε» τον δικό του Πυλάδη με χρώματα αδρά. Να σημειώσω εδώ ότι στην «Ηλέκτρα» του 1938 αυτό τον ρόλο τον είχε ο 30χρονος τότε Μάνος Κατράκης.

-Ασφαλώς ο Χορός πάντα έχει σημαντική θέση στην εξέλιξη αυτών των έργων. Τώρα ο σκηνοθέτης επέλεξε να δώσει περισσότερο χρόνο και λόγο στις φίλες της Ηλέκτρας, στις γυναίκες της Αργολίδας. Η Δανάη Επιθυμιάδη, η Ελένη Ζαραφίδου και η Μαριάννα Πολυχρονίδη (ειδικά με τα τραγούδια της) «χρωμάτισαν» ανάλαφρα- και με το ντύσιμό τους – το μουντό σκηνικό της τραγωδίας. Η παρουσία τους ήταν αξιοπρόσεκτη αφού δεν ήταν καθόλου συμπληρωματική. Το αντίθετο μάλιστα.

-Το ίδιο ισχύει και για την τέταρτη γυναίκα του Χορού, τη Μαρούσκα Παναγιωτοπούλου, η οποία, με την εμπειρία της, μας χάρισε – στη συνέχεια – μια ιδιαίτερα λαμπερή και σκληρή Κλυταιμνήστρα με άξια αναφοράς τη σκηνή της αντιπαράθεσής της με την κόρη της Ηλέκτρα.

-Πάντα ένας από δύσκολους αλλά και από τους αγαπημένους ρόλους, είναι αυτός του αγγελιαφόρου. Σε αυτή την παράσταση ο Νίκος Αρβανίτης μετέτρεψε τον ρόλο αυτό σε πρωταγωνιστικό αφού με τη… διπλή του ερμηνεία – και ως αγγελιαφόρος, και ως Αίγισθος (με την αλλαγή της χροιάς της φωνής του) – έδωσε μια άλλη διάσταση στην παρουσία του.

Γιάννης Νταλιάνης, γεωργός και Κάστωρ. Δύο εκ διαμέτρου αντίθετοι χαρακτήρες. Τυχεροί εμείς που μπορέσαμε να απολαύσουμε τον ταλαντούχο ηθοποιό. Τυχερός και ο σκηνοθέτης που τον είχε στην ομάδα κρούσης… Ιδιαίτερος ο Νταλιάνης ως γεωργός κέρδισε το κοινό.

 

 

Λιτό το σκηνικό για την «Ηλέκτρα» του Θέμη Μουμουλίδη. Εδώ ήταν το παλιό νταμάρι «Αίμος» το οποίο ο σκηνοθέτης Μίνως Βολανάκης το μετέτρεψε σε θέατρο το 1983 δείχνοντας σε όλους τον δρόμο για να αξιοποιήσουν παρόμοιους χώρους.

 

Και παιδαγωγός, και Κύριος με «Κ» κεφαλαίο ο Χρήστος Χατζηπαναγιώτης. Αρκεί να προσέξετε μια λεπτομέρεια στη βασική φωτογραφία. Θα δείτε πως πολύ τρυφερά – χωρίς διάθεση επίδειξης – προτρέπει τη Λένα Παπαληγούρα να κάνει ένα βήμα μπροστά από τους υπόλοιπους ηθοποιούς. Ο φοβερός Μυτιληνιός στήριξε με όλες του τις δυνάμεις το θρίλερ που σχεδίασε ο Μουμουλίδης. Καθοριστική η συμβολή του… Εξαιρετική η σκηνή της αναγνώρισης του Ορέστη.

-Ορέστης, ο Νίκος Κουρής. Επιστρέφει στην πατρίδα του με σκοπό να βρει την αδελφή του και να σχεδιάσει μαζί της την εκδίκηση για τον φόνο του πατέρα τους. Αποφασισμένος για όλα. Δεν ορρωδεί προ ουδενός. Όμως με το πέρασμα του χρόνου δείχνει να λυγίζει. Όμως πάνω από όλα έχει αυτά που υποσχέθηκε στην Ηλέκτρα. Οπότε, αν και κάποια στιγμή διστάζει, εν τούτοις πρέπει να προχωρήσει. Αυτός ο «εσωτερικός» πόλεμος καταγράφεται στην κίνηση και στο πρόσωπο του Κουρή. Θυμίζει ήρωα βγαλμένο από τους πίνακες του Ελ Γκρέκο. Ερμηνεία για βραβείο.

Λένα Παπαληγούρα «έπλασε» τη δική της Ηλέκτρα με δεξιοτεχνία. Μεταμορφώθηκε σε αγρίμι, σε ύαινα. Χρίστηκε άτυπος αρχηγός της Οικογένειας. Οδήγησε τον αδελφό της στον δρόμο που η ίδια είχε χαράξει. Δεν έπαψε όμως ούτε για μια στιγμή να είναι η τρυφερή κόρη και η πιστή αδελφή με τη ζεστή αγκαλιά. Σπάνιας ερμηνευτικής δεινότητας είναι οι σκηνές στις οποίες η Παπαληγούρα – σιωπώντας – συμμετέχει μόνο με τις μεταμορφώσεις των εκφράσεων του προσώπου της. Μόνο για τις στιγμές αυτές αξίζει να δει κανείς αυτή την παράσταση… Η ερμηνεία της Λένας Παπαληγούρα, στην «Ηλέκτρα», δεν θυμίζει σε τίποτα καμία από τις ηρωίδες που ενσάρκωσε μέχρι σήμερα.

-Σκηνοθεσία: Θέμης Μουμουλίδης. Πέτυχε απόλυτα τον στόχο του. «Έχτισε» το θρίλερ έτσι όπως ακριβώς το είχε φανταστεί, βλέποντας την τραγωδία του Ευριπίδη από μια άλλη οπτική και δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να διδαχθεί ένα από τα αιώνια κληροδοτήματα του παγκόσμιου πολιτισμού.

 

***

 

Ένα «λυρικό θρίλερ»

 

Η «5η Εποχή» και ο δημιουργός της Θέμης Μουμουλίδης παρουσιάζουν αυτό το καλοκαίρι του 2018 την τραγωδία του Ευριπίδη «Ηλέκτρα».
Αντλώντας το θέμα του από τον κύκλο της καταραμένης γενιάς των Ατρειδών, το έργο παρακολουθεί βήμα βήμα την πορεία της Ηλέκτρας και του Ορέστη προς τη μητροκτονία. Όμως η ερμηνεία του μύθου που προκρίνει ο ποιητής αρνείται στην πράξη αυτή οποιαδήποτε δικαίωση, μετατρέποντας τη δική του «Ηλέκτρα» σε μια ανελέητη σπουδή πάνω στη διαβρωτική διαδικασία της εκτέλεσης ενός εγκλήματος: μετά την εκτέλεση του φόνου, τα δύο αδέλφια σωριάζονται κάτω από το βάρος της πράξης τους, μιας πράξης που δεν έπρεπε να έχει γίνει ποτέ. Ο ποιητής θα αποφανθεί στο τέλος, με το στόμα των Διόσκουρων, ότι ναι μεν η Κλυταιμνήστρα έπαθε δίκαια, όμως ο Ορέστης δεν έπραξε δίκαια. Ο σοφός θεός των Δελφών χρησμοδότησε άσοφα.
Ο ιδιόμορφος τρόπος με τον οποίο ο Ευριπίδης διαχειρίζεται το γνωστό μύθο της μητροκτονίας, εισάγοντας μια σειρά από νεοτερισμούς και αφηγηματικές καινοτομίες, συνθέτει ένα σκληρό αλλά εξαιρετικά αναγνωρίσιμο στην εποχή μας αριστούργημα, ένα από τα αρτιότερα επιτεύγματα της παγκόσμιας δραματουργίας.
Ο Θέμης Μουμουλίδης, ο οποίος σκηνοθέτησε την παράσταση, χαρακτήρισε το έργο ως ένα «λυρικό θρίλερ».

 

***

 

Η Λένα Παπαληγούρα με τους συναδέλφους της. Από αριστερά: Νίκος Αρβανίτης, Νίκος Κουρής, Χρήστος Χατζηπαναγιώτης, Γιάννης Νταλιάνης.

 

***

 

Πληροφορίες
«Ηλέκτρα»
Του Ευριπίδη

 

Μετάφραση: Κ. Χ. Μύρης
Σκηνοθεσία: Θέμης Μουμουλίδης
Επεξεργασία Κειμένου: Παναγιώτα Πανταζή
Σκηνικό – Κοστούμια: Παναγιώτα Κοκκόρου
Μουσική: Θύμιος Παπαδόπουλος
Φωτισμοί: Νίκος Σωτηρόπουλος
Σχεδιασμός ήχου: Παναγιώτης Πέππας

*

Στο ρόλο της Ηλέκτρας η Λένα Παπαληγούρα.

Παίζουν:
Νίκος Κουρής (Ορέστης), Χρήστος Χατζηπαναγιώτης (Παιδαγωγός), Γιάννης Νταλιάνης (Γεωργός και Κάστωρ), Νίκος Αρβανίτης (Αγγελιαφόρος), Μαρούσκα Παναγιωτοπούλου (Κλυταιμνήστρα και Γυναίκα Δ’), Μαριάννα Πολυχρονίδη (Τραγούδι και Γυναίκα Γ’), Ελένη Ζαραφίδου (Γυναίκα Β’), Δανάη Επιθυμιάδη (Γυναίκα Α’), Παναγιώτης Εξαρχέας (Πυλάδης).
Για τις πολύτιμες συμβουλές της, η «5η Εποχή» ευχαρίστησε την Έλενα Τοπαλίδου.

 

***

 

Περιοδεία

 

ΙΟΥΝΙΟΣ

 

Πρώτη παράσταση τη Δευτέρα 25, στις 9 μ.μ. στο Θέατρο Πέτρας, Πετρούπολη.
Τετάρτη 27 – Στις 9 μ.μ. – Δημοτικό Κηποθέατρο Παπάγου – Παπάγου
Πέμπτη 28 – Στις 9 μ.μ. – Δημοτικό Κηποθέατρο Παπάγου – Παπάγου
Παρασκευή 29 – Στις 9.30 μ.μ. – Αμφιθέατρο Πολιτιστικού Πάρκου – Νέα Μάκρη

ΙΟΥΛΙΟΣ

Κυριακή 1 – Στις 9 μ.μ. – Βεάκειο Θέατρο – Πειραιάς
Δευτέρα 2 – Στις 9.30 μ.μ. – Ανοιχτό Θέατρο Μητρόπολης – Καρδίτσα
Τρίτη 3 – Στις 9.30 μ.μ. – Υπαίθριο Δημοτικό Θέατρο Φρούριο – Τρίκαλα
Τετάρτη 4 – Στις 9.30 μ.μ. – Θερινό Δημοτικό Θέατρο Μελίνα Μερκούρη – Βόλος
Πέμπτη 5 – Στις 9.30 μ.μ. – Πάρκο Εκτάκτων Αναγκών – Πτολεμαΐδα
Παρασκευή 6 – Στις 9.30 μ.μ. – Υπαίθριο Δημοτικό Θέατρο – Κοζάνη
Σάββατο 7 – Στις 9.30 μ.μ. – Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων – Καβάλα
Κυριακή 8 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Γαβαλιώτισσας – Έδεσσα
Δευτέρα 9 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Κήπου – Θεσσαλονίκη
Τρίτη 10 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Κήπου – Θεσσαλονίκη
Τετάρτη 11 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Κήπου – Θεσσαλονίκη
Πέμπτη 12 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Κήπου – Θεσσαλονίκη
Παρασκευή 13 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Κήπου – Θεσσαλονίκη

Δευτέρα 16  – Στις 9.30 μ.μ. Ευριπίδειο Θέατρο Ρεματιάς – Χαλάνδρι
Τρίτη 17 – Στίς 9.30 μ.μ. Ευριπίδειο Θέατρο Ρεματιάς – Χαλάνδρι
Τετάρτη 18 – Στις 9 μ.μ. Θέατρο Βράχων Μελίνα Μερκούρη – Βύρωνας
Πέμπτη 19 – Στις 9.30 μ.μ. – Υπαίθριο Θέατρο Αιγιαλείας Γ. Παππάς – Αίγιο
Σάββατο 21 – Στις 9.30 μ.μ. – Ανοιχτό θέατρο Βασίλης Γεωργιάδης – Ξυλόκαστρο
Δευτέρα 23 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Ανατολικής Τάφρου – Χανιά
Τρίτη 24 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Ερωφίλη, Φορτέτζα – Ρέθυμνο
Τετάρτη 25 – Στις 9.30 μ.μ. – Κηποθέατρο Ν. Καζαντζάκης – Ηράκλειο
Κυριακή 29 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Μηλέα Δυτικής Μάνης – Καρδαμύλη
Δευτέρα 30 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Άλσους Αγίου Γεωργίου – Τρίπολη
Τρίτη 31 – Στις 9.30 μ.μ. – Ρωμαϊκό Ωδείο – Πάτρα

 

 

«Ηλέκτρα» σε σκηνοθεσία του Θέμη Μουμουλίδη. Από αριστερά: Ελένη Ζαραφίδου, Μαρούσκα Παναγιωτοπούλου, Νίκος Αρβανίτης, Νίκος Κουρής, Λένα Παπαληγούρα, Χρήστος Χατζηπαναγιώτης, Γιάννης Νταλιάνης, Μαριάννα Πολυχρονίδη, Παναγιώτης Εξαρχέας, Δανάη Επιθυμιάδη.

 

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

 

Τετάρτη 1 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Φλόκα – Αρχαία Ολυμπία
Πέμπτη 2 – Στις 9.30 μ.μ. – Υπαίθριο Θέατρο Ζακύνθου – Ζάκυνθος
Παρασκευή 3 – Στις 9.30 μ.μ. – Αρχαίο θέατρο Οινιαδών – Μεσολόγγι
Σάββατο 4 – Στις 9.30 μ.μ. – Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης – Ιωάννινα
Κυριακή 5 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Κατασκήνωσης Παραμυθιάς – Παραμυθιά
Δευτέρα 6 – Στις 9.30 μ.μ. – Ανοικτό Θέατρο Δήμου Λευκάδας – Λευκάδα
Τρίτη 7 – Στις 9.30 μ.μ. – Θέατρο Βουνού – Καστοριά
Τετάρτη 8 – Στις 9.30 μ.μ. – Αρχαίο Θέατρο Δίου – Δίον
Παρασκευή 10 – Στις 9.30 μ.μ. – Κάστρο Μυτιλήνης – Μυτιλήνη
Κυριακή 26 – Στις 9 μ.μ. – Παρκο Αλτιναλμάζη – Αλεξανδρούπολη
Πέμπτη 30 – Στις 9 μ.μ. – Κηποθέατρο Αλκαζάρ – Λάρισα.

 

***

 

(*) Ο Παναγιώτης Μήλας είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών και ΔΕΝ είναι κριτικός θεάτρου.

Παναγιώτης Μήλας«Ηλέκτρα» με τη Λένα Παπαληγούρα. «Ένα θαύμα αρτιότητας για το οποίο συνεργάστηκαν όλοι άψογα»…
Περισσότερα

«Πέδρο Πάραμο»: Μια μεξικάνικη ιστορία ψυχών, ίσκιων και φαντασμάτων στο «Μπάγκειον»

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Επιμέλεια: Ειρήνη Αϊβαλιώτου

«Κάθε αναστεναγμός είναι και μια γουλιά ζωής που χάνεται».

Όποιον Μεξικανό κι αν ρωτήσεις, γνωρίζει το «Πέδρο Πάραμο», το μόνο ολοκληρωμένο μυθιστόρημα του Χουάν Ρούλφο, μια σκοτεινή ιστορία, κάτι σαν «ευαγγέλιο» για τους caballeros της Κεντρικής Αμερικής.

Το συγγραφικό έργο του Ρούλφο δεν ξεπερνά τις 300 σελίδες, παρ’ όλα αυτά θεωρείται ένας από τους επιδραστικότερους συγγραφείς της χώρας του. Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές δεν έκρυψε ποτέ πόσο τον επηρέασε το έργο του, ειδικά στα πρώτα του βήματα. Άλλους συγγραφείς που επηρέασε είναι ο Κάρλος Φουέντες και ο Οκτάβιο Πας.

Η ομάδα ΟΠΕRΑ μετά την επιτυχημένη παραγωγή «Οι έμποροι των Εθνών», ένα ιδιότυπο μουσικοθεατρικό ορατόριο πάνω στο μυθιστόρημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, με ηρωίδα μια γυναίκα η οποία ερωτεύεται παράφορα τον… απαγωγέα της, το οποίο παρουσιάστηκε με επιτυχία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, επανέρχεται στα θεατρικά δρώμενα. Αυτή τη φορά μας παρουσιάζει επί σκηνής για πρώτη φορά στην Ελλάδα το «Πέδρο Πάραμο» του Juan Rulfo, ένα εμβληματικό μυθιστόρημα, ένα έργο καταγωγικό του λατινοαμερικάνικου μαγικού ρεαλισμού.

Το «Πέδρο Πάραμο» παρουσιάζεται στο ιστορικό «Μπάγκειον Ξενοδοχείο» για τρεις παραστάσεις ακόμα, στις 29, 30 Ιουνίου και την 1η Ιουλίου 2018, ενώ ξεκίνησε στις 22 του μήνα. Η μετάφραση είναι της Έφης Γιαννοπούλου και η σκηνοθεσία της Ελεάνας Τσίχλη. Τη μουσική υπογράφει ο Θοδωρής Αμπαζής.

Παίζουν οι ηθοποιοί: Κώστας Βασαρδάνης, Τζωρτζίνα Δαλιάνη, Νέστωρ Κοψιδάς, Φώτης Λαζάρου, Νεφέλη Μαϊστράλη, Γιώργος Νούσης, Δανάη Σαριδάκη. Στην παράσταση ακούγεται η φωνή της Νένας Μεντή.

 

Το έργο

Η ιστορία εξελίσσεται σ’ ένα χωριό – φάντασμα, στην Κομάλα, σ’ έναν τόπο που βρίσκεται «στο στόμα ακριβώς της Κόλασης», και όπου εμπειρίες, μνήμες και γεγονότα έχουν εγκλωβιστεί στο χρόνο. Ένας γιος επιστρέφει εκεί, στη γενέθλια πόλη της μητέρας του για να αναζητήσει τον άγνωστο πατέρα του, «κάποιον Πέδρο Πάραμο». Όμως η καταστροφική μανία του πατέρα-δυνάστη έχει μετατρέψει το μέρος σε «καμένη γη». Οι άνθρωποι έχουν εξαφανιστεί και το μόνο που συναντά κατά τη διάρκεια της πικρής του περιπλάνησης είναι οι «αλύτρωτες ψυχές» των άλλοτε κατοίκων αυτού του μέρους. Τα μουρμουρητά τους έχουν κατακλύσει τους έρημους δρόμους, οι ψίθυροί τους ξεχύνονται από τις ρωγμές των τοίχων, και όλα μαρτυρούν παράξενες, ανομολόγητες ιστορίες του χωριού για τον Πέδρο Πάραμο, για την ερήμωση που επήλθε στο μέρος εξαιτίας της «μνησικακίας» του. Έτσι, σιγά σιγά το χωριό αναδεικνύεται στον βασικό πρωταγωνιστή του έργου μέσα από ένα παράδοξο οδοιπορικό στην Κομάλα με έντονο το μεταφυσικό στοιχείο και κατά το οποίο τα όρια παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος γίνονται σχετικά.

Στην υποβλητική ατμόσφαιρα του μεξικάνικου πολιτισμικού τοπίου, η φύση ορίζει τα γεγονότα σχεδόν ως φυσικά φαινόμενα, κρύβει και αποκαλύπτει κατά βούλησιν, αναδεικνύει σύμβολα, κινητοποιεί τα ανθρώπινα ένστικτα. Η ιστορία συνομιλεί με τη μυθική διάσταση της αμερικανικής ηπείρου που, από διαφορετικό εθνολογικό πλαίσιο, κινείται σε βιωματική παραλληλία με τον ελληνικό και εντέλει τον σημαντικό πανανθρώπινο μύθο.

Το υποκείμενο πολιτικό υπόβαθρο -η μεξικάνικη επανάσταση, πρώτη από τις μεγάλες επαναστάσεις του 20ου αιώνα- τοποθετεί τις μικρές ανθρώπινες ιστορίες στο κάδρο της «Ιστορίας», στη δίνη της οποίας η εξέγερση, η ματαίωση και η ήττα ορίζουν την ανθρώπινη ζωή σε περιόδους πολιτικής και κοινωνικής αστάθειας.

 

Ο συγγραφέας

Ο Χουάν Ρούλφο θεωρείται ίσως ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της Λατινικής Αμερικής. Η φήμη του ήδη έχει ξεπεράσει τα σύνορα της πατρίδας του, το Μεξικό, όπου γεννήθηκε το 1918 στην πόλη Χαλίσκο.

Οι πρώτες του δημοσιεύσεις, διηγήματα, εμφανίστηκαν σε μικρά επαρχιακά περιοδικά της Γκουανταλαχάρα τη δεκαετία του ’40.

Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Πόλη του Μεξικού, όπου κυκλοφόρησαν τα δύο του βιβλία, τα οποία του χάρισαν μεγάλη φήμη. Το πρώτο ήταν μια συλλογή διηγημάτων, «El Ilano en Ilamas» (1953), που περισσότερο από δύο χρόνια αργότερα το ακολούθησε η νουβέλα «Pedro Paramo» (1955).

Ένα δεύτερο μυθιστόρημα που ο Χουάν Ρούλφο δούλευε αρκετά χρόνια, το «La Cordillera», παρόλο που και ο ίδιος είχε ανακοινώσει και ο εκδότης του, δεν έχει μέχρι τώρα κυκλοφορήσει. Η προσοχή των κριτικών έχει επικεντρωθεί στο ιδιοφυές «Πέδρο Πάραμο» για τον υπέροχο τρόπο που αναπτύσσει το περιεχόμενο και την εξαιρετικά μοντέρνα του γραφή.

Ο Ρούλφο μιλάει για έναν κόσμο που δεν μας είναι ξένος, αλλά που και για τον ίδιο είναι προσωπικός και κληρονομημένος. Αυτή την κληρονομιά θέλει να μεταφέρει στους επόμενους με το δικό του τρόπο ως ζωντανός ή ως απών.

Αυτό που ξεχωρίζει τον Χουάν Ρούλφο είναι ότι, παρά το γεγονός ότι έγραψε εκείνες τις δεκαετίες των εξεγέρσεων στο Μεξικό, τις διαποτισμένες από καινούργιες κοινωνικές και πολιτικές κοσμοθεωρίες, δεν κάνει κανένα άμεσο κήρυγμα, αλλά οι έμμεσες και υπόγειες αναφορές του για την ένδεια και την κάθετη γραμμή που κατεβαίνει από το γαιοκτήμονα στον επιστάτη, στον εργάτη, και επικουρείται από το νόμο και την εκκλησία αποσαφηνίζουν τη θεώρησή του για την κοινωνική, οικονομική και πολιτική κατάσταση της πατρίδας του, του Μεξικού.

Από το Μεξικό, όπου εργάστηκε ως ανθρωπολόγος, έφυγε για την Αργεντινή απ’ όπου και πέρασε στην αθανασία το 1986.

 

Μια σύγχρονη Τηλεμάχεια

Το «Πέδρο Πάραμο» είναι η σύγχρονη τηλεμάχεια του Χουάν Πρεσιάδο. Με τον όρο Τηλεμάχεια αναφέρονται παραδοσιακά από τους Αλεξανδρινούς χρόνους οι πρώτες τέσσερις ραψωδίες του ομηρικού έπους της Οδύσσειας όπου γίνεται αναφορά στον Τηλέμαχο (εξ ου και η γραμματειακή ονομασία), τον γιο του Οδυσσέα, και στο ταξίδι που έκανε σε αναζήτηση ειδήσεων για την τύχη του αγνοούμενου πατέρα του.

Ο Χουάν Πρεσιάδο επιστρέφει στην εδεμική Κομάλα των μητρικών αναμνήσεων, που έχει όμως μετατραπεί σε κόλαση εξαιτίας της πατρικής καταστροφικής μανίας. Θα περάσει έναν Αχέροντα από σκόνη, για να βρεθεί στην όχθη του θανάτου, ανάμεσα σε μουρμουρητά και φαντάσματα, πάνω στα οποία δεσπόζει το φάντασμα του τοπικού τυράννου, του Πέδρο Πάραμο, του πατέρα του. H Κομάλα του Χουάν Ρούλφο είναι ένας τόπος δίχως χρόνο, ένας τόπος όπου παρελθόν και μέλλον, πραγματικό και φαντασιακό, ζωή και θάνατος γίνονται ένα.

Ο Ρούλφο έπλασε το τοπωνύμιο «Κομάλα», εμπνευσμένος από ένα σκεύος στο οποίο ψήνονται στα κάρβουνα οι παραδοσιακές καλαμποκόπιτες των ιθαγενών, για να εκφράσει έτσι τη ζέστη που χαρακτηρίζει τη γενέτειρά του κοντά στη Γουαδαλαχάρα, και κατ’ επέκταση ολόκληρο το Μεξικό.

Το μυθιστόρημα είναι πολυφωνικό, με πρωτοποριακή δομή και άνοιξε νέους δρόμους σε όλη τη λατινοαμερικανική λογοτεχνία. Ο Ρούλφο συνδυάζει την ιστορία της μεξικανικής επανάστασης με το υπόστρωμα μιας οικουμενικής μυθολογίας και καταφέρνει να φτάσει στο βαθύτερο πυρήνα του τοπικού, του μεξικανικού, και να το καταστήσει καθολικό, παγκόσμιο.

 

Η παράσταση

Στην παράσταση, το υλικό μετέρχεται αφηγηματικών τρόπων, που δεν είναι προφανείς και στερεότυποι ως προς τη λογοτεχνική τους φόρμα και αποτελεί πρόσφορο πεδίο διερεύνησης της χορικότητας της θεατρικής αφήγησης, η οποία αποτελεί σταθερό πεδίο έρευνας της ομάδας. Δημιουργείται έτσι επί σκηνής μια χορική αφήγηση επτά ηθοποιών, με στόχο να αναδειχθεί το σύνολο -η κοινότητα- ως συλλογικός πρωταγωνιστής.

Ο χώρος που φιλοξενεί την παράσταση, το διατηρητέο ξενοδοχείο Μπάγκειον στην Ομόνοια, αποτελεί το πλέον συνεπές περιβάλλον για να ξετυλιχθεί αυτή η ιστορία και να υποβάλλει τον θεατή στην ατμόσφαιρα του έργου. Με την οργανική συμβολή της σκηνογραφίας, της μουσικής, των φωτισμών, μεταφέρεται επί σκηνής η πολυεπίπεδη ανάπτυξη ενός επίπονου και αποκαλυπτικού ταξιδιού αυτογνωσίας. Η επιστροφή στις απαρχές, στην πρωτογενή ανθρώπινη φύση, αποτελεί αναγκαιότητα και ευθύνη σε καιρούς ταραγμένους.

 

Το ταξίδι

Στο ταξίδι ο κεντρικός ήρωας θα συναντήσει διάφορες ψυχές που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο σχετίζονταν με τον Πέδρο Πάραμο. Ο πρώτος που θα συναντήσει στο διάβα του θα είναι ένας ονηλάτης, ο Αμπούνδιο, γιος και αυτός του Πέδρο Πάραμο, που θα πληροφορήσει τον ήρωα ότι ο πατέρας τους είναι νεκρός. Μπαίνοντας στο χωριό, ο Χουάν Πρεσιάδο παρατηρεί ότι είναι διαφορετικό από τα άλλα χωριά που συνάντησε στο διάβα του. Διακρίνει αρχικά μια απουσία θορύβων.

Τη σκυτάλη απ’ τον Αμπούνδιο, θα πάρει η Εβουχίνες Διάδα, παιδική φίλη της μητέρας του Χουάν. Θα τον φιλοξενήσει στο σπίτι της, ενώ θα του αποκαλύψει ότι η νεκρή μητέρα του μόλις (!) της μήνυσε πως ο Χουάν θα την επισκεφθεί.

Κατόπιν, η φωνή του Χουάν δίνει τη θέση της στη φωνή του Πέδρο Πάραμο. Με την εναλλαγή αυτή ο πραγματικός πρωταγωνιστής αυτής της ιστορίας παίρνει το λόγο και μας διηγείται στιγμιότυπα από τα παιδικά του χρόνια και κυρίως τον έρωτά του για τη Σουσάνα από τότε που ήταν παιδί. Έμελε να είναι και τα μόνα χρόνια στη ζωή αυτού του τυράννου, ο οποίος ανάλγητα άφησε το χωριό του να πεθάνει από την πείνα, που αυτός έμοιαζε με κάτι ανθρώπινο.

Εν τω μεταξύ η Εβουχίνες Διάδα εξιστορεί στον ήρωα ότι παραλίγο να γίνει αυτή η μητέρα του, ενώ του εξομολογείται ότι ο Αμπούνδιο ο ονηλάτης έχει πεθάνει εδώ και καιρό. Ακούγονται ξαφνικά ήχοι από καλπασμό αλόγου. Η Εβουχένια τότε ενημερώνει τον Χουάν για τον άλλο γιο του Πέδρο Πάραμο, τον Μιγέλ και τον τρόπο που αυτός έφυγε από τη ζωή.

Μέσα από την εξιστόρηση συμβάντων από τη ζωή του Πέδρο Πάραμο από διαφορετικούς αφηγητές, ο ήρωας γνωρίζει τον πατέρα του, ενώ διάφορες μορφές -γυναικείες κατά το πλείστον- ακολουθούν, που τον παίρνουν απ’ το χέρι για να τον οδηγήσουν στη Μέδια Λούνα (ημισέληνος), την επικράτεια του Πέδρο Πάραμο. Σε κάποιο σημείο η πρωτοπρόσωπη αφήγηση δίνει τη θέση της στην τριτοπρόσωπη, σηματοδοτώντας την είσοδο και του Χουάν στους ψιθύρους.

Ο ήρωας διαβαίνει ένα μονοπάτι μύησης στη γνώση τού παρελθόντος του, που δεν είναι άλλο από το ίδιο το συλλογικό παρελθόν.

Mια από τις ερμηνευτικές οδούς που έχουν εφαρμοστεί στο έργο Πέδρο Πάραμο, είναι η μυθοπλαστική: η αναζήτηση του πατέρα, μοτίβο της κλασικής ελληνικής παράδοσης, και η αναζήτηση του χαμένου Παράδεισου, ιουδαϊκής και εν γένει δυτικής προέλευσης.

Η ερήμωση

Τι είναι όμως το «Πέδρο Πάραμο»; Μια ιστορία φαντασμάτων, αντίλαλων, σιωπών, μυστικών, ψυχών βασανισμένων που ψάχνουν τη λύτρωση;

Το «Πέδρο Πάραμο» είναι ένα αριστούργημα. Για έναν νέο άνδρα που κάτω από τον καυτό ήλιο του Μεξικού, ταξιδεύει σε ένα χωριό για να βρει τον πατέρα του, τον οποίο δεν έχει γνωρίσει ποτέ. Για τις αλλόκοτες φιγούρες που τον προσεγγίζουν, για τις φωνές που ακούγονται από παντού, για τις παράξενες ιστορίες που διαχέονται στην ατμόσφαιρα. Μέσα από μια αποσπασματική αναδρομή στο παρελθόν μαθαίνουμε ποιος είναι ο Πέδρο Πάραμο και η φρικτή ζωή του.

Όταν αναφέρεται στον ιερέα Ρεντερἰα, ένα από τα πρόσωπα του δράματος λέει: «Τι του κόστιζε να δώσει συγχώρεση, αφού είναι τόσο εύκολο να πει μια-δυο λέξεις, ή ακόμη κι εκατό, αν ήταν αναγκαίες για να σωθεί μία ψυχή;».

Ο Ρούλφο στο «Πέδρο Πάραμο» δείχνει την ερήμωση των πολέμων που βίωσε η πατρίδα του, χωρίς και πάλι να αναφέρεται ρητά σε αυτούς. Η ιστορία είναι μοναδική, αυτής της Κομάλα. Η ιστορία είναι επίσης μοναδική, γιατί είναι αυτή του Πέδρο Πάραμο. Ταυτόχρονα οι ιστορίες είναι πολλές και διαφορετικές. Οι αλύτρωτες ψυχές που διασχίζουν τα ξεσκισμένα σπίτια της Κομάλα, ή στριφογυρίζουν στο μνήμα τους και θυμούνται, όλες ψάχνουν για τον αέρα που λείπει, όλες βγάζουν τους ίδιους αναστεναγμούς.

Το επίτευγμα της παράστασης με τους θαυμάσιους συντελεστές έγκειται στο ότι καταφέρνει να μεταφέρει το θεατή στον χαμένο χρόνο ενός τόπου που θα μπορούσε να είναι και δικός του, της μεξικανικής ιστορίας και πολιτισμικής παράδοσης, που θα μπορούσε να είναι και η ελληνική.

Επίσης, του μεταγγίζει τα πιο πολυδουλεμένα υλικά της ανθρώπινης εμπειρίας αλλά και της παγκόσμιας λογοτεχνίας, όπως ο θάνατος, ο έρωτας, η εξουσία, η βία αλλά και η ίδια η τέχνη…

 

Οι συντελεστές

Το «Πέδρο Πάραμο» της Ομάδας Θεάτρου ΟΠΕRΑ είναι μια συγκλονιστική παράσταση, σύγχρονη και ταυτόχρονα κλασική. Υπερβαίνει τα συνήθη σκύβοντας πάνω στο έργο και μπαίνοντας μέσα στην ουσία του. Όπως όταν είχα διαβάσει το βιβλίο, πριν από τέσσερα ή πέντε χρόνια, έτσι και στο φινάλε του έργου ένιωσα ότι ο θάνατος ποτέ δεν ήταν πιο ζωντανός, η ερήμωση ποτέ δεν ήταν πιο απόλυτη, γιατί περιγράφει ανάγλυφα τον παραλογισμό της ανθρώπινης ιστορίας, και γεννά τον πυρετό της συγκίνησης, τη μόνη μας προσδοκία λύτρωσης.

Η σκηνοθέτις Ελεάνα Τσίχλη, ο συνθέτης Θοδωρής Αμπαζής, η χορογράφος Νατάσσα Σαραντοπούλου, η σκηνογράφος – ενδυματολόγος Τίνα Τζόκα, η σχεδιάστρια φωτισμών Στέλλα Κάλτσου αλλά και όλοι οι βοηθοί τους (Αντριάννα Ανδρέοβιτς, Μαίρη Αντωνοπούλου, Ειρήνη Κουμπαρούλη, Στέβη Κουτσοθανάση) δημιούργησαν μια θεατρική δουλειά γεμάτη ποιητικά σπαράγματα και ποιητικές εικόνες από φως και ήχους.

Στην παράσταση ακούγεται η καθαρή, γεμάτη και συγκλονιστική φωνή της Νένας Μεντή. Γλαφυρή και λυρική η μετάφραση της Έφης Γιαννοπούλου.

Τεχνικότατοι, συνταρακτικοί, με θεία απλότητα όλοι οι ηθοποιοί. Κώστας Βασαρδάνης, Τζωρτζίνα Δαλιάνη, Νέστωρ Κοψιδάς, Φώτης Λαζάρου, Νεφέλη Μαϊστράλη, Γιώργος Νούσης, Δανάη Σαριδάκη παρέλαβαν και απέδωσαν όγκους εννοιών. Πραγματικά έφυγα συγκινημένη.

 

Ταυτότητα Παράστασης

Ομάδα ΟΠΕRΑ

«Pedro Paramo»

του Juan Rulfo

Μπάγκειον Ξενοδοχείο

Για 3 παραστάσεις ακόμα: 29, 30 Ιουνίου και 1η Ιουλίου 2018

Ώρα έναρξης: 21.15

Συγγραφέας: Juan Rulfo

Μετάφραση: Έφη Γιαννοπούλου

Σκηνοθεσία: Ελεάνα Τσίχλη

Μουσική σύνθεση: Θοδωρής Αμπαζής

Κινησιολογία: Νατάσσα Σαραντοπούλου

Σκηνογράφος – Ενδυματολόγος: Τίνα Τζόκα

Σχεδιαστής Φωτισμών: Στέλλα Κάλτσου

Βοηθός Σκηνοθέτη: Αντριάννα Ανδρέοβιτς

Βοηθοί σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Μαίρη Αντωνοπούλου, Ειρήνη Κουμπαρούλη.

Βοηθός Φωτίστριας: Στέβη Κουτσοθανάση

Φωτογραφίες: Παναγιώτης Μάλλιαρης, Κωστής Καλλιβρετάκης

Παίζουν οι Ηθοποιοί:

Κώστας Βασαρδάνης

Τζωρτζίνα Δαλιάνη

Νέστωρ Κοψιδάς

Φώτης Λαζάρου

Νεφέλη Μαϊστράλη

Γιώργος Νούσης

Δανάη Σαριδάκη

Στην παράσταση ακούγεται η φωνή της Νένας Μεντή.

Στην ηχογράφηση της μουσικής συμμετείχαν: Ιωάννα Φόρτη-τραγουδίστρια, Παναγιώτης Ζαβίτσας-κιθάρα

Η παράσταση επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού

Πληροφορίες

Τοποθεσία: Μπάγκειον Ξενοδοχείο, Πλ. Ομονοίας 18, Αθήνα

Ημερομηνίες: 29, 30 Ιουνίου και 1η Ιουλίου 2018. Ώρα έναρξης: 21.15.

Προβλεπόμενη διάρκεια παράστασης: 90΄

Κρατήσεις: Τηλ.: 6973848716

Τιμές Εισιτηρίων: Κανονικό: 12€ | Μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων): 8€

Ηλεκτρονική Προπώληση: Viva | https://www.viva.gr/tickets/theater/theatro-mpageion/pedro-paramo/

– Η Ομάδα Θεάτρου ΟΠΕRΑ ιδρύθηκε το 2000 με σκοπό την έρευνα και τη διάδοση του Μουσικού Θεάτρου. Το ιδιαίτερο στίγμα των παραστάσεών της είναι ότι τα επιμέρους στοιχεία, δηλαδή ο λόγος, η μουσική, το τραγούδι, η κίνηση, δεν υπακούουν σε μια δεδομένη ιεραρχία, αλλά σε μια διαφορετική –μουσική, θεατρική, κινησιολογική– παρτιτούρα κάθε φορά, που επιτρέπει την αλληλοδιείσδυση των επιμέρους στοιχείων και την ανάπτυξη νέων εκφραστικών δομών. Η ΟΠΕRΑ έχει ήδη κλείσει μια δεκαετία διαρκούς παρουσίας στο χώρο του ελληνικού θεάτρου και έχει παρουσιάσει, σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή, μια σειρά παραστάσεων με τις οποίες διερευνήθηκαν επιμέρους στοιχεία του σκηνικού κώδικα και προτάθηκαν ποικίλες σύνθετες ή μη φόρμες.

eirini aivaliwtou«Πέδρο Πάραμο»: Μια μεξικάνικη ιστορία ψυχών, ίσκιων και φαντασμάτων στο «Μπάγκειον»
Περισσότερα

«Κούρσα Γκρέκα». Ντοκουμέντο γλυκιάς μνήμης για την ελληνική αυτοκινητοβιομηχανία

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Το κεφάλαιο «ελληνικό αυτοκίνητο» στην καλύτερη περίπτωση αποτελεί σήμερα μια μακρινή και θλιβερή ανάμνηση. Πόσοι γνωρίζουμε ότι στην Ελλάδα κάποτε κατασκευάζαμε -είτε εξολοκλήρου, είτε μερικώς- αυτοκίνητα;

Στον θαυμάσιο υπαίθριο χώρο του Ιστορικού Αρχείου του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), στον Ταύρο, παρακολουθήσαμε τη θεατρική παράσταση – ντοκουμέντο, με τίτλο «Κούρσα Γκρέκα».
Αφού ακολουθήσαμε -μάλλον από δική μας λανθασμένη επιλογή- μια ανησυχητική διαδρομή μέσα από μια έρημη πρώην βιομηχανική ζώνη της πόλης που πριν από κάποια χρόνια έσφυζε από ζωή αλλά τώρα βρίσκεται σε παρακμή, φτάσαμε στο κομψό κτήριο του ΠΙΟΠ με τη μινωική πρόσοψη. Στο χρώμα της ώχρας με τρεις κίονες σε χρώμα κεραμιδί και ένα χρυσό μας αιχμαλώτισε αμέσως το βλέμμα.

 

 

Το κτήριο

Μπήκαμε από την πλαϊνή είσοδο και μας υποδέχτηκε μεμιάς μια καμινάδα ύψους 12 μέτρων η οποία στέκει αγέρωχη στον περιβάλλοντα χώρο του Ιστορικού Αρχείου, ως κατάλοιπο του βιομηχανικού παρελθόντος του συγκροτήματος. Το βιομηχανικό κτήριο της δεκαετίας του ’50, όπου οι παλαιότεροι θυμούνται από την παλιά χυμοποιία «Κρόνος», στη γωνία της οδού Δωρίδος και της λεωφόρου Ειρήνης, ζωντάνεψε θεατρικά. Στον κατάφυτο κήπο του με το γλυπτό έργο του Takis, «Σινιάλο του Δία», ανακαλύψαμε δείγματα φυτών της αττικής γης, ενώ οι μυρωδιές από τις λεμονιές, τις ροδιές και κυρίως τα δεντρολίβανα και τους δυόσμους ξεχύνονταν παντού. Επίσης ένα φιλόξενο καφέ με κομψές κίτρινες καρέκλες, μια τεράστια βεράντα με μακρόστενα τραπέζια και ένα ενδιαφέρον κατάστημα τράβηξαν την προσοχή μας.
Κυρίως όμως μας εντυπωσίασαν τα δύο μνημειακά αυτοκίνητα που αντικρίσαμε στο βάθος του χώρου και αποτελούσαν ουσιαστικά το σκηνικό της παράστασης, που επρόκειτο σύντομα να παρακολουθήσουμε.

Με την παράσταση «Κούρσα Γκρέκα» δόθηκε η μοναδική δυνατότητα στο κοινό να επισκεφτεί τον χώρο του Αρχείου, το οποίο πληροί τις απαραίτητες υποδομές για την υποδοχή του κοινού και σύγχρονες συνθήκες φύλαξης αρχειακού υλικού.

Οι «φωνές»

Υπήρξε άραγε ποτέ ελληνικό αυτοκίνητο; Κι όμως υπήρξε, όσο κι αν σήμερα μας φαίνεται σαν αποκύημα επιστημονικής φαντασίας.
Τι σημαίνει ΕΛΕΤΚΑ; Ποιοι θυμούνται το Attica, το Farma και το Pony; Πόσες και ποιες απόπειρες μαζικής παραγωγής οχημάτων από ελληνικές εταιρείες καταγράφονται;
Και σήμερα; Υπάρχει ελληνικό αυτοκίνητο σήμερα; Μια σειρά από ανάλογα ερωτήματα που αφορούν αυτόν τον ιδιαίτερο κλάδο της ελληνικής βιομηχανικής ιστορίας, την ελληνική αυτοκινητοβιομηχανία, ερευνώνται μέσα από τα εργαλεία του θεάτρου – ντοκουμέντο. Τα τεκμήρια του Ιστορικού Αρχείου ΠΙΟΠ γίνονται οι «φωνές» που οδηγούν στην παράσταση «Κούρσα Γκρέκα», με τη δραματουργία του Τάσου Πυργιέρη να αξιοποιεί τμήματα ιστορικών αρχείων αντίστοιχων βιομηχανιών και να περιλαμβάνει πρωτότυπα τεκμήρια, μαρτυρίες ειδικών και συμπεράσματα ερευνητών, παλιά ελληνικά μοντέλα, καινοτόμους μηχανικούς, τις δυσκολίες και τις επιτυχίες του κλάδου του ελληνικού αυτοκινήτου, σε ένα απίστευτα χαριτωμένο τελικά σκηνικό αποτέλεσμα.

Η οικονομική ιστορία

Το Ιστορικό Αρχείο του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς έχει ενσωματώσει και διατηρεί τα ιστορικά αρχεία τραπεζών τις οποίες απορρόφησε ο Όμιλος Πειραιώς, καθώς και αρχεία σημαντικών οργανισμών και εταιρειών που συνδέθηκαν μαζί τους. Με τον τρόπο αυτό, συμβάλλει στην τεκμηρίωση και μελέτη της ελληνικής οικονομικής ιστορίας του 20ού αιώνα, αγροτικής, βιομηχανικής και τραπεζικής, καθώς και παραμέτρων της κοινωνικής ιστορίας της περιόδου.

Η διάσωση ενός αρχείου αποτελεί μία ουσιαστική πολιτιστική πρωτοβουλία. Όλο αυτό το ανεκτίμητο υλικό είναι σπουδαία παρακαταθήκη και γι’ αυτό οι καλλιτέχνες φρόντισαν να το αναδείξουν με τα καλλιτεχνικά τους μέσα, την έμπνευση, τη φαντασία, την αισθητική και το ταλέντο τους.
Επίσης το κοινό έχει την ευκαιρία να εξοικειωθεί με τις αρχειακές πηγές, και να ταξιδέψει στο βιομηχανικό παρελθόν της Ελλάδας με «όχημα» μια όμορφη και καλοδομημένη ιστορία. Μια σειρά από παράλληλες δράσεις επεκτείνουν τη συζήτηση γύρω από το «ελληνικό αυτοκίνητο», ολοκληρώνοντας τη διαδρομή της παράστασης.

Το σημαντικότερο κεφάλαιο της ελληνικής αυτοκινητοβιομηχανίας γράφεται μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Ευρώπη προσπαθούσε να στηθεί ξανά στα πόδια της. Τότε που ο ελληνικός λαός χωριζόταν σε «εχθρούς» και «φίλους». Όταν πια αποκτήσαμε μια ισορροπία ως κράτος, οι άλλοι είχαν ήδη ανασυγκροτηθεί και σχεδίαζαν το μέλλον που στήριζαν στο βιομηχανοποιημένο παρελθόν τους. Γάλλοι, Ιταλοί, Γερμανοί και Βρετανοί κυριαρχούσαν ήδη εμπορικά στη Γηραιά Ήπειρο.
Η πρώτη σκέψη αφορούσε τη δημιουργία ελληνικών αυτοκινήτων αρχικά για τους Έλληνες και μετά για εξαγωγή σε μη ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο, μια τόσο φιλόδοξη προσπάθεια όσο η μαζική παραγωγή αυτοκινήτων δεν μπόρεσε να ανθήσει σε μια χώρα όπως η Ελλάδα. Οι πολιτικές παλινωδίες, ο κακώς νοούμενος επιχειρηματικός ανταγωνισμός, η νομοθετική υπονόμευση, η πολιτειακή αφασία και αδιαφορία και τα κάθε είδους παρασκηνιακά παιχνίδια ήταν στην ημερήσια διάταξη και αποτελούσαν τροχοπέδη. Αν και το επίπεδο τεχνογνωσίας αναβαθμιζόταν διαρκώς, το επιχειρείν στον χώρο του ελληνικού αυτοκινήτου βυθιζόταν ανεπιστρεπτί σε τέλμα.

 

Στο παλιό αυτοκινούμενο υποκατάστημα της Αγροτικής Τράπεζας. Από αριστερά: Γεράσιμος Μιχελής, Φρόσω Μάνη, Χρήστος Καπενής, Λευτέρης Βασιλάκης, Τζούλη Σούμα.

 

Πρωτότυπη θεατρική δουλειά

Ο Τάσος Πυργιέρης είναι ένας έμπειρος και περιζήτητος -θα μπορούσα να πω- ηθοποιός, που μας έχει δώσει αξιόλογες ερμηνείες. Αυτή είναι η δεύτερη φορά που σκηνοθετεί. Τον τράβηξε η αγάπη του για τον ελληνικό κινηματογράφο, για τη συλλογική ιστορία και για το αυτοκίνητο αντίκα. Η θεατρική δουλειά που δημιούργησε είναι δραματουργικά πρωτότυπη, καθώς μέχρι τώρα δεν είχε ασχοληθεί κάποιος παραστατικά με την ιστορία του ελληνικού αυτοκινήτου.

Η παράσταση ήταν ιδιαίτερα ευχάριστη παράσταση και κατάφερε να συμπτύξει στα ογδόντα λεπτά της την ιστορία της ελληνικής αυτοκινητοβιομηχανίας με τρόπο εύληπτο και διασκεδαστικό. Πέντε ήρωες σε μια μεταπολεμική γειτονιά. Η μεταπολεμική Ελλάδα ξαναζεί, ονειρεύεται, εμπνέεται και δημιουργεί, μέσα από τη στάχτη και τη φτώχεια της. Οι άνθρωποι της εποχής μέσα από τα τραγούδια τους, μέσα από μικρά πράγματα, μέσα από τα γέλια τους, τους καβγάδες τους, τις απώλειές τους, μεγαλουργούν ή τουλάχιστον θα μπορούσαν να μεγαλουργήσουν…
Ο πόλεμος έχει αφήσει τα σημάδια της σκληρότητάς του. Έντονα και ανοικτά. Οι Έλληνες ταλαιπωρημένοι βρίσκουν τελικά τη δύναμη και το κουράγιο δειλά δειλά να ορθοποδήσουν. Να σχεδιάσουν, να κατασκευάσουν, να εφεύρουν.

Οι χαρές, οι συγκινήσεις, οι εκδηλώσεις της ζωής, ο κόσμος γενικά, είχαν κάτι το διαφορετικό τότε. Είχαν περισσότερη ανθρωπιά, αγάπη, αλληλοστήριξη, αξίες που φρόντιζαν να μεταδίδουν στο διπλανό τους, να μοιράζονται με το γείτονά τους.
Ο Τάσος Πυργιέρης, αξιοποιώντας την επιστημονική γνώση της Λένας Μπενέκη, τη φρεσκάδα και την ευέλικτη γραφή ενός νέου συγγραφέα, του Δημήτρη Μπαμπίλη, ο οποίος αγάπησε το θέμα του ελληνικού αυτοκινήτου και τα εκφραστικά μέσα πέντε χαρισματικών ηθοποιών, των Γεράσιμου Μιχελή, Τζούλης Σούμα, Λευτέρη Βασιλάκη, Φρόσως Μάνη και Χρήστου Καπενή, έβγαλε πλούσιους χυμούς από ένα σημαντικό απόσταγμα θεατρικής τέχνης.

Προσέγγισε σχολαστικά το κείμενο, το έστυψε με προσοχή, δούλεψε πάνω στις πρακτικές της Κομέντια ντελ’ Αρτε, τους κώδικες της ελληνικής επιθεώρησης και τα τεχνάσματα του παλιού καλού ελληνικού κινηματογράφου. Κάπως έτσι γεννήθηκε η «Κούρσα Γκρέκα». Μια παράσταση με φροντίδα, αγάπη και σεβασμό στην ελληνική επιχειρηματική ιστορία.
Μια παράσταση για τον καιρό που σε τούτο τον τόπο πίναμε καφέ ψημένο στο μπρίκι κι όχι φρέντο καπουτσίνο, που περιμέναμε το παγωτό με λαχτάρα την άνοιξη, που φορούσαμε φορέματα χειροποίητα αριστουργήματα κι όχι εισαγόμενα από την Κίνα, που διασκεδάζαμε με βερμούτ στα σαλονάκια και υποβρύχιο ή βυσσινάδα στα πεζούλια κι όχι όρθιοι στα ποτάδικα.

 

 

 

Μια παράσταση για τον καιρό που ο γείτονας με μαστοριά και επινοητικότητα κατασκεύαζε όμορφα αυτοκίνητα από τα απομεινάρια των γερμανικών, ιταλικών και συμμαχικών οχημάτων τα οποία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είχαν εγκαταλειφθεί και υπήρχαν διάσπαρτα στην ύπαιθρο χώρα.
Μια παράσταση για τον καιρό που οι μαθήτριες φορούσαν μπλε ποδιά με κατάλευκο καλοσιδερωμένο γιακά και το κοκοράκι – γλειφιτζούρι ήταν η φτηνή παρηγοριά της καθημερινότητας.
Μια παράσταση για τον καιρό που με μαεστρία η γυναίκα διεκδικούσε το δικαίωμα στη χειραφέτηση και κάποιοι φιλόδοξοι νεαροί της γειτονιάς έστηναν με μεράκι κι ευρηματικότητα μικρές βιώσιμες επιχειρήσεις.
Μια εποχή ειδυλλιακή ή μίζερη, αθώα ή ένοχη, εξιδανικευμένη ή στερημένη και καταπιεστική; Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα. Όπως και κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα τι είναι ευτυχία.

Οι συντελεστές

Απολαυστικοί οι ηθοποιοί. Ο Λευτέρης Βασιλάκης και ο Χρήστος Καπενής είναι δύο λαμπερά αποκτήματα του θεάτρου. Με κέφι και νεύρο ο πρώτος, άνετος και αστείος ο δεύτερος. Ο Γεράσιμος Μιχελής φανταστικός όπως πάντα. Ένας πολύ καλός ηθοποιός που πάντα βγάζει ασπροπρόσωπο το σκηνοθέτη του. Με μπρίο και λάμψη η εξαιρετική Τζούλη Σούμα. Μια ηθοποιός μεγάλης γκάμας. Τη νόστιμη πινελιά της έδωσε στην παράσταση η νεαρή ταλαντούχα Φρόσω Μάνη, που πιστεύω πως θα διαπρέψει στο μέλλον. Και οι πέντε είχαν την κρυστάλλινη εκφραστικότητα σπάνιας στόφας.
Ο Νέστορας Κοψιδάς στη μουσική επιμέλεια, η Άρτεμις Λαμπίρη στην κίνηση και ο Αλέξανδρος Αλεξάνδρου στους φωτισμούς μαζί με την καλαισθησία της Βασιλικής Σύρμα στα κοστούμια δημιούργησαν μια θεσπέσια δαντέλα κεντημένη σε αυθεντικό θεατρικό μετάξι.
Το κείμενο του Δημήτρη Μπαμπίλη εναργές, κωμικό, άμεσο, νοσταλγικό. Η δεξιοτεχνική σκηνοθεσία του Τάσου Πυργιέρη με το λεπτό σκηνικό της χιούμορ προκάλεσε ανενδοίαστα εύφορο γέλιο στον θεατή.

Με την «Κούρσα Γκρέκα», οι παλαιότερες γενιές θα ξαναζήσουν όσα δεν ξεχνιούνται. Οι ενδιάμεσες θα θυμηθούν εικόνες και ήχους. Οι νεότερες θα διδαχθούν, σαν παραμύθι αναλλοίωτο στο χρόνο, σε μια παράσταση που το συναίσθημα και η τέχνη συνυπάρχουν.
Το βασικό θέμα όμως του έργου, πέρα από το αυτοκίνητο, είναι η μνήμη. Άραγε ό,τι έχει χαθεί έχει ξεχαστεί και τι είναι αυτό που προκαλεί τις μνήμες του παρελθόντος; Και γιατί μερικές φορές στην Ιστορία αισθάνεσαι σαν να διαβάζεις το ίδιο βιβλίο ξανά και ξανά;

Ταυτότητα παράστασης

«Κούρσα Γκρέκα»
Παράσταση θεάτρου-ντοκουμέντο

Έρευνα-κείμενο: Δημήτρης Μπαμπίλης
Σκηνοθεσία-Δραματουργία: Τάσος Πυργιέρης
Επιστημονικός σύμβουλος: Λένα Μπενέκη
Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα
Σκηνική επιμέλεια: Τάσος Πυργιέρης, Αλέξανδρος Αλεξάνδρου
Μουσική επιμέλεια: Νέστορας Κοψιδάς
Κίνηση: Άρτεμις Λαμπίρη
Φωτισμοί: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου
Φροντιστήριο: Βασιλική Τσιλιγκρού
Εκτέλεση παραγωγής: Βασίλης Σκαρμούτσος «Ο ΚΥΒΟΣ»
Καλλιτεχνική σύμβουλος: Σέβη Ματσακίδου
Βοηθός Σκηνοθέτη: Φρόσω Μάνη
Επιμέλεια trailer: Σταύρος Συμεωνίδης
Ειδικός συνεργάτης: Νίκος A. Κούκης
Νομικός σύμβουλος: Δημήτρης Καλοχαιρέτης
Φωτογραφίες-κάμερα: Νίκος Θωμάς
Παίζουν
Σταμάτης: Γεράσιμος Μιχελής
Κατερίνα: Τζούλη Σούμα
Γρηγόρης: Λευτέρης Βασιλάκης
Μιχαλάκης: Χρήστος Καπενής
Φροσάκι: Φρόσω Μάνη

***

 

 

Στο Ιστορικό Αρχείο ΠΙΟΠ επίσης φυλάσσονται πολυάριθμες συλλογές, μεταξύ των οποίων:
• ιστορικά αρχεία τραπεζών του Ομίλου Πειραιώς (Τράπεζα Πειραιώς, Τράπεζα Χίου, Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος, Γενική Τράπεζα της Ελλάδος, Ελληνική Τράπεζα Βιομηχανικής Αναπτύξεως, Τράπεζα Μακεδονίας-Θράκης, Πανελλήνια Τράπεζα) και αρχεία Οργανισμών που συνδέθηκαν οργανικά με την ιστορική διαδρομή των τραπεζών αυτών.
• αρχεία εταιρειών που ιδρύθηκαν από τράπεζες του Ομίλου, δανειοδοτήθηκαν από αυτές ή περιήλθαν σε αυτές.
• αρχεία βιομηχανικών επιχειρήσεων.
• αρχεία συλλογικών σωμάτων.
• προσωπικά αρχεία.
Το υλικό του Ιστορικού Αρχείου ΠΙΟΠ εμπλουτίζεται συνεχώς με νέες προσκτήσεις από τον Όμιλο Πειραιώς, καθώς και με δωρεές ιδιωτών.
Το Ιστορικό Αρχείο ΠΙΟΠ, το οποίο ακολουθεί ως προς την πρόσβασή του από τους ερευνητές την πολιτική του «ανοικτού αρχείου», είναι οργανωμένο σύμφωνα με τα διεθνή αρχειονομικά πρότυπα και μέλος των ελληνικών και διεθνών συναφών ενώσεων. Οι ψηφιοποιημένες συλλογές του (Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Κοινωνία της Πληροφορίας») είναι προσβάσιμες στη διεύθυνση http://archives.piop.gr
Με την ευκαιρία πρόσκτησης του σημαντικού αρχειακού υλικού της Αγροτικής Τράπεζας και με τη φιλοδοξία το Ιστορικό Αρχείο ΠΙΟΠ να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες διεθνείς καλές πρακτικές, ολοκληρώθηκε τόσο η ανακατασκευή ενός πρώην βιομηχανικού κτηρίου στην περιοχή του Ταύρου όπου στεγάζεται, όσο και η αναδιοργάνωσή του ακολουθώντας σειρά καλών πρακτικών (πιστοποίηση ποιότητας λειτουργίας, περιβαλλοντική πιστοποίηση, αστική ασφάλιση και ασφάλιση περιεχομένου, σχέδιο αντιμετώπισης κρίσεων για φορείς που φυλάσσουν πολιτιστικό απόθεμα). Στους χώρους του Αρχείου αναπτύσσονται αρχειονομικές εργασίες αλλά και λειτουργίες που αφορούν την ερευνητική, ακαδημαϊκή και εκπαιδευτική κοινότητα και το ευρύτερο κοινό, επιδιώκοντας τη διάχυση της ιστορικής και της αρχειακής κουλτούρας.

Διεύθυνση

Δωρίδος 2 & Λεωφόρος Ειρήνης 14
177 78 Ταύρος
Τηλ. 210 3418051, Fax: 210 9571028
e-mail: archivespiop@piraeusbank.gr

Πρόσβαση:

Μετρό: γραμμή 3, στάση Κεραμεικός και στη συνέχεια από τη στάση Φωταέριο (οδός Πειραιώς) με το λεωφορείο 815 (αποβίβαση στάση Παλαιό Τέρμα επί της Λεωφ. Ειρήνης) ή τα λεωφορεία Β18, Γ18 ή το τρόλεϊ 21 (αποβίβαση στάση ΑΣΤΥ επί της οδού Π. Ράλλη).

Λεωφορεία: με τα λεωφορεία 815 (αποβίβαση στάση Παλαιό Τέρμα επί της Λεωφ. Ειρήνης), Β18, Γ18 (αποβίβαση στάση ΑΣΤΥ επί της οδού Π. Ράλλη) από την πλατεία Ομονοίας.

Τρόλεϊ: αρ. 21 από την πλατεία Ομονοίας (αποβίβαση στάση ΑΣΤΥ επί της οδού Π. Ράλλη).

Προαστιακός σιδηρόδρομος: γραμμή Πειραιάς-Χαλκίδα, στάση Ταύρος (οδός Κωνσταντινουπόλεως).

eirini aivaliwtou«Κούρσα Γκρέκα». Ντοκουμέντο γλυκιάς μνήμης για την ελληνική αυτοκινητοβιομηχανία
Περισσότερα

100 λέξεις για το χιόνι, 100 μπράβο στην Ιωάννα Τζίκα

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα (*)

Ο δάσκαλός μου στη δημοσιογραφία, ο Αλέκος Φιλιππόπουλος, έλεγε πως «και ο Παγκόσμιος Πόλεμος γράφεται με 100 λέξεις». Επομένως και το χιόνι. Το κατάλευκο τίποτα. Είσαι στον Βόρειο Πόλο έχοντας στο σακίδιό σου τους χάρτες και τη λήκυθο με τη στάχτη του μπαμπά σου. Έχεις ακόμη ένα βραβευμένο κείμενο της Tatty Hennessy, την ομάδα mammals και τον σκηνοθέτη Αλέξανδρο Κωχ. Έχεις και ένα αστέρι να φωτίζει το δρόμο σου και να σε ζεσταίνει. Στη σκηνή του Επί Κολωνώ μέσα στον Ιούνιο νιώθεις την παγωνιά της Αρκτικής. Όλα είναι τόσο αληθινά. Και το αστέρι πάντα εκεί με ονοματεπώνυμο: Ιωάννα Τζίκα.

Μετράω τις παραπάνω λέξεις.

Είναι 99.

Μπορώ να γράψω άλλη μία:

Μπράβο!

 

***

Η Ιωάννα Τζίκα, στην Κεντρική Σκηνή του Επί Κολωνώ.

 

Μπράβο λοιπόν και στην Tatty Hennessy, και στη Θεατρική Ομάδα mammals, και στον σκηνοθέτη Αλέξανδρο Κωχ, και στην Ιωάννα Τζίκα. Φυσικά και στο Επί Κολωνώ με το Off – Off Athens Festival 2018. Εκατό μπράβο. Χίλια μπράβο. Κατάφεραν να μας… παγώσουν μέσα στην Κεντρική Σκηνή του Επί Κολωνώ. Τόσο πειστικά ήταν όλα. Οι λέξεις έπεφταν μία μία σαν παγωμένες σταγόνες. Μια ώρα η Ιωάννα Τζίκα με το χειμωνιάτικο μπουφάν της, μας πήρε μαζί της σε αυτό το μοναδικό ταξίδι στον Βόρειο Πόλο.

Tatty Hennessy. Το έργο της «Εκατό λέξεις για το χιόνι» βραβεύθηκε, μεταξύ 1.136 συμμετοχών, στο φεστιβάλ «Heretic Voices».

Ένα διαφορετικό ταξίδι για τη Ρόρυ. Πρωτόγνωρο. Αφού δεν ήταν μόνη. Είχε μαζί της και τη στάχτη του μπαμπά της, του καθηγητή της Γεωγραφίας, που δεν είχε προλάβει να πραγματοποιήσει το όνειρο της ζωής του. Το κάνει τώρα λοιπόν μαζί της. Ένα κείμενο που μας βάζει σε σκέψεις και μας προβληματίζει. Ένα κείμενο που δίνει αφορμές για ατέρμονες συζητήσεις. Ένα πράγματι αιρετικό κείμενο. Τολμηρό. Σύγχρονο. Ένα κείμενο που μπορεί με ένα παραπάτημα να σε ρίξει στον γκρεμό. Όμως τόσο ο σκηνοθέτης, όσο και η ηθοποιός και όλη η ομάδα mammals πέτυχαν το στόχο τους. 100% στο κέντρο. Ούτε μια βολή δεν χάθηκε.

***

Ασφαλώς τυχερή η συγγραφέας και σκηνοθέτης Tatty Hennessy η οποία βρήκε στον Νότο της Ευρώπης αυτή την τόσο δυνατή και θερμή θεατρική ομάδα. Τυχεροί όμως και οι θεατές της παράστασης. Τυχεροί όσοι μπόρεσαν να απολαύσουν την ερμηνευτική δεινότητα της Ιωάννας Τζίκα. Την ευχαριστούμε…

***

Η παράσταση ανέβηκε την Πέμπτη 21 και την Παρασκευή 22 Ιουνίου 2018.

«Ο μπαμπάς της Ρόρυ είχε ένα όνειρο. Να ταξιδέψει στον Βόρειο Πόλο. Μαζί της. Δεν πρόλαβε, όμως. Μια μέρα μετά την κηδεία του, η Ρόρυ αποφασίζει να πραγματοποιήσει το όνειρό του. Μόνη της. Βάζει στον σάκο της μια πυξίδα, μερικούς χάρτες και τις στάχτες του μπαμπά της και ξεκινάει να βρει τον δρόμο της σε έναν κόσμο που λιώνει και αλλάζει».

Όμως η Ρόρυ πιστεύει πως «Αν βρεις τον Βορρά, μπορείς να βρεις τον δρόμο για το σπίτι σου».

Ο σκηνοθέτης, Αλέξανδρος Κωχ, μοιράζεται με την Ιωάννα Τζίκα το χειροκρότημα στη σκηνή του Επί Κολωνώ.

«Πρόκειται για ένα ασυνήθιστο ταξίδι ενηλικίωσης με προορισμό τον Βόρειο Πόλο, αλλά και ένα τρυφερό μάθημα ζωής. Της ζωής που φεύγει και της ζωής που μένει. Αναζητώντας το βορειότερο σημείο του πλανήτη, η Ρόρυ θα κατανοήσει πολλά, για τον εαυτό της, τον κόσμο και την εποχή μας, αλλά και θα μας αποκαλύψει πως ένα παγωμένο τοπίο μπορεί να μας μάθει πολύ περισσότερα από όσα φανταζόμαστε. Με αφοπλιστική αμεσότητα και πολύ χιούμορ, το έργο της Tatty Hennesy είναι μια μεγάλη γιορτή: της φύσης, της φιλίας, του έρωτα και της αγάπης».

Το έργο της Tatty Hennessy «Εκατό λέξεις για το χιόνι» βραβεύθηκε, μεταξύ 1.136 συμμετοχών, στο φεστιβάλ «Heretic Voices» για νέα έργα σε μορφή μονολόγου, που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2018 στο Arcola Theatre στο Λονδίνο.

***

«Εκατό λέξεις για το χιόνι»
Της Tatty Hennessy

Συντελεστές:

Θεατρική Ομάδα Mammals
Σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Κωχ
Μετάφραση: Ιωάννα Τζίκα
Σκηνικά/Κοστούμια: Mammals
Φωτισμοί: Δημήτρης Κοκολινάκης
Ηχητικό τοπίο: Τάσος Καραδέδος
Φωτογραφίες: Γιώτα Παντελίδου
Video trailer: Παντελής Αναστασιάδης
Παραγωγή: Mammals

 

Ερμηνεύει η Ιωάννα Τζίκα.
Διάρκεια παράστασης: 60 λεπτά

***

Το trailer της παράστασης: ΕΚΑΤΟ ΛΕΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΧΙΟΝΙ

***

(*) Ο Παναγιώτης Μήλας είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών και ΔΕΝ είναι κριτικός θεάτρου.

 

 

Παναγιώτης Μήλας100 λέξεις για το χιόνι, 100 μπράβο στην Ιωάννα Τζίκα
Περισσότερα