Κριτική παρουσίαση

Η Νένα Μεντή και ο Μάνος Καρατζογιάννης άνοιξαν τις «Ξένες πόρτες» του Μάνου Ελευθερίου…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

 

Ως «Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου» είδα τη Νένα Μεντή και ήταν από τις λίγες φορές στα τόσα χρόνια κατά τα οποία παρακολουθώ θέατρο που ένιωσα την ανάγκη να σηκωθώ όρθιος και να χειροκροτήσω μόλις τέλειωσε η παράσταση.
Ήταν στο Θέατρο Studio Ιλίσια Βολανάκη, το 2008.

Από τότε πέρασαν 11 χρόνια και η Νένα Μεντή εξακολούθησε, σε κάθε της εμφάνιση, να μας χαρίζει ιδιαίτερες στιγμές απόλαυσης με την ερμηνευτική της δεξιοτεχνία.

Φθάσαμε έτσι στον Ιούλιο του 2019 μπροστά στις δικές μας καλοκαιρινές πόρτες, στην εμβληματική Πειραιώς 260 και στο «Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου».

Η Νένα Μεντή και ο Μάνος Καρατζογιάννης άνοιξαν τις «Ξένες πόρτες» και μας υποδέχτηκαν…
Στην υποδοχή αλλά και στη διάρκεια όλης της παράστασης ήταν εκεί – σαν μια προστατευτική σκιά – ο Μάνος Ελευθερίου…

 

***

 

“Ξένες πόρτες” του Μάνου Ελευθερίου. Το σκηνικό του Γιάννη Αρβανίτη.

 

Οι «Ξένες πόρτες» είναι ένα αδημοσίευτο κείμενο που ηχογράφησε και απομαγνητοφώνησε ο Μάνος Ελευθερίου και, πέντε χρόνια πριν φύγει από τη ζωή, το εμπιστεύτηκε στη Νένα Μεντή.

 

Πρόκειται για ένα οδοιπορικό στη Σύρο από τις αρχές του 20ού αιώνα κι έπειτα, μέσα από τη διήγηση της γιαγιάς του Ευαγγελίας Διγενή – Αντωνοπούλου. Στη σπαρακτική αυτή διήγηση ζωντανεύουν τα βασικά μοτίβα του έργου του μεγάλου ποιητή και στιχουργού, όπως η σκληρότητα της επαρχίας, η κοινωνική αδικία, η μελαγχολία και ο φόβος του θανάτου. Γι’ αυτό και την παράσταση διατρέχουν χαρακτηριστικές μελωδίες και ποιήματα που έχουν συνδεθεί με τον Μάνο Ελευθερίου και την ιδιαίτερη πατρίδα του.

 

***

 

Στις «Ξένες πόρτες», τη σκηνοθεσία έχει αναλάβει ο Μάνος Καρατζογιάννης. Τη δραματουργική επεξεργασία και την πρωτότυπη μουσική της παράστασης υπογράφουν αντίστοιχα ο Θανάσης Νιάρχος και ο Γιώργος Ανδρέου, στενοί συνεργάτες του Μάνου Ελευθερίου…

 

***

 

 

 

Όπως γράφει ο Μάνος Καρατζογιάννης σε σημείωμά του:

 

«Πρόκειται για ένα οδοιπορικό στη Σύρο από τις αρχές του 20ού αιώνα κι έπειτα, μέσα από τη διήγηση της γιαγιάς του Ευαγγελίας Διγενή – Αντωνοπούλου.
Οι αφηγήσεις της γιαγιάς – Ευαγγελίας Πίσσα (επώνυμο του τελευταίου της συζύγου) διαπλέκουν όχι μόνο το προσωπικό και το συλλογικό, εν προκειμένω της ίδιας και της Σύρας των αρχών του περασμένου αιώνα, αλλά και τα αλληλένδετα, συχνά αόρατα στοιχεία του ανθρώπου και του δημιουργού, στην περίπτωσή μας του αείμνηστου Μάνου Ελευθερίου.
Χάρη στη Νένα Μεντή που διαφύλαξε τα χειρόγραφα του με τις απομαγνητοφωνημένες σκόρπιες ηχογραφήσεις αλλά και στους συνεργάτες μου, Θανάση Νιάρχο και Χριστιάνα Μαντζουράνη, μπορέσαμε να συνθέσουμε ένα κείμενο αυθεντικό στη γραφή του, ακριβές στην έκφρασή του αλλά και πρωτόγνωρο στη θεματική του μια και παρουσιάζει ίσως για πρώτη φορά τόσο γλαφυρά τη σκληρότητα της ελληνικής επαρχίας.
Μοτίβο που μαζί με την αγάπη του Μάνου Ελευθερίου για το θέατρο και την ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Σύρο, καθώς και τον αέναο αγώνα για το δίκαιο συναντάμε συχνά στο σύνολο του έργου του. Στοιχεία που κάνουν τον μεγάλο στιχουργό, πεζογράφο και συλλέκτη να αποτελεί συχνά τη δική μας ποιητική «καταφυγή» στην προσωπική και τη συλλογική μας μνήμη».

 

***

 

Ευτυχώς, ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, αποδέχθηκε την πρόταση του Μάνου Καρατζογιάννη και επέλεξε για το φετινό πρόγραμμα τις «Ξένες πόρτες».

 

***

 

 

 

 

Δεν είναι ασφαλώς η πρώτη φορά που από μια μαγνητοταινία ξεπηδά ένα έργο τέχνης. Στην περίπτωση αυτή όμως από τις μαγνητοταινίες του Μάνου Ελευθερίου αναδύθηκε ένα πίνακας ζωγραφικής. Όταν βλέπουμε μια δημιουργία του Θεόφιλου ή του Γιάννη Τσαρούχη ξέρουμε ή μάλλον τους φανταζόμαστε ολομόναχους να δουλεύουν μπροστά στον καμβά με την παλέτα των χρωμάτων και τα πινέλα τους μέχρι να ολοκληρώσουν το έργο τους.

 

Στην περίπτωσή μας για τον πίνακα ζωγραφικής με τον τίτλο «Ξένες πόρτες» εργάστηκαν πολλοί καλλιτέχνες:

 

-Με τις νότες του μας παρουσίασε ένα δαντελένιο «παραδοσιακό κέντημα» ο συνθέτης Γιώργος Ανδρέου.

-Μυρωδιές και γεύσεις από την κουζίνα της μαμάς απολαύσαμε από τις «συνταγές» της ενδυματολόγου Βασιλικής Σύρμα που έντυσε ιδανικά τη Νένα Μεντή.

-Με έναν αρχιτέκτονα, τον Γιάννη Αρβανίτη, φυλλομετρήσαμε φωτογραφικά «άλμπουμ εποχής» βλέποντας στα σκηνικά του το φτωχικό παλάτι της γιαγιάς Ευαγγελίας.

-Τέλος – αν υποθέσουμε – ότι ο σχεδιασμός των φωτισμών είναι – που δεν είναι – μια εύκολη υπόθεση, εδώ οφείλουμε ένα τεράστιο ευχαριστώ στον Αλέξανδρο Αλεξάνδρου, ο οποίος «έφερε ανάμεσά μας» τον Μάνο Ελευθερίου έστω μόνο με την εμβληματική σκιά του.

 

***

 

Τα βασικά χρώματα της παλέτας επέλεξαν ο Θανάσης Νιάρχος και η Χριστιάνα Μαντζουράνη. Με τη δραματουργική συνεργασία τους έδωσαν πνοή στο παραμύθι του Ελευθερίου. Έφεραν αρώματα από τους κήπους της Σύρας και την αύρα της θάλασσας των Κυκλάδων.

 

Ο Μάνος Καρατζογιάννης έχοντας στα χέρια του όλα αυτά τα υλικά, με τη δραματουργική επεξεργασία και σκηνοθεσία του, «έχτισε» από σκόρπια χειρόγραφα και μαγνητοταινίες έναν ιδιαίτερο μονόλογο που σίγουρα θα μείνει στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου.

 

Οπωσδήποτε η λέξη «Ερμηνεία», δίπλα στο όνομα της Νένας Μεντή δεν λέει απολύτως τίποτα. Ασφαλώς όμως συμπυκνώνει όλα όσα μας χάρισε η κυρία Νένα Μεντή: Πάθος, τρυφερότητα, ένταση, δράση, χάδια, αγκαλιές, μνήμες, λυγμούς, παράπονα, μελωδίες, τρέξιμο στους χωματόδρομους, έρωτες, πάθη, συγκίνηση, αποφασιστικότητα.

 

Κατάφερε ακόμη κάτι σπάνιο η Νένα Μεντή: Βούρκωσαν τα μάτια μας όταν άνοιξε διάπλατα τις «Ξένες πόρτες».

 

Επίσης – τέλος – μας «ανάγκασε» να της χαρίσουμε κι εμείς κάτι που πράγματι το αξίζει: Να σηκωθούμε και πάλι όρθιοι για να τη χειροκροτήσουμε…

 

 

***

 

 

“Ξένες πόρτες”. Από δεξιά: Βασιλική Σύρμα, Χριστιάνα Μαντζουράνη, Γιάννης Αρβανίτης και Μάνος Καρατζογιάννης λένε ένα μεγάλο ευχαριστώ στη Νένα Μεντή και στο κοινό που ενθουσιασμένο καταχειροκροτεί.

 

 

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

«Ξένες πόρτες»
Του Μάνου Ελευθερίου

Συντελεστές

Δραματουργική επεξεργασία – σκηνοθεσία: Μάνος Καρατζογιάννης
Δραματουργική συνεργασία: Θανάσης Νιάρχος – Χριστιάνα Μαντζουράνη
Μουσική: Γιώργος Ανδρέου
Σκηνικά: Γιάννης Αρβανίτης
Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα
Φωτισμοί: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου
Ερμηνεία: Νένα Μεντή
Διεύθυνση παραγωγής: Μαρία Κωνσταντάκη
Video: Δήμητρα Τρούσα

 

***

Με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους
Διάρκεια: 70 λεπτά

***

ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ – ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ 2019
Πειραιώς 260 – Χώρος Ε
11 – 15 Ιουλίου 2019
Στις 9 μ.μ.

Παναγιώτης ΜήλαςΗ Νένα Μεντή και ο Μάνος Καρατζογιάννης άνοιξαν τις «Ξένες πόρτες» του Μάνου Ελευθερίου…
Περισσότερα

Η πτήση του κουτσού «Ίκαρου» στο φεστιβάλ Off Off Athens του θεάτρου “Επί Κολωνώ”

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Μοίρα στον Ίκαρο ήταν να πετάξει
και να χαθεί… Τι, ως ήβρε σταφνισμένες
τις φοβερές της λευτεριάς φτερούγες
απ’ τον τρανό πατέρα του μπροστά του,
η νιότη έριξε μόνη το κορμί του
στον κίντυνο, κι αν ίσως δεν μπορούσε
το μυστικό, το αγνό τους νά βρει ζύγι! – Άγγελος Σικελιανός

***

Τρία αγόρια μέσα από την αναπαράσταση του μύθου του Ικάρου αφηγούνται μια ιστορία ενός παιδικού πάρτι γενεθλίων.
Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Δαίδαλος ο οποίος ήταν διάνοια, μεγάλος εφευρέτης με ιδιαίτερη ευφυΐα στην αρχιτεκτονική, ξακουστός για τις θαυμαστές του ικανότητες, έχτισε τον λαβύρινθο κατ’ εντολή του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα. Αργότερα κατασκεύασε δύο ατομικές πτητικές μηχανές με «κέρινα φτερά» για να αποδράσουν αυτός και ο γιος του Ίκαρος από τον βασιλιά Μίνωα, ο οποίος τους κρατούσε φυλακισμένους στο παλάτι του στην Κρήτη.
Όταν λοιπόν απέδρασαν πετώντας πάνω από το Αιγαίο πέλαγος, ο Ίκαρος γοητευμένος από την πτήση παράκουσε την εντολή του πατέρα του να μην πετάει πολύ ψηλά για να μη λιώσει από τη ζέστη του ήλιου το κερί των φτερών, ούτε και πολύ χαμηλά για να μη λυθούν τα φτερά από την υγρασία της θάλασσας. Ενθουσιασμένος και γεμάτος αδρεναλίνη από την ξεχωριστή εμπειρία, πέταξε ψηλά προς τον ήλιο με αποτέλεσμα να λιώσει το κερί και να αποκολληθούν τα φτερά, να πέσει στη θάλασσα και να χάσει τη ζωή του.
Η θαλάσσια περιοχή όπου ο Ίκαρος βρήκε τον θάνατο ονομάστηκε έκτοτε Ικάριο Πέλαγος ή Ικάριος Πόντος. Η περιοχή αυτή βρίσκεται νότια του νησιού που ονομάστηκε Ικαρία. Έτσι διηγείται την ιστορία του Ικάρου ο Απολλόδωρος.

 

 

Βίαιη ενηλικίωση

Η θεατρική ομάδα Ίκαρος με την παράσταση «Ίκαρος», που παρουσιάστηκε στην κεντρική σκηνή του θεάτρου Επί Κολωνώ, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Off Off Athens, αποτίνει ένα φόρος τιμής στα παιδικά τραύματα και στη βίαιη πτώση από τη φαντασία στην πραγματικότητα. Μείξη της πραγματικότητας, με βιώματα, συναισθηματικές «πληγές», διαθέσεις, διαισθήσεις, φοβίες, συνειρμούς της μνήμης, αισθητηριακές εμπειρίες, φαντασιώσεις. Η παιδική φαντασία, το ταξίδι στο άγνωστο και, τελικά, η απότομη προσγείωση στην πραγματικότητα.
Η παράσταση αναφέρεται επίσης στη βίαιη ενηλικίωση, επηρεασμένη από πατριαρχικά κοινωνικά πρότυπα. Πότε ενηλικιωνόμαστε πραγματικά; Τι σημαίνει ενηλικιώνομαι; Πώς αξίζει να ζω;
Πολλοί άνθρωποι στην παιδική τους ηλικία βιώνουν κακοποιήσεις, στοχοποιούνται, εκφοβίζονται και γεύονται την απόρριψη του περιβάλλοντός τους εξαιτίας κάποια διαφορετικότητας. Η κακοποίηση τραυματίζει τα παιδιά και τα γεμίζει με τοξική ντροπή. Τα αναγκάζει να ζουν ανάπηρα για όλη τους τη ζωή, να βιώνουν σύγκρουση διαρκώς ανάμεσα σε αυτό που είναι και αυτό που αναγκάστηκαν να γίνουν μέσα από τα τραύματά τους. Τα αναγκάζει να κληροδοτήσουν το τραύμα και την τοξική ντροπή στις επόμενες γενεές.

Η πτήση

Ο «Ίκαρος» σε κείμενο – σκηνοθεσία – εικαστικό σχεδιασμό του Δημήτρη Παγώνη παρακολουθεί με δυναμικό τρόπο την πορεία, τις σχέσεις, τις μεταλλαγές των τριών νεαρών ηρώων. Η παράσταση ακολουθεί τις φάσεις εξέλιξης του αρχετυπικού ήρωα της μυθολογίας: εξορμά να αντιμετωπίσει τις δοκιμασίες, μάχεται με το δυστοπικό, καταφέρνει μικρές νίκες αλλά μεγάλης σημασίας. Σημασία εδώ δεν έχει η πτώση αλλά η πτήση. Επειδή ο άνθρωπος είναι πλασμένος για να περπατά πάνω στη γη, το όνειρο αυτό έχει κάποτε το υψηλότερο τίμημα.

Η παράσταση

Φρέσκο, ευφάνταστο και πρωτότυπο το κείμενο. Το ενδιαφέρον επίσης είναι ότι ενώ οι διάλογοι ήταν απλοί, και προφανώς ηθελημένα απλοϊκοί, συνέθεταν ωστόσο κλιμακωτά μιαν ιδιότυπη και πολυεπίπεδη δραματουργική δομή. Μια δομή που επιδέχεται πολλές αναγνώσεις. Τα κύρια προβλήματα που θέτει είναι προβλήματα ταυτότητας, κινήτρων και επαλήθευσης.
Βασισμένη σε εφηβικές εμμονές, μπλόφες και παιχνίδια εξουσίας η παράσταση. Ένας ακροβάτης, ο κουτσός Ίκαρος, ένα παιδί με νευρική δειλία και αστάθεια, ο εκφοβισμός του, η απομόνωσή του, ο οίκτος αλλά και η δικαίωση.
Τρεις εξαιρετικά ταλαντούχοι ηθοποιοί της νέας γενιάς πλημμύρισαν με αισιοδοξία, φως και ζωντάνια τη σκηνή. Με την «τρέλα» να κάνουν πραγματικότητα τα όνειρά τους «αρθρώνουν» το δικό τους λόγο στον θεατρικό χώρο.
Αυθεντικοί, άνετοι και ταλαντούχοι, οι Κωνσταντίνος Παράσης, Γιώργος Ομηρίδης, Δημήτρης Παγώνης, με ισχυρή σκηνική παρουσία συνεισέφεραν με το υποκριτικό τους εκτόπισμα στην αποκάλυψη του δραματικού πυρήνα του έργου.
Σε συνδυασμό με τη θαυμάσια σκηνοθεσία μάς ταξίδεψαν στη χώρα της φαντασίας ή της… πραγματικότητας και στα δύσκολα μονοπάτια της ανθρώπινης φύσης.
Ο εικαστικός σχεδιασμός του συγγραφέα σκηνοθέτη, ηθοποιού Δημήτρη Παγώνη λιτά ευρηματικός, ενώ οι φωτισμοί της Ιωάννας Ζέρβα πολύ ικανοποιητικοί.
Η μουσική ήταν διασκευή του παραδοσιακού τραγουδιού “Γιατί πουλί μ’ δεν κελαηδείς”.

Γιατί πουλί μ’ δεν κελαηδείς πως κελαηδούσες πρώτα;
Για πώς μπορώ να κελαηδώ;
Με κόψαν τα φτερούδια μου, με πήραν τη λαλιά μου

Ο «Ίκαρος» είναι μια θεατρική προσπάθεια που προβληματίζει σαν θέμα και εκπλήσσει καλλιτεχνικά γιατί με τα λίγα μέσα που είχαν στη διάθεσή τους οι συντελεστές έδωσαν ένα πολύ αξιόλογο αποτέλεσμα. Αξίζει τον χρόνο σας και την προσοχή σας όταν ξαναπαιχτεί!

Συντελεστές

Θεατρική ομάδα: Ίκαρος
Κείμενο / Σκηνοθεσία / Εικαστικός σχεδιασμός: Δημήτρης Παγώνης
Μουσική: διασκευή του παραδοσιακού τραγουδιού “Γιατί πουλί μ’ δεν κελαηδείς”
Φωτισμοί: Ιωάννα Ζέρβα
Trailer παράστασης: Τασού Παλισίδου

Ερμηνεύουν:
Κωνσταντίνος Παράσης, Γιώργος Ομηρίδης, Δημήτρης Παγώνης

• Διάρκεια παράστασης: 50 λεπτά

*Η παράσταση “Ίκαρος” παίχτηκε την Πέμπτη 20 Ιουνίου στις 20:15 και Παρασκευή 21 Ιουνίου 2019 στις 22:00, στην κεντρική σκηνή του θεάτρου “Επί Κολωνώ”, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Off Off Athens.

Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΗ πτήση του κουτσού «Ίκαρου» στο φεστιβάλ Off Off Athens του θεάτρου “Επί Κολωνώ”
Περισσότερα

«Ορέστεια» του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / «Ευμενίδες» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου

 

 

Κοίτα με γλυκιά μου αγάπη κοίτα με γλυκιά
Κοίτα με κοίτα πρώτη μου αγάπη σήμερα είμαι εδώ

Σήμερα είμαι εδώ αγάπη σήμερα είμαι εδώ
Σήμερα είμαι αύριο δεν είμαι θα πάω στην πo

Θα πάω στην πόλη αγάπη θα πάω στην πo
Θα πάω στην πόλη πρώτη μου αγάπη τι να σου φέρω

Φέρε μου να πιω αγάπη φέρε μου να πιω
Φέρε μου φέρε πικρό φαρμάκι να φαρμακωθώ.

 

(Παραδοσιακό τραγούδι από την Ανατολική Μακεδονία)

 

***

 

Κατά τον Ησίοδο οι Ερινύες γεννήθηκαν από τις αιμάτινες σταλαγματιές που έπεσαν με ορμή στη θάλασσα, όταν ο Κρόνος ευνούχισε τον ίδιο τον πατέρα του, τον Ουρανό, με ατσάλινο δρεπάνι. Κατά τον Αισχύλο αυτές ήταν κόρες της Νύκτας και κατά τον Σοφοκλή κόρες της Γης και του Σκότους. Όπως και να ‘χει οι Ερινύες είναι τα πλάσματα που έρχονται από το παρελθόν του σύμπαντος. Είναι το τρομερό πρόσωπο του θείου.

 

Από τις πιο γνωστές καταδιώξεις των Ερινύων αναφέρεται εκείνη κατά του μητροκτόνου Ορέστη. Η δίκη του Ορέστη αποτελεί και την υπόθεση του δράματος «Ευμενίδες», που με τον «Αγαμέμνονα» και τις «Χοηφόρους» συγκροτούν την περίφημη τριλογία του Αισχύλου με τον τίτλο «Ορέστεια» που παρακολουθήσαμε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου από το Εθνικό μας Θέατρο, στην περίφημη παράσταση των τριών σκηνοθέτιδων. Ήτοι της Ηώς Βουλγαράκη, της Λίλλυς Μελεμέ και της Γεωργίας Μαυραγάνη.

Με αφορμή την υπόθεση αυτή, ο μεγάλος τραγικός εξαίρει το τότε δικαστήριο του Αρείου Πάγου χαρακτηρίζοντάς το με τις φράσεις του ως «άθικτο κερδών», «εγρήγορον» (άγρυπνο), «φρούρημα της χώρας», «σεμνότατον»…

 

 

 

 

Αριστούργημα διαλεκτικής

 

Μέσα από την τραγωδία «Ευμενίδες», σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη, που την παρακολουθήσαμε καταγοητευμένοι, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Επιδαύρου, ο Αισχύλος καταγράφει πλέον τη νέα ηθική τάξη πραγμάτων έτσι όπως αυτή σηματοδοτείται από τους νέους θεσμούς και τον εξευμενισμό των εκδικητών. Οι «Ευμενίδες» είναι ένα αριστούργημα διαλεκτικής. Ένας έμμεσος, αλλά σαφής ύμνος στη Δημοκρατία και μια αποκαλυπτική οπτική της ουσίας της Δικαιοσύνης.

 

Η τριλογία της «Ορέστειας» κλείνει μέσω της συγκεκριμένης τραγωδίας τον κύκλο της με την αποκατάσταση της ισορροπίας, μέσα σε μια ατμόσφαιρα συμφιλίωσης, ειρήνης, πλήρωσης, αποκατάστασης, απελευθέρωσης, σωτηρίας και γλιτωμού από μια τραγική σύγκρουση στην οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να δώσει λύση. Η κρίση αυτή έρχεται λίγο μετά το 462 π.Χ. όταν με τη μεταβολή του πολιτεύματος είχε μεταφερθεί στον Άρειο Πάγο η δικαιοπραξία των φονικών υποθέσεων.

 

Το παράδοξο είναι πως διατρέχοντας το κείμενο της τραγωδίας δεν συναντάμε ούτε μια φορά το όνομα «Ευμενίδες». Γεγονός ίσως δηλωτικό της οριακής φύσης των όντων που το όνομά τους -ταυτοχρόνως και μη όνομά τους- δίνει τον τίτλο στο έργο. Από τη στιγμή όμως που η Αθηνά τους δίνει τη δυνατότητα να απολαμβάνουν το ίδιο προνόμιο με εκείνο που απολαμβάνει η κοινωνία με την οποία συγκρούονται, δηλαδή το λόγο, η διαδικασία ένταξής του ήδη αρχίζει.

 

 

 

 

Θεές της επιείκειας

 

Στο έργο του αυτό, ο Αισχύλος καταφέρνει να μετατρέψει τη φυσιογνωμία των Ερινύων που ήταν θεότητες τρομερές και εκδικητικές και να τις κάνει πιο προσιτές στα αιτήματα του κοινού μιας και μας δίνει τη δυνατότητα μέσω έγκλησης να απευθυνθούμε σ’ αυτές και να τις παρακαλέσουμε για επιείκεια.
Ο γέρων Αισχύλος, που τρεις δεκαετίες νωρίτερα είχε διακινδυνεύσει τη ζωή του στον Μαραθώνα, δίχως δισταγμό, λίγο πριν από το θάνατό του, υπερασπίζεται, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν, μια ριζοσπαστική εκδοχή του δημοκρατικού πολιτεύματος. Εκδοχή που πολλοί στην εποχή του θεωρούσαν ακραία και ανεπιθύμητη.

 

 

 

 

Η υπόθεση

 

Ο Ορέστης έχει καταφύγει ικέτης στον ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς μετά τον φόνο του Αίγισθου και της μητέρας του Κλυταιμνήστρας. Η «προφήτις», ιέρεια του μαντείου των Δελφών είναι αυτή που μιλάει πρώτη και αφηγείται την ιστορία του ναού. Η μάντισσα αποσύρεται και ο Ορέστης ζητά την προστασία του θεού. Ο Απόλλων του δίνει τη συμβουλή να φύγει όσο οι Ερινύες ακόμα κοιμούνται, ενώ ζητάει από τον Ερμή να συνοδέψει τον Ορέστη στο ταξίδι του για την Αθήνα. Ο Απόλλων, ο Ερμής και ο Ορέστης εξέρχονται από το ναό του Απόλλωνος. Ο Απόλλων λέει στον Ορέστη πως στους εχθρούς του ποτέ δεν θα φανεί φίλος. Υποστηρίζει τον Ορέστη στην πρόθεσή του να εκδικηθεί τον πατέρα του. «Διότι, εγώ σου είπα να σκοτώσεις τη μητέρα σου» του υπενθυμίζει.

 

Μέσα στον ναό οι Ευμενίδες ακόμα κοιμούνται, ενώ η σκιά – φάντασμα της Κλυταιμνήστρας κάνει την εμφάνισή της. Η Κλυταιμνήστρα κατηγορεί τις Ερινύες ότι μένουν αμέτοχες, και απαιτεί εκδίκηση επειδή αυτή μεν τιμωρήθηκε για τη δολοφονία του Αγαμέμνονα, ο Ορέστης όμως μένει ατιμώρητος για τη δολοφονία της μητέρας του. Οι Ευμενίδες ξυπνούν και ρίχνουν τις ευθύνες στον Απόλλωνα, αλλά αυτός υπερασπίζεται τον Ορέστη και υποστηρίζει το δίκιο του. Δεν μπορεί ωστόσο να τις καθησυχάσει, και έτσι αυτές κυνηγούν να πιάσουν τον Ορέστη για να τον κατακρεουργήσουν.
Ο Απόλλων τις πετάει έξω από τον ναό για να συνεχίσει τη διαμάχη στον δρόμο. Η έντονη συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τους θεσμούς και τα θέματα του Δικαίου, του Αδίκου, της Εκδίκησης καθώς και του Γάμου.

 

Ο Ορέστης εν τω μεταξύ φθάνοντας στην ακρόπολη ζητά άσυλο από τη θεά Αθηνά και την εκλιπαρεί να τον δικάσει. Οι Ερινύες τον καταδιώκουν ακόμα και κει. Ο Ορέστης αγκαλιάζοντας το άγαλμα της θεάς, την παρακαλεί να τον συγχωρήσει και να τον απαλλάξει από την ενοχή του. Η Αθηνά αν και βρίσκεται πολύ μακριά -στην Τροία για να ακριβολογούμε- εισακούει την παράκληση του Ορέστη και εμφανίζεται. Ζητά από τις δύο πλευρές να αναπτύξουν τα επιχειρήματά τους. Μία από τις Ερινύες αναλαμβάνει την κατηγορία. Κατόπιν ο Ορέστης διηγείται την ιστορία της ζωής του και την πράξη της μητροκτονίας. Η Αθηνά αποφασίζει να γίνει ψηφοφορία, επειδή η υπόθεση είναι δύσκολη και ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια.

 

Οι Ερινύες φοβούνται ότι ο Ορέστης θα αθωωθεί και απειλούν ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα προκαλέσουν συμφορές στη γη της Αθήνας και ότι ακόμα θα ξεκινήσουν για εκδίκηση ασταμάτητο κύκλο φόνων γονέων από τα παιδιά τους. Η Αθηνά που είχε φύγει για λίγο επιστρέφει και διατάζει να διαλαλήσει ο κήρυκας σύναξη των Αθηναίων, για να ενημερωθούν για τη θεσμοθέτηση του νέου δικαστηρίου. Εν τω μεταξύ καταφθάνει και ο Απόλλωνας. Η Αθηνά δίνει τελευταία την ψήφο της (υπέρ του Ορέστη) και έτσι ο Ορέστης αθωώνεται μιας και προκύπτει ισοψηφία.

 

Αρχίζει ο θρήνος των Ερινύων, οι οποίες εκτοξεύουν πανταχόθεν απειλές και οργή. Ο λαός των Αθηνών, όµως, υπόσχεται τιµές και αφιερώματα κι η Αθηνά από την πλευρά της προτείνει στις Ερινύες να γίνουν θεές προστάτιδες της πόλης. Έτσι οι Ερινύες µεταλλάσσονται σε Ευµενίδες. Από θεές τιµωρούς και θεές κατάρας γίνονται θεές ευλογίας και προστάτιδες της συμβίωσης, της σποράς, της ειρήνης και της οµόνοιας.
Η τελική ποµπή που σχηµατίζεται για να εγκαταστήσει τις Ευµενίδες στη νέα τους κατοικία φανερώνει τη συµφιλίωση του παλιού µε τον νέο και δείχνει τη µεταλλαγή της Δίκης από εκδίκηση σε δικαιοσύνη. Έτσι τελειώνει το έργο και ολοκληρώνεται η τριλογία.

 

 

 

 

Πολιτικό έργο

 

Οι «Ευμενίδες» είναι ένα έργο που συνομιλεί συστηματικά με τα σύγχρονά του ιστορικά γεγονότα. Ένα πολιτικό έργο που αποκηρύσσει τον πρωτόγονο νόμο της ανταπόδοσης και προβάλλει τις διαχρονικές, οικουμενικές αξίες της συμπόνιας, της συγχώρεσης, της κατανόησης, της ανεκτικότητας και της έννομης δικαιοσύνης, που είναι συστατικά της Δημοκρατίας.

 

 

 

 

Μητριαρχία και πατριαρχία

 

Αν στα δύο προηγούμενα δράματα της «Ορέστειας» κυριαρχούσε το σύμπαν της μητριαρχίας, στις «Ευμενίδες» η αθώωση του Ορέστη εξασφαλίζεται με ένα επιχείρημα εξόχως πατριαρχικό. Ο Απόλλων μάλιστα φτάνει στο σημείο να ισχυριστεί πως αυτή που αποκαλούμε μητέρα στην πραγματικότητα δεν είναι παρά μόνο μια ανθρώπινη θερμοκοιτίδα. Επίσης ότι το τέκνο είναι μόνο του πατέρα και προκειμένου να υπερασπιστεί τον Ορέστη υποστηρίζει πως η μητέρα δεν είναι παρά μια ανυπόστατη φαντασίωση!

 

 

 

 

«Ούτε αναρχία ούτε δεσποτισμός»

 

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

 

Συμβουλεύει η Αθηνά τους πολίτες να εφαρμόσουν και να διατηρούν ένα σύστημα που δεν είναι ούτε άναρχο ούτε δεσποτικό και να μη θέσουν το φόβο εντελώς εκτός της πολιτείας γιατί ποιος θνητός σέβεται τη δικαιοσύνη αν δεν φοβάται τίποτα.

Ευθύνη για την πόλη και το πολίτευμα σημαίνει διαρκής επαγρύπνηση. Δεν πρόκειται για την επικράτηση της λογικής επί του συναισθήματος αλλά για την εναρμόνισή τους.

Ο νόμος οφείλει να πείθει για τη λογική του αλλά και επιβάλλεται, ακριβώς επειδή είναι ο νόμος. Ο αγανάκτηση μετατρέπεται σε δέος για το νόμο.

Η οργή μεταμορφώνεται σε στοργή –για τους άλλους αλλά και για την πολιτεία, που επιτρέπει την υπέρβαση της κρίσης και την ευημερία της κοινωνίας.

 

 

 

 

Έργο – μνημείο

 

Οι «Ευμενίδες», μαζί με τις άλλες δύο τραγωδίες της τριλογίας «Ορέστεια», αποτελούν το λαμπρότερο μνημείο των ελληνικών γραμμάτων μετά τα ομηρικά έπη.

Η πολυμορφία στις ιδέες, η μεγαλοπρέπεια του λόγου και η αφθονία των εικόνων, την κάνουν να θεωρείται ότι συγκεντρώνει όλες τις αρετές που συνθέτουν το υψηλό τραγικό ύφος. Με την παρέμβαση ειδικότερα της Αθηνάς, η οποία αντιτάσσει τη λογική και τη φιλευσπλαχνία στην άγρια μανία των παθών και της εκδίκησης, δίνεται το μέτρο μιας ευνομούμενης πολιτείας. Δηλαδή μιας πολιτείας σαν την Αθηναϊκή Δημοκρατία.
Η ιδεατή Αθήνα λειτουργεί ως πρότυπο και παράδειγμα για το κοινό μέσω αυτής της τραγωδίας τόσο πρώιμα όσο το 458 π.Χ.

Ό,τι κυριαρχεί είναι η ανώνυμη συλλογικότητα των πολιτών – ενόρκων. Η λογική, η μετριοφροσύνη και η δικαιοσύνη της συλλογικής δημοκρατικής Αθήνας θα αθωώσει τον Ορέστη. Η έμφαση στη συλλογικότητα καθιστά τις «Ευμενίδες» μοναδικές ανάμεσα στις τραγωδίες, χαρακτηριστική ίσως του πολιτικού κλίματος μετά τις μεταρρυθμίσεις του Εφιάλτη του Αθηναίου. Γιατί η Ορέστεια του Αισχύλου διδάχτηκε λίγα μόλις χρόνια έπειτα από αυτές τις μεταρρυθμίσεις.

 

 

 

 

Το Δίκαιο

 

Ο Άρειος Πάγος προβάλλεται ως το ανώτατο, αδιάφθορο δικαστήριο που φυλάσσει το δίκαιο του αίματος (Δίκαιο της καταγωγής ή Δίκαιο της συγγένειας) ως τη βάση κάθε δικαίου και πολιτειακής τάξης. Οι απόψεις σχετικά με την ιστορική ερμηνεία του φαινομένου διίστανται: Αποτελεί η Ορέστεια προσπάθεια καθησυχασμού των πολιτών για τις μεταρρυθμίσεις της δημοκρατικής παράταξης, προσπάθεια διάσωσης του γοήτρου του Αρείου Πάγου παρά τις μεταρρυθμίσεις ή απόπειρα αντίδρασης στις μεταρρυθμίσεις και προβολής του επιχειρήματος ότι ο Άρειος Πάγος είναι η βάση κάθε δικαίου;

 

 

 

Έξω από τον κύκλο της βίας

 

Η πειθώ, προϊόν λογικής και σαγήνης, σηκώνει γέφυρες επικοινωνίας και συνεννόησης, οδηγεί έξω από τον κύκλο της βίας. Δημιουργεί χώρο για διαπραγμάτευση και συμβιβασμό, που δεν είναι η υποχώρηση του αδύνατου στην υπέρτερη βία αλλά η αποδοχή ότι η σύγκλιση των συμφερόντων μάς ολοκληρώνει και μάς ενδυναμώνει. Σημαίνει επίσης ευθύνη για τα ατομικά και τα κοινά συμφέροντα, ταυτόχρονα και ισορροπημένα.

 

 

 

 

Η παράσταση

 

Μια ομάδα ταλαντούχων νέων αλλά και θαυμάσιων έμπειρων ηθοποιών ζωντάνευσαν με σύγχρονη δραματοποίηση τα βασικά θέματα των «Ευμενίδων».

 

Σταθερό το σκηνικό του αξιόλογου Πάρη Μέξη σε ολόκληρη την τριλογία, ένας ψηλός ξύλινος πύργος – φρουρός – πολιορκητική μηχανή.

 

Στην παράσταση οι έντεκα ηθοποιοί προσέρχονται σύροντας ένα ξύλινο τροχοφόρο σκηνικό μηχάνημα, το εκκύκλημα. Πάνω στο οποίο είναι ακουμπισμένα κάποια συμβολικά αντικείμενα. Όπως ένα κράνος, ένα στεφάνι, ένα φανάρι, ένα αγαλματίδιο της Αθηνάς, ένας κλάδος ελαίας, ένας μεταλλικός κάδος, μια λάμπα και λευκά πανιά εξιλέωσης.
Φορούν στολές στις αποχρώσεις του γκρι με κόκκινες κορδέλες – περιβραχιόνια που σχηματίζουν φιόγκο και αργότερα μετατρέπονται σε αιμάτινα νήματα. Όλη τους η εμφάνιση θυμίζει νεανικό ιδεολογικό στρατό. Ευφάνταστα κοστούμια με νόημα από την Άρτεμη Φλέσσα.

Η παράσταση αποτελείτο από 24 διαδοχικές σκηνές. Η καλογυαλισμένη καμπάνα από ορείχαλκο, που θα μπορούσε να είναι και καμπάνα πλοίου, σημαίνει και το κάλεσμα προς το λαό. Ένα καραβόσκοινο, άλλοτε να συστρέφεται κι άλλοτε να κουλουριάζεται, κινείται από τους ηθοποιούς.

Η παράσταση της Γεωργίας Μαυραγάνη κύλησε σε ένα κλίμα θρησκευτικότητας, πότε ήρεμη και πότε ευλαβικά βροντώδης.

 

 

 

 

Η ιερότητα του θεάτρου

 

Το θέατρο είναι μια τέχνη ιερατική, γιατί είναι η τέχνη της τελετουργίας. Ό,τι είναι να βρει κανείς μέσα στην τελετουργία θα το ανταμώσει και μέσα στην ιερότητα του θεάτρου.
Δυστυχώς κάποιοι θεατές εγκατέλειψαν το κοίλο μετά το δεύτερο μέρος. Είναι κρίμα γιατί έχασαν μια παράσταση πραγματικά σεβαστική, απλότητας και ήρεμου μεγαλείου.

Η Γεωργία Μαυραγάνη προσέγγισε τις «Ευμενίδες» ως ένα μεγάλο καθαρμό. Καθαρμό εκλιπόντων, ζωντανών και απογόνων. Η προσωπική της ανάγνωση των «Ευμενίδων» ήταν σαν να ήθελε να μας εξιστορήσει το μύθο των νεκρών μας και των δικών της νεκρών σαν μια συναισθηματική ταυτότητα του επιτύμβιου σε μια προσπάθεια να τους ενθρονίσει στο εδώ και τώρα καθαρούς κι εξαγνισμένους.

Οργάνωσε μια τελετουργία λύτρωσης με τη συμμετοχή της πόλης και των θεών. Ένα συμπαντικό χορό για την εξιλέωση του ανθρώπινου είδους. Μια τελετουργία δέησης προς τους «ίσκιους που θα μας υποδεχτούνε, / αυστηροί, γνώριμοι, αόριστοι φίλοι, / μ’ ένα χαμόγελο στ’ ανύπαρκτά τους χείλη».

Η παράσταση είχε έντονο το μεταφυσικό, παραδοσιακό και θεολογικό στοιχείο το οποίο κατάφερε με αξιοσύνη να υπερασπιστεί επί σκηνής. Επίσης έσφυζε από στοιχεία μυστηρίου, μορφές, φωνές και μνήμες νεκρών και θα μπορούσα να ισχυριστώ πως ήταν μια παράσταση αλληλέγγυα σε όλους τους περιφρονημένους κι άδοξους ποιητές των αιώνων.
Φροντισμένη και καλομελετημένη θεατρική δουλειά με ισορροπία, άποψη και συνοχή.

Οι ηθοποιοί όλοι ανεξαιρέτως έδωσαν εκλεπτυσμένες, κομψές αλλά και δυνατές ερμηνείες γεμάτες ενέργεια και σιγουριά. Έντεκα ηθοποιοί, συνοδεία των χτύπων του ρολογιού, συγκεντρώθηκαν, θαρρείς, γύρω από μια αόρατη φωτιά, για να μας πουν ιστορίες θρήνου, φόνων, αμαρτιών, ενοχών και πολέμου, με ολέθριες ήττες, θλιβερές νίκες και προσδοκίες εξιλασμού.

Επρόκειτο για τους: Ναζίκ Αϊδινιάν, Μιχάλης Βαλάσογλου, Στέλλα Βογιατζάκη, Κατερίνα Καραδήμα, Ευαγγελία Καρακατσάνη, Εμμανουέλα Μαγκώνη, Νίκος Μάνεσης, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Αγγελική Παπαθεμελή, Μαριάμ Ρουχάτζε, Τζωρτζίνα Τάτση.

 

 

 

 

Συνοδοιπόρος στην υποβλητική ατμόσφαιρα ο μουσικός σχεδιασμός του Χάρη Νείλα, ενώ το καλοδουλεμένο και συγχρονισμένο σύνολο κινήθηκε άψογα στην ορχήστρα από την Αλεξία Νικολάου και χάρισε γενναιόδωρα στους θεατές ψυχική ευφορία και καλλιτεχνική απόλαυση.

 

Μια παράσταση απόλυτης γαλήνης και μακαριότητας, με ένα διάχυτο πνεύμα ευλάβειας και ευμένειας, που καθήλωσε τον θεατή από τις πρώτες μόλις σκηνές, μεταδίδοντας κάθε είδους συγκίνηση -αισθητική ή εννοιολογική. Παράσταση με πάθος που, όπως εύστοχα διατυπώθηκε από θεατή, “δεν μας άφησε στεγνά τα μάτια”.
Δουλειά με ευαίσθητο χαρακτήρα που εξελισσόμενη τόνιζε την υπερηφάνεια και τη λαμπρότητα της επίγνωσης της θνητότητας του ανθρώπου.

Η σκηνοθεσία της Γεωργίας Μαυραγάνη ακολούθησε τη ροή ενός επιβλητικού ποταμού και ζωγράφισε θεατρικές ονειρικές εικόνες, καθώς διέσχιζε τον διαχρονικό λόγο του Αισχύλου.

Η πρωτοτυπία της σύλληψής της και η επάρκεια της ανάλυσής της ήταν πραγματικά εντυπωσιακή.
Εργασίες σαν αυτήν, που είναι προϊόν πολύχρονου μόχθου, υπενθυμίζουν το βάθος της ανθρώπινης αγωνίας, την αναγκαιότητα εχεφροσύνης και σεμνότητας, αλλά και τη χρησιμότητα της τέχνης εκεί όπου όλα τα αντίδοτα αποτυγχάνουν.

Με τη δικαίωση του Ορέστη θα εμφανιστούν όλοι οι νεκροί του και όλος ο θίασος των σαράντα δύο ηθοποιών κι από τις τρεις τραγωδίες σχηματίζοντας μια ενιαία πομπή που θα εγγραφεί και ως η πιο καθηλωτική σκηνή όλης της «Ορέστειας».

 

 

 

 

Ταυτότητα παράστασης

«Ορέστεια»

του Αισχύλου

 

Παρουσιάστηκε την Παρασκευή 28 και το Σάββατο 29 Ιουνίου 2019

Στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Σκηνοθεσία: Γεωργία Μαυραγάνη

Σύμβουλος Δραματουργίας: Δημοσθένης Παπαμάρκος

Κοστούμια: Άρτεμις Φλέσσα
Επιμέλεια κίνησης: Αλεξία Νικολάου
Μουσικός σχεδιασμός: Χάρης Νείλας
Βοηθός σκηνοθέτη: Ράνια Κελαϊδίτη
Βοηθός σκηνοθέτη, σκηνογράφου και ενδυματολόγου: Λίλη Κυριλή

 

 

Διανομή (αλφαβητικά)

Ναζίκ Αϊδινιάν, Μιχάλης Βαλάσογλου, Στέλλα Βογιατζάκη, Κατερίνα Καραδήμα, Ευαγγελία Καρακατσάνη, Εμμανουέλα Μαγκώνη, Νίκος Μάνεσης, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Αγγελική Παπαθεμελή, Μαριάμ Ρουχάτζε, Τζωρτζίνα Τάτση.

 

***

 

Διαβάστε επίσης

“Ορέστεια” του Εθνικού Θεάτρου / “Αγαμέμνων” σε σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη

“Ορέστεια” του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / “Χοηφόροι” σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ

Η μνημειώδης τριλογία της “Ορέστειας” παρουσιάζεται σε επιλεγμένους σταθμούς ανά την Ελλάδα

 

Ειρήνη Αϊβαλιώτου«Ορέστεια» του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / «Ευμενίδες» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη
Περισσότερα

«Ικέτιδες». Μηνύματα υπέρ της Αξιοπρέπειας και της Δημοκρατίας από τον Ευριπίδη στην Επίδαυρο

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

 

«Στην παράσταση της Επιδαύρου, εκείνο που αναμφισβήτητα διασώθηκε ήταν το πολιτικό δίδαγμα της τραγωδίας. Οι λόγοι του Θησέα για το ιδανικό πολίτευμα, το εγκώμιο της Δημοκρατίας, η στηλίτευση της Μοναρχίας και της Τυραννίας αλλά και οι αντιπολεμικοί αφορισμοί του Άδραστου και του Κήρυκα»…

Το παραπάνω έγραφε στις 28 Ιουνίου 1966, ο Μάριος Πλωρίτης στην εφημερίδα «Το Βήμα», για την παράσταση που σκηνοθέτησε ο Τάκης Μουζενίδης.

 

***

 

«Όταν ο Ευριπίδης βροντοφώνησε στην ορχήστρα, ότι όπου «ο λαός αφέντης είναι» εκεί είναι Δημοκρατία, όταν οι μανάδες καταράστηκαν τον πόλεμο, όταν ο Ποιητής στηλίτευσε τους βασιλιάδες ως δολοφόνους γιατί ξεπαστρεύουν τα παληκάρια από τον φόβο τους μη χάσουν το θρόνο, τότε το θέατρο συγκλονίστηκε από τα χειροκροτήματα».

Αυτά έγραφε την 1η Ιουλίου 1966, ο Στάθης Ιω. Δρομάζος στην εφημερίδα «Αυγή», για την ίδια παράσταση.

 

***

 

«Ουδέν τυράννου δυσμενέστερον πόλει… Και μην όπου γε δήμος αυθέντης χθονός, υπούσιν αστοίς ήδεται νεανίαις, ανηρ δε βασιλεύς εχθρόν ηγείται τόδε, και τους αρίστους ους αν ηγείται φρονείν κτείνει, δεδοικώς της τυραννίδος πέρι»

Ευριπίδη «Ικέτιδες» 429, 422

 

*

 

«Απ’ το μονάρχη πιο βαρειά δεν είναι συμφορά σε μια πόλη… Κι όπου ο λαός αφέντης είναι, βλέπει με χαρά του ν’ ακμάζουν παλληκάρια. Μα ο βασιλιάς μισεί ένα τέτοιο πράμα. Κι όπου έξυπνος κι αντρείος τον ξεπαστρεύει».

Αυτό είναι απόσπασμα από τη μετάφραση του Θρασύβουλου Σταύρου για τις «Ικέτιδες» που παρουσίασε την Κυριακή 26 Ιουνίου 1966, ο Τάκης Μουζενίδης με το Εθνικό Θέατρο, στην πρεμιέρα του Φεστιβάλ Επιδαύρου.

 

Τα δύο παραπάνω κείμενα ήταν εισαγωγή στο ενημερωτικό αφιέρωμα που έγραφε στις 26 Ιουνίου 1966, ο Στάθης Ιω. Δρομάζος στην εφημερίδα «Αυγή».

 

***

 

Ο Στάθης Λιβαθινός, την Παρασκευή 5 Ιουλίου στην Επίδαυρο.

 

 

«Μάνα δεν είμαι – όχι πια! Δεν έχω όμορφο γιο, δεν έχω θέση ανάμεσα στου Άργους τις μανάδες που ευτυχήσανε. Κι η Άρτεμη, της γέννας η θεά, δεν μου μιλά, το πρόσωπο αποστρέφει. Γιατί να ζω; Σαν σύννεφο πλανιέμαι που άνεμοι το διώχνουν θυμωμένοι. Επτά μανάδες – δύστυχες – επτά παιδιά γεννήσαμε – κι ήσαν στολίδια του Άργους μας – κι απ’ όλους ξεχωρίζανε. Και χάθηκαν – κι εγώ γερνάω τώρα και δεν ανήκω ακόμα στους νεκρούς, και δεν ανήκω πια στους ζωντανούς, απ’ όλους χώρια μ’ ήθελε η μοίρα».

 

Τα λόγια ανήκουν στις Μητέρες των Αργείων στρατηγών, στις «Ικέτιδες» του Ευριπίδη και στη μετάφραση του Γιώργου Κοροπούλη που είδαμε στην Επίδαυρο σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού.

 

***

 

«Τους κόπους μου, της δύστυχης, τους πήρε τώρα ο Άδης. Γέννησα γιο, παρηγοριά στα γηρατειά δεν θα ‘χω»…

Προσθέτουν οι μητέρες των Αργείων στρατηγών.

 

***

 

Οι Ικέτιδες (Οικέτιδες εκ του οίκου υπηρέτριες) είναι η τραγωδία που έγραψε ο Ευριπίδης και διδάχτηκε (παίχτηκε) το 422 π.Χ. με διαφορετική υπόθεση από την ομώνυμη τραγωδία του Αισχύλου που γράφτηκε προγενέστερα το 461 π.Χ.

Η λειτουργία της γραφής ως διακριτικού γνωρίσματος στην αξιολόγηση των πολιτευμάτων είναι επινόηση του Ευριπίδη. Στην ομώνυμη τραγωδία εκφωνείται από τον Θησέα που πλέκει το εγκώμιο της ισονομίας, της ισότητας ενώπιον του νόμου και μέσω του νόμου. Αυτό το εγκώμιο του γραπτού νόμου είναι ακόμα πιο αξιοσημείωτο επειδή είναι καταχωρισμένο μέσα σ’ ένα κειμενικό περιβάλλον όπου γίνεται επίκληση του «θείο νόμου» και του «πανελλήνιου νόμου» από τον Άδραστο, τον αρχηγό των Αργείων και τις μητέρες των επτά Αργείων αρχηγών που σκοτώθηκαν πολεμώντας εναντίον των Θηβών και των οποίων τις σορούς αρνείται να αποδώσει ο Κρέων, ο άρχοντας της πόλης αυτής.

 

Το έργο

 

Το έργο έχει 1.234 στίχους. Ο Χορός αποτελείται από γυναίκες του Άργους, μητέρες των 7 επί Θήβας. Τα πρόσωπα του έργου είναι η Αίθρα, ο Θησέας, ο Άδραστος, ο Κήρυκας, ο Άγγελος, η Ευάδνη, ο Ίφις, τα Παιδιά και η θεά Αθηνά.

 

Η Αίθρα (μητέρα του Θησέα) περικυκλωμένη από τις μητέρες των 7 σκοτωμένων λοχαγών στη Θήβα προλογίζει το έργο. Βρισκόμαστε στο ιερό της Δήμητρας στην Ελευσίνα. Ο Άδραστος, βασιλιάς του Άργους, δεν μπόρεσε να πάρει τους νεκρούς του για να τους θάψει και ζητά τη βοήθεια του Θησέα. Ο Θησέας έρχεται. Ακολουθεί διάλογος ανάμεσά τους. Ο Θησέας τον προσβάλλει και τον μειώνει. Αρνείται τη βοήθεια. Η Αίθρα παρεμβαίνει. Ζητά απ’ το γιο της να δώσει έμφαση όχι στην ύβρη των Αργείων που εκστράτευσαν, αλλά στο θρήνο των μητέρων, που ικετεύουν για τα λείψανα των παιδιών τους.

 

Ο Θησέας ετοιμάζεται ν’ αποστείλει κήρυκα στον Κρέοντα, όταν φτάνει Θηβαίος κήρυκας που αξιώνει από τους Αθηναίους το διωγμό των Ικέτιδων και του Αδραστου. Ακολουθεί μια αντέγκληση με τον Θησέα που υπερασπίζεται το δημοκρατικό πολίτευμα σε αντίθεση με τον κήρυκα που υμνεί τη μοναρχία. Ακολουθεί χορικό.

 

Φτάνει αγγελιαφόρος με ευχάριστες ειδήσεις. Οι Αθηναίοι επιβλήθηκαν και εξασφάλισαν την αναίρεση των νεκρών. Ακολουθεί επιτάφιος λόγος του Αδραστου και σκηνή με την Ευάδνη, κόρη του Ίφη, που θέλει να πέσει και τελικά πέφτει στην πυρά ακολουθώντας στο θάνατο τον άντρα της (Καπανέα). Μετά μπαίνει στη σκηνή ένας δεύτερος χορός (παραχορήγημα): τα παιδιά των σκοτωμένων φέρνουν λάρνακες για την τέφρα και ακολουθεί θρήνος. Ο Άδραστος αποχωρεί με υποσχέσεις αιώνιας πίστης, στους Αθηναίους. Επεμβαίνει η Αθηνά που ζητά να ενισχύσουν την υπόσχεσή τους οι Αργείοι με ένορκη συνθήκη.

 

Πράγματι ιστορικά οι Αργείοι τηρούν τη συνθήκη.

 

***

 

Πνευματικό μεγαλείο

 

Τα μηνύματα του συγγραφέα είναι κορυφαία και διαχρονικά. Μας μιλάει για τη Δημοκρατία και την Τυραννία, για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, για τη λογική και την παραφροσύνη, για τη ζωή και τον θάνατο, για την ειρήνη και τον πόλεμο, για τον σεβασμό και τη βεβήλωση…

Όταν λοιπόν βρισκόμαστε μπροστά σε αυτό το πνευματικό μεγαλείο ασφαλώς είναι άκαιρο, άκομψο και οπωσδήποτε ατυχές να λέει κάποιος στην Αίθρα (Κάτια Δανδουλάκη): «Το …φόρεμά σας ήταν εξαιρετικό» και την ίδια στιγμή να απευθύνεται στον Θησέα (Άκη Σακελλαρίου) και να του κάνει παράπονα επειδή δεν τον άκουγε και πολύ καλά…

 

***

 

Πράγματι το κοστούμι της Αίθρας (από τον Γιώργο Σουγλίδη) θα μείνει στην ιστορία του θεάτρου, όπως έμεινε εκείνο της  Εκάβης (Αλέκα Κατσέλη) από τον Αντώνη Φωκά, της Μήδειας (Μελίνα Μερκούρη) από την Ντένη Βαχλιώτη ή της Ηλέκτρας (Καρυοφυλλιά Καραμπέτη) από τον Γιώργο Πάτσα.

 

Όμως τα ρούχα δεν κάνουν τον παπά… Το κορυφαίο – μεταξύ των άλλων – είναι η παρέμβαση της Αίθρας στις δημόσιες υποθέσεις και η επιτυχία της να καθοδηγήσει τις επόμενες κινήσεις του γιου της Θησέα. Εκεί πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας: Στο λόγο του Ευριπίδη. Μόνο σε αυτόν…

 

Φυσικά στην όποια αρνητική μας διάθεση τροφή μπορεί να δώσει ακόμα και η ένταση της φωνής του Άκη Σακελλαρίου (Θησέα), όμως πώς μπορείς να κρίνεις κάποιον αν δεν ξέρεις τις σκηνοθετικές οδηγίες που έχει πάρει;

 

Ασφαλώς αυτό που σχεδίασε και είχε ως στόχο ο Στάθης Λιβαθινός – όπως ξέρουμε από όλες τις δουλειές του – δεν είναι η προβολή κάποιων ρόλων αλλά η δυναμική και ενιαία εμφάνιση των συνόλου των συντελεστών στις «Ικέτιδες» που έχουν την υπογραφή του.

 

***

 

*Με την πρώτη ματιά – όταν κάθεσαι στις κερκίδες – σε κερδίζει το σκηνικό του Γιώργου Σουγλίδη. Ο Κύπριος καλλιτέχνης με τρόπο ιδανικό «πάντρεψε» το φυσικό τοπίο με τα έξι δέντρα – ικέτες που δημιούργησε. Μια λιτή δημιουργία στηριγμένη σε μια απλή έμπνευση. Ένα εικαστικό αποτέλεσμα με σεβασμό στον χώρο, που ήταν απόλυτα συνυφασμένο με το κείμενο του Ευριπίδη.

 

Οι τέσσερις μουσικοί που είχαν τον δικό τους ολοκληρωμένο ρόλο στις “Ικέτιδες” του Λιβαθινού.

 

 

*Επόμενο θετικό στοιχείο, η μουσική και οι μουσικοί: Ο Γιώργος Δούσος (κλαρίνο, σαξόφωνο, καβάλ, ντουντούκ), ο Αλέξανδρος Δρυμωνίτης (ηλεκτρική κιθάρα, electronics), ο Γιάννης Μεσσαλάς (τοξωτό τανμπούρ) και ο Δημήτρης Τίγκας (κοντραμπάσο) δεν συνόδευσαν μελωδικά την παράσταση. Και οι τέσσερις υπήρξαν ένας ακόμη ολοκληρωμένος ρόλος στις «Ικέτιδες».

 

Ένας ρόλος γραμμένος στο πεντάγραμμο από τον εμπνευσμένο και δημιουργικό Άγγελο Τριανταφύλλου ο οποίος με τη σύνθεσή του «υπαγόρευσε» έναν ιδιαίτερο σε συναίσθημα ρυθμό στην εκφορά του λόγου των ηθοποιών.

 

*Το τρίτο στοιχείο έχει και πάλι την υπογραφή του Γιώργου Σουγλίδη. Είναι τα κοστούμια. Ήδη έκανα αναφορά σε αυτό της Αίθρας. Όμως οι μαυροφορεμένες μητέρες των Αργείων στρατηγών έδωσαν τη δική τους σφραγίδα με την αέναη παρουσία και κίνησή τους στην ορχήστρα του Αργολικού Θεάτρου. Στη συνέχεια όμως φορώντας τις στρατιωτικές στολές των νεκρών παιδιών τους δίνουν μια άλλη διάσταση στην τραγωδία. Δημιουργούν την εικόνα της μεγάλης θερμής αγκαλιάς μέσα στην οποία οι νεκροί στρατηγοί δέχονται το ύστατο μητρικό χάδι. Της μάνας το χάδι που κρατά ακόμη και τα στρατιωτικά άρβυλα σαν να κρατά με περισσή προσοχή το νεογέννητο παιδί της.
Αξιοσημείωτη η συμφωνία λευκού, μαύρου και κόκκινου, της Αίθρας, του Θησέα και του χορού.

 

*Η μουσική διδασκαλία είχε ένα διπλό στόχο: Πρώτα να υπηρετήσει τον ρυθμό που ζητούσε η μετάφραση και δεύτερον να ακολουθήσει τους μουσικούς δρόμους που είχε χαράξει ο συνθέτης. Και τους δύο στόχους τους πέτυχε η Μελίνα Παιονίδου χωρίς την παραμικρή παρέκκλιση και κυρίως χωρίς να χρησιμοποιήσει μικρόφωνα – ψείρες…

 

*Η αέναη κίνηση όλων των ηθοποιών χαρακτηρίζεται από αρμονία, συμμετρία αλλά παράλληλα και δυναμισμό. Τη χορογραφία έχει υπογράψει ο Φώτης Νικολάου.

 

*Ιδιαίτερη βαρύτητα στην παράσταση είχε σχεδιασμός των φωτισμών από τον Αλέκο Αναστασίου. Κάθε σκηνή είχε τη δική της εικαστική αξία.

 

 

***

 

 

«Παιδάκι μου, σε κράτησε κάτω από την καρδιά μου, κι όλο τον πόνο άντεξα, σε γέννησα, σ’ ανάθρεψα – για να σε βρει η συμφορά.
Τους κόπους μου, της δύστυχης, τους πήρε τώρα ο Άδης. Γέννησα γιο, παρηγοριά στα γηρατειά δεν θα ‘χω».

 

***

 

Οι μητέρες των Αργείων στρατηγών, με τα βουρκωμένα μάτια και τον λυγμό στο λαιμό σε κάθε τους φράση, σήκωσαν όλο το βάρος των μηνυμάτων του Ευριπίδη. Με σωματικό, φωνητικό και ερμηνευτικό εύρος ανταποκρίθηκαν άξια στη δύσκολη αποστολή τους.

 

Άννα Γιαγκιώζη: Ήρεμη δύναμη. Στιβαρή εμφάνιση.

Άνδρη Θεοδότου: Με λεπτές αποχρώσεις.

Κόρα Καρβούνη: Ανήμερο θηρίο.

Τζίνη Παπαδοπούλου: Εμπειρία και συναίσθημα.

Μαρία Σαββίδου: Λαμπερή φωνή και παρουσία.

Κωνσταντίνα Τάκαλου: Σταθερή αξία, μεγάλη καρδιά.

Τάνια Τρύπη: Συγκίνηση και πάθος.

Νιόβη Χαραλάμπους: Άνεση και αποφασιστικότητα.

Αγλαΐα Παππά: Με δύναμη ψυχής. Κορυφαία όμως και στην αστραπιαία μεταμόρφωσή της σε Αθηνά και στην ερμηνεία της.

 

***

 

Ο Θοδωρής Κατσαφάδος, ως Ίφις: Η εμπειρία σε όλο της το μεγαλείο.

Η Κατερίνα Λούρα, ως Ευάδνη: Στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων.

Ο Ανδρέας Τσέλεπος, ως Άγγελος: Δυναμικός με λαμπερή φωνή.

Ο Χάρης Χαραλάμπους, ως Κήρυκας: Δυνατός και συνεπής ερμηνευτής.

Ο Χρήστος Σουγάρης, ως Άδραστος: Παραδοσιακός αλλά και μοντέρνος.

Ο Άκης Σακελλαρίου, ως Θησέας: Κάλυψε με απόλυτη επιτυχία την εναλλαγή συναισθημάτων του Θησέα. Με χιούμορ αλλά και κυνικότητα προσέδωσε κύρος στον ήρωά του.

Η Κάτια Δανδουλάκη, ως Αίθρα: Παρούσα καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης πότε με τον λόγο της και πότε με το πνεύμα της. Χωρίς εξάρσεις, χωρίς υπερβολές, χωρίς ευκολίες.

 

***

 

Η μετάφραση του Γιώργου Κοροπούλη ήταν το βασικό θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε το όλον οικοδόμημα. Έριξε ιδιαίτερο βάρος στων μανάδων τους πόνους, την ψυχική δύναμη και τις προοπτικές τους για τη συνέχεια.

 

***

 

Ο Γιάννης Νικολόπουλος  (αριστερά) με τα 35 παιδιά των Χορωδιών του Δημοτικού Οργανισμού Πολιτισμού – Περιβάλλοντος – Αθλητισμού – Τουρισμού του Δήμου Ναυπλιέων και του Πολιτιστικού Σύλλογου “Ο Καββαδίας” Λυγουριού.

 

Στο σημείο αυτό θέλω να αναφερθώ στη συμμετοχή των Παιδικών Χορωδιών Ναυπλίου και Λυγουριού, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Γιάννη Νικολόπουλου. Τα παιδιά, στον ρόλο των «Επιγόνων», έκαναν ένα μοναδικό δώρο στους θεατές με τη σεμνότητά τους αλλά κυρίως με το πάθος τους. Ήταν έκπληξη η συμμετοχή και η παρουσία τους. Με την αυθεντικότητά τους μας συγκίνησαν, χωρίς να το επιδιώξουν.

 

***

 

Ο σκηνοθέτης Στάθης Λιβαθινός πρόσθεσε μια κορυφαία σελίδα στο βιογραφικό του. Ο λόγος του Ευριπίδη και η μετάφραση του Κοροπούλη του έλυσαν τα χέρια και απελευθέρωσαν έτσι τον δημιουργικό αέρα που έφερε στην Επίδαυρο. Με ευγνωμοσύνη θα θυμόμαστε πάντα αυτή τη σκηνοθεσία του. Μια σκηνοθεσία που αποτελεί έναν ύμνο για “τη γυναικεία αντοχή και τη δύναμη της γυναικείας φύσης, ακόμα και αυτής που έχουν οι άνδρες”.

 

***

 

Για την ιστορία πρέπει να θυμίσω και άλλα έξι ονόματα. Είναι ο Βοηθός σκηνοθέτης: Βασίλης Ανδρέου. Η Δραματολόγος: Ειρήνη Μουντράκη. Η Βοηθός σκηνοθέτη: Μαρίνα Μυρτάλη. Ο Βοηθός σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Μαρία Καλαμαρά. Στον Σχεδιασμό κομμώσεων – Περούκες ο Χρόνης Τζήμος και στον Σχεδιασμό μακιγιάζ η Κάκια Πετρέα.

Είναι έξι βασικοί συνεργάτες που είναι τόσο απαραίτητοι και χρήσιμοι όπως είναι ο τερματοφύλακας στην ομάδα ποδοσφαίρου ή ο διορθωτής σε μια εφημερίδα.

 

***

 

Να θυμίσουμε ότι η παράσταση αυτή είναι αφιερωμένη στον Κύπριο σκηνοθέτη Νίκο Χαραλάμπους ο οποίος με τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου, ανέβασε τις «Ικέτιδες» το 1978, όταν ακόμη «ήταν ζεστές» οι μηχανές του «Αττίλα» από την εγκληματική εισβολή του 1974.

Ασφαλώς πολιτικώς ορθή η επιλογή του Στάθη Λιβαθινού, καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού, να ανταποκριθεί θετικά στην πρόταση του Θ.Ο.Κ. για τη συνεργασία των δύο Εθνικών Θεάτρων σε αυτό το ανέβασμα 45 χρόνια μετά την εισβολή.

 

***

 

Ο Στάθης Λιβαθινός με τον μεταφραστή Γιώργο Κοροπούλη, την Παρασκευή 5 Ιουλίου 2019.

 

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

«Ικέτιδες»
Του Ευριπίδη

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
Παρασκευή 5 και Σάββατο 6 Ιουλίου 2019

*

Μετάφραση: Γιώργος Κοροπούλης
Σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός
Σκηνικά – Κοστούμια: Γιώργος Σουγλίδης
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Μουσική: Άγγελος Τριανταφύλλου
Χορογραφία: Φώτης Νικολάου
Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου
Βοηθός σκηνοθέτης: Βασίλης Ανδρέου
Βοηθός σκηνοθέτη: Μαρίνα Μυρτάλη
Βοηθός σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Μαρία Καλαμαρά
Δραματολόγος: Ειρήνη Μουντράκη

*

Διανομή – Μητέρες Αργείων στρατηγών

 

Άννα Γιαγκιώζη. Άνδρη Θεοδότου, Κόρα Καρβούνη, Τζίνη Παπαδοπούλου, Αγλαΐα Παππά, Μαρία Σαββίδου, Κωνσταντίνα Τάκαλου, Τάνια Τρύπη, Νιόβη Χαραλάμπους

 

***

 

Αίθρα: Κάτια Δανδουλάκη
Θησέας: Άκης Σακελλαρίου
Άδραστος: Χρήστος Σουγάρης
Κήρυκας: Χάρης Χαραλάμπους
Άγγελος: Ανδρέας Τσέλεπος
Ευάδνη: Κατερίνα Λούρα
Ίφις: Θοδωρής Κατσαφάδος

*

 

Φωτογράφος παράστασης: Ελίνα Γιουνανλή

 

***

 

ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ “ΙΚΕΤΙΔΕΣ”

 

***

 

ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ

 

•11-14 Ιουλίου, Λευκωσία, Αμφιθέατρο Μακαρίου Γ΄
•17-18 Ιουλίου, Λεμεσός, Αρχαίο Θέατρο Κουρίου
•20 Ιουλίου, Λάρνακα, Παττίχειο Δημοτικό Αμφιθέατρο

 

***

 

ΚΥΠΡΟΣ – ΕΔΩ ΜΕ ΕΝΑ “ΚΛΙΚ” ΤΟ ΕΙΣΙΤΗΡΙΟ ΣΑΣ

 

***

 

•30 Αυγούστου, Θεσσαλονίκη, Θέατρο Δάσους
•2 Σεπτεμβρίου, Πειραιάς, Βεάκειο Δημοτικό Θέατρο
•11 Σεπτεμβρίου, Κορωπί, Θέατρο Δεξαμενής
•15 Σεπτεμβρίου, Ελευσίνα, Παλαιό Ελαιουργείο

 

 

***

 

ΕΛΛΑΔΑ – ΕΔΩ ΜΕ ΕΝΑ “ΚΛΙΚ” ΤΟ ΕΙΣΙΤΗΡΙΟ ΣΑΣ

Παναγιώτης Μήλας«Ικέτιδες». Μηνύματα υπέρ της Αξιοπρέπειας και της Δημοκρατίας από τον Ευριπίδη στην Επίδαυρο
Περισσότερα

Συναντήσαμε τις “Μάγισσες του Σάλεμ” στα Βριλήσσια

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

“Κόλαση και παράδεισος είναι εδώ. Αυτό είναι. Η Θεία Πρόνοια. Είμαστε όλοι αυτό που είμαστε πάντα. Μα τώρα γυμνοί. Ολόγυμνοι. Και ο παγωμένος βοριάς, ο βοριάς του Θεού, θα φυσήξει…”.

Πρόσφατα παρακολουθήσαμε, στο θέατρο “Αλίκη Βουγιουκλάκη” (Νταμάρι) των Βριλησσίων, τη θεατρική παράσταση “Οι μάγισσες του Σάλεμ”, βασισμένη στο έργο “Δοκιμασία” του Άρθουρ Μίλερ, από τα μέλη του Α΄ Θεατρικού Εργαστηρίου του Δήμου Βριλησσίων, σε σκηνοθεσία Τώνιας Σταυροπούλου.

Το βραβευμένο έργο του Άρθουρ Μίλερ είναι από τα έργα που άφησαν εποχή στο θέατρο και τον κινηματογράφο. Αναφέρεται στην καταδίκη κατοίκων του αποικιακού χωριού Σάλεμ στη Μασαχουσέτη το 1692 με την κατηγορία της μαγείας και αποτελεί μια διαχρονική καταγγελία των δεισιδαιμονιών, των προκαταλήψεων και του φανατισμού.
Πρόκειται για έργο δραματικά επίκαιρο γιατί αναφέρεται στα στερεότυπα, τον σκοταδισμό, τον δογματισμό και τη μισαλλοδοξία, θέματα που δυστυχώς επανέρχονται επικίνδυνα και σήμερα. Ο Μίλερ έγραψε τη «Δοκιμασία» το 1953 αναφερόμενος στο τραγικό κυνήγι των μαγισσών το 1692 στο Σάλεμ της Μασαχουσέτης. Στην ουσία το έγραψε για να καυτηριάσει την αντικομμουνιστική υστερία του Μακαρθισμού στην Αμερική του ’50, αλλά σαν «εξόριστος ποιητής στον αιώνα του» είδε πολύ μακριά το «κυνήγι των μαγισσών» να επανέρχεται όχι σαν φάρσα, αλλά σαν μια κακοφορμισμένη μετάλλαξη.

Στις ΗΠΑ το 1952-53 βασιλεύει ο μακαρθισμός και η δραστηριότητα της Επιτροπής Αντι-Αμερικανικών Δραστηριοτήτων. Επηρεασμένος από τον αντικομμουνισμό και το «κυνήγι μαγισσών», που ακολούθησε εναντίον εκπροσώπων του πνευματικού κόσμου, ο Άρθουρ Μίλερ γράφει και παρουσιάζει το αλληγορικό έργο – κατηγορητήριο «Δοκιμασία», το οποίο, αν και δεν γνώρισε μεγάλη εισπρακτική επιτυχία ούτε έγινε δεκτό με εγκωμιαστικές κριτικές, του απέφερε ένα Βραβείο «Τόνι» το 1953 κι αργότερα έγινε ένα από τα πιο πολυπαιγμένα έργα του, παρουσιαζόμενο, κατά το συγγραφέα, κάθε φορά που σε κάποια χώρα έμπαιναν σε κίνδυνο οι πολιτικές ελευθερίες. Σύμφωνα με τον ίδιο τον Μίλερ: «Εν μέρει ήταν πολιτικό θέμα και πολύς κόσμος το φοβόταν. Επίσης, το κόστος του ανεβάσματος ήταν υψηλό γιατί είναι μεγάλη παραγωγή. Υπήρχαν και μερικοί που έλεγαν ότι η γλώσσα του έργου δεν θα γινόταν κατανοητή από όλους. Δεν υπήρξε όμως τέτοιο πρόβλημα. Όλοι κατάλαβαν τη γλώσσα που χρησιμοποίησα».

Ο Μίλερ με έναν αριστοτεχνικό τρόπο παραθέτει σχεδόν ατόφια αποσπάσματα από τα τραγικά γεγονότα του Σάλεμ αλλά και τονίζει θεατρικά πανανθρώπινες φιλοσοφικές και κοινωνικές θέσεις που αποτελούν τους πυλώνες της δημοκρατίας. Ο υπέρμετρος θρησκευτικός ζήλος, η λογοκρισία, η καταπίεση, η αμάθεια, το τυφλό πάθος και η εμπάθεια έρχονται σε αντίθεση με την αποδοχή και την αξιοπρέπεια του άλλου και του διαφορετικού. Ο συγγραφέας αποφεύγει όμως να γράψει ένα πολιτικό δοκίμιο. Οι ιδέες του Μίλερ δεν περνάνε μέσα από ήρωες και αντιήρωες αλλά από ανθρώπους με προτερήματα και ελαττώματα. Όλα τα πρόσωπα κουβαλούν μέσα τους και τον Θεό και τον διάβολο.

Αποτελώντας μια νοητή «συνέχεια» των κυνηγιών μαγισσών της μεσαιωνικής Ευρώπης, οι δίκες μαγισσών ανήκουν στην προτεσταντική διωκτική παράδοση και το περιστατικό αυτό έχει χρησιμοποιηθεί έκτοτε ως γλαφυρό παράδειγμα, σε τομείς όπως η πολιτική αλλά και η λογοτεχνία, για τους κινδύνους που κρύβει ο θρησκευτικός φανατισμός, οι ψευδείς κατηγορίες και η κυβερνητική παρείσφρηση στις προσωπικές ελευθερίες του ατόμου.

Παρόλο που ο Μίλερ είναι λάτρης της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, γράφει (όπως και σ’ όλα του τα έργα εξάλλου) σύγχρονο ρεαλιστικό έργο όπου οι χαρακτήρες μεταφέρουν ανάμικτα τα αιώνια ανθρώπινα χαρακτηριστικά: αίμα, σπέρμα, ψέμα, φόβο, εκμετάλλευση, αμφισβήτηση, παλινωδία. Κουβαλούν όμως και πνεύμα με γνώση, δέος, αμφιβολία, αξιοπρέπεια, αξίες και ενστικτώδη ή συνειδητό ηρωισμό.

Η «Δοκιμασία» – “Μάγισσες του Σάλεμ” του Μίλερ είναι η δοκιμασία των αξιών του Ανθρώπου όλων των εποχών.

 

 

“Ο ρόλος του θεάτρου, τελικά, είναι να αλλάξει τους ανθρώπους, να τους κάνει να αποκτήσουν μεγαλύτερη συνείδηση για το τι μπορούν να κάνουν”. Αυτή η βασική αρχή καθόρισε το έργο του μεγάλου Αμερικανού συγγραφέα Άρθουρ Μίλερ, το όνομα του οποίου ήταν πρώτο στον κατάλογο «υπό επιτήρηση καλλιτεχνών» που είχε καταρτίσει, την εποχή του Μακαρθισμού, το Κογκρέσο για τους καλλιτέχνες που θεωρούσε ότι ασκούσαν «κομμουνιστική επιρροή επί των τεχνών».

Επί σκηνής του ωραίου θεάτρου “Αλίκη Βουγιουκλάκη”, μέσα στο παλιό νταμάρι των Βριλησσίων, ξεδιπλώθηκε η πορεία των ανατριχιαστικών γεγονότων που ταλάνισαν τις ζωές αυτών των πολύπαθων φτωχών πλασμάτων, τα οποία οδηγήθηκαν είτε σε φρικιαστικό θάνατο, είτε σε προδοσία για να σώσουν τις ζωές τους, είτε σε πολυετή κράτηση σε απερίγραπτα μπουντρούμια.

Η παράσταση υποστήριξε εύστοχα το κείμενο και ζωντάνεψε τους χαρακτήρες, τονίζοντας ανάγλυφα την ιδιαιτερότητα του καθενός. Οι ρόλοι αποδόθηκαν από όλους τους ηθοποιούς με προσοχή και ολοφάνερη μελέτη. Οι δύσκολες εναλλαγές έγιναν με μέτρο και ρυθμό.

Απλότητα από τη μια στη χρήση των υλικών και απεριόριστη φαντασία από την άλλη έδεσαν σε ένα εντυπωσιακό σύνολο. Η στοιχειωμένη ατμόσφαιρα, οι κραυγές, οι υπόκωφοι ήχοι και οι σκιερές γωνιές, η υποβλητικότητα των σκηνών έκαναν τη φαντασία του κοινού να καλπάζει.

Η σκηνοθεσία χειρίστηκε με άνεση τις ομαδικές σκηνές και τα ντουέτα, δημιουργώντας εικόνες ψυχολογικού ρεαλισμού, διανθίζοντάς τες με σκηνές μιούζικαλ.

Στην παράσταση θίχτηκαν επίσης καίρια ζητήματα όπως η φιλία και η απομυθοποίησή της, η απομόνωση του ανθρώπου, η γενναιοδωρία, η διαφθορά, η υποκρισία και η αχαριστία.

Η φροντισμένη διασκευή της σκηνοθέτιδας Τώνιας Σταυροπούλου συνέβαλε στην κατανόηση του κειμένου.

Ιδιαίτερα σημαντικά ήταν τα ευφάνταστα σκηνικά της Βίκυς Μπακάλου και τα κοστούμια εποχής της Δήμητρας Χίου -κάποιες όμορφες σκηνές παρέπεμπαν σε ζωγραφικούς πίνακες. Η σαγηνευτική ατμόσφαιρα του χωροχρόνου που δημιούργησαν με τις μουσικές του συνθέσεις ο Νίκος Βασιάδης και με τις χορογραφίες της η Μαργαρίτα Πέτροβα στάθηκε επίσης ικανή να κρατήσει το ενδιαφέρον μας.

Οι ηθοποιοί (Μαργαρίτα Ανδριανού, Θοδωρής Σκληρός, Παρασκευή Συρσελούδη, Κατερίνα Χαραυγή, Νίκος Σιδεράκης, Άννα Αλεξανδράκη, Κατερίνα Σταθάτου, Κώστας Τσιαπαρίκος, Έφη Καλαμπόκα, Γιάννης Κανιάρης, Δόξα Γκλαβά, Τζένη Στολιδάκη, Γιάννης Αλευρόπουλος, Αλέξανδρος Γεωργίου, Ντίνα Κυριακού, Κική Καραγιάννη, Πηνελόπη Πουλή, Αλέκος Θεοδόσης, Αντιγόνη Διαμαντή, Μαρκέλλα Διγενή, Νικολέττα Μακρυγιάννη, Δήμητρα Χίου, Λουκία Λυπημένου) υπηρέτησαν πιστά και πειθαρχημένα τις εντολές της εξαίρετης σκηνοθεσίας.

Μια κλασικότροπη παράσταση έντιμη, καθαρή και προσεγμένη στη λεπτομέρειά της, που ομόρφυνε τη βραδιά μας στους πρόποδες της Πεντέλης αλλά και μας προβλημάτισε.

 

 

Ταυτότητα παράστασης

Διασκευή-σκηνοθεσία: Τώνια Σταυροπούλου
Σκηνικά: Βίκυ Μπακάλου
Κοστούμια: Δήμητρα Χίου
Μουσική: Νίκος Βασιάδης
Στίχοι τραγουδιών: Αντώνης Παπαϊωάννου
Χορογραφίες: Μαργαρίτα Πέτροβα
Εκτέλεση σκηνικών: Αχιλλέας Ζερβός

Έπαιξαν οι ηθοποιοί: Μαργαρίτα Ανδριανού, Θοδωρής Σκληρός, Παρασκευή Συρσελούδη, Κατερίνα Χαραυγή, Νίκος Σιδεράκης, Άννα Αλεξανδράκη, Κατερίνα Σταθάτου, Κώστας Τσιαπαρίκος, Έφη Καλαμπόκα, Γιάννης Κανιάρης, Δόξα Γκλαβά, Τζένη Στολιδάκη, Γιάννης Αλευρόπουλος, Αλέξανδρος Γεωργίου, Ντίνα Κυριακού, Κική Καραγιάννη, Πηνελόπη Πουλή, Αλέκος Θεοδόσης, Αντιγόνη Διαμαντή, Μαρκέλλα Διγενή, Νικολέττα Μακρυγιάννη, Δήμητρα Χίου, Λουκία Λυπημένου

Η παράσταση δόθηκε στο πλαίσιο του 30ου Φεστιβάλ Βριλησσίων 2019.

 

«Εξέταση μίας μάγισσας» στο Σάλεμ. Πίνακας του 1853, από τον Τόμπκινς Χάρισον Μάτεσον

 

Η ιστορία

H δίκη των μαγισσών του Σάλεμ είναι ένα περιβόητο περιστατικό της αποικιακής ιστορίας των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο οδήγησε στην καταδίκη και εκτέλεση κατοίκων του χωριού Σάλεμ στη Μασαχουσέτη το 1692 με την κατηγορία της μαγείας.

Αν και το γεγονός έχει μείνει στην Ιστορία μνημονεύοντας τις μάγισσες του Σάλεμ, οι ακροαματικές διαδικασίες έλαβαν χώρα σε διαδοχικές πόλεις της επαρχίας της Μασαχουσέτης: Σάλεμ Βίλατζ, Σάλεμ Τάουν, Ίπσουιτς, Άντοβερ, Βοστόνη και Τσαρλς Τάουν.

Προκειμένου να κατανοήσει κανείς τα γεγονότα που περιστρέφονται γύρω από το κυνήγι και τη δίκη των μαγισσών του Σάλεμ, πρέπει να δώσει προσοχή στο χρονικό πλαίσιο κατά το οποίο έλαβαν χώρα οι κατηγορίες για εξάσκηση μαγείας. Κατά το 17ο αιώνα στην αποικία της Μασαχουσέτης, όπως και στις περισσότερες πουριτανικές αποικίες στο Νέο Κόσμο, υπήρχε η πεποίθηση στους κατοίκους ότι βρίσκονταν σε διαρκή μάχη με το Σατανά. Επίσης, η αντιμαχία του Σάλεμ Βίλατζ με τη γειτονική Σάλεμ Τάουν, μια πρόσφατη επιδημία ευλογιάς και ο φόβος της επίθεσης από πολεμικές φυλές ιθαγενών δημιούργησαν ένα κλίμα φόβου και καχυποψίας.

Τα γεγονότα στο Σάλεμ

Αρχή και υποψίες

Το χειμώνα του 1692, περίπου 200 χρόνια μετά την έναρξη του κυνηγιού των μαγισσών στην Ευρώπη και την έκδοση του Malleus Maleficarum, η Ελίζαμπεθ Πάρις (Μπέτι), 9 ετών, και η Άμπιγκεϊλ Ουίλιαμς, 11 ετών, άρχισαν να παρουσιάζουν περίεργα συμπτώματα, τα οποία κανείς γιατρός δεν μπορούσε να εξηγήσει, μέχρι που ένας εξ αυτών, o Γουίλιαμ Γκριγκς, απεφάνθη ότι τα κορίτσια ήταν δαιμονισμένα.

Τα συμπτώματα περιλάμβαναν κραυγές, βλασφημίες, σπασμούς, μυστήριες επικλήσεις και κατάσταση έκστασης και σύντομα παρατηρήθηκαν και σε άλλα κορίτσια της πόλης. Έτσι ο αιδεσιμότατος Σάμιουελ Πάρις, πατέρας της Μπέτι, ζήτησε βοήθεια και από γειτονικές πόλεις, ενώ και οι υπόλοιποι κάτοικοι της πόλης άρχισαν να πιέζουν τα κορίτσια να κατονομάσουν τους ανθρώπους που καταπιάνονταν με «έργα του Διαβόλου».

Ο αιδεσιμότατος Πάρις άρχισε να υποψιάζεται την Τιτούμπα, Ινδιάνα σκλάβα που είχε γεννηθεί στη Νότια Αμερική και είχε φέρει μαζί του από την Καραϊβική (νησιά Μπαρμπάντος), γνώστρια της μαγικής λατρείας της Obeah. Τα κορίτσια του χωριού επισκέπτονταν συχνά την Τιτούμπα για να τους πει το μέλλον ή να τη συμβουλευτούν για ό,τι άλλο τις ενδιέφερε, γνωρίζοντας όμως πως αυτό απαγορευόταν αυστηρά τότε, καθώς στο πουριτανικό περιβάλλον όπου ζούσαν, οποιαδήποτε θρησκευτική εκδήλωση πέραν του καθιερωμένου θεωρούνταν ως μαγεία, άρα συνεργασία με το Διάβολο.

Σύμφωνα με τις ιστορίες, ο Πάρις κάποια στιγμή την είδε να βγάζει κάτι από τις στάχτες στο τζάκι, απαίτησε να του εξηγήσει τι ήταν αυτό κι εκείνη του απάντησε ότι ήταν το «γλυκό των μαγισσών» και ότι το έφτιαξε στοχεύοντας τη θεραπεία των κοριτσιών. Ο Πάρις δεν την πίστεψε και, χτυπώντας την, εκείνη αναγκάστηκε να ομολογήσει ότι ήταν η υπεύθυνη για την κατάσταση των κοριτσιών. Έπειτα, ζήτησε από την Ελίζαμπεθ, την κόρη του, να αποκαλύψει τι πραγματικά συμβαίνει κι εκείνη τα ομολόγησε όλα, ενώ και η ανιψιά του, Άμπιγκεϊλ, βεβαίωσε πως κάποια άτομα στην πόλη είχαν συνάψει συμφωνία με τον Διάβολο.

Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δράσεων (HUAC)

Η δεκαετία του 1950 μένει χαραγμένη στην αμερικανική ιστορία για τις εξονυχιστικές έρευνες που διενεργεί η Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δράσεων (HUAC) υπό την καθοδήγηση του Τζόσεφ ΜακΚάρθι. Κάθε ύποπτη κομμουνιστική δράση που μπορεί να κριθεί βλαπτική για τον αμερικανικό τρόπο ζωής οφείλει να αποκαλύπτεται και να διώκεται.

Επηρεασμένος προσωπικά και κατόπιν διεξοδικής ιστορικής αναζήτησης, ο Άρθουρ Μίλερ γράφει και παρουσιάζει το 1953 το «The Crucible» (Η Δοκιμασία). Στο έργο αναπαρίστανται οι δίκες των μαγισσών του Σάλεμ του 1692 με φανερή την κεκαλυμμένη κριτική στις δράσεις της ΕΑΔ. Η μεγάλη σημασία του έγκειται στην ικανότητα του Μίλερ να μην αρκεστεί σε μια απλή ιστορική αναπαράσταση των γεγονότων. Αντίθετα, περνά στην εξέταση των αιτιών που γεννούν παρόμοιες τραγωδίες με αυτή του Σάλεμ. Στη «Δοκιμασία» εκτίθεται η άνεση των ανθρώπων να επικαλούνται ανά πάσα στιγμή την παρουσία του «Κακού» προς ίδιον όφελος. Προκειμένου να παραγκωνίσουν όποιον διαφωνεί με τη φωνή της εξουσίας σε ζητήματα τόσο θρησκευτικά όσο πολιτικά και κοινωνικά. Σε αυτό το πλαίσιο επιστρατεύεται συχνά και μια μεροληπτική δικαιοσύνη.

Μεταξύ άλλων, η οξεία κριτική που ασκεί η αλληγορία του για τον Μακαρθισμό φέρνει τον Μίλερ στο εδώλιο της ΕΑΔ. Η Επιτροπή τού ζητά να κατονομάσει ανθρώπους των οποίων η πολιτική δραστηριότητα να αντιβαίνει στα αμερικανικά συμφέροντα. Εκείνος αρνείται να συνεργαστεί, με αποτέλεσμα να του επιβληθεί πρόστιμο και ποινή φυλάκισης με αναστολή. Επιλέγοντας να μην αποδεχτεί την καταδίκη αμαχητί, ασκεί έφεση και ένα χρόνο αργότερα το δικαστήριο τον αθωώνει.

«Κυνήγι μαγισσών»

Από εκεί και πέρα θα ξεκινήσει μια μανία καταδίωξης στο Σάλεμ εναντίον πιθανών ατόμων που ασχολούνταν με τη μαγεία. Οι πρώτες γυναίκες για τις οποίες βγήκε ένταλμα σύλληψης στις 29 Φεβρουαρίου 1692 ήταν η Τιτούμπα, η Σάρα Γκουντ και η Σάρα Όσμπορν. Η Σάρα Γκουντ ήταν επαίτης, κόρη ενός Γάλλου ξενοδόχου, που αυτοκτόνησε όταν η ίδια ήταν έφηβη ακόμα. Η Σάρα Όσμπορν ήταν μία κατάκοιτη ηλικιωμένη, η οποία για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν εκκλησιαζόταν και είχε νομικές αντιμαχίες με την οικογένεια Πάτναμ.

Την επόμενη μέρα, έφτασαν στην πόλη δύο δικαστές, ο Τζον Χάθορν κι ο Τζόναθαν Κόργουιν. Η Σάρα Γκουντ αρνήθηκε ότι έχει σχέση με τη μαγεία. Ωστόσο, κατά την απολογία της, μια από τις κοπέλες άρχισε να καταλαμβάνεται από σπασμούς και οι υπόλοιπες, ακολουθώντας το παράδειγμά της, ούρλιαζαν πως το πνεύμα της Σάρα τους επιτίθετο. Μια γυναίκα στον τόπο της δίκης, η Μάρθα Κόρι, σηκώθηκε και έβαλε τα γέλια βλέποντας τα κορίτσια να παίζουν θέατρο απροκάλυπτα (αργότερα κατηγορήθηκε και καταδικάστηκε κι η ίδια σε θάνατο). Το ίδιο επαναλήφθηκε και κατά την απολογία της Σάρα Όσμπορν και της Τιτούμπα, η οποία ήταν η μόνη από τις τρεις που ομολόγησε ότι την είχε επισκεφτεί ο Σατανάς και ζήτησε να τον υπηρετήσει, ενώ αποκάλυψε ότι δεν ήταν μόνο εκείνη στην πόλη που συνεργαζόταν με το Σατανά. Η ομολογία της αυτή έσπειρε πανικό και υστερία στο Σάλεμ, και άρχισε ένα «κυνήγι μαγισσών».

Οι τρεις αυτές γυναίκες κατηγορήθηκαν για μαγεία και την 1η Μαρτίου οδηγήθηκαν στη φυλακή. Από εκείνη τη στιγμή, όποιος καταγγέλλεται από τα κορίτσια συλλαμβάνεται και περνά από δίκη με μηδαμινές πιθανότητες επιβίωσης, ενώ και άλλα μέλη της κοινωνίας κατηγορούν συμπολίτες τους για επίθεση. Μέχρι τον Ιούνιο, πάνω από 100 άτομα έχουν καταγγελθεί. Οι δίκες επεκτείνονταν και σε γειτονικές πόλεις, πέραν των αρχικών Σάλεμ Βίλατζ και Σάλεμ Τάουν. Καθώς όμως οι φυλακές του Σάλεμ, της Βοστόνης και των γύρω περιοχών γέμιζαν, προέκυψε ένα νέο πρόβλημα, καθώς όλοι οι κρατούμενοι δεν ήταν δυνατόν να δικαστούν. Ήταν λοιπόν ευκαιρία να αρχίσουν να εφαρμόζονται ποινές.

Τον Ιούνιο του 1692, στο Σάλεμ στήθηκε δικαστήριο με επικεφαλής τον δικαστή Γουίλιαμ Στάουτον, ο οποίος περιγράφεται ως χωρίς οίκτο και με δίψα για την εξουσία. Η πρώτη που δικάστηκε και καταδικάστηκε ήταν η Μπρίτζετ Μπίσοπ, η οποία εκτελέστηκε στις 10 Ιουνίου στο Γκάλοους Χιλ. Ακολούθησε η δίκη της Ρεμπέκα Νερς και 40 άλλων γυναικών, ανάμεσα στις οποίες και η Σάρα Γκουντ (η Σάρα Όσμπορν είχε ήδη πεθάνει πριν την τελική της δίκη). Όταν όμως ξαναπέρασαν από δίκη, το δικαστήριο δίστασε να καταδικάσει τη Ρεμπέκα Νερς, καθώς επρόκειτο για μια ευυπόληπτη κάτοικο του Σάλεμ, η οποία δεν είχε δώσει καθόλου δικαιώματα για αμφισβήτηση. Επενέβη ο δικαστής Στάουτον, ο οποίος ζήτησε επανεξέταση της υπόθεσης και τελικά την οδήγησε στην εκτέλεσή της στις 19 Ιουλίου.

Τον Αύγουστο, πραγματοποιήθηκε μια τρίτη μεγάλη δίκη με έξι κατηγορούμενους, οι οποίοι καταδικάστηκαν και αυτοί σε θάνατο εκτός της Ελίζαμπεθ Πρόκτορ, η οποία ήταν έγκυος, γεγονός που καθυστέρησε την εκτέλεσή της και τελικά της έσωσε τη ζωή. Το Σεπτέμβριο το δικαστήριο συνεδρίασε για τελευταία φορά και ανήγγειλε ακόμα 15 καταδίκες.

 

 

“…Μου είπανε πως αν δεν ομολογούσα, θα με κλείνανε μέσα στο μπουντρούμι και θα κατέληγα στην κρεμάλα, αλλά αν ομολογούσα θα έσωζα τη ζωή μου”. Μάργκαρετ Τζέικομπς

Μόνο όσοι παραδέχτηκαν την ενοχή τους και κατέδωσαν άλλους γλίτωσαν την εκτέλεση. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, εκτελέστηκαν συνολικά 19 άτομα, μεταξύ των οποίων ένας υπουργός κι ένας πρώην αστυνομικός, που αρνήθηκε να συνεχίσει τις συλλήψεις υποτιθέμενων μαγισσών. Από αυτούς, μόνον οι πέντε ήταν άνδρες. Εκτός από τους εκτελεσθέντες, υπήρχαν και κατηγορούμενοι, οι οποίοι τελικά πέθαναν μες στη φυλακή: οι ιστορικές πηγές δε συμφωνούν μεταξύ τους για τον ακριβή αριθμό αυτών των ατόμων.

 

Το μουσείο του Σάλεμ

 

Οι επιπτώσεις

Κάποια στιγμή, η κοινότητα άρχισε να αμφιβάλει για την εγκυρότητα και την αλήθεια των λεγομένων των κοριτσιών, καθώς σε κάποιο σημείο έφτασαν να καταγγείλουν και κάποιους δικαστές, κάτι που επέφερε μεγάλη αμφισβήτηση και αμφιβολίες, καθώς κυριαρχούσε η πεποίθηση ότι οι δικαστές προστατεύονταν από τον ίδιο το Θεό. Τον Οκτώβριο του 1692, ο Τόμας Μπρατλ σε επιστολή του ασκούσε κριτική στις δίκες των μαγισσών, επιστολή που είχε μεγάλο αντίκτυπο στον κυβερνήτη Φιπς, ο οποίος στις 29 Οκτωβρίου έπαυσε τη λειτουργία του δικαστηρίου και τον Στάουτον ως προεδρεύοντα και συνέθεσε ένα καινούργιο, δίνοντας χάρη στους υπόλοιπους κατηγορουμένους. Τελικά, στις 13 Ιανουαρίου 1693, δόθηκε αμνηστία σε όλους τους τελευταίους κατηγορούμενους που είχαν απομείνει.

Οι δίκες μαγισσών είχαν σημαντικές επιπτώσεις σ’ όλη την περιοχή. Οι σοδειές αφέθηκαν στα χωράφια και τα ζώα χωρίς φροντίδα και όσοι φοβούνταν μήπως συλληφθούν εγκατέλειψαν την περιοχή με τα υπάρχοντά τους και κατέφυγαν στη Νέα Υόρκη.

Αντίθετα με την κοινή αντίληψη, οι κατηγορούμενες δεν κάηκαν στην πυρά. Αν και κάποιοι νόμοι στην Ευρώπη πρότειναν την καύση στην πυρά ως τελετουργικό μέσο εξαγνισμού από τη μαγεία, κάτι τέτοιο απαγορευόταν στην Μασαχουσέτη, επειδή το δικαστικό σύστημα λειτουργούσε υπό τον αγγλικό νόμο. Σαν αποτέλεσμα, όλοι οι κατηγορούμενοι που καταδικάστηκαν σε θάνατο πέθαναν δι’ απαγχονισμού στην πλαγιά του Γκάλοους Χιλ, εκτός από τον Τζιλ Κόρεϊ, ο οποίος δε δέχτηκε το κατηγορητήριο και πέθανε αφού τον έθαψαν κάτω από βαριές πέτρες.

 

Το μνημείο

 

Καταθέσεις

Η Άμπιγκεϊλ Γουίλιαμς ενεπλάκη σε 41 νομικές κατηγορίες και έδωσε επίσημη κατάθεση σε 7 από αυτές. Δεν έχει καταστεί σαφές γιατί προέβη στην κατηγορία τόσων σεβαστών μελών της κοινωνίας του Σάλεμ. Οι ιστορικοί Νόρτον και Ρόουτς θεωρούν ότι το έκανε λόγω της προσοχής που απολάμβανε, καθώς τα νεαρά κορίτσια στην πουριτανική κοινωνία της εποχής δεν λαμβάνονταν σοβαρά υπόψιν και η Άμπιγκεϊλ, απομακρυσμένη από τα στενότερα οικογενειακά της μέλη, καθώς την είχε δεχτεί σχεδόν ως ανάδοχο ο αιδεσιμότατος Πάρις, απολάμβανε την ασυνήθιστη αυτή προσοχή και εξουσία που είχε απέναντι στο ενήλικο περιβάλλον της. Αν και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις πρώτες δίκες από το Μάρτιο μέχρι το Μάιο, έδωσε την τελευταία της κατάθεση στις 3 Ιουνίου 1692 κι έπειτα απλά «εξαφανίζεται» σύμφωνα με τα δικαστικά πρακτικά και καμία πηγή δεν μαρτυρεί τι απέγινε μετά τα τα γεγονότα του 1692.

Η Τιτούμπα, αν και ήταν η πρώτη που ομολόγησε ότι συνεργάστηκε με το Σατανά, δεν εκτελέστηκε ως «μισητή μάγισσα», αλλά παρέμεινε στη φυλακή για δεκατρείς μήνες. Τελικά αποφυλακίστηκε, όταν ένα άγνωστο πρόσωπο πλήρωσε το αντίτιμο για την αποφυλάκισή της και την πήρε μακριά από το χωριό. Δεν υπάρχει κάτι σχετικό για τη ζωή της εκτός του Σάλεμ.

Μετά τη διάλυση του δικαστηρίου από τον κυβερνήτη Φιπς, ο δικαστής Γουίλιαμ Στάουτον ακολούθησε πολιτική σταδιοδρομία με επιτυχία και ποτέ δεν μετανόησε ή απολογήθηκε για το ρόλο που διαδραμάτισε στις δίκες του Σάλεμ.

Η Αν Πάτναμ, 12 χρονών κατά τις δίκες του Σάλεμ, ήταν από τα πρώτα κορίτσια που εκδήλωσαν συμπτώματα παρόμοια με την Ελίζαμπεθ Πάρις και την Άμπιγκεϊλ Γουίλιαμς, κατηγορώντας στη συνέχεια για μαγεία κατοίκους του χωριού και με τη μαρτυρία της καταδίκασε πολλούς από τους συλληφθέντες. Ωστόσο, διαφοροποιήθηκε από τις υπόλοιπες κοπέλες, καθώς ήταν η μόνη που 14 χρόνια αργότερα παραδέχτηκε ενώπιον του εκκλησιάσματος της πόλης και ύστερα από έγγραφη μεταμέλεια προς τον τότε πάστορα, ότι είχε πει ψέματα κατά τις δίκες του 1692, «παρασυρμένη από το Σατανά».

Η Σάρα Γκουντ, μια από τις πρώτες τρεις γυναίκες που κατηγορήθηκαν για μαγεία, αρνούνταν συνεχώς την ενοχή της, ενώ ο αιδεσιμότατος Νίκολας Νόις την πίεζε να ομολογήσει, δηλώνοντας ότι ήταν πράγματι μια μάγισσα. Ο αιδεσιμότατος αργότερα μετανόησε για τη συμμετοχή του στις δίκες του 1692 και έκανε ό,τι μπορούσε για να βοηθήσει τις οικογένειες όσων είχαν καταδικαστεί και εκτελεστεί. Ωστόσο, τα τελευταία λόγια της Σάρα Γκουντ κατά τραγική ειρωνεία προέβλεψαν το θάνατό του: «Όσο είμαι εγώ μάγισσα, άλλο τόσο είσαι μάγος κι εσύ. Αν μου πάρεις τη ζωή, ο Θεός να δώσει να πιεις αίμα». Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, ο αιδεσιμότατος λέγεται ότι πέθανε από εσωτερική αιμορραγία, καθώς πνίγηκε στο ίδιο του το αίμα.

 

Ο τάφος της Σουζάνα Μάρτιν

 

Πρόσωπα
Καταδίκη και απαγχονισμός

10 Ιουνίου – Μπρίτζετ Μπίσοπ
19 Ιουλίου – Ρεμπέκα Νερς, Σάρα Γκουντ, Σουζάνα Μάρτιν, Ελίζαμπεθ Χάου, Σάρα Γουάιλντς
19 Αυγούστου – Τζορτζ Μπάροους, Μάρθα Κάριερ, Τζον Γουίλαρντ, Τζορτζ Τζέικομπς Τζούνιορ, Τζον Πρόκτορ
22 Σεπτεμβρίου – Μάρθα Κόρι, Μαίρη Ήστι, Αν Πουντέιτορ, Άλις Πάρκερ, Μαίρη Πάρκερ, Γουίλμοτ Ρεντ, Μάργκαρετ Σκοτ, Σάμιουελ Γουόρντγουελ

Καταδίκη και αμνηστία

Ελίζαμπεθ Πρόκτορ
Άμπιγκεϊλ Φώκνερ
Μαίρη Ποστ
Σάρα Γουόρντγουελ
Ελίζαμπεθ Τζόνσον Τζούνιορ
Ντόρκας Χορ

Διαφυγή

Μαίρη Μπράντμπερι
Μέρεντιθ Ανδριανού
Τζον Άλντεν
Έντουαρντ Μπίσοπ
Σάρα Μπίσοπ
Γουίλιαμ Μπάρκερ
Έντουαρντ Φάρινγκτον
Κάθριν Κάρι
Φίλιπ Ίνγκλις
Μαίρη Ίνγκλις

Φυλάκιση και αμνηστία

Μαίρη Λέισι
Ρεμπέκα Ημς
Άμπιγκεϊλ Χομπς

Θάνατος διά λιθοβολισμού

Τζιλ Κόρι

Θάνατοι στη φυλακή

Σάρα Όσμπορν
Ρότζερ Τούθεϊκερ
Λίντια Ντάστιν
Ανν Φόστγουθ

Αθώωση

Άμπιγκεϊλ Μπάρκερ
Μαίρη Μπάρκερ
Γουίλιαμ Μπάρκερ Τζούνιορ
Μαίρη Μπρίτζες Τζ.
Μαίρη Τάιλερ Μπρίτζες
Σάρα Μπρίτζες
Σάρα Μπάκλεϊ
Σάρα Κόουλ
Σάρα Ντάστιν
Γιούνις Φράι
Σάρα Χωκς
Μάργκαρετ Τζέικομπς
Ρεμπέκα Τζέικομπς
Ελίζαμπεθ Τζόνσον
Μαίρη Λέισι
Μαίρη Μάρστον
Χάνα Ποστ
Σουζάνα Ποστ
Μαίρη Τέιλορ
Τζούλι Κίλνταν
Μαίρη Τούθεϊκερ
Χάνα Τάιλερ
Μαίρη Τάιλερ
Μέρσι Γουόρντγουελ
Μαίρη Γουίδεριτζ

Δικαστικοί

Γουίλιαμ Στάουτον
Τζον Ρίτσαρντς
Ναθάνιελ Σάλτονσταλ
Γουέιτστιλ Γουίνθροπ
Μπαρτόλομιου Γκέντνι
Σάμιουελ Σιούαλ
Τζον Χάθορν
Τζόναθαν Κόργουιν
Πίτερ Σέρτζαντ
Τόμας Ντάνφορθ

Κληρικοί

Κότον Μάθερ
Ίνκρις Μάθερ
Τζον Χέιλ
Νίκολας Νόις
Σάμιουελ Πάρις
Φράνσις Ντέιν
Σάμιουελ Γουίλαρντ

Κατήγοροι

Μπέτι Πάρις
Άμπιγκεϊλ Γουίλιαμς
Μέρσι Λιούις
Ανν Πάτναμ Τζ.
Μπέτι Χάμπαρντ
Μαίρη Γουάλκοτ
Σουζάνα Σέλντον
Μαίρη Γουόρεν
Τζέσικα Τάιτους
Ανν Πάτναμ

Επιρροές στη σύγχρονη τέχνη

Ο Άρθουρ Μίλερ ανέβασε τo 1953 στο Μπρόντγουεϊ το έργο του «The Crucible», το οποίο βραβεύτηκε με Βραβείο Τόνι. Είχε στόχο να καταγγείλει την αντικομμουνιστική υστερία που επικράτησε στις ΗΠΑ την εποχή του μακαρθισμού και οδήγησε στη φυσική ή στην ηθική εξόντωση απλών πολιτών, ιδεολόγων και εκπροσώπων του πνευματικού κόσμου. Στην Ελλάδα, ανέβηκε στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου το 1955 κι έγινε γνωστό με τον τίτλο «Δοκιμασία (Οι μάγισσες του Σάλεμ)».

Επιρροές υπάρχουν τόσο στη μουσική, όσο και στη λογοτεχνία, στο χώρο των κόμικς, στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο. Στη λογοτεχνία παρουσιάζονται διάφορες ιστορίες από τον Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ (1890-1937). Διαδραματίζονται στη φανταστική πόλη Άρκαμ στη Μασαχουσέτη που λέγεται ότι έχει ιδρυθεί από τους πρόσφυγες των δικών του Σάλεμ. Παραδείγματος χάριν, στα «Όνειρα στο Σπίτι της Μάγισσας», η μάγισσα Κεζάια Μάσον, από το σπίτι της οποίας προέρχεται ο τίτλος, λέγεται ότι έχει φύγει από το Σάλεμ. Στον κινηματογράφο, πολλές ταινίες έχουν εμπνευστεί από τις δίκες και τις μάγισσες στο Σάλεμ, όπως οι: «Maid of Salem (1937)», «Bell Book and Candle (1958)», «Three Sovereigns for Sarah (1985)», «Hocus Pocus (1993)» κ.ά. Το 1996, σε διασκευασμένο σενάριο του ίδιου του Άρθουρ Μίλερ παρουσιάστηκε η ταινία «The Crucible» (ελλ. τίτλος «Οι Μάγισσες του Σάλεμ»), με πρωταγωνιστές τον Ντάνιελ Ντέι Λιούις και τη Γουινόνα Ράιντερ. Νωρίτερα το 1957, το θεατρικό έργο του Μίλερ είχε μεταφερθεί στον κινηματογράφο σε ομώνυμη ταινία («The Crucible»), με πρωταγωνιστές τον Υβ Μοντάν και τη Σιμόν Σινιορέ, σε διασκευασμένο σενάριο Άρθουρ Μίλερ και Ζαν-Πωλ Σαρτρ.

 

 

Το χωριό σήμερα

Το χωριό των μαγισσών είναι πλέον πόλη και το Σαββατοκύριακο του Χάλογουιν δέχεται πάνω από 300.000 τουρίστες, ενώ ετησίως, ο αριθμός αγγίζει και πολλές φορές ξεπερνάει το ένα εκατομμύριο. Οι θλιβερές και ανατριχιαστικές μέρες του παρελθόντος αποτελούν πόλο έλξης για τους τουρίστες, που εκτός από τα μουσεία και τα αξιοθέατα, μπορούν να επισκεφτούν πάνω από εξήντα εστιατόρια, καφετέριες και μαγαζιά. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως το 2012, το Σάλεμ τιμήθηκε με το βραβείο ‘Best Shopping District’ από ένωση μικροπωλητών της Μασαχουσέτης. Μια ακόμη διάκριση για την πόλη ήρθε το 2013, όταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, με σχετική νομοθεσία, αναγνώρισε το Σάλεμ ως τη γενέτειρα της Εθνικής Φρουράς. Εν έτει 2016, η πόλη συνδυάζει με περίτεχνο τρόπο το μυστήριο που την περιβάλλει, τις σκοτεινές μέρες της πουριτανικής της ιστορίας και τη διασκέδαση. “Still making history”, με πολλούς και ποικίλους τρόπους όπως σωστά αναγράφεται στην επίσημη σελίδα του Σάλεμ.

 

To νεκροταφείο

 

Το μνημείο

“Ο Θεός ξέρει ότι είμαι αθώος” είναι το πρώτο που θα δει κανείς μόλις φτάσει στο μνημείο που αφορά τις δίκες των μαγισσών. Το μνημείο αυτό σχεδιάστηκε από τους Τζέιμς Κάτλερ και Μάγκι Σμιθ. Πάνω στους γρανιτένιους πάγκους υπάρχουν τα ονόματα όλων όσων κατηγορήθηκαν και εκτελέστηκαν. Η τοποθεσία μπορεί να χαρακτηριστεί ως άριστη, αφού πίσω από το μνημείο βρίσκεται το παλαιότερο νεκροταφείο του Σάλεμ, το The Burying Point, που έχει θαφτεί ένας εκ των δικαστών των περίφημων “Witch Trials”, Τζον Χάθορν.

 

Ο τάφος της Μάργκαρετ Σκοτ

 

Άρθουρ Μίλερ

Το όνομα του Άρθουρ Μίλερ συνοδεύεται από το χαρακτηρισμό του “γίγαντα του αμερικανικού θεάτρου”. Τα έργα του ασκούσαν κριτική στην αμερικανική κοινωνία, την κυβέρνηση και τον τρόπο ζωής των πολιτών, αποτύπωναν τα ψεγάδια του “Αμερικανικού Ονείρου”. Ταυτόχρονα καθρέφτιζαν ή επανερμήνευαν στοιχεία της ζωής του μεταξύ των οποίων τη πτώχευση της οικογένειάς του, τους αταίριαστους γάμους του και τις κατηγορίες που του απαγγέλθηκαν επί Μακαρθισμού.

Ο Άρθουρ Άσερ Μίλερ γεννήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 1915 στη Νέα Υόρκη από εβραϊκή οικογένεια με πολωνική καταγωγή. Προερχόταν από ευκατάστατη οικογένεια που όμως μετά το Κραχ του 1929 στις ΗΠΑ καταστράφηκε οικονομικά. Λόγω αυτού αναγκάστηκε από νεαρή ηλικία να εργαστεί σε διάφορες δουλειές όπως οδηγός φορτηγού, τραγουδιστής σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό, υπάλληλος σε κατάστημα ανταλλακτικών αυτοκινήτων και άλλες. Έως τότε είχε ελάχιστη επαφή με τη λογοτεχνία πέρα από τα έργα του Κάρολου Ντίκενς, ενώ η ώθησή του να ασχοληθεί με αυτήν, ήρθε από το έργο του Φίοντορ Ντοστογιέφσκι “Αδερφοί Καραμαζώφ”.

Το 1935 θα ξεκινήσει τις δημοσιογραφικές σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Αργότερα θα εργαστεί ως δημοσιογράφος στη φοιτητική εφημερίδα “Michigan Daily” και το το 1936. Με το θεατρικό έργο “No Villain” – έπειτα από επεξεργασία του ίδιου του συγγραφέα θα παρουσιαστεί με τίτλο “They too Arise” – κέρδισε το πρώτο βραβείο στο διαγωνισμό Χόπγουντ και το το 1937 με το έργο “Honors at Done”. Από το 1938 ως το 1943 ακολούθησαν ακόμα 5 θεατρικά έργα χωρίς όμως ιδιαίτερη ανταπόκριση.

Αρθρογραφούσε στους New Υοrk Times, καταγγέλλοντας την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη λογοκρισία και υπερασπιζόταν τους διωκόμενους καλλιτέχνες. Έγραφε για τον πόλεμο στο Βιετνάμ και ισραηλινοπαλαιστινιακή διαμάχη, και πιο πρόσφατα για τον πόλεμο στο Ιράκ. Αν και ποτέ δεν υπήρξε θρησκευόμενος, κράτησε την συνείδηση της εβραϊκής του ταυτότητας, στάθηκε εναντία στον αντισημιτισμό και στο Ολοκαύτωμα.

 

 

Εργογραφία και Διακρίσεις

Η αναγνώριση του Μίλερ ήρθε με το έργο “Ο θάνατος του Εμποράκου” που παρουσιάστηκε το 1949 στο Μπρόντγουεϊ. Αποτέλεσε θεατρικό σημείο αναφοράς του 20ού αιώνα. Πραγματεύεται τη ζωή μιας μικροαστικής αμερικανικής οικογένειας που συνεθλίβη υπό το βάρος του αμερικανικού καπιταλισμού. Το έργο στηρίζεται στον χαρακτήρα του Γουίλι Λόμαν, ο οποίος δεν έχει την επιτυχία που περιμένει από αυτόν ο κοινωνικός του περίγυρος, καθώς απολύεται κι αρχίζει να στοιχειώνεται από αναμνήσεις του παρελθόντος. Τελικά, αποφασίζει να αυτοκτονήσει με το αυτοκίνητό του, έτσι ώστε η οικογένειά του να καρπωθεί τα χρήματα της ασφάλειας. Οι κριτικοί διαφωνούσαν αν η πράξη αυτή του κεντρικού ήρωα ήταν μια πράξη δειλίας ή μια αυτοθυσία στο βωμό του Αμερικάνικου Ονείρου. Ο Μίλερ απάντησε στις κριτικές αυτές ότι “ήθελε να υπογραμμίσει πως η τραγικότητα ενός ήρωα έγκειται στο κατά πόσο είναι πρόθυμος να θυσιαστεί για να προστατέψει την προσωπική του αξιοπρέπεια”.

Την ίδια χρονιά θα γίνει ο πρώτος που θα κερδίσει τρία βραβεία: το βραβείο Πούλιτζερ, το βραβείο Τόνι και το βραβείο Κριτικών της Νέας Υόρκης.

***

“Εξειδικεύεσαι σε κάτι, μέχρι που μια μέρα συνειδητοποιείς ότι αυτό εξειδικεύεται σε σένα”, Άρθουρ Μίλερ

***

Ακολούθησαν τα έργα “Ήταν όλοι τους παιδιά μου”, “Μετά την πτώση”, “Πάνω από τη γέφυρα”, “Οι μάγισσες του Σάλεμ” που γνώρισαν διεθνή επιτυχία και διασκευάστηκαν για τον κινηματογράφο. Μόνο τη δεκαετία του ’90, έγραψε τέσσερα θεατρικά έργα “Κατρακυλώντας από το όρος Μόργκαν”, “Σπασμένο γυαλί”, “Ο τελευταίος Γιάνκι” και “Οι σχέσεις του κυρίου Πίτερς”.

Το 1990 έγραψε τα σενάρια “Everybody wins”, με τον Νίκ Νόλτε και την Ντέμπρα Γουίνγκερ και το 1995 τη νουβέλα “Ένα κοινό κορίτσι”. Το 1987 έκδωσε την αυτοβιογραφία του με τίτλο “Στη δίνη του Χρόνου”.

Τιμήθηκε το 1984 με το βραβείο Kennedy Center Honors για την προσφορά του στο αμερικανικό και παγκόσμιο θέατρο, το 2002 με το “Βραβείο Πρίγκιπας των Αστουριών και το 2003 το “Βραβείο Ιερουσαλήμ” για τη συγγραφική του πορεία.

Δικαστήριο

Το 1954 του αφαιρείται το διαβατήριο και οδηγείται για κατάθεση, κατηγορούμενος για διασυνδέσεις με αριστερούς. Ο ίδιος αρνείται να δώσει ονόματα υπόπτων για κομμουνιστική δράση, καταδικάζεται από το Κογκρέσο το 1957 και αθωώνεται από το Ανώτατο Δικαστήριο ένα χρόνο μετά.

Παρά την υιοθέτηση ιδεών της αριστεράς και συσχέτισής του με άτομα του Κομμουνιστικού Κόμματος, αρνήθηκε ότι ήταν ποτέ μέλος του. Ο ίδιος ο Μίλερ κατηγόρησε ανοιχτά και αποξενώθηκε από τον φίλο και συνεργάτη του Ελία Καζάν για τη κίνησή του να κατονομάσει κατηγορούμενους συναδέλφους του.

Ο βιογράφος του Μάρτιν Γκότφριντ, αναφέρει πως “σπάνια ένας καλλιτέχνης έχει δεχτεί τόσες πολλές επιθέσεις και συκοφαντίες στην πατρίδα του και ταυτόχρονα έχαιρε βαθιάς εκτίμησης σε όλον τον κόσμο”.

Στις 10 Φεβρουαρίου 2005 θα φύγει από τη ζωή από καρδιακή ανεπάρκεια έπειτα από μάχη με τον καρκίνο. Δύο χρόνια μετά το θάνατό του αποκαλύφθηκε ότι εκτός από τα τρία του παιδιά από την πρώτη και τρίτη του σύζυγο, είχε αποκτήσει κατά τη δεκαετία του ’60 άλλο ένα γιο με την Ίνγκε Μόρατ, τον Ντάνιελ, ο οποίος έπασχε από Σύνδρομο Ντάουν. Ο Ντάνιελ είχε μεγαλώσει σε ιδρύματα και ανάδοχες οικογένειες, καθώς ο Μίλερ αρχικά τον είχε απορρίψει, ωστόσο τον δέχτηκε σταδιακά κατά τη δεκαετία του ’90 και τον συμπεριέλαβε στη διαθήκη που υπέγραψε έξι εβδομάδες πριν πεθάνει.

Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΣυναντήσαμε τις “Μάγισσες του Σάλεμ” στα Βριλήσσια
Περισσότερα

“Ορέστεια” του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / “Χοηφόροι” σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

«Σεβάσου, παιδί μου, το μαστό που πάνω του κοιμήθηκες και θήλασες της μάνας σου το γάλα».
Λίγο πριν από τη μητροκτονία, ο Ορέστης στις «Χοηφόρους», λιποψυχά μπροστά στη θέα του λευκού μητρικού στήθους που η μητέρα βασίλισσα Κλυταιμνήστρα προβάλλει, και διστάζει να διαπράξει το φόνο.
Κι αν δεν ήταν ο Πυλάδης, τη μοναδική φορά που ανοίγει το στόμα του σ’ ολόκληρο το έργο, να του υπενθυμίσει τις χρησμωδικές επιταγές του Απόλλωνα, άραγε θα είχε προχωρήσει στη μητροκτονία;
Το φίδι που την προηγούμενη νύχτα η Κλυταιμνήστρα είδε στο όνειρό της να θηλάζει αίμα, ήταν ο Ορέστης.
Ενώ στον «Αγαμέμνονα», το πρώτο μέρος της τριλογίας της «Ορέστειας» του Αισχύλου, η δράση εκτυλίσσεται σε ένα σύμπαν μητριαρχικό, εδώ γινόμαστε μάρτυρες μιας αντιστροφής. Περιθωριοποιείται σταδιακά η γυναίκα και οδηγείται στο επίκεντρο ο άνδρας. Άλλωστε άνδρας είναι και ο θεός που έδωσε το χρησμό –ο Απόλλων.

Στον μύθο της Ορέστειας καταγράφεται συμβολικά η πάλη ανάμεσα στο μητριαρχικό και το πατριαρχικό δίκαιο, η μετεξέλιξη δηλαδή της κοινωνικής θέσης του άνδρα και της γυναίκας μετά την πτώση της Τροίας και μάλιστα κατά τη διάρκεια της λεγόμενης ηρωικής εποχής. O Ελβετός εθνολόγος Γιόχαν Γιάκομπ Μπαχόφεν ήδη από το 1861 στο έργο του «Μητρικό Δίκαιο» παρουσιάζει την “Ορέστεια” του Αισχύλου ως «τη δραματική περιγραφή του αγώνα ανάμεσα στο μητρικό δίκαιο που έδυε και στο πατρικό δίκαιο που στην ηρωική εκείνη εποχή ανέτελλε και νικούσε».

Έργο εκδίκησης

Η τραγωδία «Χοηφόροι» ή «Χοηφόρες» (από το «φέρω χοές», δηλαδή τιμές στον νεκρό, στον τάφο του -λάδι, κρασί, μέλι, σπόροι βρασμένοι κ.λπ.) του Αισχύλου αποτελεί το δεύτερο μέρος της Ορέστειας, την οποία παρακολουθήσαμε στην Επίδαυρο, της μοναδικής σωζόμενης αρχαίας τριλογίας. Αρχίζει με τον «Αγαμέμνονα» (σκηνοθεσία Ιώ Βουλγαράκη) και τελειώνει με τις «Ευμενίδες» (σκηνοθεσία Γεωργία Μαυραγάνη). Αποτελείται από 1.076 στίχους.

Το Εθνικό Θέατρο παρουσίασε ξανά, ύστερα από δεκαοκτώ χρόνια στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου την «Ορέστεια» του Αισχύλου, τη μοναδική σωζόμενη τριλογία του Αρχαίου Δράματος.

Στον κόσμο των αόρατων χθόνιων δυνάμεων συνδεδεμένων με τη λατρεία των νεκρών αλλά και στον κόσμο της εκδίκησης κινείται η τραγωδία “Χοηφόροι”, που είδαμε σε σκηνοθεσία της Λίλλυς Μελεμέ. Σχεδόν ολόκληρη είναι ένα μοιρολόι, μια επίκληση στον κάτω κόσμο. Εδώ βλέπουμε την επεξεργασία του ίδιου πάθους. Είναι το έργο, κυρίως, έμμονο και οι Χοηφόροι είναι εμμανείς· μέχρι τα άκρα.

Στους αρχαίους Έλληνες η λατρεία των νεκρών όριζε καθήκοντα και υποχρεώσεις στους ζώντες. Ο νεκρός βρίσκεται σε τακτική συναναστροφή με τους ζωντανούς και δείχνει εύνοια αν τον τιμούν, αλλιώς τιμωρεί. Οι νεκροί κυβερνούν τους ζωντανούς και ρυθμίζουν την τύχη τους, ανάλογα με τη διαγωγή τους. Οι χοές και οι ευχές προς τους νεκρούς είναι απαραίτητες.

Είναι επίσης η εποχή που τα γένη και οι φατρίες ρυθμίζουν την αγωγή του ατόμου μέσα στην κοινωνία. Το άτομο εξαρτάται από το γένος του και είναι υπόλογο για τη συμπεριφορά του απέναντι στον αρχηγό της οικογένειας καθώς και στους νεκρούς του γένους του.

 

 

Υπόθεση

Ο Ορέστης επιστρέφει στο Άργος από τη χώρα της Φωκίδας, όπου τον είχαν στείλει από μικρό κοντά στον θείο του Στρόφιο, με αυστηρές εντολές του Απόλλωνα να εκδικηθεί τον φόνο του πατέρα του.
Τον συνοδεύει ο ξάδελφος και φίλος του Πυλάδης, πρόσωπο βουβό σε όλο το έργο, εκτός από μια σημαντική εξαίρεση. Το πρώτο πράγμα που κάνει ο Ορέστης είναι να προσκυνήσει τον τάφο του πατέρα του, αφήνοντας πάνω του μια μπούκλα από τα μαλλιά του, σε ένδειξη πένθους.
Σε λίγο, εμφανίζεται μια ομάδα μαυροντυμένων γυναικών: είναι η Ηλέκτρα με τον χορό των Θεραπαινίδων αιχμαλώτων από την Τροία. Οι δύο άντρες κρύβονται μόλις βλέπουν τις γυναίκες, αλλά η Ηλέκτρα υποψιάζεται την παρουσία του αδελφού της από την μπούκλα που άφησε στον τάφο του πατέρα τους. Ο Ορέστης αποκαλύπτει την ταυτότητά του και τα δυο αδέλφια σμίγουν με άγρια χαρά.

Αμέσως, θέτει σε εφαρμογή το σχέδιό του, έχοντας τη συμπαράσταση της αδελφής του και του Χορού. Ζητά φιλοξενία στο ανάκτορο του πατέρα του, προσποιούμενος τον ξένο, και αναγγέλλει αρχικά τον δήθεν θάνατο του Ορέστη.

Ο Χορός

Διόλου τυχαία ο Χορός αποτελείται από αιχμάλωτες γυναίκες Τροίας. Ταυτισμένες με τη μοίρα του βασιλικού οίκου των Μυκηνών, που στάθηκε φορέας καταστροφής της δικής τους πατρίδας, κινούν με τον τρόπο τους τη δράση, με δυναμική προσωπικότητα, σχολιάζουν και επεκτείνουν το ρόλο που πρώτη ξεκίνησε η Ηλέκτρα. Συνοψίζουν δε με μια αξιοσημείωτη συμμετρία ένα μύθο που έχει ξεκινήσει από πολύ παλιά και μια υπόθεση που ξετυλίγεται μπροστά στην ψύχραιμη ματιά τους.
Ο Χορός με μια ολοφάνερη ανησυχία αφήνει να διαφανεί ότι κάτι κακό συμβαίνει ή θα συμβεί, ότι υπάρχει ένας γενικός φόβος και κάποια αναταραχή του ρυθμού της ζωής. Δίνει τη γνώμη του τονίζοντας ότι η ευτυχία είναι σπάνια στον κόσμο και ότι η θεϊκή Δίκη δεν αφήνει, γοργά ή αργά, τίποτε χωρίς να επιβάλει το δικό της ρυθμό στην αρρυθμία του ανθρώπινου βίου. Με ρεαλισμό και διπλωματία επιλέγει, εξαιτίας της θέσης του, να κρύψει το μίσος που φωλιάζει μέσα του και με θεατρική συμβατικότητα δείχνει να έχει συναισθηματική προσήλωση στη μνήμη του νεκρού Αγαμέμνονα.

Στις “Χοηφόρους” ο Χορός παίζει τον πρωταρχικό ρόλο. Όταν η Ηλέκτρα είναι απελπισμένη, ο Χορός υπαγορεύει μια ευχή για εκδίκηση. Όταν ο Ορέστης ύστερα από χρόνων απουσία αγκαλιάζει την αδελφή του, ο Χορός υπενθυμίζει την πατρική κληρονομιά του. Όταν ο Ορέστης και η Ηλέκτρα μοιρολογούν δίπλα στον τάφο του πατέρα τους, ο Χορός φωνάζει απαιτώντας αίμα. Όταν αυτοί στρέφονται προς μια ανελέητη εκδίκηση, ο Χορός θρηνεί για την κατάρα του Ατρέα… Και στην τελευταία σκηνή απ’ όλες, όταν η νίκη σβήνεται μέσα στον τρόμο και την απελπισία, ο Χορός πέφτει από τη χαρά στο φόβο, από το φόβο στην αμφίβολη βεβαιότητα και την απελπισμένη παρηγοριά.

Η αιμάτινη καρδιά

Τα πρόσωπα του δράματος είναι ο Ορέστης, γιος του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας, ο φίλος του Πυλάδης, ο χορός των γυναικών της Τροίας, η Ηλέκτρα, αδελφή του Ορέστη, ένας ικέτης, η βασίλισσα Κλυταιμνήστρα, η τροφός-παραμάνα του Ορέστη και ο εραστής της Κλυταιμνήστρας, Αίγισθος.

Το δεύτερο μέρος της Ορέστειας, τοποθετείται χρονικά 10 χρόνια περίπου μετά το τέλος του Αγαμέμνονα. «Εδώ χτυπά η αιμάτινη καρδιά της τριλογίας», μας επισημαίνει η σκηνοθέτις Λίλλυ Μελεμέ. Το έδαφος είναι ήδη στρωμένο για την έλευση του νεαρού Ορέστη, του γιου εκδικητή που οφείλει να ανταποκριθεί στον πανάρχαιο νόμο του καθήκοντος και να ανταποδώσει το αίμα με αίμα.
Ο νεκρός πατέρας του Ορέστη και της Ηλέκτρας ζητά εκδίκηση και η παρουσία του στο έργο είναι εξίσου ισχυρή, όπως και στο πρώτο μέρος της τριλογίας, τον «Αγαμέμνονα».

Ο δολοφονημένος Αγαμέμνων απαιτεί εκδίκηση. Ζητά από τον Ορέστη να σκοτώσει τη μητέρα του, φονιά του πατέρα του. Αυτό το πανάρχαιο έθος της αυτοδικίας – εκδίκησης είναι ένας από τους άγραφους νόμους του παλαιού δικαίου. Μέσα σε αυτή την παλαιά Δίκη, θεμελιωμένη στη λατρεία και στον σεβασμό στους νεκρούς κινούνται οι “Χοηφόροι”. Ο Αισχύλος την ανασυνθέτει με τα πιο μελανά χρώματα, για να τη φέρει σε αντίθεση με τη νέα Δίκη, που θα παρουσιάσει στις Ευμενίδες.

 

 

Ζοφερό τοπίο

Το τοπίο στις “Χοηφόρους” είναι ζοφερό, αδιέξοδο και απειλητικό. Ο κόσμος των νεκρών, των φαντασμάτων, των πνευμάτων που ζητούν εκδίκηση ρίχνει τη βαριά σκιά του στο έργο.

Ένα νέο κράτος υπό το καθεστώς βίας, τρομοκρατίας και φοβικής σιωπής επικρατεί. Όλα είναι πνιγηρά. Το κλίμα απαισιόδοξο.
Το ζευγάρι των παράνομων εραστών, που έχει σφετεριστεί με δόλο την εξουσία από τον νόμιμο βασιλιά, έχει βάψει τα χέρια του με αίμα κι έχει βυθίσει τη χώρα στο σκοτάδι και το χάος, στην οπισθοδρόμηση.

Πολύ ωραία η Λίλλυ Μελεμέ επιλέγει να παρουσιάζει την Κλυταιμνήστρα να προσέρχεται στην ορχήστρα με μακριά πολυτελή πέπλα ως απολυταρχική ηγεμόνας πάνω στους ώμους του εραστή της. Η σκηνή θυμίζει μυθικά έπη.

Ο παλαιός κόσμος έχει φτάσει σε τραγικό αδιέξοδο και έχει χρεοκοπήσει, ηθικά, κοινωνικά και πολιτικά. Οι καινούργιοι εκδικητές είναι πολύ διαφορετικοί από τους παλιούς.
Η αποτρόπαιη πράξη που θα διαπράξει ο Ορέστης είναι επιβεβλημένη από τους θεούς και το ίδιο το σύμπαν. Η βία επιζητεί τη βία και η Ερινύα του πατέρα παραμονεύει.
Ο νόμος της Δίκης είναι αιώνιος και το λαμπρό φως της θα συμφιλιώσει τον παλαιό με τον καινούργιο κόσμο που ανατέλλει. Η γυναικεία μοιχεία είναι κοινωνική απειλή.
Δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Η επανάληψη της αποτρόπαιης βίας γίνεται τελετουργία εξαγνισμού μιας ολόκληρης κοινωνίας η οποία θα μεταβεί απ’ το σκοτάδι στο φως. Ο Ορέστης επικυρώνει τους πατριαρχικούς κώδικες.

Στον “Αγαμέμνονα” και στις “Χοηφόρους” επικρατεί η λογική της ανταπόδοσης, της εκδίκησης και της αυτοδικίας. Η Κλυταιμνήστρα σκοτώνει τον άντρα της στον “Αγαμέμνονα” εκδικούμενη για τη θυσία της κόρης της Ιφιγένειας, ο Ορέστης στις “Χοηφόρους” σκοτώνει τη μητέρα του εκδικούμενος το θάνατο του πατέρα του.

Ο Αισχύλος είναι ένας μεγάλος ποιητής που βρίσκεται στην αρχή της μορφοποίησης της αρχαίας ελληνικής δραματικής ποίησης. Στα έργα του θίγονται ποικίλα θέματα: κοινωνικά, ποιητικά, μεταφυσικά.

Σκηνές

Εκτός από τη σκηνή της αναγνώρισης, θαυμάσαμε το αγκάλιασμα του Ορέστη και της Κλυταιμνήστρας, το παιχνίδισμα των σκιών, τις εντυπωσιακές αντιθέσεις λευκού – μαύρου, τη θέα της βασίλισσας – θεάς. Εξαίσια ήταν επίσης η εικόνα που αντικρίσαμε μετά το φόνο, όταν ο Ορέστης βγαίνει μέσα σε έναν καταιγισμό νερού από το παλάτι – ξύλινο πύργο, ο λευκός μουσαμάς σκίζεται σαν πανί ιστιοφόρου σε τρομερή ξαφνική καταιγίδα.  Σαν υδατοστεγή ημιδιαφανή μεμβράνη που περικλείει το αμνιακό υγρό, που χύνεται για να ξεκινήσει η διαδικασία της άλλης δημιουργίας.

Νεκροζώντανος πια ο Ορέστης, βλέπει της μάνας του τις “λυσσασμένες σκύλες” να τον πλησιάζουν. Ο Χορός τυλίγεται με τις ολόμαυρες κάπες του. Ο μητροκτόνος παλεύει με το μαύρο νήμα. Ο θίασος αργά αποχωρεί. Πλησιάζει το εκκύκλημα, η τροχήλατη σκηνική εξέδρα της αρχαίας τραγωδίας, που φέρει τη σκευή των “Ευμενίδων”…

Ερμηνείες

Στην παράσταση της Λίλλυς Μελεμέ οι γυναίκες του Χορού είναι καλλίγραμμες και καλλίφωνες, με πλούσια μακριά μαλλιά και υπηρετούν με δυναμικότητα το έργο.
Αποτελείται από τις θαυμάσιες Νατάσα Εξηνταβελώνη, Σοφία Κουλέρα, Νεφέλη Μαϊστράλη, Μαίρη Μηνά, Νάνσυ Μπούκλη, Αρετή Τίλη, Ιώβη Φραγκάτου, Χριστίνα Χριστοδούλου. Φωνές εξαίσιες και συγκλονιστικές παρουσίες.

Ωραίες στιγμές και επίτευγμα των υποκριτών οι αποδόσεις των χαρακτήρων της τραγωδίας.

Η Ηλέκτρα είναι ένα θηρίο ασυγκράτητο, ένα αγοροκόριτσο γεμάτο πάθος, ένα καταπιεσμένο πλάσμα με ραγισμένη φωνή. Μια οργισμένη Εστιάδα του πόνου και της εκδίκησης. Η Μαρία Κίτσου δίνει την ψυχή της στην παράσταση. Άλλωστε αυτό κάνει πάντα σε κάθε ρόλο που παίζει.
Σε έναν άκρως απαιτητικό ρόλο με ανατροπές και ατέρμονο φάσμα συναισθημάτων, που καταπιάνεται με τις έννοιες της τιμής, της εκδίκησης, της ανδρείας, της εξουσίας η σπουδαία ηθοποιός μάς παρουσιάζει μια υπέροχη ηρωίδα με έναν σκληρό αλλά άκρως λυρικό τρόπο. Η εμφάνισή της θύμιζε τον “Οδοιπόρο” του Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ, υπογραμμίζοντας την ασημαντότητα του ανθρώπου μπροστά στη θεία Δίκη. Ένα σύμβολο της βαθιάς αίσθησης μοναξιάς του ανθρώπου.

Μια αγορίστικη πάλη γίνεται η σκηνή της αναγνώρισης των δύο αδελφών και σκορπά διάχυτη συγκίνηση.

Ο Γιάννης Νιάρρος ως Ορέστης έπλασε ένα σπουδαίο ρόλο. Ρόλο ζωής. Πλημμύρισε την ορχήστρα του αρχαίου θεάτρου με τόλμη, νεανική θλίψη και τρυφερότητα πληγωμένου παιδιού.

Στο ρόλο της Κλυταιμνήστρας η δεξιοτέχνης της σκηνής Φιλαρέτη Κομνηνού, δέσμια του φανατισμού και της παρόρμησης, του αισθησιασμού και της πυρετικής μανίας, χάρισε στο κοινό μια αξιοθαύμαστη ερμηνεία, δείχνοντας το υποκριτικό της μεγαλείο. Με το δραματικό βάθος που τη διακρίνει έδωσε μια ηρωίδα με κύρος και βαρύτητα.

Ως Αίγισθος ο Γιώργος Χρυσοστόμου τόνισε ορθά την αλαζονικότητα του χαρακτήρα. Ένας κούφιος άρχοντας δίχως οντότητα, ένας ματαιόδοξος που προσπαθεί μάταια να διώξει το φόβο του. Παρά το σύντομο πέρασμά του ο ηθοποιός επέβαλε τη σημασία του ρόλου στη δράση της τραγωδίας.

Η Τροφός της Αγορίτσας Οικονόμου πιστεύω ότι ως δημιουργία θα μείνει στην Ιστορία. Ένα κράμα στοργής, ελπίδας και οδύνης. Συνταρακτική!

Ο Ικέτης από τον σπουδαίο μας ηθοποιό Βασίλη Καραμπούλα ήταν αφαιρετικός, σαφής και εκφραστικότατος.

Άκρας λιτότητας ο εξαίρετος Πυλάδης του Γιώργου Στάμου. Σε μια ερμηνεία με νεανικότητα και σύνεση, υπήρξε ο ζεστός φίλος και συμπαραστάτης του Ορέστη.

Η ενδυματολόγος Βασιλική Σύρμα έκανε μια δουλειά με καλλιτεχνική ευαισθησία, αισθητικό κριτήριο και δημιουργική φαντασία. Ενεργά τα κοστούμια της, πανέμορφα, εξαντλητικά μελετημένα.

Καθάρια, εμπνευσμένη αγνή η μουσική του Σταύρου Γασπαράτου, υπήρξε ένα αληθινό μουσικό έργο.

Με άποψη αλλά και ενισχυτική της σκηνοθεσίας η χορογραφία και ο σχεδιασμός κίνησης της Μόνικας Έλενας Κολοκοτρώνη.

Σημαντικότατη η μουσική διδασκαλία της Μελίνας Παιονίδου.

Σκηνικά και φωτισμοί αξιώσεων από τον Πάρη Μέξη και τον Λευτέρη Παυλόπουλο, αντίστοιχα.

Η Λίλλυ Μελεμέ είναι μια σπουδαία δασκάλα και σκηνοθέτις για το ελληνικό θέατρο. Έχει ερευνητικό στοχασμό, ευρηματικότητα και νηφαλιότητα στις προτάσεις της.

Το εκθαμβωτικό στυλ, η μαγνητική σκηνοθεσία της στις “Χοηφόρους” οδηγεί σ’ ένα μονοπάτι αιματηρής βίας και σε παρασύρει σε ένα εθιστικό αίνιγμα που μοιάζει αναπόδραστο. Της εκδίκησης ανθίζουν όλα τα κόκκινα λουλούδια της σφαγής. Περιτυλίγονται, μεγαλώνουν, ευωδιάζουν.
Ακόμα και το μίσος, η οργή, δεν είναι εδώ παρά μια αλυσιδωτή αντίδραση και σίγουρα μία μόνο πτυχή του περίπλοκου δράματος. Ενός δράματος ολόπλευρου και υποβλητικού. Η εκδίκηση μοιάζει νομοτελειακή, δονεί την ανθρώπινη κατάσταση, πριν επιστρέψει στην κρυψώνα της και εγκλωβίσει τα πάντα εντός της.

Άψογο συνταίριασμα σκηνοθετικής κομψότητας και σύγκλισης των αντίρροπων δυνάμεων που συνθέτουν το ανθρώπινο “είναι”. Ένα “είναι” άλλοτε ταπεινό και απάνθρωπο και άλλοτε μεγαλειώδες και αγγελικό.

***

Ο Αισχύλος, ο αρχαιότερος των τριών τραγικών, γεννήθηκε στην Ελευσίνα το 525 π.Χ. Πήρε μέρος στους Περσικούς πολέμους, στον Μαραθώνα, τη Σαλαμίνα και τις Πλαταιές. Το 484 π.Χ. κέρδισε το πρώτο έπαθλο σε θεατρικούς αγώνες, για να ακολουθήσουν 12 ακόμα νίκες του. Το 465 π.Χ. ηττήθηκε από τον νεότερό του Σοφοκλή και πικραμένος έφυγε στη Σικελία, όπου πέθανε το 456 π.Χ. Η παράδοση τού αποδίδει περισσότερα από 70 έργα, από τα οποία σώζονται 7 πλήρη (και αποσπάσματα από άλλα). Ο μεγαλοπρεπής λόγος του, γεμάτος από μεγαλοφάνταστες εικόνες, εμπνέει το αίσθημα του δέους και του υψηλού, ενώ η εισαγωγή του δευτεραγωνιστού, ο σχηματισμός των διαλογικών μερών και η επιμέλεια του όλου σκηνικού μέρους από τον ποιητή συνέβαλαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση της τραγωδίας σε θεατρικό είδος, ώστε δίκαια ο Αισχύλος θεωρείται ο πρώτος δραματουργός.

Όλα τα έργα του δίνονται με στέρεη δομή και με λυρικές εξάρσεις. Από το πλούσιο έργο του μας σώζονται επτά τραγωδίες: Πέρσαι, Επτά επί Θήβας, Ικέτιδες, Προμηθεύς δεσμώτης, Αγαμέμνων, Χοηφόροι, Ευμένιδες – τα τρία τελευταία (με κοινό τίτλο Ορέστεια) αποτελούν τη μόνη σωζόμενη τριλογία δραματικών έργων.

*
Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Κ.Χ. Μύρης
Σκηνικά: Πάρις Μέξης
Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος

***

Σκηνοθεσία: Λίλλυ Μελεμέ

Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Χορογραφία – Σχεδιασμός κίνησης: Μόνικα Έλενα Κολοκοτρώνη
Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου
Βοηθός σκηνοθέτη: Μάγδα Κόρπη
Β΄ Βοηθός σκηνοθέτη: Μαριτίνα Αστρά
Διανομή
Κλυταιμνήστρα: Φιλαρέτη Κομνηνού
Αίγισθος: Γιώργος Χρυσοστόμου
Ηλέκτρα: Μαρία Κίτσου
Τροφός: Αγορίτσα Οικονόμου
Ικέτης: Βασίλης Καραμπούλας
Ορέστης: Γιάννης Νιάρρος
Πυλάδης: Γιώργος Στάμος
Χορός γυναικών
Νατάσα Εξηνταβελώνη, Σοφία Κουλέρα, Νεφέλη Μαϊστράλη, Μαίρη Μηνά, Νάνσυ Μπούκλη, Αρετή Τίλη, Ιώβη Φραγκάτου, Χριστίνα Χριστοδούλου

 

  • Διαβάστε επίσης:

“Ορέστεια” του Εθνικού Θεάτρου / “Αγαμέμνων” σε σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη

“Ορέστεια” του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / «Ευμενίδες» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη

Η μνημειώδης τριλογία της “Ορέστειας” παρουσιάζεται σε επιλεγμένους σταθμούς ανά την Ελλάδα

Ειρήνη Αϊβαλιώτου“Ορέστεια” του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / “Χοηφόροι” σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ
Περισσότερα

«Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» – Δυναμική πρεμιέρα για το ΚΘΒΕ και τον Γιάννη Καλαβριανό

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Δυναμικό ήταν το ξεκίνημα της μεγάλης καλοκαιρινής παραγωγής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι», στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 3 Ιουλίου 2019. Το καθήκον, η πατρίδα, η δύναμη, τα παιχνίδια εξουσίας, η οικογένεια, η αυτοθυσία είναι οι έννοιες που πρωταγωνιστούν στο κορυφαίο δράμα του Ευριπίδη, σε νέα μετάφραση Παντελή Μπουκάλα και σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλαβριανού.

Πάνω από 2.000 θεατές κατέκλυσαν το Θέατρο Δάσους και χάρισαν το πιο θερμό τους χειροκρότημα σε όλους τους συντελεστές και ηθοποιούς της εξαιρετικά επίκαιρης τραγωδίας.

Η Ανθή Ευστρατιάδου, που τιμήθηκε με το 11ο «Θεατρικό Βραβείο Μελίνα Μερκούρη» για τη θεατρική περίοδο 2016, ερμηνεύει το ρόλο της Ιφιγένειας. Ο Γιώργος Γλάστρας τον Αγαμέμνονα, η Μαρία Τσιμά την Κλυταιμήστρα, ο Γιώργος Καύκας τον Πρεσβύτη, ο Νικόλας Μαραγκόπουλος τον Μενέλαο, ο Χρίστος Στυλιανού τον Αγγελιοφόρο και ο Θανάσης Ραφτόπουλος τον Αχιλλέα.

Μετά τις παραστάσεις στο Θέατρο Δάσους, σειρά έχει το Αρχαίο Θέατρο Δίου, το Σάββατο 13 Ιουλίου και το Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, την Παρασκευή 19 και το Σάββατο 20 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου 2019.

 

 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ: Μετάφραση: Παντελής Μπουκάλας, Σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός, Σκηνικά-Κοστούμια: Αλεξάνδρα Μπουσουλέγκα, Ράνια Υφαντίδου, Mουσική σύνθεση-Μουσική διδασκαλία – Ηχητικός σχεδιασμός: Θοδωρής Οικονόμου, Kίνηση: Δημήτρης Σωτηρίου, Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος, A’ Βοηθός σκηνοθέτη: Αλεξία Μπεζίκη, Β’ Βοηθός σκηνοθέτη: Xάρης Πεχλιβανίδης, Βοηθοί σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Ελίνα Ευταξία, Isabela Tudorache, Φωτογράφιση παράστασης: Τάσος Θώμογλου, Οργάνωση παραγωγής: Marleen Verschuuren, Μαρία Λαζαρίδου, Βοηθός σκηνογράφου (στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης): Σοφία Τσιριγώτη

Παίζουν (με αλφαβητική σειρά): Γιώργος Γλάστρας (Αγαμέμνων), Ανθή Ευστρατιάδου (Ιφιγένεια), Γιώργος Καύκας (Πρεσβύτης), Νικόλας Μαραγκόπουλος (Μενέλαος), Θανάσης Ραφτόπουλος (Αχιλλέας), Χρίστος Στυλιανού (Αγγελιοφόρος), Μαρία Τσιμά (Κλυταιμήστρα).

Χορός: Μομώ Βλάχου, Στελλίνα Βογιατζή, Δέσποινα Γιαννοπούλου, Ιωάννα Δεμερτζίδου, Δανάη Επιθυμιάδη, Αίγλη Κατσίκη, Λήδα Κουτσοδασκάλου, Μαρία Κωνσταντά, Αλεξία Μπεζίκη, Ζωή Μυλωνά, Μαριάνθη Παντελοπούλου, Κατερίνα Παπαδάκη, Ρεβέκκα Τσιλιγκαρίδου

Μουσικός επί σκηνής: Δημήτρης Χουντής

 

 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑΣ

ΙΟΥΛΙΟΣ
Τετάρτη 3 & Πέμπτη 4 – Θεσσαλονίκη, Θέατρο Δάσους (5ο Φεστιβάλ Δάσους) ΠΡΕΜΙΕΡΑ
Σάββατο 13 – Δίον, Αρχαίο Θέατρο Δίου
Παρασκευή 19 & Σάββατο 20 – Επίδαυρος, Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου (Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου)
Παρασκευή 26 & Σάββατο 27 – Κύπρος, Αρχαίο Θέατρο Κουρίου (Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαίου Ελληνικού Δράματος)
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ
Τετάρτη 7 – Δωδώνη, Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης
Πέμπτη 22 – Αλεξανδρούπολη, Θέατρο Αλτιναλμάζη
Σάββατο 24 – Καβάλα, Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων (Διεθνές Φεστιβάλ Φιλίππων & Θάσου)
Τετάρτη 28 – Λάρισα, Κηποθέατρο Αλκαζάρ
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ
Παρασκευή 6 – Ελευσίνα, Παλαιό Ελαιουργείο (Φεστιβάλ Aισχύλεια 2019)
Τετάρτη 11 – Παπάγου, Κηποθέατρο Παπάγου (Φεστιβάλ Δήμου Παπάγου-Χολαργού)
Παρασκευή 13 – Βύρωνας, Θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη» (Φεστιβάλ «Στη σκιά των βράχων»)
Παρασκευή 20 έως και Κυριακή 22 – Θεσσαλονίκη, Βασιλικό Θέατρο

 

 

ΤΙΜΕΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ

ΘΕΑΤΡΟΥ ΔΑΣΟΥΣ & ΠΕΡΙΟΔΕΙΑΣ:
Τιμή προπώλησης μέσω ηλεκτρονικής κράτησης (έως και 15 ημέρες πριν από την παράσταση): 10€
Τιμή προπώλησης: 12€
Κανονικό εισιτήριο: 15€
Φοιτητικό/ Άνω των 65 / Ομαδικό: 10€
Σπουδαστές που εμπίπτουν στο πλαίσιο του Σύμφωνου Συνεργασίας που υπέγραψε το ΚΘΒΕ με το Υπουργείο Παιδείας: 8€
ΑΜΕΑ & Συνοδοί ΑΜΕΑ: 8€
Άνεργοι: Δωρεάν (20 θέσεις ανά παράσταση για τις παραστάσεις στο Θέατρο Δάσους και στο Βασιλικό Θέατρο)
Νηπιαγωγοί, Δάσκαλοι και Καθηγητές: 10€
Για ομαδικές αγορές (20 άτομα) [Τμήμα Ομαδικών Κρατήσεων ΚΘΒΕ]: 2315 200011 και στο email: t.karamanli@ntng.gr

ΤΙΜΟΛΟΓΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2019:
ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΖΩΝΗ: 45€
Α΄ ΖΩΝΗ: 40€
Β΄ ΖΩΝΗ: 20€
Β΄ ΖΩΝΗ, ΦΟΙΤΗΤΙΚΟ: 13€ *Ισχύει και για τους κατόχους της Ευρωπαϊκής Κάρτας Νέων.
ΑΝΩ ΔΙΑΖΩΜΑ: 8€
ΑΜΕΑ/ΑΝΕΡΓΟI: 5€ (Στο Άνω Διάζωμα με την επίδειξη της σχετική κάρτας)
Για oμαδικές κρατήσεις (άνω των 21 ατόμων) έκπτωση 20% στην αρχική τιμή των εισιτηρίων ( Ισχύει για Β’ Ζώνη & Άνω Διάζωμα).

Ειρήνη Αϊβαλιώτου«Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» – Δυναμική πρεμιέρα για το ΚΘΒΕ και τον Γιάννη Καλαβριανό
Περισσότερα

«Insenso» του Δημήτρη Δημητριάδη – Ένα απόσπασμα

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

INSENSO / ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ] Του Δημήτρη Δημητριάδη

[…] Θαυμάζω τα χέρια μου. Θαυμάζω τα χέρια.

Χέρια. Θαύμαζα τού Φραντς. Όμορϕα χέρια.

Πόσο όμορϕα. Αν ήταν μόνον χέρια ο Φραντς

πάλι θα τον λάτρευα όπως σε λάτρεψα. Δάχτυλα

νύχια ϕλέβες δέρμα πόροι γραμμές παλάμες

ϕαρδιές ζεστές υποδεχτικές η τριχοϕυΐα να ϕτά-

νει έως εκεί όπου έπρεπε για να τονίζει την

αδρότητα την στιβαρότητα να μετατρέπει εκείνα

τα χέρια σε όργανα αναντικατάστατα για την εκ –

πλήρωση τού πάθους την τελείωση τής απόλαυ-

σης. Αϕή απ’ αυτά τα χέρια. Επαϕή μ’ αυτήν την

αϕή αυτών των χεριών. Λάτρεψα τα χέρια σου.

Τα κρατούσα μέσα στα δικά μου τα κοίταζα τα

περιεργαζόμουν σαν – δεν υπάρχει τίποτε να τα

συγκρίνω δεν μού έρχεται καμία εικόνα. Τα

θαύμαζα για την ανδρότητά τους. Κοιτάζω τώρα

τα δικά μου. Έχουν ακόμη την θέρμη των χεριών

του την προστατευτική δύναμη που μού μετέ-

διδαν. Γι’ αυτό τα κοιτάζω τόσο συχνά. Σαν να

κοιτάζω τα χέρια σου. Έτσι νομίζω. Πολλά νο-

μίζω από τότε που ο Φραντς δεν ζεις. Τα χέρια

μου όμως είναι εδώ μαζί μου. Τα κοιτάζω και

σκέϕτομαι. Σκέϕτομαι αυτό που δεν έκανα εγώ

που έκαναν οι άλλοι. // Φραντς * Όσο ατελής

κι αν είναι ο άνθρωπος όταν δίνει όσα δίνει είναι

πολλά για έναν άλλον άνθρωπο. Είναι πολλά

όταν αυτός παίρνει όσα θέλει. * Όσα δίνει ένας

άνθρωπος είναι πολλά όταν τα παίρνει ένας άν-

θρωπος που τα θέλει. * Ένας άνθρωπος είναι

πο λύς για έναν άνθρωπο. * Τίποτε περισσότερο

δεν υπάρχει για τον άνθρωπο από έναν άνθρωπο.

* Τίποτε δεν γεμίζει τον άνθρωπο όσο ένας άν-

θρωπος. Κι όταν αυτός δίνει είναι θεός για εκεί-

νον που παίρνει. Δεν υπάρχει θεός που να δίνει

όπως ο άνθρωπος. Μόνον ο άνθρωπος δίνει. Όσα

μπορεί να δώσει ένας άνθρωπος είναι όσα μπο-

ρεί να πάρει ένας άνθρωπος. Πολλά μπορεί να

δώσει πολλά μπορεί να πάρει. Αυτά είναι το πε-

ρισσότερο. Δεν υπάρχει τίποτε περισσότερο. Το

περισσότερο είναι όσα δίνει ο άνθρωπος σ’ έναν

άνθρωπο κι αυτό το ξέρει όποιος παίρνει. Όταν

παίρνει ξέρει πως περισσότερα δεν μπορεί. *

Θεός είναι αυτός που δίνει σ’ αυτόν που ζητάει.

Άλλο υπέρτατο απ’ αυτό δεν υπάρχει. […]

[από το βιβλίο “INSENSO”,
εκδόσεις Σαιξπηρικόν]

  • Φωτογραφία: Το «Insenso» του Δημήτρη Δημητριάδη σε σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού (Theseum Ensemble). Ένα έργο που μιλά για την αγωνία του ανθρώπου απέναντι στον έρωτα και στην προδοσία και παρουσιάστηκε σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους του Φεστιβάλ Αθηνών, το 2013.
Ειρήνη Αϊβαλιώτου«Insenso» του Δημήτρη Δημητριάδη – Ένα απόσπασμα
Περισσότερα

Διπλή και επιτυχημένη η ελληνική παρουσία στο φημισμένο Napoli Teatro Festival 2019

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Επιμέλεια κειμένου: Ειρήνη Αϊβαλιώτου / catisart.gr

Το Νapoli Teatro Festival είναι ένα διεθνές Φεστιβάλ, αντίστοιχο του δικού μας Φεστιβάλ Αθηνών, και κατά πολλούς θεωρείται το ιταλικό «Φεστιβάλ της Αβινιόν». Πρωτοξεκίνησε σαν θεσμός το 2007, και στα 12 χρόνια λειτουργίας του μέχρι σήμερα το 2019, ανέπτυξε μια καλλιτεχνική δυναμική με ισχυρή πολιτισμική ταυτότητα. Διαρκεί έναν μήνα, από αρχές Ιουνίου μέχρι μέσα Ιουλίου, με προφεστιβαλικές δράσεις και εκδηλώσεις που συχνά ξεκινούν πολύ νωρίτερα. Οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις απλώνονται σε όλη την πόλη της Νάπολης, από το λαϊκό ιστορικό της κέντρο στην περιοχή της Santa Chiara και το μεγαλοπρεπές Cortile d’Onore di Palazzo Reale (όπου και η παρουσίαση της παράστασης «629»), το εμβληματικό Made in Cloister, αλλά και τις φτωχογειτονιές της Νάπολης ή την Πομπηία, σε μια πολυπολιτισμική βεντάλια συνάντησης όλων των Τεχνών: Θεάτρου, Χορού, Λογοτεχνίας, Μουσικής, Κινηματογράφου και Εικαστικών.

 

 

Το σύγχρονο ελληνικό έργο ασχολείται με διαχρονικά θέματα που απασχολούν όλο τον κόσμο και μπορεί να συνομιλήσει με το ξένο κοινό. Αυτό αποδεικνύει και η διπλή ελληνική παρουσία στο Napoli Teatro Festival 2019, στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία.

1. Antologia: Viaggio nel teatro greco contemporaneo

Με την έκδοση της Ανθολογίας Σύγχρονων Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων στην ιταλική γλώσσα, μια πρωτοβουλία των Εκδόσεων Σοκόλη και των εκδόσεων ETPbooks, που τιτλοφορείται Viaggio nel teatro greco contemporaneo και παρουσιάστηκε επισήμως στο Φεστιβάλ Θεάτρου της Νάπολης στις 18 Ιουνίου στο Made in Cloister, με την παρουσία του Έλληνα πρέσβη στη Ρώμη, της προϊσταμένης Τμήματος Συνεδρίων και Καλλιτεχνικών Προγραμμάτων του Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών Μαριάνθης Νικολοπούλου, του Ιταλού εκδότη Έντσο Τέρτσι (Enzo Terzi), της εκδότριας Αθηνάς Σοκόλη, της καθηγήτριας θεατρολόγου Ελίνας Νταρακλίτσα και των ανθολογούμενων συγγραφέων. Με την πολύτιμη διερμηνεία της Ελένης Λυγερού και την εξαιρετική θεατρική ανάγνωση αποσπασμάτων των έργων από την ηθοποιό Francesca Minutoli.
Η επιλογή των 7 θεατρικών συγγραφέων έγινε από τον Ιταλό εκδότη Έντσο Τέρτσι και τον μεταφραστή όλων των έργων, Maurizio De Rosa. Τα ονόματα, αλφαβητικά, είναι τα ακόλουθα: Άκης Δήμου «… και Ιουλιέτα», Σοφία Καψούρου «Ερωμένες στον καμβά», Γιάννης Μαυριτσάκης «Wolfgang», Έλενα Πέγκα «3-0-1. Μεταφορές», Νίνα Ράπη «Angelstate», Ανδρέας Στάικος «Άλκηστις και όνειρα γλυκά», Τσιμάρας Τζανάτος «Δεσποινίς Δυστυχία» (Βραβείο Κάρολος Κουν Δραματουργίας 2018).

 

Ο συγγραφέας Τσιμάρας Τζανάτος με τον ηθοποιό Ciro Burzo (δεξιά) ως ο “Αχινός” /Riccio (di mare) από το κείμενό του που είχε τον τίτλο: “I.D: Αχινός” στην παράσταση 629 του Mario Gelardi / Nuovo Teatro Sanità σε μετάφραση Giorgia Karvunaki.

 

2. 629: Uomini in gabbia / «629 – Άνθρωποι σε κλουβί»

Η παράσταση του Ιταλού σκηνοθέτη και συγγραφέα Μάριο Τζελάρντι, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Διεθνές Φεστιβάλ της Νάπολης στις 19 και 21 Ιουνίου, μία μέρα πριν και μία μέρα μετά την 20η Ιουνίου, την Παγκόσμια Μέρα Προσφύγων και η επιλογή των ημερομηνιών δεν ήταν τυχαία, αφού είχε ως αφορμή το συμβάν της Κυριακής 10 Ιουνίου 2018, όταν η ιταλική κυβέρνηση δεν επέτρεψε στο πλοίο Aquarius των Médecins Sans Frontières να προσεγγίσει ιταλικό λιμάνι. Στο πλοίο επέβαιναν 629 μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων 123 ασυνόδευτων ανηλίκων, 11 παιδιών και 7 εγκύων γυναικών. Το πλοίο Aquarius, αρχικά απορρίφθηκε από την Ιταλία, και στη συνέχεια από τη Μάλτα. Το πρωί της 11ης Ιουνίου, αναγκάστηκε να παραμείνει για αρκετές ώρες στα χωρικά ύδατα μεταξύ των δύο χωρών.

 

Uomini in gabbia / «629 – Άνθρωποι σε κλουβί». Η είσοδος του Palazzo Reale

Η παράσταση στο Cortile d’Onore di Palazzo Reale, έναν από τους πολλούς ιστορικούς χώρους που χρησιμοποιεί το Νapoli Teatro Festival ’19, χτίστηκε στην ιδέα ένα μεγάλου, ελαφριού κλουβιού, μέσα στο οποίο θα βρεθεί το κοινό αλλά και μερικοί από τους πρόσφυγες – ηθοποιούς που άλλοι θα είναι μέσα στο κλουβί κι άλλοι έξω. Ο Μάριο Τζελάρντι απευθύνθηκε σε περισσότερους από είκοσι συγγραφείς από την Ισπανία, την Ελλάδα, και την Ιταλία και τους ζήτησε να γράψουν έτσι που να εκφράσουν μιαν συλλογικότητα αλλά και να εκφραστούν ως συνυπάρχουσες ατομικότητες.
Έλληνες συγγραφείς (σε μετάφραση Τζίνας Καρβουνάκη):
Γιώργος Μανιώτης, Μαρία Γιαγιάννου, Γιάννης Παπάζογλου, Πένυ Φυλακτάκη και Τσιμάρας Τζανάτος.
Ισπανοί συγγραφείς: Marta Buchaca, Jordi Casanovas, Guillem Clua, Josep Maria Miró, Pau Miró, Pere Riera, Marc Rosich, Victoria Szpunberg, Joan Yago
Ιταλοί συγγραφείς: Emanuele Aldovrandi, Alessio Arena, Tino Caspanello, Mario Gelardi, Domenico Loddo, Fabio Pisano.

 

 

Στην παράσταση της 21ης Ιουνίου 2019 παρέστη και ο Ruggero Cappuccio, καλλιτεχνικός διευθυντής του Napoli Teatro Festival καθώς και δύο από τους Ισπανούς συγγραφείς: ο Γκιγιέμ Κλούα (γνωστός στην Ελλάδα και από το “Χελιδόνι” του, που παίζεται για 2η χρονιά) και η Μarta Buchaca.

 

 

Εν τω μεταξύ, αξίζει να σημειωθεί πως δύο χρόνια μετά την έκδοση της πρώτης Ανθολογίας Σύγχρονων Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων στην αγγλική γλώσσα σε συνεργασία με τον Oberon LTD, οι Εκδόσεις Σοκόλη, σε συνεργασία με τον ιταλικό εκδοτικό οίκο ETPbooks, προχώρησαν στην έκδοση και την κυκλοφορία σε όλον τον κόσμο μιας Ανθολογίας Σύγχρονων Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων στην ιταλική γλώσσα. Ο τόμος, που τιτλοφορείται Viaggio nel teatro greco contemporaneo,  κυκλοφόρησε από την ETPbooks τον Μάιο του 2019.

Η ανθολογία είναι υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και έχει ενταχθεί στο Πρόγραμμα Tempo Forte Ελλάδα-Ιταλία 2019 της Ιταλικής Πρεσβείας στην Ελλάδα.

 

Φωτογραφία με το θίασο μετά την παράσταση

 

Η ΕΤΡbooks ιδρύθηκε στην Ιταλία το 1989 από τον Έντσο Τέρτσι. Τα βιβλία της, κυρίως λευκώματα, κυκλοφόρησαν σε Ιταλία, Πολωνία, Βουλγαρία, Ελλάδα και Νότια Κορέα. Το 2008 ο Έντσο Τέρτσι εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα και ήρθε σε επαφή με τη λογοτεχνία και τον πολιτισμό της χώρας που τον φιλοξενεί. Το 2015 εγκαινιάστηκαν δύο σειρές σύγχρονης ή παλαιότερης ελληνικής λογοτεχνίας στα ιταλικά, αγγλικά και γαλλικά (Γιάννης Μαρής, Θεοτοκάς, Σκαμπαρδώνης, Καραγάτσης, Τζαμιώτης κ.ά.). Επίσης από τον Μάιο του 2018 κυκλοφορεί στα ιταλικά το τετραμηνιαίο περιοδικό Περίπτερο, αφιερωμένο εξο λοκλήρου στον ελληνικό πολιτισμό από την αρχαιότητα έως και σήμερα.

 

Ο Τσιμάρας Τζανάτος με τον τραγουδιστή – τραγουδοποιό αλλά και συγγραφέα, Ιταλό Alessio Arena

 

Όλες οι μεταφράσεις έγιναν από τον Maurizio DeRosa. Γεννήθηκε στο Μιλάνο και ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Σπούδασε Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Μιλάνου. Από το 1998 ασχολείται συστηματικά με τη μετάφραση στα ιταλικά των έργων της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Είναι τακτικό μέλος της Ιταλικής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών και αντεπιστέλλον μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Το 2016 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης.

Η τελική επιλογή των 7 θεατρικών συγγραφέων έγινε από τον Ιταλό εκδότη και τον μεταφραστή Maurizio De Rosa. Τα ονόματα, αλφαβητικά, είναι τα ακόλουθα:

Άκης Δήμου, … και Ιουλιέτα

Σοφία Καψούρου, Ερωμένες στον καμβά

Γιάννης Μαυριτσάκης, Wolfgang

Έλενα Πέγκα, 3-0-1. Μεταφορές

Νίνα Ράπη, Angelstate

Ανδρέας Στάικος, Άλκηστις και όνειρα γλυκά

Τσιμάρας Τζανάτος, Δεσποινίς Δυστυχία, Βραβείο Κάρολος Κουν Δραματουργίας 2018

Την Εποπτική Εισαγωγή στην Ανθολογία αναφορικά με τη Σύγχρονη Ελληνική Δραματουργία έγραψε η Ελίνα Νταρακλίτσα (Καθηγήτρια και Συντονίστρια της θεματικής ενότητας «Τέχνη και Θέατρο στη σύγχρονη Ελλάδα και την Κύπρο» στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο της Κύπρου και Καθηγήτρια στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα της «Θεατρικής Γραφής» στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο), ενώ οι επιμέρους εισαγωγές για καθένα από τα επτά έργα συντάχθηκαν από καταξιωμένους πανεπιστημιακούς-κριτικούς θεάτρου.

 

 

Μέσα στα τρέχοντα σχέδια των Εκδόσεων Σοκόλη είναι η περαιτέρω μετάφραση και «διάδοση» της Σύγχρονης Ελληνικής Θεατρικής Γραφής σε διάφορες ευρωπαϊκές και μη γλώσσες.

“Δείτε αυτό το ακίνητο σάρκινο τσουβάλι: Να εδώ η κοιλιά όπου όλα συσσωρεύονται. Εδώ ο αφαλός του ανθρώπου να θυμίζει. Πως κάποτε αποκόπηκε. Βίαια…”
Ι.D: Αχινός (απόσπασμα του κειμένου του Τσιμάρα Τζανάτου).

***

Φωτογραφίες από την παράσταση:

 

 

***

Οι συγγραφείς:

 

 

Άρθρο της εφημερίδας «Λα Ρεπούμπλικα» για την παράσταση

Από την παρουσίαση του “Viaggio nel teatro greco contemporaneo”:

 

 

Ο Τσιμάρας Τζανάτος μιλά για το έργο του “Δεσποινίς Δυστυχία”:

 

 

Θεατρική ανάγνωση αποσπασμάτων του έργου “Δεσποινίς Δυστυχία” από την ηθοποιό Francesca Minutoli:

 

 

  • Τα βίντεο και οι φωτογραφίες είναι του φωτογράφου Steliosm

 

  • Αρχική φωτογραφία: Ο Τσιμάρας Τζανάτος με τον σκηνοθέτη Μάριο Τζελάρντι

 

Διαβάστε επίσης:

“Δεσποινίς Δυστυχία”: Ένα λαμπερό νόμισμα έπεσε στον κήπο του Νομισματικού Μουσείου

Τσιμάρας Τζανάτος: Μέσω της Τέχνης και του Έρωτα ο άνθρωπος γίνεται ορατός στον Κόσμο

Η σελίδα του Φεστιβάλ Θεάτρου της Νάπολης ΕΔΩ

Ειρήνη ΑϊβαλιώτουΔιπλή και επιτυχημένη η ελληνική παρουσία στο φημισμένο Napoli Teatro Festival 2019
Περισσότερα

“Ορέστεια” του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / “Αγαμέμνων” σε σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

O «Αγαμέμνων», το πρώτο έργο της «Ορέστειας», αρχίζει με μια φράση που συμπυκνώνει όλο το σημασιολογικό φορτίο της τριλογίας: θεοὺς μὲν αἰτῶ τῶνδ᾽ ἀπαλλαγὴν πόνων, «τους θεούς παρακαλώ να με γλιτώσουν από τα βάσανα». Τη φράση μπορεί να εκφωνεί ένας επουσιώδης ανώνυμος χαρακτήρας, ο Φρουρός, διατρέχει όμως με το νόημά της την τραγωδία απ’ άκρου εις άκρον.
Ο Φρουρός είναι ένας άνθρωπος που δεν μπορεί να κρατήσει μέσα του το παράπονό του για την ανία που του προκαλεί η ατέλειωτη υπηρεσία του, να πλαγιάζει στο δώμα του παλατιού, να αγναντεύει τον ορίζοντα, για να αντιληφθεί και να μεταδώσει στη βασίλισσα Κλυταιμνήστρα ένα μήνυμα που θα σηματοδοτείτο από φωτεινό σήμα, ότι η Τροία έχει επιτέλους κυριευτεί. Λέει πως την επίπονη αυτή υπηρεσία την επιβάλλει καρδιά αντρόψυχη μιας γυναίκας που κάποιες ελπίδες τρέφει («γυναικός ανδρόβουλον ελπίζον κέαρ»).

Η τριλογία

Ο «Αγαμέμνων» του Αισχύλου έχει βέβαια θεατρική αυτοτέλεια, αλλά η ανάλυσή του προϋποθέτει τη γνώση της ένταξής του στην ευρύτερη τριλογία της «Ορέστειας».
Η φετινή πρόταση από το Εθνικό Θέατρο για το Φεστιβάλ Επιδαύρου ήταν ιδιαίτερα καινοτόμα. Τρεις σκηνοθέτιδες στην πρώτη τους εμφάνιση στην Επίδαυρο παρουσίασαν σε μια ενιαία πρωτότυπη παράσταση, με την προσωπική της σφραγίδα η καθεμία, την «Ορέστεια», τη μοναδική σωζόμενη τριλογία του αρχαίου δράματος, με τη δική τους δημιουργική ομάδα ηθοποιών και συντελεστών. Τον «Αγαμέμνονα» σκηνοθέτησε η Ιώ Βουλγαράκη, τις «Χοηφόρους» η Λίλλυ Μελεμέ και τις «Ευμενίδες» η Γεωργία Μαυραγάνη.

Ο μύθος

Δύο χρόνια πριν από τον θάνατό του ο Αισχύλος, το 458 π.Χ., κατέλαβε, ακόμη μια φορά, την πρώτη θέση στους δραματικούς αγώνες με τη μόνη σωζόμενη τριλογία, την Ορέστεια, που απαρτίζεται από τα θεματικώς συνεχόμενα έργα Αγαμέμνων, Χοηφόροι, Ευμενίδες.
Η τριλογία αντλεί το θέμα της από τον μύθο των Ατρειδών. Στο επίκεντρο των δύο πρώτων έργων βρίσκεται ο φόνος, στον Αγαμέμνονα ο φόνος του ίδιου του Αγαμέμνονα, που γυρίζει νικητής από την Τροία, και της Κασσάνδρας από την Κλυταιμήστρα, στις Χοηφόρες ο φόνος της Κλυταιμνήστρας και του Αίγισθου από τον Ορέστη. Στις Ευμενίδες η ακολουθία “φόνος – εκδίκηση με άλλο φόνο” αναιρείται με την ισόψηφη αθώωση του μητροκτόνου Ορέστη από τον Άρειο Πάγο.

Εάλω η Τροία

Το πρώτο έργο της τριλογίας της Ορέστειας αφηγείται την επιστροφή του βασιλιά Αγαμέμνονα στο Άργος, μετά το τέλος του Τρωικού Πολέμου. Ο Αγαμέμνων μπαίνει θριαμβευτικά στην πόλη και στο παλάτι, φέρνοντας μαζί του, αιχμάλωτη, την Τρωαδίτισσα πριγκίπισσα, ιέρεια του Απόλλωνα και μάντισσα Κασσάνδρα. Η Κλυταιμνήστρα υποδέχεται τον σύζυγό της με στόμφο και υπερβολικές τιμές. Πολύ γρήγορα όμως αποκαλύπτεται πως η ενθουσιώδης υποδοχή της υποκρύπτει ένα καλά οργανωμένο σχέδιο εκδίκησης για τον φόνο της κόρης τους, Ιφιγένειας. Της κόρης που ο Αγαμέμνονας θυσίασε στην Αυλίδα, προκειμένου να ξεκινήσουν τα πλοία της εκστρατείας, δέκα χρόνια πριν. Το κόκκινο χαλί που στρώνει η Κλυταιμνήστρα για να τον υποδεχτεί οδηγεί σ’ ένα λουτρό αίματος όπου, με τη συνέργεια του εραστή της Αίγισθου, θα πνιγούν και ο βασιλιάς και η εξωτική ερωμένη του.

Το ιστορικό

Το οικογενειακό ιστορικό του Αγαμέμνονα είχε αμαυρωθεί από βιασμούς, φόνους, αιμομιξίες και προδοσία, συνέπειες του αποτρόπαιου εγκλήματος που διαπράχθηκε από τον πρόγονό του, Τάνταλο, και έπειτα εξαιτίας μιας κατάρας που επιβλήθηκε στον Πέλοπα, γιο του Ταντάλου, από τον Μύρτιλο, τον οποίο είχε δολοφονήσει. Έτσι κακοτυχία κυνηγούσε διαδοχικές γενιές του Οίκου των Ατρειδών, μέχρι να εξιλεωθούν από τον Ορέστη σε ένα δικαστήριο που πραγματοποιήθηκε από κοινού από ανθρώπους και θεούς.

Ο Οίκος

Οι Ατρείδες είναι ένας Ηγεμονικός Οίκος των Μυκηνών. Ο θεωρούμενος ως ιδρυτής του Οίκου, ο Τάνταλος, διέπραξε μια ιεροσυλία. Έσφαξε τον πρωτότοκο γιο του, τον Πέλοπα και τον προσέφερε στους θεούς για να τους δοκιμάσει. Οι θεοί το αντιλήφθηκαν και τον τιμώρησαν. Η τιμωρία του ήταν να βρίσκεται σε λίμνη μέχρι το λαιμό κάτω από ένα δέντρο γεμάτο καρπούς.
Ο Πέλοπας επανήλθε στη ζωή όπου γέννησε δύο γιους, τον Ατρέα και τον Θυέστη. Ο Θυέστης είχε συνάψει ερωτική σχέση με τη γυναίκα του Ατρέα και σφετεριζόταν τον θρόνο του.
Ο Ατρέας όταν το αντιλήφθηκε σκότωσε τους γιους του Θυέστη και του προσέφερε τις σάρκες τους. Ο Θυέστης αποφάσισε να εκδικηθεί. Ένας χρησμός ανέφερε ότι μόνο ο γιος του Θυέστη με την κόρη του Πελοπία, θα μπορέσει να φονεύσει τον Ατρέα. Έτσι ο Θυέστης βίασε την κόρη του και καρπός ήταν ο Αίγισθος. Ο Αίγισθος σκότωσε τον Ατρέα και ο Θυέστης έγινε βασιλέας.
Στη συνέχεια ο Αγαμέμνων, γιος του Ατρέα, τον ανέτρεψε και έλαβε την Κλυταιμνήστρα ως σύζυγό του.

Η ανθρωποθυσία

Όταν οι Αχαιοί συγκεντρώθηκαν στην Αυλίδα ένας χρησμός ανέφερε ότι για να φυσήξουν άνεμοι ώστε να μπορέσει ο στόλος να μεταβεί στην Τροία, θα έπρεπε ο Αγαμέμνων να θυσιάσει την κόρη του, την Ιφιγένεια, παρά τις εκκλήσεις της Κλυταιμνήστρας να μην το κάνει.
Ο Αγαμέμνων επιτελεί τη “θυσία” η οποία την τελευταία στιγμή δεν υλοποιείται καθώς η Άρτεμις άρπαξε την Ιφιγένεια και τη μετέφερε στη χώρα των Ταύρων.

Η προγονική κατάρα

Η τραγωδία αυτή εντάσσεται από τον ποιητή στην αλυσίδα των επάλληλων κύκλων του μυθικού πλαισίου των Πελοπιδών της Πελοποννήσου. Είναι η συνέχεια μιας φονικής αρχής που δε θα κλείσει με ό,τι γίνεται στο έργο αυτό. Ο μυθικός βασιλιάς των Μυκηνών κουβαλάει πάνω του την προγονική κατάρα που θα την κληροδοτήσει στον κύκλο των άμεσων απογόνων του.
Στο έργο κυριαρχούν οι μορφές του Αγαμέμνονα, της Κλυταιμνήστρας και του Χορού. Ο πρώτος, ανυποψίαστος για ό,τι τον περιμένει, δίνει την εικόνα ενός ώριμου, πολιτικώς ορθού ηγέτη που δε βιάζεται να κάνει απολογισμό της εκστρατείας του. Η δεύτερη, με τη δεινή επιτήδευσή της, δεν αφήνει περιθώρια για οποιαδήποτε υποψία. Ο τρίτος, ως συλλογικό πρόσωπο, έχει μια παρουσία τόσο δυναμική όσο σε κανένα άλλο έργο της αρχαίας δραματικής ποίησης.
Η δε σκηνή κατά την οποίαν η Κασσάνδρα, μόνη με το Χορό προ των ανακτόρων, καταλαμβάνεται από προφητικό οίστρο και αποκαλύπτει στο Χορό το έγκλημα που συντελείται, θρηνολογώντας συγχρόνως την ίδια της την τύχη, αποτελεί μία από τις τραγικότερες και μεγαλοπρεπέστερες σκηνές του θεάτρου.

Ηθικό χάος

Ο κόσμος του «Αγαμέμνονα» είναι ένας κόσμος ζοφερός και παράξενα ερημικός. Ένας κόσμος σε ηθικό χάος. Η ιστορία ξεκινά από μια ανθρωποθυσία. […] Βρισκόμαστε σε ένα εθνικό σύμπαν το οποίο συναίνεσε στο να θυσιαστεί ένα παιδί για μια εκστρατεία. Και κανείς δε σκέφτηκε ότι αυτό το παιδί έχει μια μάνα, η οποία είναι ο «αιμοδότης» της παράστασης που έστησε η Ιώ Βουλγαράκη.
Ο Οίκος στην Ορέστεια ανάγεται αφεαυτού σε πρόσωπο του δράματος. Το παλάτι δεν είναι απλώς ένα κτίσμα: είναι μια ζωντανή, στοιχειωμένη παρουσία, μέσα από την οποία η Κασσάνδρα ακούει τις κραυγές των σφαγμένων νηπίων και στην οροφή του οποίου βλέπει να κάθονται – μόνιμη, αμετακίνητη δύναμη καταστροφής – οι «σύγγονοι Ἐρινύες». Οι μυθικές χθόνιες θεότητες που κυνηγούσαν όσους είχαν διαπράξει εγκλήματα κατά της φυσικής και ηθικής τάξης των πραγμάτων.
Η προσοχή του θεατή στρέφεται ξανά και ξανά προς το κτίσμα που έχει ενώπιόν του και στο οποίο δεσπόζει μια μνημειακή πύλη σε ανθρώπινη μορφή.

Η σκηνοθέτις

Όλα εδώ άρχισαν για την Ιώ Βουλγαράκη. Ανοιχτός χώρος, ανοιχτές μνήμες και κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Συγκίνηση και η πρώτη επαγγελματική επίσκεψη και κατάθεση στην ορχήστρα του θεάτρου του Πολυκλείτου. Η αρμονία αυτού του Θεάτρου οφείλεται στον μοναδικό του σχεδιασμό βασισμένο σ’ ένα κανονικό πεντάγωνο, στο οποίο εγγράφεται η ορχήστρα, καθώς και στη χρήση τριών κέντρων για τη χάραξη των καμπύλων σειρών των εδωλίων του κοίλου. Περίφημη είναι και η ακουστική του.
Υπενθυμίζουμε ότι η Ιώ Βουλγαράκη σκηνοθέτησε πριν από δύο χρόνια την «Άφιξη» στο Μικρό Θέατρο της Επιδαύρου.

 

 

Ο Χορός

Ο πρόλογος στον “Αγαμέμνονα” εκφέρεται από τον Φρουρό, που δέκα χρόνια περιμένει νύχτα μέρα πάνω στη στέγη του παλατιού να δει το σημάδι της φωτιάς που θα σημάνει ότι έπεσε η Τροία. Η απροσποίητη χαρά του σκοτεινιάζει από την ανησυχία για το μέλλον, η οποία τροφοδοτείται πιο πολύ από εκείνα που αποσιωπά ή υπαινίσσεται και όχι από εκείνα που αρθρώνει.
Στην πάροδο ο Χορός των γερόντων του Άργους, που έρχεται για να μάθει από τη βασίλισσα για ποιο λόγο προσφέρονται παντού θυσίες, κάνει μια αναδρομή στο ξεκίνημα της εκστρατείας, θυμάται ότι τους δύο γιους του Ατρέα τους προέπεμπε ως εκδικητές ο ξένιος Ζευς και μιλάει για τον οιωνό που φανερώθηκε τότε (δύο αετοί που σπάραζαν ετοιμόγεννη λαγίνα). Αναφέρεται επίσης στην εξήγηση που έδωσε ο Κάλχας, ότι οι δύο αετοί είναι οι δύο Ατρείδες, που θα πάρουν κάποια μέρα την Τροία. Μιλά για τον φόβο του μάντη για την ενδεχόμενη οργή της Άρτεμης για τον σπαραγμό του ανυπεράσπιστου ζώου.

Άνθρωπος και θείο

Στον Αισχύλο -όπως και στους άλλους τραγικούς- η σχέση ανθρώπου – θείου ήταν πολύ διαφορετική απ’ όσο σήμερα. Θα ισχυριζόταν κανείς πως ήταν άμεση. Αυτή η αμεσότητα που δεν υπάρχει σήμερα ή τουλάχιστον δεν υπάρχει σε τόσο βάθος, είναι ασφαλώς ένα εμπόδιο για το σύγχρονο άνθρωπο να διεισδύσει στο πνεύμα του τραγικού ποιητή.

Ο «Αγαμέμνων» του Αισχύλου είναι η αρχή μιας πολυεπίπεδης θεατρικής σύλληψης που με όχημα το μύθο του Τρωικού Πολέμου ρίζωσε στο παρόν που γράφτηκε (την Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ.) και από τότε ριζώνει σε κάθε παρόν μέχρι σήμερα.
Ύστερα από δέκα χρόνια απουσίας, ο βασιλιάς επιστρέφει από τον τρομερότερο των πολέμων νικητής για να δολοφονηθεί στο σπίτι του από τη γυναίκα του. Δέκα χρόνια αναμονής για ένα τέτοιο έγκλημα. Σ’ ένα ποιητικό σύμπαν σαν αυτό, όπου ο άνθρωπος είναι άλυτο αίνιγμα και η ανθρώπινη πράξη δεν συμβαίνει κάτω από άδειους ουρανούς, θύτης και θύμα εναλλάσσουν ρόλους. Την εναλλαγή αυτή παρακολουθεί μια άρχουσα τάξη που σιωπά, ώσπου χάνει τελικά όχι μόνο τη δύναμή της, αλλά την ίδια την υπόστασή της. Ποιος έχει δικαίωμα στο έγκλημα και από πού αντλεί το δικαίωμα αυτό;
Ο νόμος του αίματος, το δίκαιο των νεκρών ήταν θέματα πολύ σεβαστά για τον Αθηναίο του 5ου π.Χ. αιώνα.

Η παράσταση

Στην ανάγνωση της σημαντικής μας σκηνοθέτιδας το κυρίως πρόσωπο, η Κλυταιμνήστρα, έχει υιοθετήσει χαρακτηριστικά του κυρίαρχου φύλου για να επιβιώσει. Εμφανίζεται με ουδέτερα λευκό κοστούμι – φόρμα και ξυρισμένο το όμορφο κρανίο της. Μια Κλυταιμνήστρα δυναμική και νέα, σχεδόν έφηβη. Μια Κλυταιμνήστρα πάλλουσα από εκδίκηση και πάθος. Γύρω της ο Χορός των ανδρών με τις εξαίσιες φωνές και τα μαύρα ιερατικά κοστούμια.
Αυτό που την έχει καθορίσει στη συγκεκριμένη θεατρική προσέγγιση είναι η απώλεια του παιδιού της. Η Κλυταιμνήστρα είναι ένα ον που δεν έχει φύλο. Δεν είναι άνδρας, δεν είναι γυναίκα. Είναι ένα πλάσμα που έχει καταπατηθεί και ισοπεδωθεί. Έχει ξεριζωθεί βίαια από εκείνη ο ρόλος της μάνας και επί δέκα χρόνια οφείλει να είναι η αρχή, η εξουσία, σ’ ένα εντελώς ανδροκρατούμενο σύστημα.

Η Κλυταιμνήστρα

Τη δολοφονία την οργάνωσε και εκτέλεσε η Κλυταιμνήστρα, ενώ ο Αίγισθος, άβουλος και δειλός, καυχιέται ότι αυτός κατέστρωσε το σχέδιο έχοντας ως κίνητρο την ύβρη που είχε διαπράξει ο πατέρας του Αγαμέμνονα, ο Ατρέας, σκοτώνοντας τα παιδιά του αδελφού του Θυέστη και παραθέτοντάς τα ως δείπνο στον πατέρα τους. Τα κίνητρα της Κλυταιμνήστρας ήταν η θυσία της κόρης της Ιφιγένειας, την οποία ο Αγαμέμνων εκτέλεσε χωρίς πολλούς ενδοιασμούς, αλλά και το γεγονός ότι ο σύζυγός της είχε φέρει στο παλάτι την ερωμένη του Κασσάνδρα και μάλιστα της είχε ζητήσει να τη δεχτεί με συμπάθεια.
Έχει ενδιαφέρον και η ετυμολογία του ονόματός της, που σημαίνει αναπόληση της δόξας και της φήμης. Η Κλυταιμνήστρα, ως τραγική ηρωίδα, υπερβαίνει την ηθική και εκδικείται, μεταφέροντας την αίσθηση της κάθαρσης στους θεατές και πληρώνοντας, βεβαίως, την ύβρη της με τη ζωή της. Πολλοί θα κατανοήσουν την εκδικητική της διάθεση.

Στο εντυπωσιακό σκηνικό του Πάρη Μέξη το παλάτι γίνεται μέτοχος στη δράση, καθώς προσφέρει το εσωτερικό του για το κορυφαίο γεγονός, τη συζυγοκτονία. Η ανθρωπόμορφη θύρα του λειτουργεί ως Πύλη του Άδη, όπου οι άνθρωποι μπαίνουν για να πεθάνουν με βάναυσο τρόπο.
Η Κλυταιμνήστρα στρώνει το κόκκινο πολυτελές ύφασμα και οδηγεί τον σύζυγό της, που διασχίζει τον πορφυρόστρωτο δρόμο, στον θάνατο.

Η Κασσάνδρα

Κοιτώντας το σκηνικό οικοδόμημα, τον Οίκο του Ατρέα, στον οποίο πρόκειται σύντομα κι αυτή να μπει, για να συναντήσει τον θάνατό της, η Κασσάνδρα καταλαμβάνεται από βαθύ τρόμο. Μαντεύει πως ο χώρος έχει γνωρίσει πολλά κακά, φόνους μεταξύ συγγενών. Πως είναι σφαγείο ανθρώπων και το δάπεδό του είναι ποτισμένο με αίμα.

 

 

Οι συντελεστές

Στον «Αγαμέμνονα» θαυμάσαμε έναν γερό, στιβαρό, καλορυθμισμένο Χορό μεγάλων δυνατοτήτων. Μέλη του μερικοί από τους πιο διαλεκτούς ηθοποιούς μας, οι: Θανάσης Βλαβιανός, Πάρις Θωμόπουλος, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Νίκος Καρδώνης, Κωστής Κορωναίος, Δαυίδ Μαλτέζε, Γιάννης Νταλιάνης, Θέμης Πάνου, Στρατής Πανούριος.

Ο Αργύρης Ξάφης ως Αγαμέμνων ερμήνευσε με εσωτερική συγκέντρωση την αλήθεια του ρόλου του, δίχως στόμφο, με ενδιαφέρουσες παύσεις και εκφραστικότατες νότες.
Θαυμάσια κι αλησμόνητη η σκηνή που κατεβαίνουν ιεροτελεστικά τα σκαλοπάτια στο κοίλο, αυτός και σιμά του η Κασσάνδρα με τη μυστηριώδη ομορφιά.
Η Δέσποινα Κούρτη ήταν για άλλη μια φορά αποκάλυψη. Με θερμή απλότητα και ειλικρινείς δονήσεις έδωσε ζωή στην προφητική Τρωαδίτισσα πριγκίπισσα. Τα είχε όλα: κίνηση, έκφραση, φωνή, στάση σώματος, συναισθηματικότητα. Μια ερμηνεία – επίτευγμα.
Όσο για την Εύη Σαουλίδου σαν ανάμνηση θα μας μείνει δυνατή και κυρίαρχη, μια γεμάτη ζωντάνια επιδραστική παρουσία. Οπωσδήποτε δεν περιμέναμε τίποτα λιγότερο από την καλή μας ηθοποιό και αυτή με προθυμία μας δικαίωσε άλλη μια φορά.
Τρεις ακόμη ηθοποιοί συνέβαλαν στον ορθό τόνο της παράστασης του «Αγαμέμνονα», ο έξοχος Αλέξανδρος Λογοθέτης ως Αίγισθος, ο θαυμάσιος Δημήτρης Γεωργιάδης με την επιβλητική παρουσία και την ερμηνευτική αμεσότητα στο ρόλο του Κήρυκα και ο συγκλονιστικός Στέλιος Ιακωβίδης, που άνοιξε εξαιρετικά την παράσταση με τον μικρό αλλά κομβικό και «τεράστιο» ρόλο του Φρουρού.

Αντιστικτικά στην Κλυταιμνήστρα που συμβολικά φορούσε λευκά παντελόνια, οι άνδρες φορούσαν μακριά μαύρα ενδύματα. Τα κοστούμια ήταν του Πάρη Μέξη.
Ο Θοδωρής Αμπαζής συνέθεσε μια ουσιαστική, ώριμη και δημιουργική μουσική που συγκίνησε και προκάλεσε ενθουσιασμό.

Η επιμελημένη κίνηση της Μαρίας Σμαγιέβιτς (Maria Smaevich), τα μεγαλειώδη σκηνικά του Πάρη Μέξη, ο συγχρονισμός και η ακρίβεια στους φωτισμούς του Λευτέρη Παυλόπουλου και η σπουδαία δουλειά της Μελίνας Παιονίδου στη μουσική διδασκαλία έδωσαν ισορροπία και ζωντανό παλμό στην παράσταση.
Ο «Αγαμέμνων», το πρώτο μέρος της τριλογίας της «Ορέστειας» του Αισχύλου, τελειώνει με την πύλη του παλατιού, μετά το φόνο του βασιλιά, να κατακρημνίζεται και τα κομμάτια της να σκορπίζονται.
Η Κλυταιμνήστρα με τα χέρια βουτηγμένα στο αίμα εξιστορεί το φόνο παινεύοντας το επιδέξιο χέρι της. Ενώ πετά την περικεφαλαία του συζύγου της στο Χορό, οι ιστοί που εξυφαίνει μια τεράστια αράχνη στο ξύλινο παλάτι λαμπυρίζουν κάτω από τα μαγικά φώτα του Λευτέρη Παυλόπουλου.
Ο Αργύρης Ξάφης – Αγαμέμνων σε μια κίνηση γεμάτη αλληγορία αποσύρει τα βαριά σκόρπια κομμάτια της βασιλικής πύλης και τα στοιβάζει παράμερα. Κοιτά το κοινό για μερικά δευτερόλεπτα και παραμερίζει. Ο Χορός ακίνητος παρακολουθεί τις λυγερόκορμες Χοηφόρους να έρχονται από τη μεριά του δάσους.
Εμποτισμένη με πνευματικότητα, που την αισθανθήκαμε ζωηρότατα, αισθητική συγκίνηση μας μετέδωσε η σκηνοθεσία της Ιώς Βουλγαράκη. Η σκηνοθέτις μας απέδειξε ότι μπορεί να γίνει ένας υπολογίσιμος παράγοντας και στη διδασκαλία της αρχαίας τραγωδίας.

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Κ.Χ. Μύρης
Σκηνοθεσία: Ιώ Βουλγαράκη
Μουσική: Θοδωρής Αμπαζής
Κοστούμια: Πάρις Μέξης
Κίνηση: Μαρία Σμαγιέβιτς (Maria Smaevich)
Σκηνικά: Πάρις Μέξης
Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος
Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου
Βοηθός σκηνοθέτη: Έφη Χριστοδουλοπούλου
Βοηθός κινησιολόγου: Ειρήνη Κλέπκου

Διανομή

Αγαμέμνων: Αργύρης Ξάφης
Κασσάνδρα: Δέσποινα Κούρτη
Κλυταιμνήστρα: Εύη Σαουλίδου
Αίγισθος: Αλέξανδρος Λογοθέτης
Φρουρός: Στέλιος Ιακωβίδης
Κήρυκας: Δημήτρης Γεωργιάδης
Χορός ανδρών: Θανάσης Βλαβιανός, Πάρις Θωμόπουλος, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Νίκος Καρδώνης, Κωστής Κορωναίος, Δαυίδ Μαλτέζε, Γιάννης Νταλιάνης, Θέμης Πάνου, Στρατής Πανούριος

***

Διαβάστε επίσης:

“Ορέστεια” του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / “Χοηφόροι” σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ

Ορέστεια” του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / «Ευμενίδες» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη

Η μνημειώδης τριλογία της “Ορέστειας” παρουσιάζεται σε επιλεγμένους σταθμούς ανά την Ελλάδα

Ειρήνη Αϊβαλιώτου“Ορέστεια” του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο / “Αγαμέμνων” σε σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη
Περισσότερα