Κριτική παρουσίαση

«Αγαμέμνων». Η τραγωδία της δικαιοσύνης και του εγκλήματος έλαμψε…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Γρήγορα που σκοτεινιάζει. Φθινοπώριασε
δεν αντέχω τους ανθρώπους άλλο. Χώρια εσέ

Που μιλάς και η νύχτα κλαίει σαν το σκύλο σου
προδομένος απομένει — ποιός; Ο φίλος σου

Αγαμέμνων Αγαμέμνων άμοιρε που σου-
που σου ’μελλε να τό ’βρεις απ’ τη γυναίκα σου

Άσ’ τον άνεμο να λέει άσ’ τον να λυσσά
κάποιος θα ’ναι ο Αγαμέμνων κάποια η φόνισσα

Κάποτε κι εσύ θα φτάσεις — ποιός; ο νικητής
αλλά βασιλιάς μιας χώρας ακατοίκητης

Και το ένα σου Αγαμέμνων και το δέκα σου
θα μετράει στα δάχτυλά της η γυναίκα σου.
Οδυσσέας Ελύτης, «Ο Αγαμέμνων»

***

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Το θέατρο αποτελεί προϊόν μακρόχρονης εξελικτικής πορείας, τα στάδια της οποίας δεν είναι πάντα ευδιάκριτα στο σύγχρονο θεατή. Παρ’ όλα αυτά η σχέση του με τη μαγεία, την τελετουργία, τη θρησκεία και τις άλλες μορφές παραστατικής έκφρασης του ανθρώπου στην προϊστορία αλλά και την ιστορία του πολιτισμού είναι αναντίρρητη και εκφράζει το όλον της παγκοσμιοποιημένης πολιτισμικής του κληρονομιάς που υπερβαίνει τα όρια και τα στεγανά μεταξύ Δύσης και Ανατολής.

Ο «Αγαμέμνων» του Αισχύλου, που παρακολούθησα πρόσφατα στο Ηρώδειο σε μετάφραση Γιώργου Μπλάνα και σκηνοθεσία Τσέζαρις Γκραουζίνις, με τους Μαρία Πρωτόπαππα, Γιάννη Στάνκογλου, Αργύρη Πανταζάρα, Ιώβη Φραγκάτου και Θοδωρή Κατσαφάδο, είχε αυτά τα στοιχεία της μαγείας και της σαγήνης που αποζητούμε στο θέατρο. Από την προσήλωση, από το θερμό χειροκρότημα, από την καταιγιστική σιγή κατά τη διάρκεια της παράστασης και από τα σχόλια θαυμασμού μετά τη λήξη της, έγινε φανερό ότι το κοινό έμεινε μαγεμένο από την προαιώνια ιστορία πάθους και παραφοράς, έτσι όπως έχει εντυπωθεί στη συλλογική μνήμη και στο υποσυνείδητό μας!

Ο σκηνοθέτης Τσέζαρις Γκραουζίνις με τη δουλειά του αυτή εμβάθυνε στα Ελευσίνια Μυστήρια, το μεσαιωνικό θέατρο, το θέατρο της Ασίας αλλά και στο δυτικό πολιτισμό, δημιουργώντας ένα πνευματικό και πηγαίο θέατρο, όπου δίνεται έμφαση στη χειρονομία και στο λόγο. Ένα θέατρο που αφορά τον ολοκληρωμένο άνθρωπο και μια παράσταση ικανή να μας κάνει όχι μόνο να παραβιάσουμε τα όριά μας αλλά επιπλέον να επεκτείνουμε τα όριά μας, να καλύψουμε τα κενά μας, να ολοκληρωθούμε ως θεατές.

Τριλογία

Στον Αγαμέμνονα του Αισχύλου περιγράφεται η επιστροφή του νικητή στρατηλάτη των Ελλήνων και η δολοφονία του από τη γυναίκα του Κλυταιμήστρα και τον εραστή της Αίγισθο. Αποτελεί το πρώτο έργο της «Ορέστειας» (458 π.Χ.), της μοναδικής σωζόμενης αρχαίας τριλογίας. Τα άλλα δύο έργα είναι οι «Ευμενίδες» και οι «Χοηφόροι».
Το δράμα διδάχτηκε επί άρχοντος Φιλοκλέους, τον δεύτερο χρόνο της εικοστής ογδόης Ολυμπιάδας. Πρώτευσε ο Αισχύλος με τον Αγαμέμνονα, τις Χοηφόρους, τις Ευμενίδες και το σατυρικό (δράμα) Πρωτεύς. Χορηγός ήταν ο Ξενοκλής από τις Αφίδνες. Η τραγωδία αποτελείται από 1.673 στίχους, με ελάχιστους να λείπουν.

Η υποδοχή του βασιλιά

Στον «Αγαμέμνονα» εξιστορείται η επάνοδος του βασιλιά στην πατρίδα του, η υποδοχή και ο φόνος του, καθώς και ο φόνος της Κασσάνδρας την οποία είχε φέρει μαζί του ως τρόπαιο από την Τροία -κατ’ άλλους, που την είχε ερωτευτεί. Το έργο ολοκληρώνεται με την έξαλλη ικανοποίηση της Κλυταιμήστρας για το γεγονός ότι σκότωσε εκείνον που είχε θυσιάσει την κόρη της Ιφιγένεια και με την ανακούφιση του Αίγισθου που επιτέλους θα πάρει πίσω το θρόνο τον οποίο θεωρεί ότι δικαιούται. Ο Χορός όμως αφήνει να εννοηθεί ότι τίποτα δεν μένει ατιμώρητο και ότι οι θεοί μπορεί να στείλουν τον Ορέστη για να αποκαταστήσει τη δικαιοσύνη.
Ο Αγαμέμνων, φεύγοντας για το Ίλιο, υποσχέθηκε στην Κλυταιμήστρα πως αν πορθήσει το Ίλιο θα της στείλει μήνυμα με τον πυρσό την ίδια κιόλας μέρα. Γι’ αυτό η Κλυταιμήστρα διόρισε έμμισθο σκοπό να κοιτάζει πότε θα φανεί ο πυρσός. Όταν τον είδε ο φρουρός και ειδοποίησε την Κλυταιμήστρα, εκείνη φώναξε τους προεστούς -οι οποίοι αποτελούν τον Χορό- και τους ενημέρωσε. Αυτοί πανηγύρισαν τραγουδώντας. Ύστερα από λίγο έρχεται ο κήρυκας Ταλθύβιος και τους διηγείται τα σχετικά με τον πλου της επιστροφής. Ο Αγαμέμνων καταφθάνει με τα λάφυρα και την Κασσάνδρα. Μπαίνει στο σπίτι με την Κλυταιμήστρα. Η Κασσάνδρα δε, προτού μπει στο ανάκτορο, προμαντεύει τον θάνατό της, τον θάνατο του Αγαμέμνονα και τη μητροκτονία του Ορέστη. Πετάγεται και τρέχει μέσα να συναντήσει τον θάνατό της, πετώντας στη γη τα προφητικά της εμβλήματα.
Αυτό το μέρος του δράματος δόθηκε θαυμάσια, διότι ο Αισχύλος σχεδόν παρουσιάζει τον φόνο του Αγαμέμνονα επί σκηνής, ενώ τον θάνατο της Κασσάνδρας τον προσπερνά σιωπηλά… Έβαλε μάλιστα τον Αίγισθο και την Κλυταιμήστρα να δικαιολογούν τον φόνο που διέπραξαν μαζί· η μία με τον φόνο της Ιφιγένειας κι ο άλλος με τις συμφορές που υπέφερε ο πατέρας του, Θυέστης, από τον Ατρέα.

Το έργο αρχίζει με το μονόλογο του φρουρού που βάζει τον θεατή στην ατμόσφαιρα. Έχει κουραστεί κι αγανακτήσει να φυλάει σκοπιά τόσον καιρό περιμένοντας να ανάψει ένα φως στο αντικρινό βουνό, σαν σύνθημα ότι πάρθηκε η Τροία και ότι γυρνάει στην πατρίδα ο στρατός της χώρας. Λέει ότι πάει να τραγουδήσει για να μην τον πάρει ο ύπνος στη σκοπιά, μα το τραγούδι γυρνάει σε μοιρολόι για του παλατιού τα πάθη. Τότε διακρίνει τη λαμπάδα στην απέναντι κορυφή και γεμάτος ευδαιμονία δηλώνει ότι θα κράξει δυνατά στου Ατρείδη τη γυναίκα, αμέσως να σηκωθεί από την κλίνη και στα σπίτια φωνές χαράς να σηκώσει γι’ αυτή τη λάμψη. Κατόπιν αφήνει υπονοούμενα για την υποδοχή του Αγαμέμνονα λέγοντας πως δεν μιλά, μα αν είχε λαλιά το σπίτι, θα τα ‘λεγε όλα ξάστερα. Στη συνέχεια ο Χορός, δίχως να ξέρει ακόμα ότι επιστρέφει νικηφόρος ο στρατός, αναφέρεται με θαυμασμό στα δύο αδέλφια, τον Αγαμέμνονα και τον Μενέλαο, αλλά έμμεσα υπενθυμίζει και την Ιφιγένεια. Αναφέρει ότι αγωνιά που αργούν δέκα χρόνια τώρα οι στρατιώτες και αναρωτιέται μην τυχόν και πάλι ξεμείνουν από ανέμους τα καράβια και χρειαστεί ο θεός κάποια άλλη θυσία ανίερη κι απρόσφορη, που θα γίνει αφορμή πολλών δεινών. Προβληματίζεται δε γιατί μια μέρα δολερή η άφοβη οργή θα ξυπνήσει κι εκδίκηση θα ζητήσει.

Στην παράσταση είδαμε τη λειτουργία των σκηνικών Πυλών του Άδη, όπου οι άνθρωποι μπαίνουν για να πεθάνουν με βίαιο τρόπο. Η Κλυταιμήστρα, που έχει αποκληθεί «Μάνα του Άδη», φυλάσσει το πρόθυρο (είναι επίσης δωμάτων κύων, σκύλα πυλωρός) και ελέγχει την κίνηση από τα έξω προς τα μέσα –την ελέγχει απόλυτα, μέχρι που συναντά την αντίσταση της Κασσάνδρας.
Η σιωπή της Κασσάνδρας είναι πολλαπλώς συμβολική: η Κασσάνδρα είναι ο μόνος χαρακτήρας που αντιστέκεται στην πειθώ της Κλυταιμήστρας δημιουργώντας έτσι αμφιβολίες για την παντοδύναμη ικανότητά της να χειραγωγεί τους ανθρώπους με το μέσο αυτό.

 

 

Η «Ορέστεια»

Η Ορέστεια, που ανέβηκε στην Αθήνα δύο χρόνια πριν από τον θάνατο του Αισχύλου, και τιµήθηκε µε το πρώτο βραβείο, είναι η µόνη τριλογία από τα έργα του Αισχύλου που έχει σωθεί ακέραια. Η τραγωδία ως θεατρικό είδος ολοκληρώνεται και µορφοποιείται οριστικά µε την «Ορέστεια». Παρουσιάζεται για πρώτη φορά η πλοκή μπροστά στα ανάκτορα, οπότε υποψιαζόμαστε ότι το πρώτο σκηνικό κάνει την εµφάνισή του στην ιστορία του θεάτρου. Συµµετέχουν περισσότεροι ηθοποιοί για µεγαλύτερη ανάπτυξη του τραγικού πλάτους µε την αντιπαράθεση των θεατρικών χαρακτήρων. Παρουσιάζεται στην τραγωδία ο κατατοπιστικός πρόλογος, η πάροδος (το τραγούδι του χορού καθώς εισέρχεται στην ορχήστρα), τα επεισόδια (διαλογικά τµήµατα που χωρίζονται µεταξύ τους από πέντε χορικά) και η έξοδος (το τραγούδι του χορού καθώς εξέρχεται από την ορχήστρα).
Θεωρείται ότι ένα από τα βασικά κίνητρα του δραματουργού να συγγράψει την Ορέστεια κατά τη συγκεκριμένη περίοδο (458 π.Χ.) ήταν ο πατριωτισμός του αλλά και η εκτίμησή του προς τους θεσμούς -κυρίως του Αρείου Πάγου στην προκειμένη περίπτωση. Ο Αισχύλος (ο οποίος δύο χρόνια μετά πέθανε στη Σικελία, σε ηλικία 69 ετών) ήθελε (κυρίως όπως φαίνεται στις Ευμενίδες) να εξυψώσει τον Άρειο Πάγο σε θεϊκό βάθρο, επειδή μετά τους Περσικούς Πολέμους το γόητρο και κυρίως οι εξουσίες του συρρικνώνονταν από τους οπαδούς των δημοκρατικών. Παράλληλα, όμως, ήθελε και να τονώσει την επιθετική πολιτική των δημοκρατικών έναντι της Σπάρτης, οι οποίοι ήταν υπέρ της συμμαχίας με το Άργος -συμμαχία στην οποία ο Αισχύλος έβλεπε ελπίδες για να αναδειχτεί η Αθήνα σε πρωτεύουσα της Ελλάδας.
Η Ορέστεια αποτελεί ένα συνεκτικό σύνολο µε ιδιαίτερα έντονη, ευρεία και πυκνή δραµατικότητα, πράγµα που έχει οδηγήσει στην άποψη ότι η τριλογία αυτή είναι – µετά την Ιλιάδα και την Οδύσσεια – το µεγαλύτερο έργο της ελληνικής λογοτεχνίας.
Κάθε ένα από τα τρία έργα της τριλογίας µπορεί να ιδωθεί και µόνο του, ανάλογα µε την εκάστοτε προοπτική της θεατρικής παράστασης και αναπαράστασης που επιδιώκεται.
Το φετινό καλοκαίρι μάλιστα παρακολουθήσαμε και «Χοηφόρες» του Αισχύλου από την Ομάδα VASISTAS και την Αργυρώ Χιώτη στη Μικρή Επίδαυρο και, στο αρχαίο στάδιο Επιδαύρου, «Ευμενίδες» από τη Στεφανία Γουλιώτη.

Ο κύκλος της βίας

Κεντρικό γνώρισµα της τριλογίας είναι η κοσµοθεωρία του Αισχύλου περί µεταβαίνοντος δικαίου. Ο Αισχύλος αξιοποιεί ένα µύθο της εποχής του – την κατάρα των Ατρειδών – ως εφαλτήριο για να αναδείξει µε τη θεατρική δράση στο έπακρο την τετραδιάστατη τραγική υπόσταση της ανθρώπινης ψυχής: Ανάγκη, Ύβρη, Άτη και Δίκη. Αυτές οι τέσσερις κινητήριες δυνάµεις παράγουν και ανατροφοδοτούν διαρκώς τον αέναο κύκλο της βίας και των δεινών πάνω στους ανθρώπους µε σαφή κοινωνικά και πολιτικά υπονοούµενα. Ο Αισχύλος προτείνει στο τέλος της τριλογίας την εξίσωση του ανθρώπου µε τη θεότητα, µεταλλάσσοντας τη Δίκη από εκδίκηση σε δικαιοσύνη, έτσι ώστε να µπορεί να κλείσει οριστικά ο κύκλος της βίας στην ανθρωπότητα και να επέλθει στην ανθρώπινη κοινωνία µία τέλεια ηθική τάξη και αρµονία. Πράγµα που προϋποθέτει ότι οι άνθρωποι ανακαλύπτουν και αναγνωρίζουν τη θεότητα όχι έξω από αυτούς αλλά εντός τους. Συµπερασµατικά, µέσα στην κοσµοθεωρία αυτή, µε την άρση του διαχωρισµού του ανθρωπίνου και του θείου στοιχείου, οι χαρακτήρες της Ορέστειας αναβιβάζονται σε τιτάνιες µορφές, γίνονται υπεράνθρωπες, υπερβατικές οντότητες.
Η δικαιοσύνη ως µήνυµα, ηθικό αίτηµα και πανανθρώπινη επιταγή αποτελεί το κλασικό διαχρονικό περιεχόµενο της Ορέστειας, καθιστώντας αυτή την τριλογία πάντα επίκαιρη και συμβολική.

Ο σκηνοθέτης

Είναι σαφές ότι η τραγωδία του Αγαμέμνονα έχει απασχολήσει πολύ τον σκηνοθέτη Τσέζαρις Γκραουζίνις, εδώ και χρόνια μάλιστα. Η πρώτη φορά που καταπιάστηκε με το έργο και το μελέτησε -όπως πληροφορηθήκαμε- ήταν πριν από 20 χρόνια στη Σουηδία. Από τότε, όπως είναι φυσικό, τον απασχολεί έντονα, γι’ αυτό και φέτος επέστρεψε σ’ αυτό ύστερα από τόσα χρόνια, καθώς πρόκειται για ένα έργο που αφορά το σήμερα, για την πολιτική του διάσταση και όχι μόνο. Η αρχαία τραγωδία, άλλωστε, έχει σημασία ηθική, φιλοσοφική, οντολογική και μεταφυσική.
Αυτό που φάνηκε να ελκύει τον σημαντικό σκηνοθέτη περισσότερο στο έργο είναι το θέμα της αναπόφευκτης μοίρας αλλά και η πικρή ειρωνεία του τραγικού ποιητή, που μας τονίζει ότι ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις. Οι χαρακτήρες είναι τόσο πεπεισμένοι για το δίκιο τους, ώστε καταλήγουν να διαπράξουν νέα εγκλήματα. Κατόπιν τούτου ο φαύλος κύκλος του αίματος δεν κλείνει αλλά συνεχίζεται.
«Αυτή η ιστορία του Αισχύλου εκφράζει με εκπληκτική δύναμη το παράλογο της ανθρώπινης μοίρας», μας λέει στο σκηνοθετικό του σημείωμα. «Πράγματι -συνεχίζει- χάνουμε αέναα στον αγώνα με το φόβο μας. Πράγματι, φτιάχνουμε πολιτείες ασταμάτητα και είμαστε αιχμάλωτοι στις φυλακές που χτίζουμε εκούσια με τα ίδια μας τα χέρια. Πράγματι, περιμένουμε σωτήρες και όταν τελικά εμφανιστούν συνειδητοποιούμε ότι δεν αξίζουν παρά τον οίκτο μας. Πράγματι, αυτό που ονομάσαμε «δικαιοσύνη», μας οδηγεί αργά ή γρήγορα στο έγκλημα. Όλοι είμαστε ένοχοι. Η τιμωρία είναι αναπόφευκτη. Ευτυχισμένος είναι εκείνος που κατάφερε ν’ απαλλαγεί απ’ τις ελπίδες και τις προσδοκίες του και έμαθε την υπομονή». Και καταλήγει: Ο κόσμος του «Αγαμέμνονα» είναι ζοφερός. Αλλά επιτρέψτε το ταξίδι μας στον κόσμο του να είναι ουσιαστικό και συναρπαστικό, γιατί πιστεύω ότι η οδηγός μας – η Ποίηση – γνωρίζει το δρόμο προς τη χαρά.

 

Η Κλυταιμήστρα

Πολλά από τα νοήματα του έργου ξεχώρισαν και φωτίστηκαν στην παράσταση, όπως η ματαιοπονία του θρήνου και της αναζήτησης ευθυνών και το αντιπολεμικό πνεύμα. Επίσης το ερωτικό στοιχείο. Διότι η Κλυταιμήστρα είναι η τρομερή γυναίκα με την παράξενη ομορφιά, η «γυναίκα μη τρόπαιο», η γυναίκα που είναι γεννημένη για βασίλισσα. Η γυναίκα που αναλαμβάνει τα ηνία της εξουσίας με άνεση και εκφράζει το θηλυκό πρότυπο του ηγεμόνα, ασκώντας δικαιώματα, ερωτοτροπώντας ελεύθερα με τον Αίγισθο, όπως άλλωστε ερωτοτροπεί και ο σύζυγός της με τις σκλάβες του.
Όταν ο Αγαμέμνων επιστρέφει από την Τροία θριαμβευτής, γεμάτος πλούτη, σκλάβες και λάφυρα, η Κλυταιμήστρα, που φέρει επάξια τον διπλού πέλεκυ της εξουσίας στο χέρι, δεν θα παραδώσει αυτήν την εξουσία στον άντρα της και δεν θα ανεχθεί την παρουσία της νεαρής εγκύου ερωμένης του, της γυναίκας-τροπαίου, της Κασσάνδρας, στο παλάτι της. Παράλληλα κατά τη δεκαετή απουσία του η Κλυταιμήστρα έχει κι αυτή βρει ερωτικό σύντροφο και στήριγμα στο πρόσωπο του Αιγίσθου, εξαδέλφου του Αγαμέμνονα. Αυτός με τη σειρά του θεωρεί ότι του ανήκει δικαιωματικά ο θρόνος και βρίσκεται κι εκείνος δέσμιος δραμάτων από το παρελθόν, σε μια αδιάκοπη ροή εγκλημάτων πάθους, αιμομιξιών και λατρείας για την εξουσία.

 

Ο Ατρέας και ο Θυέστης

Ο πατέρας του συγκεκριμένα, ο Θυέστης, ήταν αδελφός του Ατρέα, του πατέρα του Αγαμέμνονα. Τα δύο αδέλφια, Ατρέας και Θυέστης, διέπραξαν πολλές βιαιότητες και απάτες για να αρπάξει ο ένας από τον άλλο το θρόνο και τελικά ο Ατρέας έφτασε στο σημείο να σκοτώσει και να μαγειρέψει τα ανίψια του, δηλαδή τα παιδιά του Θυέστη, και μετά να τον καλέσει ανυποψίαστο σε ένα μακάβριο δείπνο. Στο τέλος του δείπνου ο Ατρέας τού αποκάλυψε χαιρέκακα ότι είχε μόλις φάει τα ίδια του τα παιδιά και σαν τρελός ο Θυέστης έφυγε αποφασισμένος για εκδίκηση. Σύμφωνα με ένα χρησμό θα έπαιρνε το αίμα του πίσω μόνον αν αποκτούσε γιο με αιμομιξία, από την ίδια του την κόρη -έτσι και έκανε. Ο καρπός αυτής της σχέσης ήταν ο Αίγισθος.

Ο Αίγισθος

Ο Αίγισθος φέρεται να σκότωσε τον Ατρέα και έτσι να βρέθηκε μαζί με τον πατέρα του στο θρόνο, διώχνοντας τον Αγαμέμνονα και τον Μενέλαο στη Σπάρτη. Όταν ο Αγαμέμνονας ανέβηκε στο θρόνο της Σπάρτης εκδίωξε τον Θυέστη και τον Αίγισθο. Ο Αίγισθος όχι μόνο μισούσε τον Αγαμέμνονα ως παιδί του άνδρα που διέπραξε το προαναφερθέν αποτρόπαιο έγκλημα εις βάρος των αδελφών και του πατέρα του, αλλά και ως εκείνον που -στα δικά του μάτια- κατείχε άνομα την εξουσία. Επιπλέον ο ίδιος ήταν ο μόνος που είχε απομείνει ζωντανός από τη βασιλική πλευρά του Θυέστη και συνιστούσε απειλή για τον Αγαμέμνονα, ο οποίος και τον είχε εξορίσει.

Ο Οίκος των Ατρειδών

Το οικογενειακό ιστορικό του Αγαμέμνονα είχε αμαυρωθεί από βιασμούς, φόνους, αιμομιξίες, και προδοσία, συνέπειες του αποτρόπαιου εγκλήματος που διαπράχθηκε από τον πρόγονό του, Τάνταλο, και έπειτα εξαιτίας μιας κατάρας που επιβλήθηκε στον Πέλοπα, γιο του Ταντάλου, από τον Μύρτιλο, τον οποίο είχε δολοφονήσει. Έτσι ατυχία κυνηγούσε διαδοχικές γενιές του Οίκου των Ατρειδών, μέχρι να εξιλεωθούν από τον Ορέστη σε ένα δικαστήριο που πραγματοποιήθηκε από κοινού από ανθρώπους και θεούς.

 

Η Κασσάνδρα

Η Κασσάνδρα είναι μία από τις πιο τραγικές μορφές της ελληνικής μυθολογίας, κόρη του βασιλιά της Τροίας, Πριάμου και της Εκάβης. Την είχε αγαπήσει ο Απόλλωνας, και εκείνη του υποσχέθηκε να δεχτεί τον έρωτά του, φτάνει να την έκανε μάντισσα που να μη λαθεύεται ποτέ σε ό,τι προέλεγε. Όταν όμως εκείνος ανταποκρίθηκε στην επιθυμία της και την προίκισε με το χάρισμα της μαντικής, η Κασσάνδρα αθέτησε την υπόσχεσή της και αρνήθηκε να του δοθεί. Θυμωμένος ο θεός, επειδή δεν μπορούσε να πάρει πίσω ό,τι μια φορά είχε δώσει, την καταράστηκε να μην πιστεύει ποτέ κανείς άνθρωπος στις μαντείες της, όσο αληθινές και να είναι…
Μετά την άλωση της Τροίας, οι κατακτητές μοιράσθηκαν τις γυναίκες των ηττημένων, οπότε η Κασσάνδρα έπεσε στον κλήρο του Αγαμέμνονα, ο οποίος την ερωτεύθηκε σφοδρά. Τελικώς η τύχη της ενώθηκε με τη δική του: όταν έφθασαν στις Μυκήνες η Κασσάνδρα και ο Αγαμέμνονας δολοφονήθηκαν από την Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της τον Αίγισθο.

Ο Χορός

Ο Χορός έχει δυναμική παρουσία στο έργο αυτό, όσο σε κανένα άλλο έργο της αρχαίας δραματικής ποίησης: αναμετράται και με την Κλυταιμνήστρα και με τον Αίγισθο, με φραστικές διατυπώσεις που ξεπερνούν το συνηθισμένο ήθος των χορών της τραγωδίας.
Ο δωδεκαμελής Χορός της παράστασης με τα μέλη του να στηρίζονται σε… δεκανίκια, αποτελείτο από πολύ ικανούς και ασκημένους ηθοποιούς, οι οποίοι δημιούργησαν ένα έξοχο κι έγκυρο σύνολο. Τους αναφέρουμε ονομαστικά γιατί η συμβολή τους στην παράσταση ήταν καθοριστική: Μάρκος Γέττος, Δημήτρης Γεωργιάδης, Τάσος Θεοφιλάτος, Πανάγος Ιωακείμ, Δημήτρης Καραβιώτης, Ηλίας Μενάγιερ, Δημήτρης Μηλιώτης, Αλέξανδρος Μούκανος, Αλέξανδρος Μπαλαμώτης, Βασίλης Παπαγεωργίου, Κλέαρχος Παπαγεωργίου, Γιώργος Παπανδρέου.

Οι συντελεστές

Για την παράσταση χρησιμοποιήθηκε η νέα μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα και η πρωτότυπη μουσική του Χάρη Πεγιάζη. Η ποιητική του Μπλάνα διακρίνεται από μία εξόχως φροντισμένη γλώσσα που τονίζει το στοχαστικό του βάθος. Τα μεταφραστικό έργο του είναι μεγαλόπνοο. Επίσης η μουσική του Πεγιάζη δημιούργησε ιδανικά το κλίμα της επερχόμενης καταστροφής.
Το λιτό σκηνικό του Κέννυ ΜακΛέλλαν με τον μακρύ ξύλινο διάδρομο, φορτωμένο συμβολισμούς, σίγουρα ήταν λειτουργικό, εξυπηρετώντας τον σκηνοθετικό σκοπό. Όπως και τα επιβλητικά κομψά κοστούμια του ιδίου.
Η κίνηση του Έντι Λάμε ήταν φροντισμένη με καθαρότητα και εκφραστικότητα. Αν και χωρίς υπερβολές, μιαν απόκοσμη αύρα έδωσαν στην παράσταση οι φωτισμοί του Αλέκου Γιάνναρου.
Η παράσταση σίγουρα εξυπηρετήθηκε θαυμάσια από όλους τους συντελεστές της.

Οι ερμηνείες

Το διπλό ρόλο του Αγαμέμνονα και του Αίγισθου ερμήνευσε έντεχνα ο Γιάννης Στάνκογλου, μια επιλογή που συμβολίζει το διπλό πρόσωπο της εξουσίας και το γεγονός ότι η εξουσία είναι πάντα ίδια απ’ όποιον κι αν ασκείται. Ο Στάνκογλου έδειξε το μεγαλείο του ταλέντου του με απλή δραματικότητα, με γνησιότητα, με έμπνευση.
Με κύρος, με σιγουριά και παλμό υποδύθηκε την Κλυταιμήστρα η Μαρία Πρωτόπαππα. Η ηθοποιός απέδειξε για άλλη μια φορά τα υποβλητικά δραματικά στοιχεία της υποκριτικής της τέχνης.

Λαμπρή επίδοση στο ρόλο του Φρουρού είχε ο πολύπειρος και πάντα συναρπαστικός Θοδωρής Κατσαφάδος.
Ο Αργύρης Πανταζάρας, ως Κήρυκας, ήταν πειστικότατος. Είχε δυναμική, βαρύτητα, σαφήνεια, ρεαλισμό. Θεωρώ πως έχει όλες εκείνες τις ικανότητες που απαιτούνται για το τραγικό θέατρο –φωνή, παρουσία, προσήλωση, πειθαρχία.
Ο ρόλος της Κασσάνδρας είναι από τους πιο δύσκολους και τους πιο ωραίους της αρχαίας ελληνικής δραματικής ποίησης. Η Κασσάνδρα συνδέει, με προφητική έκσταση, περασμένα και μελλούμενα δεινά. Η Ιώβη Φραγκάτου στάθηκε μοναδική ερμηνεύτρια του θρήνου της ηρωίδας και του πάθους της. Με ανάγλυφο πάθος έδωσε τον έρωτα, το μίσος, την οδύνη, το φόβο, το δέος αλλά και τη λύπη για τον επικείμενο θάνατό της.

Σκηνοθετικά ο Τσέζαρις Γκραουζίνις προσέγγισε με άμεσο και απέριττο τρόπο το κείμενο. Η παράσταση ήταν ελκυστική και «προκλητική». Λειτούργησε δε ως σημείο πολλαπλών αναφορών και συμβολισμών σε σχέση με τη δύναμη και την αρτιότητα του ποιητικού μεγαλείου της τραγωδίας.
Το κείμενο έλαμψε και ταξίδεψε το κοινό του σ’ αυτό το δραματικό τοπίο, που πολλές φορές μπορεί να γίνει εφιαλτικό. Αφουγκράστηκε το λόγο του Αισχύλου δίχως να χάσει την ουσία. Μια ουσία που έχει να κάνει με τη «δικαιοσύνη» και το «δίκαιο» ως µεταφυσικές, υπερβατικές έννοιες. Με τη σημασία της «ανταπόδοσης» και της «τιµωρίας» ως αρχαϊκό, πρωτόγονο δίκαιο.

  • Για την ετυμολογία του ονόματος υπάρχουν δύο εκδοχές: Κλυταιμνήστρα = αξιέπαινη, ξακουστή για τους μνηστήρες ή Κλυταιμήστρα = ξακουστή για τη ραδιουργία της. O τύπος Κλυταιμήστρα είναι ο τύπος που υπάρχει στα χειρόγραφα (παρά τό κλυτόν + μήδω/ μήδομαι). Η παρεμβολή του ν στο όνομα είναι αποτέλεσμα βυζαντινών ετυμολογικών προσπαθειών και σύνδεσης της βασίλισσας με πολλούς μνηστήρες.

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας
Σκηνοθεσία: Τσέζαρις Γκραουζίνις
Σκηνικά – Κοστούμια: Κέννυ ΜακΛέλλαν
Μουσική – Μουσική Διδασκαλία: Χάρης Πεγιάζης
Κίνηση: Έντι Λάμε
Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος
Βοηθός Σκηνοθέτη: Συγκλητική Βλαχάκη
Σύμβουλος δραματουργίας: Παναγιώτης Σκούρας

Παίζουν:
Μαρία Πρωτόπαππα, Γιάννης Στάνκογλου, Αργύρης Πανταζάρας, Ιώβη Φραγκάτου και ο Θοδωρής Κατσαφάδος

Χορός: Μάρκος Γέττος, Δημήτρης Γεωργιάδης, Τάσος Θεοφιλάτος, Πανάγος Ιωακείμ, Δημήτρης Καραβιώτης, Ηλίας Μενάγιερ, Δημήτρης Μηλιώτης, Αλέξανδρος Μούκανος, Αλέξανδρος Μπαλαμώτης, Βασίλης Παπαγεωργίου, Κλέαρχος Παπαγεωργίου, Γιώργος Παπανδρέου

Για τη Stefi & Lynx Productions:
Διεύθυνση Παραγωγής: Αναστασία Καβαλλάρη
Επικοινωνία: Ανζελίκα Καψαμπέλη
Καλλιτεχνική Διεύθυνση: Αλίκη Δανέζη Knutsen

Promo photos: Τάσος Θώμογλου
Φωτογραφίες παράστασης και αφίσας – Trailer: Πάτροκλος Σκαφίδας

***

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Σεπτέμβριος – Ώρα έναρξης στις 9 μ.μ.

Δευτέρα 17 – Στα Βριλήσσια, Θέατρο Αλίκη Βουγιουκλάκη

Τρίτη 18 – Στον Κορυδαλλό, Θέατρο Θανάσης Βέγγος

Τετάρτη 19 – Στην Ηλιούπολη, Δημοτικό Θέατρο Άλσους

 

***

***

 

 

 

eirini aivaliwtou«Αγαμέμνων». Η τραγωδία της δικαιοσύνης και του εγκλήματος έλαμψε…
Περισσότερα

Ο Προμηθέας Δεσμώτης έμαθε τους ανθρώπους να χειρίζονται τη φωτιά και να αντιμετωπίζουν τη βροχή

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα (*)

«Προμηθέας». Το όνομά του σημαίνει «συνετός», «προνοητικός». Παράγεται από την πρόθεση «προ» και το ουσιαστικό «μῆτις» (=σκέψη).

Όταν λοιπόν η πρόγνωση του καιρού μας ενημερώνει ότι τη Δευτέρα 27 Αυγούστου 2018 πρόκειται να βρέξει τότε πρέπει να είσαι τουλάχιστον προνοητικός. Τη στιγμή μάλιστα που εκπροσωπείς μια οργάνωση ευρωπαϊκών προδιαγραφών με έδρα την Ελευσίνα, είναι επιεικώς άκομψο να αποχωρείς από τους πρώτους με τις πρώτες ανθυποσταγόνες της βροχής στο Παλαιό Ελαιουργείο της Ελευσίνας.

Αυτό το σχόλιο είναι και το μοναδικό αρνητικό για το βράδυ που είχαν την πρεμιέρα τους τα «Αισχύλεια».

***

 

Τα μηνύματα για βροχή ήταν εμφανή πριν αρχίσει η παράσταση στο Παλαιό Ελαιουργείο της Ελευσίνας.

 

Από την τιμωρία μέχρι και τους κεραυνούς

Ο Προμηθέας τιμωρείται από τον Δία, επειδή έδωσε τη φωτιά στους ανθρώπους. Ο Ήφαιστος έχει αναλάβει να δέσει σφιχτά τον Προμηθέα με αλυσίδες πάνω σε απόκρημνους βράχους. Το Κράτος και η Βία επιθεωρούν τον απρόθυμο Ήφαιστο. Στο βράχο καταφθάνουν οι κόρες του Ωκεανού, οι Ωκεανίδες, θρηνώντας για το μαρτύριο του ήρωα. Κι ενώ ο Προμηθέας και ο Ωκεανός μιλούν για τη σκληρότητα του Δία, επί σκηνής εμφανίζεται κι ένα άλλο πλάσμα που υποφέρει από την εκδικητικότητα των θεών: η Ιώ, παράνομη ερωμένη του Δία που εκείνος μεταμόρφωσε σε δαμάλα για τη γλιτώσει από τη ζήλια της Ήρας, χωρίς όμως να το καταφέρει καθώς η πανούργα εκείνη έχει στείλει για να τη βασανίζει τον Οίστρο, μια ενοχλητική βοϊδόμυγα που θα την ακολουθεί ανελέητα ως τα πέρατα του κόσμου. Ο Προμηθέας της διηγείται το παρελθόν της και προφητεύει το μέλλον της, που συνδέεται και με τη δική του μοίρα, καθώς κάποιος μακρινός απόγονός της, πολλά πολλά χρόνια μετά, θα τον απελευθερώσει. Ο Προμηθέας προφητεύει και την πτώση του Δία. Αρνείται όμως πεισματικά να φανερώσει στον απεσταλμένο Ερμή το πώς θα εκπέσει η βασιλεία του και η τραγωδία τελειώνει με τους μανιασμένους κεραυνούς του Δία ενάντια στον αντιστεκόμενο κρατούμενο με την ελεύθερη συνείδηση.

***

 

Η Κόρα Καρβούνη, ως Ιώ, στον Προμηθέα Δεσμώτη της Μάρθας Φριντζήλα.

 

Σημείωμα της σκηνοθέτιδας Μάρθας Φριντζήλα

Η παράσταση επικεντρώνεται στη δύναμη του λόγου και στη ρυθμική και μελωδική απόδοση του κειμένου. Για να βρεθεί ο λόγος στο επίκεντρο, αποφεύγουμε την εκφραστική δραματική ερμηνεία και επιμένουμε στην καθαρότητα της εκφοράς και των νοημάτων. Αυτό δεν σημαίνει πως οι ερμηνείες των ηθοποιών στερούνται θεατρικότητας και πάθους. Αντίθετα υποστηρίζονται με τη χρήση μάσκας και υπογραμμίζονται με τη μελετημένη σχεδίαση των κινήσεων. Η παράσταση ακολουθεί μία αυστηρή μουσική και κινησιολογική παρτιτούρα που επιτρέπει στον ηθοποιό να εκφραστεί και να εκφράσει μέσα από ένα ορισμένο αισθητικό πλαίσιο.

***

 

Η βροχή δυνάμωσε και οι ηθοποιοί αρχίζουν να κατεβαίνουν από τη σκηνή.

 

Ο Προμηθέας λοιπόν στην Ελευσίνα, έμαθε τους ανθρώπους να χειρίζονται και τη βροχή. Οι «πρώτες» σταγόνες ανησύχησαν τους θεατές. Όχι τους ηθοποιούς. Οι «δεύτερες» σταγόνες ανησύχησαν περισσότερο τους θεατές. Καθόλου τους ηθοποιούς. Στις «τρίτες» σταγόνες έφυγαν σχεδόν τρέχοντας εκείνοι που έπρεπε να μείνουν. Οι θεατές στις θέσεις τους και οι ηθοποιοί συνέχιζαν. Στις «τέταρτες» σταγόνες ήταν απαραίτητο να σταματήσουν όλα. Το ενδεχόμενο κάποιου βραχυκυκλώματος ήταν πιθανό, οπότε για λόγους ασφαλείας και μόνο η διακοπή ήταν επιβεβλημένη.

-Ο Προμηθέας (Νίκος Καραθάνος, στη βασική φωτογραφία), στην Ελευσίνα, αν και δεσμώτης, μπόρεσε να τιθασεύσει και τη βροχή. Έμαθε τους θεατές πώς να την αντιμετωπίζουν: Με ψυχραιμία. Αυτός, αν και ακίνητος, δεν έπαψε ούτε για μια στιγμή να μεταδίδει το πάθος του σε όλους τους επί σκηνής συναδέλφους του. Έδινε τον ρυθμό ως διευθυντής ορχήστρας, όχι όμως ως αρχηγός αλλά ως συμπαίκτης.

-Αληθινό αγρίμι η Ιώ, όπως την ερμήνευσε η Κόρα Καρβούνη. Έτρεξε τον μαραθώνιο δρόμο του Προμηθέα Δεσμώτη ως δρομέας ταχύτητας. Επίτευγμά της – που απέδειξε τις τεράστιες δυνατότητές της – ήταν η «επιστροφή» στην κανονικότητα αμέσως μόλις σταμάτησε η βροχή και οι ηθοποιοί βρέθηκαν και πάλι στη σκηνή. Η Καρβούνη «μπήκε» σε αυτό το …δεύτερο μέρος με τέτοιο δυναμισμό που μας έκανε να ξεχάσουμε τους λόγους για τους οποίους έγινε η διακοπή.

 

***

Ακολουθεί μια επιθετική τετράδα που θα τη ζήλευαν πολλοί σκηνοθέτες:

Ο Κώστας Βασαρδάνης, ως Ερμής.

 

Κώστας Βασαρδάνης (Ήφαιστος, Ερμής), χάρισε στους θεατές την ευκαιρία να απολαύσουν το εύρος της ερμηνευτικής του γκάμας παρά το ογκώδες κοστούμι του Ήφαιστου. Επίσης ενέπνεε τους συναδέλφους του με την αύρα της σιγουριάς που τους μετέδιδε.

Γιώργος Βουρδαμής Μαυρογένης (Κράτος), δυναμική παρουσία, ξεχωριστή.

Θεανώ Μεταξά (Βία), αεικίνητη, φωτεινό σημείο και σημείο αναφοράς στο Παλαιό Ελαιουργείο.

Μιχάλης Πανάδης (Ωκεανός), νέος μεν αλλά με πλούσια εμπειρία, ισάξιος των παλαιοτέρων.

-Ο χορός των Ωκεανιδών: Ευγενία Λιάκου, Ερασμία Μαρκίδη, Έλενα Παπαδημητρίου, Ελένη Ποζατζίδου, Βιργινία Φραγκούλατζη, Μαρία Νίκα. Συμμετρικά τοποθετημένες στη σκηνή – τρεις δεξιά και τρεις αριστερά – ήταν η έκπληξη της παράστασης. Ένας αυτοτελής ρόλος από τις Fonέs. Τα 6 κορίτσια – σε διδασκαλία της Μαρίνας Σάττι – ήταν το δώρο στον Αισχύλο, στα Αισχύλεια και στους θεατές.

 

Αριστερά, ο Ωκεανός. Μπροστά από τη σκηνή η κατασκευή που θύμιζε ξυλόφωνο. Ο Προμηθέας στον βράχο του και ο χορός των Ωκεανιδών δεξιά και αριστερά.

 

Όλα τα άλλα, αν και λειτούργησαν συμπληρωματικά προς τους ηθοποιούς, ήταν εν τούτοις αυτοτελή έργα τέχνης:

-Το σκηνικό (με την αέρινη ξύλινη κατασκευή που έκανε πολλούς να πιστεύουν πως ήταν μουσικό όργανο) και η (ζωντανή) παρεμβατική μουσική είχαν την υπογραφή του Βασίλη Μαντζούκη.

-Ο σχεδιασμός φωτισμού από τον Felice Ross, ειδικά εκείνο το βράδυ, έδεσε και με το φως του βροχερού περιβάλλοντος.

-Όλες οι κατασκευές και οι μάσκες: Camilo Bentancor, Baumstrasse team. Εντυπωσιακές φιγούρες. Μικρά γλυπτά.

-Τα κοστούμια από την Baumstrasse team πρέπει οπωσδήποτε να πάρουν θέση σε ένα Νέο Θεατρικό Μουσείο. (Αυτό το μουσείο που ιδρύθηκε το 1938 – από την Εταιρεία Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων επί προεδρίας του Θόδωρου Συναδινού, με πρώτο έφορο τον καθηγητή Γιάννη Σιδέρη – είναι σαν να μην υπάρχει λόγω της εγκληματικής αδιαφορίας όλων των αρμοδίων, χωρίς καμία εξαίρεση).

Η μισή ομάδα του χορού των Ωκεανιδών.

 

Μαρίνα Σάττι διδάσκοντας τις Fonέs μας έδειξε ότι δεν ξέρει μόνο να… σπάει κούπες αλλά και να σμιλεύει έργα τέχνης.

-Η υπογραφή της Εμμανουέλας Κορκή μας έκανε να σκεφτούμε πόσο χρειαζούμενη είναι η Κίνηση σε έναν Αισχύλο που ανέκαθεν τον χαρακτήριζε η στατικότητα.

 

Στον χαιρετισμό. Αριστερά η Μάρθα Φριντζήλα και η Μαρίνα Σάττι.

 

-Κλείνω με τη Φριντζήλα. Εδώ είναι το γνωστό αίνιγμα: Η κότα έκανε το αβγό ή το αβγό την κότα; Η Μάρθα με τη σκηνοθεσία της ή η Νικολέττα με τη μετάφρασή της; Και οι δύο! Και οι δύο μας χάρισαν έναν αυθεντικό Προμηθέα. Έναν Δεσμώτη που θα έπρεπε να τον δουν σε όλο τον κόσμο. Έναν Προμηθέα που τώρα πρέπει να βγάλει άμεσα διαβατήριο και εισιτήρια…

***

Ταυτότητα παράστασης

«Προμηθέας Δεσμώτης»
Του Αισχύλου
Παλαιό Ελαιουργείο Ελευσίνας
Δευτέρα 27 Αυγούστου 2018 ώρα 20:30
Φεστιβάλ Αισχύλεια

***

Συντελεστές

Μετάφραση: Νικολέττα Φριντζήλα
Σκηνοθεσία: Μάρθα Φριντζήλα
Σκηνικό, Μουσική: Βασίλης Μαντζούκης
Σχεδιασμός φωτισμού: Felice Ross
Κατασκευές, μάσκες: Camilo Bentancor, Baumstrasse team
Κοστούμια: Baumstrasse team
Μουσική Διδασκαλία: Μαρίνα Σάττι
Κίνηση: Εμμανουέλα Κορκή
Βοηθοί Σκηνοθέτη: Γιώργος Βουρδαμής Μαυρογένης, Βάσια Μπάλλα, Μιχάλης Πανάδης.

 

Από αριστερά: Κόρα Καρβούνη, Νίκος Καραθάνος, Κώστας Βασαρδάνης και Μιχάλης Πανάδης.

 

Διανομή

ΠΡΟΜΗΘΕAΣ Νίκος Καραθάνος
ΙΩ Κόρα Καρβούνη
ΚΡΑΤΟΣ Γιώργος Βουρδαμής Μαυρογένης
ΒΙΑ Θεανώ Μεταξά
ΗΦΑΙΣΤΟΣ, ΕΡΜΗΣ Κώστας Βασαρδάνης
ΩΚΕΑΝΟΣ Μιχάλης Πανάδης
ΦΩΝΗ ΩΚΕΑΝΟΥ Μιχάλης Πανάδης, Βασίλης Μαντζούκης, Πανού Μανού
ΧΟΡΟΣ ΩΚΕΑΝΙΔΩΝ Fonέs (σε διδασκαλία Μαρίνας Σάττι): Ευγενία Λιάκου, Ερασμία Μαρκίδη, Έλενα Παπαδημητρίου, Ελένη Ποζατζίδου, Βιργινία Φραγκούλατζη, Μαρία Νίκα
ΜΟΥΣΙΚΟΙ: Βασίλης Μαντζούκης, Παναγιώτης Μανουηλίδης
ΒΟΗΘΟΙ ΣΚΗΝΗΣ: Χριστίνα Ντάκου, Ιωάννα Νασιοπούλου, Βάσια Μπάλλα, Ιωάννης [Ιώκο] Κοτίδης

***

 

Αριστερά, η Θεανώ Μεταξά, ως Βία και δεξιά ο Γιώργος Βουρδαμής Μαυρογένης ως Κράτος.

 

ΗΧΟΛΗΠΤΗΣ: Γιάννης Παξεβάνης
ΦΩΤΙΣΤΕΣ: Βαγγέλης Μούντριχας, Μάριος Καριώτης
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ορφέας Εμιρζάς
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ: Ιωσήφ Βιβιλάκης
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ: Ιωάννα Νασιοπούλου
ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: Χρύσα Παριανού
ΒΙΝΤΕΟ: Σόνια Κουλέπη
ΠΑΡΑΓΩΓΗ: Baumstrasse/ Δρόμος με Δέντρα, Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, Φεστιβάλ Αισχύλεια
BAUMSTRASSE TEAM (κατασκευές, κοστούµια, µάσκες): Ευγενία Αντωνιάδου, Νίκος Βεργίνης, Ελένη Δημητροπούλου, Άκης Καλλίδης, Ντίνα Κατσαμπίρη, Ελίνα Κιουπάκη, Ηλιάνα Κοντιάδη, Σόνια Κουλέπη, Βασιλιάνα Λώλου, Βάσια Μπάλλα, Αναστασία Μποσινάκη, Χριστίνα Ντάκου, Χρύσα Παριανού, Δάφνη Τούντα, Δάφνη Τσιρίδου.

 

***

 

(*) Ο Παναγιώτης Μήλας είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών και ΔΕΝ είναι κριτικός θεάτρου.

Παναγιώτης ΜήλαςΟ Προμηθέας Δεσμώτης έμαθε τους ανθρώπους να χειρίζονται τη φωτιά και να αντιμετωπίζουν τη βροχή
Περισσότερα

Τα βήματα του Οιδίποδα από τις Συρακούσες ως την Επίδαυρο και τα σύνορα του Ίππιου Κολωνού

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

«Μόνοις οὐ γίγνεται θεοῖσι γῆρας οὐδὲ κατθανεῖν ποτε, τὰ δ’ ἄλλα συγχεῖ πάνθ’ ὁ παγκρατὴς χρόνος· φθίνει μὲν ἰσχὺς γῆς, φθίνει δὲ σώματος. θνῄσκει δὲ πίστις, βλαστάνει δ’ ἀπιστία, καὶ πνεῦμα ταὐτὸν οὔποτ’ οὔτ’ ἐν ἀνδράσιν Φίλοις βέβηκεν οὔτε πρὸς πόλιν πόλει· τοῖς μὲν γὰρ ἤδη, τοῖς δ’ ἐν ὑστέρῳ χρόνῳ τὰ τερπνὰ πικρὰ γίγνεται καὖθις φίλα». – Οιδίποδας
(Μόνο τους θεούς δεν τους βρίσκουν τα γηρατειά και ούτε πεθαίνουν, ενώ όλα τα άλλα τα συνταράσσει ο παντοκράτορας χρόνος. Η γονιμότητα της γης χάνεται, όπως και η δύναμη του σώματος. Πεθαίνει η πίστη, φυτρώνει η απιστία, και το ίδιο φρόνημα ποτέ δεν παραμένει ούτε στους φίλους ούτε ανάμεσα στις πόλεις. Γιατί σε άλλους τώρα, σε άλλους σε μεταγενέστερο χρόνο, τα ευχάριστα γίνονται πικρά και πάλι τα πικρά αγαπητά)

 

 

Μετά τον «Οιδίποδα Τύραννο» ο Σοφοκλής περνά τη σκυτάλη στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» που παρουσιάζει με πράξεις όλα τα συγκλονιστικά περάσματα από την κάθοδο του ήρωα στην άνοδο. Είναι το τεχνικότερο κι ένα από τα υψηλότερα έργα της αρχαίας τραγικής ποίησης. Ήδη από τους πρώτους στίχους του ο Οιδίποδας παρουσιάζεται διαφορετικός, μεταμορφωμένος. Είναι ολιγαρκής και ταπεινός γιατί, όπως λέει ο ίδιος, τον δίδαξαν τα βάσανα και ο χρόνος.
Στην πλήρη ωριμότητά του φτάνει πλέον όταν βρίσκεται στην Αθήνα, στην πόλη της Σοφίας, στην πόλη του Φωτός. Όταν ο Οιδίποδας έρχεται στην Αθήνα, υπόσχεται ότι θα είναι αιώνιος εκδικητής της Θήβας, σύμφωνα με διαβεβαίωση του ίδιου προς τον Κρέοντα. Ως τέλεια ψυχή θα ζήσει πλέον σε έναν πνευματικό κόσμο, τον οποίο αντιπροσωπεύει η Αθήνα και θα αποστρέφεται τον υλικό κόσμο που αντιπροσωπεύει η Θήβα. Ως σώμα, ως μορφή ο ήρωας θέλει να ταφεί από τον Θησέα στην Αθήνα, ενώ ως συνείδηση θεωρεί χρέος του να βρίσκεται στον κόσμο της ύλης που αντιπροσωπεύει η Θήβα με σκοπό να βοηθήσει τους συμπατριώτες του στην αργή αλλά βέβαιη εξέλιξή τους.

Από το αρχαίο θέατρο των Συρακουσών

Ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς του θεάτρου στην Ευρώπη, ο Γιάννης Κόκκος, επανήλθε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, στις 17 και 18 Αυγούστου 2018, ύστερα από 18 χρόνια, καθώς το 2001 είχε παρουσιάσει την «Ορέστεια» του Αισχύλου. Αυτή τη φορά σκηνοθετώντας την εμβληματική τραγωδία του Σοφοκλή, «Οιδίπους επί Κολωνώ». Επρόκειτο για μία μεγάλη συνεργασία του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου με το Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος του Φεστιβάλ Συρακουσών. Η τραγωδία έκανε πρεμιέρα τον Ιούνιο στο αρχαίο θέατρο των Συρακουσών, στο 54ο Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος, αποτελώντας διεθνές γεγονός. Το ρόλο του Οιδίποδα ερμήνευσε ο Massimo de Francovich, ο σπουδαίος Ιταλός ηθοποιός που έχει ξεχωρίσει από τους ρόλους του στο θέατρο και τον κινηματογράφο, γνωστός στην Ελλάδα από τη συμμετοχή του στην ταινία του Paolo Sorrentino «Η τέλεια ομορφιά» (La grande Bellezza). Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές του θεάτρου και του κινηματογράφου του 20ου αιώνα.

 

Ο σκηνοθέτης

Ο Γιάννης Κόκκος από την ηλικία των 19 ετών θέλησε να σπουδάσει θέατρο σε υψηλά επίπεδα, ώστε η τέχνη να γίνει το επάγγελμά του καθώς επίσης και ένα πιστεύω ζωής. Στο Στρασβούργο, ένα μέρος όπου φιλοξενεί τα πιο έγκριτα Πανεπιστήμια στην Ευρώπη, άρχισε τη λεγόμενη «άσκηση του θεάτρου».
Έχει συνεργαστεί ως σκηνογράφος, ενδυματολόγος ή σκηνοθέτης με σημαντικούς καλλιτέχνες και με τα μεγαλύτερα λυρικά θέατρα (Σκάλα του Μιλάνου, Όπερα Γκαρνιέ, Κόβεντ Γκάρντεν, Μαριίνσκι, Τεάτρο Ρεάλ, Κρατική Όπερα Βιέννης, Θέατρο Μουσικού Μάη, Φλωρεντίας, Όπερα Σαν Φρανσίσκο κ.ά.) και έχει τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με το μετάλλιο του Ιππότη του Τάγματος Γραμμάτων και Τεχνών από το γαλλικό κράτος και με τα βραβεία Λόρενς Ολίβιε και Μολιέρος.
Στην Επίδαυρο παρουσίασε ξανά αρχαία τραγωδία το 2001, την Ορέστεια του Αισχύλου και το 2007 τη Μήδεια του Κερουμπίνι. Επίσης, έχει συνεργαστεί ξανά στο παρελθόν με το Φεστιβάλ των Συρακουσών.

 

 

Ύμνος στην Αθήνα

Το δράμα του Σοφοκλή «Οιδίπους επί Κολωνώ», που μας παρουσίασε, είναι από τα πλέον αξιοθαύμαστα έργα. Το έγραψε ο Σοφοκλής, γέροντας πλέον περίπου 90 ετών, για να το δωρίσει όχι μόνο στην πατρίδα του, αλλά και στον ιδιαίτερό του δήμο, διότι καταγόταν από την Κολωνίδα φυλή. Με αυτό το έργο θέλησε ο Σοφοκλής να εξυμνήσει τον δήμο του και να χαροποιήσει τους Αθηναίους για όσα λέει ο Οιδίπους, ότι δηλαδή η πόλη τους θα είναι απόρθητη και ότι θα νικήσουν τους Θηβαίους, προμαντεύοντας ότι θα πολεμήσουν με αυτούς και ότι κατά τους χρησμούς θα τους νικήσουν εξαιτίας της ύπαρξης του τάφου του. Γι’ αυτό ο «Οιδίπους επί Κολωνώ», εκτός από ένας διαλογισμός πάνω στο ανθρώπινο πεπρωμένο είναι, ταυτόχρονα, ένας ύμνος στην Αθήνα, την αγαπημένη πόλη του ποιητή και συνοψίζει το έργο ολόκληρης της ζωής του.
Η τραγωδία Οιδίπους παρουσιάστηκε στους Αθηναίους, πιθανόν το 401 π.X. από τον ομώνυμο εγγονό του, δηλαδή 5 χρόνια μετά το θάνατο του Σοφοκλή.

Ο Ίππιος (ή Ίππειος) Κολωνός

Ο Οιδίπους, ο τυφλός και εξόριστος πρώην βασιλιάς της Θήβας, φτάνει ύστερα από περιπλάνηση στον αθηναϊκό δήμο του Ίππιου Κολωνού, οδηγούμενος από την κόρη του Αντιγόνη.
Ο Ίππιος (ή Ίππειος) Κολωνός βρισκόταν στην πεδιάδα του Κηφισού, 10 στάδια (2 χλμ) προς βορράν του Διπύλου και ήταν κατάφυτος από ελαιόδεντρα. Λεγόταν «Ίππιος», γιατί εκεί βρισκόταν ο ναός του Ιππίου Ποσειδώνα, προστάτη του δήμου, που καταστράφηκε από τον Αντίγονο Γονατά το 265 π.Χ. Υπήρχε επίσης βωμός της Ιππίας Αθηνάς, τέμενος των Ερινύων, ο τάφος του Οιδίποδα, καθώς και ηρώα του Θησέα, Πειρίθου και Αδράστου. Εδώ ήταν και το άγαλμα του Κολωνού, που έδωσε το όνομά του στο δήμο.

 

 

Η υπόθεση

Ο Οιδίπους κάθεται σ’ ένα βράχο μέσα στο ιερό άλσος των Ευμενίδων και ανακαλύπτεται από κάποιο κάτοικο, που τον διώχνει. Αρνείται να φύγει επικαλούμενος χρησμό, σύμφωνα με τον οποίο το μέρος αυτό θα είναι ο τόπος της τελικής του ανάπαυσης. Εν τω μεταξύ έρχεται εκεί και η άλλη κόρη του Οιδίποδα, η Ισμήνη. Ο Κολωνιάτης συγκεντρώνει τους γέροντες του τόπου. Αυτοί λυπούνται τον αδύναμο γέροντα και την κόρη του, αλλά, μόλις πληροφορούνται το όνομά του, τρομοκρατούνται και τον διατάζουν να φύγει. Ο Οιδίπους επικαλείται την αθηναϊκή φιλοξενία και ζητά να συναντήσει τον βασιλιά της πόλης. Ο Θησέας φτάνει και ο Οιδίπους του ζητά προστασία όσο ζει και ταφή, όταν πεθάνει. Ο Θησέας του τα υπόσχεται.
Σχεδόν ταυτόχρονα έρχεται ο Κρέων και μετά την αποτυχία του να πείσει τον Οιδίποδα να τον ακολουθήσει στη Θήβα, απαγάγει τις κόρες του και είναι έτοιμος να συλλάβει και τον Οιδίποδα. Τη στιγμή εκείνη επεμβαίνει ο Θησέας, κατακρίνει τις πράξεις του Κρέοντα και τον αναγκάζει να τον οδηγήσει στις κοπέλες. Πραγματικά σε λίγο επιστρέφει φέρνοντας μαζί του την Αντιγόνη και την Ισμήνη. Στην Αθήνα φτάνει ως ικέτης ο γιος του Οιδίποδα, Πολυνείκης, και επιθυμεί να δει τον πατέρα του και να του ζητήσει τη βοήθειά του. Ο Οιδίπους αρνείται και τον διώχνει ρίχνοντάς του φοβερή κατάρα. Τότε ακούγεται κεραυνός και ο ταλαίπωρος γέροντας αντιλαμβάνεται πως το τέλος του πλησιάζει. Ξεκινά για εκεί όπου θα συναντήσει τον θάνατο, ακολουθούμενος από τον Θησέα και τις κόρες του. Αποχαιρετά τα παιδιά του και προχωρά μαζί με τον Θησέα, που είναι ο μόνος που πρέπει να ξέρει τον τόπο ταφής του. Οι κόρες του θρηνούν τον χαμό του πατέρα τους, αλλά ο βασιλιάς της Αθήνας τους υπόσχεται κάθε φροντίδα για το μέλλον.

Ταξίδι προς το θάνατο

Πολλοί κριτικοί θεωρούν τον Οιδίποδα επί Κολωνώ μία από τις κορυφαίες τραγωδίες που έχει γραφτεί ποτέ. Βασίζεται στον Θηβαϊκό δραματικό κύκλο ή κύκλο των Λαβδακιδών. Βάση της είναι η διαχείριση του ταξιδιού προς τον θάνατο.
Το νόημα αυτής της τραγωδίας θα μπορούσε να εκφραστεί με το κείμενο που έγραψε ο Γερμανός φιλόσοφος Άρθουρ Σοπενάουερ: «Δεν υπάρχει κάτι σταθερό στην ασταθή ζωή· ούτε ατέλειωτος πόνος, ούτε αιώνια ευχαρίστηση, ούτε εντύπωση που ν’ αντέχει, ούτε ενθουσιασμός που να μην ξεθυμαίνει, ούτε υψηλή ιδέα που να στέκει ακλόνητη σαν κανόνας σ’ ολόκληρη την ύπαρξη. Όλα διαλύονται στον χείμαρρο των χρόνων». Παρακάτω κατέληγε στο συμπέρασμα: «Η ζωή είναι ένα δάνειο που το παίρνουμε από τη γέννησή μας και οι πόνοι και τα βάσανα είναι οι καθημερινοί τόκοι».
Κουβαλώντας στους γέρικους ώμους του το βάρος τρομακτικών εγκλημάτων, κυνηγημένος από την πατρίδα του, τη Θήβα, ο Οιδίποδας φτάνει ως πρόσφυγας στον Κολωνό, συνοικία των Αθηνών, τόπο της τελευταίας του κατοικίας. Οι θεοί τον έχουν καταδικάσει, οι θεοί τού έχουν υποδείξει τον τόπο της λύτρωσης. Μίασμα ο ίδιος, ένας άνθρωπος που αντιμετώπισε τις φρικτότερες δυστυχίες και τον πολύχρονο πόνο, γίνεται ο ήρωας-προστάτης της πόλης που τον υποδέχεται για λόγους ηθικής αλλά και συμφέροντος.

 

Διαχρονικό μήνυμα

Από τις Συρακούσες στην Επίδαυρο, η παράσταση μετέφερε τα βήματα του Οιδίποδα ως το ιερό δάσος των Ερινύων, όπου αποθεώνεται. Ο πολυπληθής θίασος και όλοι οι συντελεστές από τη γειτονική μας χώρα απέδειξαν την ευρυμάθεια, τη συγκρότηση, το ήθος της θεατρικής γραφής τους που δείχνει καλλιτέχνες οι οποίοι γνωρίζουν καλά την αρχαία τραγωδία στη διαχρονία της και στις κορυφαίες αποτυπώσεις της.
Ο Μάσιμο ντε Φράνκοβιτς ως αιωνόβιος γέροντας, παρά τα βάσανα και τις πικρότατες εμπειρίες που του φόρτωσαν τα χρόνια, τεντώνει όλες τις αισθήσεις που του απόμειναν στο γέρμα της ζωής του, για να ακούσει, με σεμνότητα και αξιοπρέπεια, από το στόμα του Χορού, για στερνή φορά τους εξαίσιους ήχους της φύσης και να χαρεί τα λαμπερά της χρώματα. Να ακούσει για τα πολύχρωμα άλση και λημέρια, για την ουράνια δροσιά του νάρκισσου, για τον κρόκο που αστράφτει σαν χρυσάφι.
Να λοιπόν ένα φωτεινό μήνυμα, με το οποίο μας δροσίζει διαχρονικά το ευλογημένο πνεύμα του Σοφοκλή, προικισμένο από τη φύση του να εξερευνά σε βάθος τα ανθρώπινα και να αποκαλύπτει τις μοναδικές αξίες που έχουν τη δύναμη να στυλώσουν τον άνθρωπο, αξίες από τις οποίες εξαρτάται η επιβίωση του θολωμένου κόσμου μας σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε.

Μια τραγωδία για τα σύνορα

Ο Γιάννης Κόκκος βλέπει την τελευταία τραγωδία του Σοφοκλή ως μια τραγωδία για τα σύνορα, πραγματικά και μεταφυσικά, για το μυστήριο της ανθρώπινης ελευθερίας παρά την παντοδυναμία των θεών, για την ευθύνη, για τα γηρατειά, για την πολιτική διαχείριση της πόλης. Ο Οιδίπους επί Κολωνώ είναι επίσης ένα χαμηλόφωνο ποίημα, ένα πνευματικό ταξίδι.
Ένα γλυπτό ύψους 6 μ. (σκηνικό του σκηνοθέτη), που απεικονίζει έναν ανδρικό κορμό γερμένο από τα βάσανα, με την πλάτη γυρισμένη προς τους θεατές μάς περίμενε στην ορχήστρα της Επιδαύρου. Το γλυπτό παρέπεμπε στον Οιδίποδα και σε μια μεταφορική εικόνα του πεπρωμένου του. Είδαμε επίσης στοιχεία που εκφράζουν την ένταση και την αγριάδα της Θήβας, μεταλλικά στοιχεία που μοιάζουν πολύ σύγχρονα, σε αντιδιαστολή με την ηπιότητα και την απλότητα της Αθήνας, που αποδίδονται μέσα από λιτούς πέτρινους πάγκους και απλά χρυσά σύμβολα. Ελιές και κυπαρίσσια κυριαρχούσαν επίσης στον περιβάλλοντα χώρο και εντάσσονταν αρμονικά με το τοπίο της Επιδαύρου.

 

Τα μικρόφωνα

Οι ηθοποιοί -παρά τη στέρεη τεχνική τους- έπαιξαν με μικρόφωνα, κάτι που προφανώς ήταν αναγκαία συνθήκη, λόγω της κακής ακουστικής του θεάτρου των Συρακουσών, όπου η παράσταση έκανε πρεμιέρα. Με αυτό το δεδομένο ο σκηνοθέτης δίδαξε τον λόγο πιο εσωτερικά και η έκφραση των ηθοποιών προσαρμόστηκε αντιστοίχως. Αν τα στοιχεία αυτά αφαιρούνταν για τις παραστάσεις της Επιδαύρου, θα έπρεπε προφανώς να διαμορφωθεί διαφορετικά το ύφος, να γίνει εξαρχής διδασκαλία του κειμένου, κάτι που θα ήταν δύσκολο να πραγματοποιηθεί.
Ο Χορός δεν αποτελείτο μόνον από γέροντες, αλλά κι από νέους, από στρατιώτες και από γυναίκες, επειδή ο σκηνοθέτης θέλησε να δώσει συμβολικά την εικόνα μιας πραγματικής δημοκρατίας. Στον ιερό χώρο συγκεντρώθηκαν ηθοποιοί από διαφορετικές γενιές και διαφορετικές σχολές. Οι γενιές αυτές μας διηγήθηκαν μια ιστορία για τη μνήμη και την πείρα, για την ανθρωπιά, την κατανόηση, την ανεκτικότητα, την έννοια της φιλοξενίας, γεφυρώνοντας με απόλυτη ομοιομορφία το άλλοτε και το τώρα.

Παράδοση και αναζήτηση

Η παράδοση είναι μια εμπειρία που ισοδυναμεί με παραγωγικό κεφάλαιο και η διαρκής αναζήτηση, ο πειραματισμός, οι ζωντανές ιδέες, που ανανεώνουν την τέχνη και δεν την αφήνουν στάσιμη, είναι μια βιολογική ανάγκη.
Ο συντονισμός της παράδοσης και της αναζήτησης δύο μονάδων καλλιτεχνικής ενέργειας, όπως είναι το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και το Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος του Φεστιβάλ Συρακουσών (INDA) αποτελεί ένα μέτρο ισορροπίας απαραίτητο για ένα θέατρο που σέβεται την αποστολή του.
Ο Massimo de Francovich, που ερμήνευσε τον Οιδίποδα, βρίσκεται στην ίδια ηλικία με τον ήρωα και δίνει πραγματικά την εικόνα του άστεγου, του μετανάστη, που διατηρεί όμως στοιχεία από την αλλοτινή του αρχοντιά. Μας έδωσε τη μορφή του Οιδίποδα με εξαιρετική δύναμη, μια μορφή που διατηρεί το ηρωικό της μεγαλείο φανερώνοντας ταυτόχρονα την ανωτερότητα και την ευγένεια με τις οποίες η «αλύγιστη καρδιά» του αντιμετωπίζει τα αναπάντεχα χτυπήματα της μοίρας.
Όλους τους ηθοποιούς τους βρήκα εκπληκτικούς για την ετοιμότητά τους, την ενάργεια, την ορμή, το σπινθηροβόλο τους παίξιμο, τη ζεστασιά, την ερμηνευτική γοητεία, το θεατρικό αυθορμητισμό και τη λάμψη τους. Ασκημένοι, ταλαντούχοι, εξαιρετικοί!

Θαυμάσια η μουσική του Αλέξανδρου Μαρκέα. Επιβλητική αρμονία στο εικαστικό μέρος της παράστασης. Σε ενιαίο ύφος με το ιδιοφυές σκηνικό του Γιάννη Κόκκου τα κοστούμια της Paola Mariani.
Εντυπωσιακοί οι φωτισμοί του Giuseppe DiIorio.

Στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου παρακολουθήσαμε έναν Οιδίποδα που εκφράζει τη σχέση με τους άλλους, τον τρόπο που αποδεχόμαστε τον άλλο –τον ξένο, τον διαφορετικό, τον άτυχο, τον δυστυχή, τον ικέτη και τον τρόπο που η πολιτεία οφείλει να αντιμετωπίζει τον άλλο.
Παρακολουθήσαμε έναν Οιδίποδα που εκφράζει την αντικειμενικότητα της ενοχής και την υποκειμενικότητα της τιμωρίας, τη δικαιοσύνη και την πνευματική ανύψωση και είχαμε την ικανοποίηση της ομορφιάς, αυτής που γεμίζει όχι τις ώρες, αλλά την ψυχή.

 

῾Ως εὖτ’ ἂν τὸ νέον παρῇ κούφας ἀφροσύνας φέρον, τίς πλάγχθη πολὺ μόχθος ἔξω; τίς οὐ καμάτων ἔνι; φόνοι, στάσεις, ἔρις, μάχαι καὶ φθόνος· τό τε κατάμεμπτον ἐπιλέλογχε πύματον ἀκρατὲς ἀπροσόμιλον γῆρας ἄφιλον, ἵνα πρόπαντα κακὰ κακῶν ξυνοικεῖ. – Χορός

(Γιατί όταν υπάρχουν τα νιάτα που φέρνουν την κούφια ανοησία τι υπάρχει έξω από κόπους πολλούς; ποια κούραση λείπει; φόνοι, ταραχές, διχόνοιες, διαμάχες και φθόνοι. Και στο τέλος μας βρίσκουν τα κακά γηρατειά που στέκονται αδύναμα, χωρίς φίλους και συντροφιές, μαζί με τα χειρότερα απ’ όλα τα κακά).

***

Συντελεστές

Σκηνοθεσία – Σκηνικά: Γιάννης Κόκκος
Μετάφραση στα ιταλικά: Federico Condello
Συνεργαζόμενος σκηνοθέτης: Alfio Scuderi
Καλλιτεχνικός συνεργάτης: Annick Blancard
Βοηθός σκηνοθέτη: Stephan Grögler
Μουσική: Αλέξανδρος Μαρκέας
Κοστούμια: Paola Mariani
Φωτισμοί: Giuseppe DiIorio
Ερμήνευσαν: Massimo De Francovich (Οιδίποδας), Sebastian Lo Monaco (Θησέας), Roberta Caronia (Αντιγόνη), Stefano Santospago (Κρέοντας), Fabrizio Falco (Πολυνείκης), Eleonora De Luca (Ισμήνη), Danilo Nigrelli (Άγγελος), Sergio Mancinelli (Ξένος), Davide Sbrogiò (Κορυφαίος)
Χορός γερόντων: Massimo Cimaglia, Francesco Di Lorenzo, Lorenzo Falletti, Eugenio Santovito, Carlo Vitiello, La Vecchia Tatu
Χορός νέων: Tommaso Garrè, Salvatore Ventura, Emanuele Carlino, Federico Mosca, Danilo Carciolo
Χορός στρατιωτών: Alessandro Accardi, Mauro Cappello, Antonino Cicero Santaelena, Alessandro di Feliciantonio, Giacomo Lisoni, Andrea Maiorca, Riccardo Rizzo, William Caruso, Roberto Mulia, Salvatore Pappalardo, Stefano Pavone
Χορός γυναικών: Guilia Oliva, Chiara Ciancola, Vittoria Scuderi, Maria Chiara Pellitteri, Miriam Scala, Greta D’ Antonio, Noemi Scaffidi, SilviaTrigona, Guilia Messina, Silvia Messina, Federica Gurrieri, Adele di Bella, Alba Sofia Vella, Guilia Antille, Gabriella Zito
Γριές: Lucia Imprescia, Lisi Giusi

 

 

Γιάννης Κόκκος
«Οιδίπους επί Κολωνώ» του Σοφοκλή
Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
17 & 18 Αυγούστου 2018
Παραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου και INDA (Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος του Φεστιβάλ Συρακουσών)
Με τη στήριξη του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης
• Η παράσταση τελούσε υπό την Αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κυρίου Προκοπίου Παυλοπούλου και υπό την Αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας κυρίου Sergio Mattarella.
Με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους.
– Οι ελληνικοί υπέρτιτλοι ήταν σε μετάφραση Δημήτρη Δημητριάδη.

eirini aivaliwtouΤα βήματα του Οιδίποδα από τις Συρακούσες ως την Επίδαυρο και τα σύνορα του Ίππιου Κολωνού
Περισσότερα

Ο Τάσος Λιγνάδης για τον θεατή και τον κριτικό

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Ο Τάσος Λιγνάδης, ιστορικός, φιλόλογος και άνθρωπος του θεάτρου, ένας από τους σημαντικότερους, εάν όχι ο σημαντικότερος, θεατρικός κριτικός της σύγχρονης Ελλάδας, έχει καταθέσει τη δική του άποψη για τον θεατή και το θεατρικό κριτικό, άποψη βασισμένη στο ευρύ πνεύμα, στην πείρα και στη γνώση.

Ο Τάσος Λιγνάδης (1926-1989) έγραφε ότι «ο θεατής δεν είναι μια υποδοχή καλαισθητικών εντυπώσεων ή ηθικών προβληματισμών, αλλά το χημικό στοιχείο που συνδυάζει ή καταλύει τα σήματα που προκαλούν την ενεργειακή του εκρηκτικότητα, αναθεωρώντας απαρχής το είναι του ή το είναι της ίδιας της ζωής ή της Ιστορίας».

Για δε τον κριτικό θεάτρου λέει στο βιβλίο του «Θεατρολογικά» (Τόμος Ι): «…το ήθος και το ύφος της Κριτικής είναι η περιουσία της και η αρχοντιά της. Είναι προϋποθέσεις ν’ ανοίξει ο διάλογος και όχι να κλείσει το θέμα. Πίσω από τη σκανδαλοθηρία και τον λίβελλο, όπως και πίσω από το εγκώμιο και τον λιβανωτό, κρύβονται όλα τα σκοτεινά απωθημένα ή τα συμφέροντα και όλες οι δυνατές αδυναμίες. Σε χώρες που ο Τύπος καταντάει μονοπώλιο μεγάλων οργανισμών, μεθοδεύει ανελεύθερα και τις δικές του κριτικές στήλες και διοχετεύει τα πνευματικά του καυσαέρια μολύνοντας την αναπνοή και θολώνοντας τους ορίζοντες της πνευματικής ζωής. Έχει τις δυνατότητες να δείχνει ό,τι θέλει, να αποκεφαλίζει ό,τι δεν του συμφέρει και να λασπώνει ό,τι θεωρεί επικίνδυνο».

Και συνεχίζει:

«Συχνά καταγγέλλεται η κριτική ότι είναι υποκειμενική. Η καταγγελία όμως σκιαμαχεί σοφιστικά με ένα ψευδοπρόβλημα. Βεβαίως είναι υποκειμενική, εάν εννοηθεί ότι εκφράζει την ιδιοσυστασία κάθε κρίνοντος προσώπου. Εάν όμως εννοηθεί ότι κάτω από την «υποκειμενική» υπάρχει το προσωπικό συμφέρον ή ιδιοτέλεια, η εύνοια ή η διαφθορά, τότε δεν βρισκόμαστε μπροστά σε άσκηση κριτικής, αλλά σε μηχανισμούς παραπλανήσεως και απάτης. Η λειτουργία της κριτικής δεν διαθέτει φυσικά την προνομία του αλάνθαστου. Μπορεί ενίοτε να αυταπατάται, αλλά, εάν εξαπατά παύει να είναι κριτική».

Ο Τάσος Λιγνάδης γεννήθηκε στην Αθήνα. Κατά τη διάρκεια των εφηβικών του χρόνων βίωσε τη γερμανική κατοχή ως μέλος της Αντιστασιακής Οργάνωσης ΕΣΑΣ και παράλληλα δραστηριοποιήθηκε στον παράνομο Τύπο ως αρθρογράφος στα περιοδικά Μαθητικά Γράμματα και Νεανική Φωνή. Με την Απελευθέρωση γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου πήρε μέρος στο φοιτητικό κίνημα ως ιδρυτικό μέλος της ΔΕΣΠΑ (Διοικούσα Επιτροπή Συλλόγου Πανεπιστημίου) και πρόεδρος της ΠΕΚΕ (Πανσπουδαστική Επιτροπή Κυπριακού Αγώνα) και αναγορεύτηκε διδάκτωρ το 1970 με τίτλο της διατριβής του «Το πρώτο Δάνειον της Ανεξαρτησίας». Το 1955 διορίστηκε καθηγητής στη Σχολή Μωραΐτη και το 1963 εκλέχτηκε λέκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών στη Φιλοσοφική Σχολή, θέση από την οποία παραιτήθηκε με την επιβολή της Απριλιανής Δικτατορίας. Εργάστηκε επίσης στη Σχολή Αηδονοπούλου, στο Pierce College και στο Λύκειο του Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου. Κατά τη διάρκεια της θητείας του στη Σχολή Μωραΐτη οργάνωσε θεατρικές παραστάσεις, ενώ την περίοδο της Μεταπολίτευσης διορίστηκε καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου, θέση που κράτησε ως το 1980. Στο Εθνικό Θέατρο εργάστηκε επίσης ως καθηγητής στη δραματική σχολή. Από το 1977 εργάστηκε στην ΕΡΤ ως σύμβουλος προγράμματος με αρμοδιότητες στο χώρο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, διέκοψε ωστόσο τη συνεργασία του, λόγω ιδεολογικών διαφωνιών. Στα γράμματα πρωτοεμφανίστηκε το 1955 από τις σελίδες του περιοδικού της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικού Πολιτισμού Νέον Αθήναιον, όπου δημοσίευσε πολλές μελέτες ως το 1963. Συνεργάστηκε επίσης με περιοδικά και εφημερίδες όπως τα Ελληνικά Χρονικά του Λουκή Ακρίτα (1952-1954), Νέα Πορεία (Θεσσαλονίκης), Λόγος (1947), Χρονικό (1972), Νέα Εστία, Επίκαιρα, Νίκη, Εσπερινή, Μεσημβρινή, Η Καθημερινή.

  • Πίνακας: Norman Rockwell (American, b. 1894 – 1978) Charwoman in Theatre

 

 

 

 

 

eirini aivaliwtouΟ Τάσος Λιγνάδης για τον θεατή και τον κριτικό
Περισσότερα

«Οιδίπους Επί Κολωνώ». Μια έκπληξη από τον Γιάννη Κόκκο, τις Συρακούσες και το Φεστιβάλ Επιδαύρου

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα (*)

                                                          «Γύρω σε κάθε βλέμμα το συρματόπλεγμα
                                                          γύρω στην καρδιά μας το συρματόπλεγμα
                                                          γύρω στην ελπίδα το συρματόπλεγμα»…

 

Αυτός ο στίχος από το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου «Τούτες τις μέρες» ήρθε στον νου μου μόλις είδα την παραπάνω φωτογραφία του Gianni Luigi Carnera. Ψηλά συρματοπλέγματα. Το φυλάκιο – παρατηρητήριο για τον φρουρό και οι κολόνες φωτισμού έξω από τα σύνορα της πόλης.

 

 

Ο Γιάννης Κόκκος, αριστερά, …σκηνοθετεί και τον χαιρετισμό των ηθοποιών του.

 

«Τραγωδία για τα σύνορα, πραγματικά και μεταφυσικά, για το μυστήριο της ανθρώπινης ελευθερίας παρά την παντοδυναμία των θεών, για την ευθύνη, για τα γηρατειά, για την πολιτική διαχείριση της πόλης, ο Οιδίπους επί Κολωνώ είναι ένα χαμηλόφωνο ποίημα, ένα πνευματικό ταξίδι», όπως διάβασα στο μονόφυλλο ενημερωτικό πρόγραμμα για την παράσταση που ανέβηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου σε σκηνοθεσία Γιάννη Κόκκου.

 

***

 

Οι κολόνες του φωτισμού από το… μισό σκηνικό που είδαμε εδώ στην Επίδαυρο. Δυστυχώς ολοκληρωμένο το είδαμε μόνο στην κεντρική φωτογραφία.

 

Παρασκευή 17 Αυγούστου 2018. Αυτή την παραπάνω εικόνα δεν την είδα. Μόνο τρεις κολόνες με λάμπες που δεν άναψαν ποτέ, ούτε ο φράκτης με τα συρματοπλέγματα στήθηκε, ούτε το φυλάκιο τοποθετήθηκε. Αυτά τα είδαν οι θεατές μόνο στο Αρχαίο Θέατρο των Συρακουσών. Στην Επίδαυρο δεν τα είδαμε. Δεν γνωρίζω για ποιους λόγους, όμως κρίμα…

 

***

 

Να υπενθυμίσω ότι δεν είμαι κριτικός θεάτρου, οπότε μην πάρετε τοις μετρητοίς τα σχόλιά μου. Απλώς φέτος συμπλήρωσα 49 χρόνια ανελλιπούς παρακολούθησης των παραστάσεων στο θέατρο του Πολυκλείτου. Με αυτή την ταπεινή ιδιότητα λοιπόν γράφω…

 

***

 

Στο κέντρο ο Μάσιμο ντε Φράνκοβιτς, ο οποίος ερμήνευσε τον Οιδίποδα.

 

Πρόσφατα σε συνέντευξή του, ο σπουδαίος Μάσιμο ντε Φράνκοβιτς, ο οποίος ερμήνευσε τον Οιδίποδα, είπε: «Τόσο εγώ όσο και οι συνάδελφοί μου βρισκόμαστε σε μεγάλη διέγερση επειδή θα ερμηνεύσουμε αυτήν τη μεγαλειώδη τραγωδία σε έναν τόπο τόσο μυθικό όπως η Αρχαία Επίδαυρος, γεμάτο με χιλιετείς μαρτυρίες».

Μία από τις «χιλιετείς μαρτυρίες» είναι και η ακουστικότητα. Μάλιστα από τον 1ο π.Χ αιώνα, ο Ρωμαίος αρχιτέκτονας Βιτρούβιος θαύμαζε το πώς οι αρχαίοι Έλληνες είχαν διαρρυθμίσει τα καθίσματα της Επιδαύρου «σύμφωνα με την επιστήμη της αρμονίας» για να ακούγονται καθαρότερα οι φωνές των ηθοποιών.

Δυστυχώς οι Ιταλοί ηθοποιοί δεν είχαν την ευκαιρία να διαπιστώσουν αυτό το θαύμα της ακουστικής επειδή εδώ «βασίλευσαν» τα μικρόφωνα πέτου και κεφαλής, οι περίφημες «ψείρες» που μας έδωσαν την απόλαυση (;) της διπλής ακρόασης, λόγω του αντίλαλου που είχε εξασφαλίσει η νέα τεχνολογία.

 

 

Το ερμηνευτικό τάλαντο των αρίστων ηθοποιών του θιάσου του Ινστιτούτου Αρχαίου Δράματος των Συρακουσών εξαφανίστηκε από τα μικρόφωνα – ψείρες…Στο κέντρο, μόνος, ο Eugenio Santovito. ο οποίος έζησε με όλο του το είναι αυτή την εμπειρία, της συμμετοχής του σε μια παράσταση στο αργολικό θέατρο.

 

Ένα άλλο αρνητικό αποτέλεσμα που είχαν αυτές οι συγκεκριμένες «ψείρες» ήταν ότι κατάφεραν να εξομοιώσουν όλες τις φωνές. Δηλαδή: Άκουγες τον Οιδίποδα και νόμιζες ότι μιλάει ο Θησέας, άκουγες τον Θησέα και νόμιζες ότι μιλάει ο Κρέοντας, άκουγες τον Κρέοντα και νόμιζες ότι μιλάει ο Πολυνείκης, άκουγες τον Πολυνείκη και νόμιζες ότι μιλάει ο αγγελιαφόρος, άκουγες τον αγγελιαφόρο και νόμιζες ότι μιλάει ο κορυφαίος του Χορού. Φυσικά ξεχώριζαν οι γυναίκες όπου όμως άκουγες την Αντιγόνη και νόμιζες ότι μιλάει η Ισμήνη και …τούμπαλιν. Για να είσαι σίγουρος για το ποιος μιλάει έπρεπε να κοιτάς – όσο μπορούσες – τους ηθοποιούς στο στόμα.

 

***

 

Κάτι άλλο σχετικό: Τα ντεσιμπέλ της φωνής όλων των ηθοποιών, και των 48 – που συμμετείχαν στον θίασο του ιταλικού Ινστιτούτου Αρχαίου Δράματος των Συρακουσών – έσπαγαν τζάμια. Τόσο δυνατές φωνές, στεντόρειες και καλλιεργημένες, θα μπορούσαν να τις ακούσουν μέχρι και στις Συρακούσες το βράδυ της Παρασκευής 17 Αυγούστου 2018.

Ως εκ τούτου, αναρωτιέμαι: Γιατί δεν έγιναν περισσότερες πρόβες ώστε η παράσταση να ενταχθεί στο περιβάλλον της Επιδαύρου; Οι ηθοποιοί ήταν ικανότατοι να διατηρήσουν και την εσωτερικότητα της ερμηνείας τους αλλά και να ακουστούν ως την τελευταία κερκίδα. Αντ’ αυτού προσαρμόστηκε η παράσταση των Συρακουσών (με τη χαμηλή ακουστική) στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.

Ενώ στο σκηνοθετικό σημείωμα διαβάζουμε πως πρόκειται για «ένα χαμηλόφωνο ποίημα, ένα πνευματικό ταξίδι», τελικά – τη μέρα που είδα την παράσταση – ήταν ένας συναγωνισμός φωνητικής δύναμης.

Επίσης ενώ ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Συρακουσών Roberto Andò μιλάει για μια «τραγωδία για τα γηρατειά», εδώ είδαμε έναν Οιδίποδα που το πάθος του σε όλους τους τομείς – και δεν είναι αρνητικό αυτό – θα το ζήλευε ο κάθε 25χρονος…

 

***

 

Κλείνω με το πρόγραμμα που δεν υπήρχε. Μια τέτοια παρουσία, όχι συνηθισμένη, ενός μεγάλου θιάσου, ενός εξαιρετικού σκηνοθέτη και σπουδαίων συντελεστών, όταν μάλιστα είναι υπό την Υψηλή Αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Α.Ε. του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας, δεν είναι δυνατόν – ούτε ως αστείο – να συνοδεύεται από ένα φτωχό μονόφυλλο χαρτί τυπωμένο και από τις δύο πλευρές από το οποίο μάλιστα απουσίαζαν τα ονόματα του Χορού των Γερόντων.

 

***

 

 

Ο σκηνοθέτης και σκηνογράφος Γιάννης Κόκκος (αριστερά) συνομιλεί μετά το τέλος της παράστασης με τον καθηγητή, δημοσιογράφο και κριτικό θεάτρου Κώστα Γεωργουσόπουλο.

 

Αυτά τα ολίγα ως άμεση αντίδραση σε όσα είδα και άκουσα. Φυσικά λέω και πάλι ότι δεν είμαι κριτικός θεάτρου. Οπότε μόνον ένας ειδικός, όπως είναι (και) ο κύριος Κώστας Γεωργουσόπουλος, θα μπορούσε να έχει εμπεριστατωμένη άποψη για την παράσταση.

 

***

 

 

Αυτό όμως που -όπως γράφω και στον τίτλο- θεωρώ ως «ανεκτίμητο και διαχρονικό δώρο από τις Συρακούσες, τον Γιάννη Κόκκο και το Φεστιβάλ Επιδαύρου» είναι η ευκαιρία που δόθηκε στους θεατές να χαρούν το όλο εγχείρημα:

– Το επιβλητικό σκηνικό με την υπογραφή του Γιάννη Κόκκου. Κρίμα που είδαμε μόνο το μισό. Αν και υπήρχε χώρος δεν στήθηκε ολόκληρο. Κρίμα…

– Η μουσική από τον Αλέξανδρο Μαρκέα, υποβλητική και απόλυτα ταιριαστή στον χώρο.

– Τα κοστούμια από την Paola Mariani, απέριττα, χωρίς υπερβολές.

– Άψογοι οι φωτισμοί του Giuseppe Di Iorio.

– Εξαιρετικοί (ποιητικοί) οι ελληνικοί υπέρτιτλοι από τον Δημήτρη Δημητριάδη.

 

***

 

Λαμπερές ερμηνείες από όλους τους ηθοποιούς, και από τους 48

Οι Γριές, ο Χορός Γυναικών, ο Χορός Στρατιωτών, ο Χορός Νέων, ο Χορός Γερόντων ήταν εξαιρετικοί. Εντυπωσιακή κίνηση και αρμονικές φωνές. Με αυτοπεποίθηση κάθε βήμα τους και κάθε λέξη τους.

 

Επικεφαλής του Χορού των Γερόντων ο Massimo Cimaglia (πέμπτος από αριστερά). Εδώ με το χέρι στο στήθος, απαντά με σεμνότητα στο χειροκρότημα του κοινού.

 

Ιδιαίτερη αναφορά κάνω στον Massimo Cimaglia, ο οποίος ήταν επικεφαλής του Χορού των Γερόντων. Με τη στιβαρή και δυνατή παρουσία του παρείχε σιγουριά στους συμπαίκτες του.

Στους υπόλοιπους ρόλους: Σαρωτικός, ο κορυφαίος του χορού Davide Sbrogiò. Με δυναμισμό η ερμηνεία του ξένου από τον Sergio Mancinelli. Ο αγγελιαφόρος – πάντα – από τους πιο δύσκολους ρόλους, εδώ ο Danilo Nigrelli ανταποκρίθηκε άψογα στη δύσκολη αποστολή. Τρυφερή η Ισμήνη έτσι όπως τη ζωγράφισε η Eleonora De Luca. Πανέμορφος και με θαυμαστή ερμηνευτική δεινότητα ο Fabrizio Falco στον δικό του Πολυνείκη.

 

***

 

Ακολουθούν οι τέσσερις βασικοί ρόλοι που μου θύμισαν τους κορυφαίους Έλληνες ηθοποιούς που δίδαξαν στην Επίδαυρο τον Οιδίποδα Επί Κολωνώ.

 

Από αριστερά: Sergio Mancinelli (Ξένος), Eleonora De Luca (Ισμήνη), Fabrizio Falco (Πολυνείκης). Στο κέντρο ο Stefano Santospago (Κρέων). Δίπλα του ο Danilo Nigrelli (Αγγελιαφόρος) και ο Davide Sbrogiò, κορυφαίος του χορού.

 

Stefano Santospago (Κρέοντας). Η λέξη «αστέρι» αρκεί. Ηγέτης…

 

Η Roberta Caronia εξαιρετική στο ρόλο της Αντιγόνης.

 

Roberta Caronia (Αντιγόνη) στάθηκε στο ύψος της. Άντεξε με σθένος το ψυχολογικό βάρος της πρώτης εμφάνισης στο ιστορικό θέατρο.

 

Με φωνή που δονούσε την ατμόσφαιρα ο Sebastiano Lo Monaco (Θησέας), μόνος στο κέντρο, στον χαιρετισμό.

 

Sebastiano Lo Monaco (Θησέας), επιβλητικός και με ιδιαίτερες φωνητικές δυνατότητες, μας χάρισε μια μοναδική εμπειρία.

 

Ο Massimo De Francovich (Οιδίποδας), στο κέντρο, με τους συναδέλφους του μετά το τέλος της παράστασης.

 

Massimo De Francovich (Οιδίποδας). Ασφαλώς θα μείνει στη μνήμη μας η εμφάνισή του στο αργολικό θέατρο. Μνημειώδης η ερμηνεία του. Μάθημα θεατρικό…

 

***

 

Κλείνοντας να πω ότι ένα από τα πιο σημαντικά – και εμφανή – προτερήματα που διαθέτουν όλοι όσοι συμμετείχαν στον θίασο του Ιταλικού Ινστιτούτου Αρχαίου Δράματος των Συρακουσών είναι η σεμνότητα, όπως το διαπίστωσα και στα παρασκήνια μετά την παράσταση αλλά και όταν η διάθεση ήταν χαλαρή στον ιστορικό «Λεωνίδα» στο Λυγουριό.

 

***

 

Όλα όσα ακολουθούν είναι από το υλικό στην ηλεκτρονική σελίδα του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2018.

 

***

Το τέλος στον Κολωνό

Στο τέλος της ζωής του, ο Οιδίποδας καταφεύγει στο ιερό της Αθηνάς στον Κολωνό. Κι ενώ ο χορός τον διώχνει, ο βασιλιάς Θησέας τού δίνει χάρη και του επιτρέπει να μείνει, τόσο επειδή είναι ικέτης, όσο και επειδή ο ξένος υπόσχεται να ανταποδώσει το καλό αν τον αφήσουν να πεθάνει εκεί. Ο Κρέοντας καταφθάνει από τη Θήβα για να πάρει μαζί του τον Οιδίποδα, συναντά όμως την αντίσταση των Αθηναίων και του Θησέα. Στην Αθήνα καταφθάνει και ο Πολυνείκης, που ζητά από τον πατέρα του να πάρει το μέρος του στη διαμάχη με τον Ετεοκλή, ώστε εκείνος να επικρατήσει. Κι ενώ ο Οιδίποδας καταριέται τους δύο γιους του, ξεσπάει ο κεραυνός του Δία που δηλώνει πως το τέλος του έφτασε. Ο Οιδίποδας προχωρά μαζί με τον Θησέα προς τον τόπο της ταφής του ευλογώντας την Αθήνα και τον Θησέα για το δώρο της φιλοξενίας που του χάρισε.

***

Δύο σκέψεις από τον σκηνοθέτη Γιάννη Κόκκο

Η τελευταία τραγωδία του Σοφοκλή είναι ένας διαλογισμός πάνω στο ανθρώπινο πεπρωμένο και, ταυτόχρονα, ένας ύμνος στην Αθήνα, την αγαπημένη του πόλη.
Κουβαλώντας στους γέρικους ώμους του το βάρος τρομακτικών εγκλημάτων, κυνηγημένος από την πατρίδα του, τη Θήβα, ο Οιδίποδας φτάνει ως πρόσφυγας στον Κολωνό, συνοικία των Αθηνών, τόπο της τελευταίας του κατοικίας.
Οι θεοί τον έχουν καταδικάσει, οι θεοί τού έχουν υποδείξει τον τόπο της λύτρωσης.
Μίασμα ο ίδιος, γίνεται ο ήρωας-προστάτης της πόλης που τον υποδέχεται για λόγους ηθικής αλλά και συμφέροντος.
Τραγωδία για τα σύνορα, πραγματικά και μεταφυσικά, για το μυστήριο της ανθρώπινης ελευθερίας παρά την παντοδυναμία των θεών, για την ευθύνη, για τα γηρατειά, για την πολιτική διαχείριση της πόλης, ο Οιδίπους επί Κολωνώ είναι επίσης ένα χαμηλόφωνο ποίημα, ένα πνευματικό ταξίδι.
Από τις Συρακούσες στην Επίδαυρο, η παράστασή μας θα μεταφέρει τα βήματα του Οιδίποδα ως το ιερό δάσος των Ερινύων, όπου αποθεώνεται.

 

***

 

Ο Γιάννης Κόκκος και οι ηθοποιοί του θιάσου του Ινστιτούτου Αρχαίου Δράματος των Συρακουσών δεν έκρυβαν τη συγκίνησή τους μετά την παράσταση.

 

Σημείωμα του Roberto Andò, καλλιτεχνικού διευθυντή του Φεστιβάλ Συρακουσών

 

«Το 2018, το Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος του Φεστιβάλ Συρακουσών θα προσκαλέσει το κοινό στο Ελληνικό Θέατρο των Συρακουσών για τρία έργα που πραγματεύονται το ζήτημα της εξουσίας και θίγουν τον πολυπρόσωπο και μεταβαλλόμενο ρόλο του ήρωα και του τυράννου στην αρχαιότητα, όπως αυτά κορυφώνονται στην τραγωδία ή όπως παρουσιάζονται στην εκφυλισμένη μορφή τους, μέσα από τη φάρσα και τη γελοιοποίηση. Πρόκειται για τα έργα «Οιδίπους επί Κολωνώ» του Σοφοκλή, «Ηρακλής» του Ευριπίδη και «Ιππείς» του Αριστοφάνη.
Στον Οιδίποδα επί Κολωνώ, μια τραγωδία για τα γηρατειά, ο Οιδίποδας επιλέγει τον Κολωνό σαν τόπο ανάπαυσής του, τόπο που θα στοιχειώσει ως πνεύμα, έχοντας προηγουμένως περιπλανηθεί ως αποδιοπομπαίος τράγος (Οιδίπους Τύραννος). Το τελευταίο έργο του Σοφοκλή αποτελεί ένα είδος πνευματικού τεκμηρίου: μας δείχνει έναν ολόκληρο πληθυσμό ανθρώπων στο χείλος της καταστροφής. Η τραγωδία αυτή αναστοχάζεται πάνω στα μεγάλα ζητήματα του ανθρώπου: το μυστήριο της ύπαρξης και τον θάνατο, τη σύγκρουση μεταξύ πολιτικής και θρησκευτικής ηθικής, τη σχέση ανάμεσα στην αντικειμενικότητα της ενοχής και την υποκειμενικότητα της τιμωρίας, το αναπόδραστο της μοίρας που καθορίζεται από πανίσχυρες δυνάμεις, την ευθραυστότητα της λογικής και της ανθρώπινης δικαιοσύνης. Η Αθήνα αντιπροσωπεύει τις προαιώνιες αξίες, όπως είναι η φιλοξενία προς τους ικέτες, η αντίθεση προς τους αλαζόνες, ο σεβασμός προς τους νόμους, η λατρεία των θεών. Η τραγωδία κορυφώνεται με την τελική εξιλέωση του άνδρα που πρώτα ταπεινώθηκε και κατόπιν ανυψώθηκε στην τάξη του ήρωα. Ο Σοφοκλής μάς παραδίδει στίχους απίστευτης καθαρότητας, με πλέον χαρακτηριστικούς αυτούς της υπέροχης ποίησης του χορού, ο οποίος δοξάζει «την καλύτερη κατοικία του κόσμου, τον άδολο Κολωνό».

 

Ο χορός των νέων, πίσω στο κέντρο της ορχήστρας.

 

Είναι μεγάλη τιμή για μας να παρουσιάζουμε το έργο Οιδίπους επί Κολωνώ σε σκηνοθεσία του καλλιτέχνη και κοσμοπολίτη διανοούμενου Γιάννη Κόκκου. Και μάλιστα στο Θέατρο της Επιδαύρου, ξεκινώντας μια συνεργασία πολύτιμη και σημαδιακή, εδραιωμένη στη γεωγραφία της ψυχής που αναδίδουν τα πέτρινα θέατρα της Σικελίας και της Ελλάδας.
Όπως έχει γράψει και ένας σπουδαίος σύγχρονος συγγραφέας: οι πολιτισμοί που παίρνουν το μέλλον τους στα σοβαρά έχουν σαν βασικό τους μέλημα να διαφυλάσσουν και να κληροδοτούν στους επόμενους την ομορφιά, το κάλλος».

 

***

 

«Οιδίπους Επί Κολωνώ»

Του Σοφοκλή

Σκηνοθεσία – Σκηνικά: Γιάννης Κόκκος
Μετάφραση στα ιταλικά: Federico Condello
Συνεργαζόμενος σκηνοθέτης: Alfio Scuderi
Καλλιτεχνικός συνεργάτης: Annick Blancard
Βοηθός σκηνοθέτη: Stephan Grögler
Μουσική: Αλέξανδρος Μαρκέας
Κοστούμια: Paola Mariani
Φωτισμοί: Giuseppe Di Iorio
Με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους.
Οι ελληνικοί υπέρτιτλοι είναι σε μετάφραση Δημήτρη Δημητριάδη.

 

*

 

Ερμηνεύουν: Massimo De Francovich (Οιδίποδας), Sebastiano Lo Monaco (Θησέας), Roberta Caronia (Αντιγόνη), Stefano Santospago (Κρέοντας), Fabrizio Falco (Πολυνείκης), Eleonora De Luca (Ισμήνη), Danilo Nigrelli (Άγγελος), Sergio Mancinelli (Ξένος), Davide Sbrogiò (Κορυφαίος)

 

Ο χορός των γερόντων, δεξιά, στο κέντρο.

 

Χορός γερόντων: Massimo Cimaglia, Francesco Di Lorenzo, Lorenzo Falletti, Eugenio Santovito, Carlo Vitiello, La Vecchia Tatu

Χορός νέων: Tommaso Garrè, Salvatore Ventura, Emanuele Carlino, Federico Mosca, Danilo Carciolo.

 

Χορός στρατιωτών: Alessandro Accardi, Mauro Cappello, Antonino Cicero Santaelena, Alessandro di Feliciantonio, Giacomo Lisoni, Andrea Maiorca, Riccardo Rizzo, William Caruso, Roberto Mulia, Salvatore Pappalardo, Stefano Pavone

 

Ο χορός των γυναικών, στο κέντρο της ορχήστρας του αργολικού θεάτρου. Πανέμορφες φωνές, άψογη κίνηση και συγχρονισμός.

 

Χορός γυναικών: Guilia Oliva, Chiara Ciancola, Vittoria Scuderi, Maria Chiara Pellitteri, Miriam Scala, Greta D’ Antonio, Noemi Scaffidi, Silvia Trigona, Guilia Messina, Silvia Messina, Federica Gurrieri, Adele di Bella, Alba Sofia Vella, Guilia Antille, Gabriella Zito

Γριές: Lucia Imprescia, Lisi Giusi

 

***

 

Η εικαστική άποψη του Γιάννη Κόκκου «έδεσε» απόλυτα με το αργολικό τοπίο.

 

Η παράσταση παρουσιάστηκε πρώτα στο 54ο Φεστιβάλ Αρχαίου Ελληνικού Θεάτρου των Συρακουσών (8 Μαΐου – 8 Ιουλίου 2018). Κατόπιν, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου (17 και 18 Αυγούστου 2018), με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους.

***

Συμπαραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου και INDA (Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος του Φεστιβάλ Συρακουσών)

Υπό την Υψηλή Αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κυρίου Προκοπίου Παυλοπούλου και της Α.Ε. του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας κυρίου Sergio Mattarella και την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτιστικών Αγαθών και Δράσεων της Ιταλίας

Χορηγός: Ελληνικά Πετρέλαια

Χορηγός: Η πρωτοβουλία της Ιταλικής Πρεσβείας «Tempo Forte Italia–Grecia». Ένας διάλογος πολιτισμού μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδας.

Στήριξη: Από το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.

 

***

 

Όλες οι φωτογραφίες, εκτός από την κορυφαία, ανήκουν στο catisart.gr

 

***

 

ΜΙΚΡΗ ΓΕΥΣΗ ΑΠΟ ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

 

***

 

 

(*) Ο Παναγιώτης Μήλας είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών και ΔΕΝ είναι κριτικός θεάτρου.

 

Παναγιώτης Μήλας«Οιδίπους Επί Κολωνώ». Μια έκπληξη από τον Γιάννη Κόκκο, τις Συρακούσες και το Φεστιβάλ Επιδαύρου
Περισσότερα

Ορέστης του Ευριπίδη από το ΚΘΒΕ. Η τραγωδία της σκληρότητας, της αγάπης και της ενοχής

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Το πώς έφτασε ο άνθρωπος στη δημιουργία της δραματικής ποίησης δεν είναι εύκολο να απαντηθεί. Η ευημερία που υπήρχε στην Αρχαία Ελλάδα βοήθησε στην ανάπτυξη των τεχνών, οι οποίες αναπτύσσονταν συνεχώς όσο η χώρα ήταν στην ακμή της.

Το θέατρο με την κωμωδία και την τραγωδία, τη σάτιρα αλλά και το σατυρικό δράμα, ήταν στις πρώτες επιλογές του κοινού. Ο Αριστοτέλης ήταν εκείνος που με τον ύμνο του στην αρχαία τραγωδία ανέλυε τι ακριβώς ήταν η τραγωδία και πώς θα έπρεπε να μεταφέρεται από τους ηθοποιούς στο κοινό: «Ἔστιν οὖν τραγωδία μίμησις πράξεως σπουδαίας καὶ τελείας, μέγεθος ἐχούσης, ἡδυσμένῳ λόγῳ, χωρὶς ἑκάστῳ τῶν εἰδὼν ἐν τοῖς μορίοις, δρώντων καὶ οὐ δι’ ἀπαγγελίας, δι’ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν».

Η αρχαία τραγωδία είναι μία υπέρτατη μορφή θεατρικής τέχνης, που ενώνει το σήμερα με το χθες και δίνει τη βάση και την τεχνική, για την εξέλιξη των άλλων ειδών θεάτρου που άντλησαν τη γνώση για πολλούς αιώνες μέσα από τον σκελετό του αρχαίου θεάτρου. Το αρχαίο δράμα αλλά και το αρχαίο ελληνικό θέατρο στο σύνολό του έχει εμπνεύσει και πάντα θα εμπνέει Έλληνες αλλά και ξένους δημιουργούς.

Ενορχηστρωμένη ομάδα

Πρόσφατα ο Γιάννης Αναστασάκης, καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ, σκηνοθέτης και ηθοποιός, στην πρώτη του προσέγγιση στο αρχαίο δράμα χτύπησε φλέβα. Έπιασε το νόημα του Ευριπίδη στον «Ορέστη» και μέσα από τη δημιουργία ενός δικού του κώδικα – φόρμας παιξίματος, ο σκηνοθέτης και οι άξιοι ηθοποιοί του Κρατικού Θεάτρου Βόρειας Ελλάδας μάς το μετέφεραν, αποφεύγοντας την ευκολία και τον άσκοπο -γι’ αυτά τα αρχετυπικά έργα- απόλυτο ρεαλισμό. Οι ερμηνείες που είδαμε στο θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου βρίσκονταν σε υψηλό επίπεδο και αυτό που ειδικά μας μάγεψε ήταν το πάθος και η ομαδικότητα της άψογα ενορχηστρωμένης ομάδας. Εξαιρετικές και γεμάτες ουσία οι παράλληλες δράσεις, έξυπνες οι συμπυκνώσεις και οι επιβραδύνσεις στη ροή του έργου, εξαίρετη η εκφορά του λόγου και η θεατρική εστίαση που μαζί με τη δυναμική μουσική και το νεοκλασικής έμπνευσης σκηνικό δημιούργησαν μια ζωντανή παράσταση, ένα σοβαρό, ώριμο και εγκρατές παιχνίδι που φώτισε τη σημασία αυτού του δύσκολου έργου.

 

(Με ένα «κλικ» επάνω σε κάθε μία από τις μικρές φωτογραφίες μπορείτε να τις δείτε σε μεγάλο μέγεθος).

 

 

Έργο σκληρό

Ο «Ορέστης» του Ευριπίδη θεωρείται ότι είναι το τελευταίο έργο του ποιητή που παραστάθηκε στην Αθήνα πριν απ’ την αναχώρησή του, το 408 π.Χ., για τη Μακεδονία. Το έργο έχει ιδιοτυπίες, είναι ένα έργο σκληρό κι επαναστατικό. Τρεις νέοι άνθρωποι προσπαθούν να σώσουν τη ζωή τους και ο αγώνας τους στρέφεται εναντίον ενός κόσμου που δεν διακρίνεται για το υψηλό του φρόνημα και είναι ανελέητος.

Ο ερειπωμένος οίκος των Ατρειδών, οι δεσμοί της αδελφικής αγάπης και της πιστής φιλίας είναι τα θέματα που πραγματεύεται. Οι ήρωες με τα πάθη, τις αδυναμίες και τις ενοχές τους προσπαθούν να σώσουν τις ζωές τους μέσα σ’ έναν κόσμο ανασφάλειας και παρακμής. Ο Ορέστης, η Ηλέκτρα κι ο Πυλάδης κολυμπούν μέσα στη δίνη του αίματος που τους παρασύρει. Θεοί και άνθρωποι έχουν στήσει μια πλεκτάνη μίσους κι εκδίκησης, όπου η αδελφική αγάπη γίνεται συνενοχή, η φιλική σχέση συναυτουργία, η λαϊκή ετυμηγορία θανατική ποινή.

Ο μύθος

Στην ελληνική μυθολογία, ο Ορέστης ήταν γιος του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας, αδερφός της Ηλέκτρας και της Ιφιγένειας. Μετά τη δολοφονία του Αγαμέμνονα από την Κλυταιμνήστρα και τον Αίγισθο, η Ηλέκτρα τον φυγάδευσε στη Φωκίδα, στο βασιλιά Στρόφιο, που ήταν θείος του. Ύστερα από χρόνια, ο Ορέστης επέστρεψε στις Μυκήνες με το φίλο και ξάδελφό του Πυλάδη, και εκδικήθηκε το θάνατο του πατέρα του σκοτώνοντας την Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της.

Σύμφωνα με τον Ευριπίδη ο μητροκτόνος θα ταλαιπωρηθεί, μέχρις εξαντλήσεως, από τις Ερινύες. Η Ηλέκτρα του συμπαραστέκεται, χωρίς όμως να μπορεί να απαλύνει την επίθεση που δέχεται ο Ορέστης από τις τύψεις του. Τη φυσική αποστροφή των Αργείων για τον φόνο της μητέρας συνδαυλίζει ο παππούς του Ορέστη και πατέρας της Κλυταιμνήστρας, Τυνδάρεως. Η πιθανή τιμωρία που θα τους επιβληθεί από το δικαστήριο που θα τους δικάσει είναι θάνατος με λιθοβολισμό, ώστε κανένας Αργείος να μη μολυνθεί από την επαφή με τα δύο αδέλφια, τα οποία εναποθέτουν τις ελπίδες τους στον θείο τους Μενέλαο, ο οποίος μόλις είχε προσαράξει με τα πλοία του στο Ναύπλιο. Πρώτη μέριμνα του Σπαρτιάτη βασιλιά είναι νύχτα να στείλει την Ελένη στο παλάτι του Αγαμέμνονα, για να την προφυλάξει από την πιθανή εκδικητική μανία κάποιου πατέρα που θα ήθελε να εκδικηθεί τον θάνατο του γιου του στην Τροία εξαιτίας της. Στις ικεσίες των δύο αδελφών στέκεται διστακτικός, πόσω μάλλον που σκέφτεται ότι με τον παραμερισμό του Ορέστη μπορεί να επεκταθεί η εξουσία του και στο Άργος. Υπόσχεται μόνο να ζητήσει την επιείκεια των Αργείων, κάτι όμως που, την κρίσιμη ώρα της δίκης, δεν πράττει. Οι Αργείοι αποφασίζουν τον θάνατο των δύο αδελφών, όμως με το δικό τους χέρι.

Ακολουθώντας την πρόταση του Πυλάδη, και στη συνέχεια ακόμη μία πιο ριψοκίνδυνη της Ηλέκτρας, ο Ορέστης αποφασίζει να μπουν στο παλάτι και να σκοτώσουν την Ελένη ή να βάλουν φωτιά στο παλάτι. Στη συνέχεια, προτείνει να πιάσουν αιχμάλωτη την Ερμιόνη και να απειλήσουν τον πατέρα της, ώστε αυτός με τη σειρά του να ζητήσει από τους Αργείους να τους αφήσουν ελεύθερους.

 

Ο από μηχανής θεός

Ο Απόλλωνας, με προσταγή του Δία, είναι αυτός που σώζει την Ελένη από τα σπαθιά των δύο φίλων, την υψώνει στους αιθέρες, όπου η Ελένη θα ζήσει αθάνατη δίπλα στα αδέλφια της τους Διόσκουρους, παραστέκοντάς τους στο έργο τους για την προστασία των ταξιδιωτών της θάλασσας. Ο Απόλλωνας, πάλι, θα δώσει λύση στο αδιέξοδο, καθώς οι δύο φίλοι και η Ηλέκτρα κρατούν αιχμάλωτη την Ερμιόνη, εκβιάζοντας τον Μενέλαο για τη μεσολάβησή του στους Αργείους, και αποφασίζουν να κάψουν το παλάτι. Ο θεός ανακοινώνει την τύχη της Ελένης, προστάζει τον Ορέστη να μείνει εξόριστος στην Αρκαδία για ένα χρόνο, μετά να πορευτεί στην Αθήνα, όπου θα δικαστεί από τους θεούς και θα αθωωθεί. Η τελική εντολή αφορά τον γάμο του Ορέστη και του Πυλάδη, του πρώτου με την Ερμιόνη και του δεύτερου την Ηλέκτρα. Έτσι, ο ένοχος εντάσσεται και πάλι στο κοινωνικό σύστημα, καθαρμένος από το έγκλημα αλλά και προσφέροντας απογόνους, επομένως συνέχεια, στην κοινότητα.

Μια ταραχώδης περίοδος

Ο βίος και το έργο του Ευριπίδη συμπίπτουν με την πιο θριαμβευτική, αλλά και την πιο ταραχώδη περίοδο της αθηναϊκής ιστορίας. Η πόλη επεκτείνεται κι αναπτύσσεται, φτάνει στο αποκορύφωμα της πολιτικής και οικονομικής της δύναμης, επηρεάζοντας την τύχη των άλλων ελληνικών πόλεων, αλλά και τόπων απομακρυσμένων από την Ελλάδα. Φυσικά, η ακμή αυτή, το άνοιγμα προς τον κόσμο, η οικονομική ευεξία επιδρούν και στην ίδια την Αθήνα. Η τέχνη, η ποίηση, ο φιλοσοφικός στοχασμός δίνουν τον σφυγμό της περιόδου που θέτει σε δεινή δοκιμασία τα παλαιά ήθη, τον παραδοσιακό τρόπο ζωής και την ανάλογη νοοτροπία.

Με το όψιμο αυτό δράμα του, ο ποιητής αποχαιρετά τους συμπολίτες του, αφήνοντας πίσω του τον απόηχο των ιδεών και της δραματουργικής του τέχνης. Το θέμα του Ορέστη είναι περίπου το ίδιο με αυτό των Ευμενίδων του Αισχύλου. Όλα όμως τώρα γίνονται πιο οικεία, πιο προσιτά. Από τον κόσμο των θεών και των ηρώων μεταφερόμαστε στον κόσμο των ανθρώπων με τις αδυναμίες και τις ενοχές τους. Οι ήρωες, σχεδόν υπεράνθρωποι και άριστοι, που γνωρίσαμε στις τραγωδίες του Αισχύλου και του Σοφοκλή, δεν έχουν θέση στα έργα του Ευριπίδη και στο τέλος του 5ου αιώνα. Ο αγώνας για τα ιδανικά έχει μετατραπεί σε αγώνα για την επιβίωση. Κύριο μέλημά τους είναι τώρα η επιβίωση μέσα σ’ έναν κόσμο ανασφάλειας και παρακμής.

 

Στα ανθρώπινα μέτρα

Ο Ευριπίδης αναλύει την ανθρώπινη φύση, τα ένστικτά της, τα πάθη της, τα κίνητρά της με ρεαλισμό. Αμφιβάλλει, ανησυχεί, αναρωτιέται για τα πάντα, χωρίς να εξαίρει το αλάνθαστο των θεών και παλαιών ηθικών αρχών.

Ο Ορέστης γίνεται μητροκτόνος υπακούοντας στη θεϊκή βούληση. Η πράξη του, ανίερη, διασαλεύει την ηθική τάξη των πραγμάτων και τον βυθίζει στην παραφροσύνη. Όμως δεν εγκαταλείπει. Παλεύει για την επιείκεια των συμπολιτών του, αγωνίζεται για την ίδια του τη ζωή και διεκδικεί τη σωτηρία του. Λίγο πριν η Αθηναϊκή Δημοκρατία καταρρεύσει, σε μια εποχή αμφιβολίας και αλλαγών, ο Ευριπίδης κρατά την παραδοσιακή φόρμα της τραγωδίας αλλά φέρνει το μύθο πιο κοντά στα ανθρώπινα μέτρα.

Τη λύση δίνει τελικά ο από μηχανής θεός, προηγουμένως όμως το έργο θα φωτίσει εύστοχα πολυσήμαντα θέματα ανθρώπινης ηθικής, πολιτικής πρακτικής αλλά και μεμονωμένης και συλλογικής ευθύνης.

Είναι ένα έργο σφοδρό και τραχύ, αν και τελειώνει με τον κατευνασμό των παθών που κυριαρχούν στην εξέλιξή του. Οι χαρακτήρες του, με λίγες εξαιρέσεις, είναι αλύγιστοι. Στην «υπόθεση» του έργου μάλιστα τονίζεται ότι είναι «χείριστον τοις ήθεσι, πλην Πυλάδου πάντες φαύλοι ήσαν».

Οι συντελεστές

Η παράσταση του Γιάννη Αναστασάκη χαρακτηρίζεται από μια αγνή και αυθεντική δημιουργική παρόρμηση. Μια καλλιτεχνική παρόρμηση στην οποία οι έγνοιες του ανταγωνισμού και της αναγνώρισης δεν παρεμβαίνουν.

Εμπνευσμένη η σκηνή όπου οι δύο φίλοι -Ορέστης και Πυλάδης- ανταλλάσσουν ρούχα, σπαρακτικό το φιλί της Ηλέκτρας και του Ορέστη, καταλυτική η εμφάνιση του Τρώα. Δυνατές εικόνες που μένουν στη μνήμη.

Για το ρόλο του Ορέστη ο σκηνοθέτης επέλεξε τον Χρίστο Στυλιανού. Έναν Κύπριο ηθοποιό που έχει σπουδάσει Πολιτικές Επιστήμες και είναι αριστούχος απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του ΚΘΒΕ με μεταπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ. Σαφώς ο σκηνοθέτης είχε διαγνώσει τα προτερήματά του διότι ο Χρίστος Στυλιανού έδωσε με καλλιτεχνική ωριμότητα μια ερμηνεία αξιώσεων.

Στο ρόλο της Ηλέκτρας η Ιωάννα Κολλιοπούλου, που τιμήθηκε φέτος με το θεατρικό βραβείο Μελίνα Μερκούρη, έδειξε ότι έχει τη στόφα τραγωδού και ότι σε μερικά χρόνια θα διαπρέπει στο είδος. Η ερμηνεία της ήταν καθάρια, με αμεσότητα και θεατρική αθωότητα. Πυρετική και οξύτατη, φλογερή και εγκληματική, παθιασμένη και ανεπιτήδευτα τρυφερή, βάναυση και στοργική χωρίς ούτε στιγμή να προδώσει την αρχοντιά της.

Η Δάφνη Λαμπρόγιαννη ως Ελένη είχε πειστικότητα κι έδειξε ζήλο και συναίσθηση του καθήκοντός της.

Ο Νικόλας Μαραγκόπουλος στο ρόλο του Αγγελιοφόρου ξεχώρισε για τη φυσικότητα και τη λαϊκότητά του. Μια ωραιότατη θεατρική φιγούρα.

Ο Δημήτρης Μορφακίδης υποδύθηκε τον Πυλάδη με μια θέρμη που μας ξάφνιασε ευχάριστα.

Λιτός και συγκλονιστικός ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος ως από μηχανής θεός Απόλλωνας από το κοίλον. Παρόλο που δυσκολευτήκαμε αρχικά να τον ανακαλύψουμε ανάμεσα στο κοινό, μας αποζημίωσε με την πνευματικότητα και την ποίηση της υποκριτικής του.

Η Μαριάννα Πουρέγκα στο ρόλο της Ερμιόνης είχε μια επιτυχημένη, προσεγμένη και πειθαρχημένη εμφάνιση.

Ο πολύτιμος Κώστας Σαντάς ήταν ο Τυνδάρεως της παράστασης. Χαιρόμαστε πάντα όταν τον βλέπουμε στην Επίδαυρο γιατί είναι ηθοποιός άξιος και απλός. Κι αυτή τη φορά σημάδεψε την παράσταση με την τεχνική και την πείρα του.

Ο πιο ιδιότυπος αγγελιοφόρος στο αρχαίο θέατρο είναι ο Τρώας (Φρύγας). Ο πολυσύνθετος Χρήστος Στέργιογλου, που το 2010 είχε επιτυχημένα υποδυθεί τον Τυνδάρεω σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά (Εθνικό Θέατρο), ως Τρώας ήταν ανυπέρβλητα λαμπρός. Σε ένα δύσκολο κι απαιτητικό ρόλο έδειξε την υψηλή του κλάση. Έπαιξε με ποιότητα, αξιοπρέπεια, τηρώντας τις ισορροπίες και κρατώντας το ιδανικό μέτρο.

Κλασικός, με παλμό και χωρίς κάμψεις και περιττές πόζες ο Χριστόδουλος Στυλιανού στο ρόλο του Μενέλαου.

Ο Χορός, που αποτελείτο από τις Ελευθερία Αγγελίτσα, Μομώ Βλάχου, Στελλίνα Βογιατζή, Αναστασία Εξηνταβελόνη, Παυλίνα Ζάχρα, Μαρία Κωνσταντά, Χριστίνα Παπατριανταφύλλου, Μαρία Πετεβή, Ελίνα Ρίζου, Εύη Σαρμή, Χριστίνα Χριστοδούλου, Στυλιανή Ψαρουδάκη, ήταν ένα ζωντανό δείγμα του ταλέντου και του κάλλους που έχει στα αποθεματικά του το θέατρό μας.

Η μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα σύγχρονη και ποιητική. Ένα κείμενο που έχει τη δική μας ανάσα, που μιλά τη γλώσσα μας.

Απ’ την άποψη της σκηνογραφίας, όλο το έργο παίζεται μπροστά σ’ ένα παλάτι, ένα νεοκλασικό σπίτι υπό ανακατασκευή, με επιβλητική πύλη, απαγορευτικές κορδέλες, σωριασμένα υλικά οικοδομών, εγκαταλελειμμένα εργαλεία και σκαλωσιές παντού και μπροστά ένα μαύρο χαλί υποδοχής. Απόλυτοι οι συμβολισμοί και εύγλωττοι οι συνειρμοί από τον Γιάννη Θαβώρη.

Ωραιότατα και τα κοστούμια του ιδίου με τις γαιώδεις φθινοπωρινές αποχρώσεις, τα λευκά και μαύρα των πρωταγωνιστών, τα ματαιόδοξα λιλά με τα χρυσά πέδιλα της Ελένης. Βέβαια, η στολή ναυάρχου του Μενέλαου θεωρώ ότι «έριχνε» το σύνολο.

Μελωδική και άγρια, ρυθμική και οργισμένη η μουσική του Μπάμπη Παπαδόπουλου τόνιζε τη σκηνοθετική προσέγγιση.

Εξαιρετική η κίνηση του Αλέξη Τσιάμογλου καθώς και η μουσική διδασκαλία του Νίκου Βουδούρη.

Με φίνα αρμονία οι φωτισμοί του κορυφαίου στο είδος του Λευτέρη Παυλόπουλου.

 

Τα ερωτήματα

Ο Ορέστης είναι ένα έργο που μιλάει για το σήμερα. Πώς και κατά πόσο ως πολίτες ενηλικιωνόμαστε πραγματικά. Πόσο ως πολίτες, με λόγο και με φρόνηση, πράττουμε υπηρετώντας το καλό της πόλης, διότι μέσα σε αυτήν -και μόνο- είναι δυνατό να αναπτύξουμε την προσωπικότητά μας και να αυτοπραγματωθούμε. Και θέτει τα ερωτήματα: Έχουμε ως πολίτες ολοκληρωμένη άποψη και κοινωνική ταυτότητα; Μπορούμε να ελέγξουμε τα πάθη και τα λάθη μας; Μπορούμε να αντιληφθούμε το συλλογικό καλό; Μπορούμε να σταματήσουμε τη βία, όποια μορφή κι αν έχει αυτή; Μπορούμε να ταυτιστούμε σ’ έναν κοινό σκοπό;

Ο «Ορέστης» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Αναστασάκη, αποτελεί μια σύγχρονη ματιά στο μύθο των Ατρειδών. Ένας Ορέστης της εποχής του Ευριπίδη αλλά και της σημερινής. Μια παράσταση όµορφη, αυθεντική και συγκινητική.

***

Σημείωμα σκηνοθέτη

Ο Ευριπίδης γράφει τον «Ορέστη» σε μια αντιηρωική εποχή και το μυθικό περιβάλλον του έργου αντανακλά αυτή τη συνθήκη.

Σήμερα ζούμε μια αντίστοιχη περίοδο – και δεν εννοώ μονάχα στην Ευρώπη και δεν εννοώ μονάχα στα τελευταία χρόνια της κρίσης.

Σ’ αυτόν τον κόσμο, όπου οι αξίες κλονίζονται και η ανάγκη για επιβίωση βγάζει στο φως τη θνητή μας φύση, ανεβαίνει σήμερα ο «Ορέστης». Τα πρόσωπα αγριεύουν, οι ψυχές ταράζονται, οι σκέψεις μας θολώνουν. Πώς να είσαι ψύχραιμος και από πού να κρατηθείς όταν το αίμα βράζει μέσα μας και γύρω μας, όταν το Τέλος πλησιάζει καλπάζοντας;

Τη θέση του πολίτη σε μια πολιτεία που κλυδωνίζεται, θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε με την παράστασή μας. Αλλά και τη θέση μιας πολιτείας που αυτοτιμωρείται τιμωρώντας. Κι αν κάτι μας διαφοροποιεί από το Μύθο του Ορέστη είναι πως όλοι μας ξέρουμε ότι «από μηχανής θεοί» δεν υπάρχουν πια. – Γιάννης Αναστασάκης

 

Περιοδεία

Η τραγωδία «Ορέστης» του Ευριπίδη, σε νέα μετάφραση του ποιητή Γιώργου Μπλάνα και σε σκηνοθεσία του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΚΘΒΕ, Γιάννη Αναστασάκη, συνεχίζει την περιοδεία της σε όλη την Ελλάδα, μετά την παρουσίασή της στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου.

-Σάββατο 18 Αυγούστου 21:00 στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων – Καβάλα

-Τετάρτη 22 Αυγούστου 21:00 στο Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης – Ιωάννινα

-Σάββατο 25 Αυγούστου 21:00 στο Αρχαίο Θέατρο Δίου – Δίον

-Τετάρτη 29 Αυγούστου 20.30 Ελευσίνα, Παλαιό Ελαιουργείο – Φεστιβάλ Aισχύλεια.
-Παρασκευή 31 Αυγούστου 21:00 στο Δημοτικό Κηποθέατρο Παπάγου – Παπάγου

-Κυριακή 2 Σεπτεμβρίου 21.00 – Βύρωνας, Θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη»
-Τετάρτη 5 Σεπτεμβρίου 21:00 στο Δημοτικό θέατρο του Άλσους – Ηλιούπολη

-Παρασκευή 7 Σεπτεμβρίου 21:00 στο Άλσος Βεΐκου – Γαλάτσι

 

***

«Ορέστης» του Ευριπίδη – Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας

Σκηνοθεσία: Γιάννης Αναστασάκης

Σκηνικά-Κοστούμια: Γιάννης Θαβώρης

Μουσική: Μπάμπης Παπαδόπουλος

Κίνηση: Αλέξης Τσιάμογλου

Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος

Μουσική Διδασκαλία: Νίκος Βουδούρης

Βοηθός σκηνοθέτη: Σαμψών Φύτρος

Βοηθός Σκηνογράφου: Ελίνα Ευταξία

Φωτογράφισηπαράστασης: Τάσος Θώμογλου

Οργάνωση Παραγωγής: Marleen Verschuuren

ΔΙΑΝΟΜΗ (με αλφαβητική σειρά):

Ιωάννα Κολλιοπούλου: Ηλέκτρα

Δάφνη Λαμπρόγιαννη: Ελένη

Νικόλας Μαραγκόπουλος: Αγγελιοφόρος

Δημήτρης Μορφακίδης: Πυλάδης

Δημοσθένης Παπαδόπουλος:  Απόλλωνας

Μαριάννα Πουρέγκα: Ερμιόνη

Κώστας Σαντάς: Τυνδάρεως

Χρήστος Στέργιογλου: Τρώας

Χριστόδουλος Στυλιανού: Μενέλαος

Χρίστος Στυλιανού: Ορέστης

Χορός: Ελευθερία Αγγελίτσα, Μομώ Βλάχου, Στελλίνα Βογιατζή, Αναστασία Εξηνταβελόνη, Παυλίνα Ζάχρα, Μαρία Κωνσταντά, Χριστίνα Παπατριανταφύλλου, Μαρία Πετεβή, Ελίνα Ρίζου, Εύη Σαρμή, Χριστίνα Χριστοδούλου, Στυλιανή Ψαρουδάκη.

 

 

***

Ο Ευριπίδης γεννήθηκε το 480 π.Χ., τα χρόνια των θριάμβων της πόλης στις Θερμοπύλες και τη Σαλαμίνα. Η Αθήνα έχει αρχίσει την πορεία της προς τη δόξα, εξελίσσεται σε κλεινόν άστυ, λαμπρή κι ένδοξη πόλη. Εδώ, στην ατμόσφαιρα αυτή της οικονομικής άνεσης και της αμφισβήτησης των μέχρι τότε πνευματικών αξιών, ο ποιητής θα δώσει τα πρώτα δείγματα της δημιουργικής του μεγαλοφυΐας. Είχε κιόλας συμπληρώσει 40 χρόνια συγγραφικής δραστηριότητας, όταν η Αθήνα γνωρίζει την τραγική κατάληξη της εκστρατείας της στη Σικελία. Ο θάνατος έρχεται να προφυλάξει τον Ευριπίδη από θλιβερά γεγονότα, που θα τραυματίσουν ανεπανόρθωτα το υψηλό φρόνημα των συμπολιτών του: ταπείνωση της Αθήνας στις Αργινούσες, βαριά καταστροφή στους Αιγός ποταμούς.
Ο Ευριπίδης ήταν από αριστοκρατική οικογένεια με αρκετά μεγάλη περιουσία και, πράγμα σπάνιο για την εποχή εκείνη, διέθετε μια εξαιρετικά πολύτιμη βιβλιοθήκη. Εμφανίζεται ως δραματουργός σε εποχή σκληρού ανταγωνισμού στο χώρο αυτό. Ο Αισχύλος είχε μόλις πεθάνει ύστερα από μια αδιάλειπτη και επιτυχημένη σχέση με το κοινό για 45 χρόνια. Ο Σοφοκλής είχε κιόλας δεκαετή παρουσία στο θέατρο και θα συνέχιζε να γράφει για τα επόμενα 50 χρόνια. Υπήρχε ακόμα πλήθος άλλων δραματουργών που τώρα είναι ξεχασμένοι, επειδή δεν διασώθηκαν ακέραια έργα τους, αλλά τότε γνώριζαν μεγάλες επιτυχίες, κερδίζοντας πολλά βραβεία δραματικών αγώνων. Ήταν δύσκολο λοιπόν για ένα νέο ποιητή να καθιερωθεί ανάμεσα σε τόσους καλά δοκιμασμένους ανταγωνιστές. Επιπλέον, ο Ευριπίδης δεν περιοριζόταν στο να κερδίσει απλώς μια θέση ανάμεσα στους άλλους δραματουργούς ακολουθώντας τις δοκιμασμένες μεθόδους της δραματικής τέχνης. Προτίμησε διαφορετικούς τρόπους και ιδέες.
Έγινε ο νεωτεριστής της τραγωδίας: μεταχειρίστηκε τα θρησκευτικά και ηθικά θέματα των παλαιών μύθων με πρωτοτυπία, χωρίς να διστάσει να τους παραλλάξει, προκειμένου να πετύχει το δραματουργικό ή ιδεολογικό του στόχο. Εισήγαγε καινοτομίες στη σκηνική παρουσίαση των έργων του. Όπως είναι φυσικό, η πρωτοτυπία του αντιμετώπισε τη συντηρητικότητα και τις προκαταλήψεις των συγχρόνων του προκαλώντας άλλοτε τη χλεύη και άλλοτε την απόρριψη, πράγμα που φαίνεται από το γεγονός ότι παρά τη μεγάλη συγγραφική του παραγωγή κέρδισε πρώτο βραβείο σε θεατρικούς αγώνες μόνο πέντε φορές για ολόκληρη τη δραματουργική του δραστηριότητα.
Ο αριθμός όμως των επίσημων αυτών διακρίσεων δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική δημοτικότητα του Ευριπίδη, στην απήχηση που είχε, όχι μόνο στους συμπατριώτες του, αλλά και σε όλους όσοι μιλούσαν ή καταλάβαιναν την ελληνική γλώσσα. Μετά τον θάνατό του έγινε, και παραμένει, ο πιο δημοφιλής από τους τρεις τραγικούς. Είναι ο δραματουργός με τη μεγαλύτερη επιρροή στο θέατρο του καιρού του, αλλά και στη μεταγενέστερη ευρωπαϊκή θεατρική παραγωγή. Τον πρόσκαιρο παραγκωνισμό του έργου του τον 19ο αιώνα ακολούθησε η αναγνώριση από την παγκόσμια κριτική, αλλά και από τους λογοτέχνες του καιρού μας, ότι αποτελεί μια από τις σπάνιες και βαθιές μελέτες των αντινομιών του ανθρώπινου χαρακτήρα.
Σε ηλικία 73 ετών αφήνει την Αθήνα και τους θορυβώδεις αντιπάλους του για την αυλή του βασιλιά της Μακεδονίας. Εκεί, ως τιμώμενο πρόσωπο, μακριά από τις μικρότητες, τις κακίες, τις πικρόχολες κριτικές, τις πολιτικές αναταραχές και τα επερχόμενα δεινά που απειλούσαν την Αθήνα, έγραψε ελεύθερα, με βάθος, διανοητική ζέση και απαστράπτοντα λόγο. Ποτέ δεν είχε αγγίξει αυτό το υψηλότατο επίπεδο γραφής στα έργα του. Πέθανε το 406 π.Χ. Όλη η Αθήνα μετανιωμένη για τη στάση της απέναντί του, άφησε τώρα να εκδηλωθεί ο θαυμασμός και η αγάπη της γι’ αυτόν. Όπως και τον Σοφοκλή, τον θρήνησε όλη η πόλη. Λίγο μετά το θάνατό του ανέβηκαν τέσσερα από τα έργα που είχε γράψει κατά τη διαμονή του στη Μακεδονία και τιμήθηκαν με το πρώτο βραβείο παρά το γεγονός ότι λίγους μήνες πριν ο Αριστοφάνης είχε επιχειρήσει στην κωμωδία του Βάτραχοι να μειώσει τη μεγάλη του αξία και να ειρωνευτεί τον τρόπο γραφής του.
Τα χαρακτηριστικά του ως τραγικού, συγκρινόμενα με εκείνα των δύο άλλων μεγάλων συναδέλφων του, μπορούν να περιγραφούν συνοπτικά ως εξής: Ο Αισχύλος είναι ο δραματουργός των μεγάλων, αμετάβλητων και θείων αρχών. Τα έργα του διακατέχει η έννοια της σταθερής και τιμωρού θείας Δίκης. Κινείται στο χώρο της θεολογίας. Ο Σοφοκλής παριστά τους μεγάλους και υπέροχους ανθρώπινους χαρακτήρες. Για τον Σοφοκλή ο άνθρωπος είναι κυρίαρχος της μοίρας του. Πιστεύει χωρίς ουσιαστικές αμφιβολίες. Ο Ευριπίδης αναλύει την ανθρώπινη φύση, τα ένστικτά της, τα πάθη της, τα κίνητρά της με ρεαλισμό. Αμφιβάλλει, ανησυχεί, αναρωτιέται για τα πάντα, χωρίς να εξαίρει το αλάνθαστο των θεών και παλαιών ηθικών αρχών. Από τα 90 έργα που έγραψε έχουν σωθεί οι τίτλοι των 81, και από αυτά υπάρχουν ακέραια μόνο τα 19, ένα σατυρικό δράμα, ο Κύκλωψ και 18 τραγωδίες: Άλκηστις, Ανδρομάχη, Βάκχαι, Εκάβη, Ελένη, Ηλέκτρα, Ηρακλείδαι, Ηρακλής Μαινόμενος, Ικέτιδες, Ιππόλυτος, Ιφιγένεια η εν Αυλίδι, Ιφιγένεια η εν Ταύροις, Ίων, Μήδεια, Ορέστης, Ρήσος, Τρωάδες, Φοίνισσαι.

eirini aivaliwtouΟρέστης του Ευριπίδη από το ΚΘΒΕ. Η τραγωδία της σκληρότητας, της αγάπης και της ενοχής
Περισσότερα

«The Active Spectator» (Ο ενεργός θεατής). Η Λία Χαράκη και ο Μάριος Ιωάννου βάζουν το κοινό στο παιχνίδι της παράστασης

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Το «The Active Spectator» (Ο ενεργός θεατής) της Λίας Χαράκη σε ερμηνεία του Μάριου Ιωάννου, το οποίο πρωτοπαρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Τhe Performance Shop 2015 (theperformanceshop.org) και του Pop Up Festival 2017, στην Κύπρο, θέλησα να παρακολουθήσω τον Ιούνιο στο χώρο που βρίσκεται στη γωνία των οδών Μιλτιάδου 20 και Νικίου 18, στο εμπορικό τρίγωνο της πρωτεύουσας.

Το έργο εντάχθηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών 2018 / Άνοιγμα στην Πόλη και η ιδέα του ήταν άκρως ελκυστική, τα δε μηνύματα από τη φιλότεχνη Λευκωσία ιδιαιτέρως επαινετικά για την παράσταση. Η απόφασή μου να το δω με δικαίωσε απολύτως. Η εμπειρία ήταν καταπληκτική, τα συναισθήματα τεράστια, διαφορετικά και καινούργια! Γελάσαμε, μιλήσαμε, ερωτηθήκαμε, απαντήσαμε, γνωριστήκαμε, επικοινωνήσαμε, συγκινηθήκαμε. Κάτι μοναδικό!

Πρόκειται για μία θεατρική συνθήκη που απευθύνεται σε περιορισμένο αριθμό ατόμων (16 άτομα), τα οποία εμπλέκονται με πολύ οργανικό τρόπο στις διαφορετικές πραγματικότητες και εικόνες που προκύπτουν κατά τη διάρκειά της. Ο ηθοποιός Μάριος Ιωάννου, ως οικοδεσπότης, χειρίζεται τις δράσεις και τις αντιδράσεις των θεατών και τις αξιοποιεί ικανότατα ως θεατρικό υλικό. Το έργο επομένως μετατρέπεται σε συνθήκη συν-δημιουργίας ηθοποιού και θεατών.

 

O Μάριος Ιωάννου. Έξοχος στην ερμηνεία και στον αυτοσχεδιασμό.

 

Η μεταμόρφωση

Η παράσταση είναι δομημένη με βάση το στοιχείο της μεταμόρφωσης το οποίο μέσα σε πολύ λίγο χρόνο γίνεται ο κοινός κώδικας επικοινωνίας της ομάδας. Οι ήρωες που υποδύεται ο Μάριος Ιωάννου εμπνέονται από πραγματικούς χαρακτήρες και έτσι υπάρχει ένας υποβόσκων σχολιασμός προς την κοινωνία, που οδηγεί τον ενεργό θεατή να δει τα πράγματα με νέο τρόπο, προκαλώντας πρώτα τα ίδια του τα όρια.
Ωστόσο, η ιδιαίτερη αυτή παράσταση δεν είναι εσώκλειστη και αυτοαναφερόμενη, δεν είναι μια ιδιωτική υπόθεση, ούτε ένας τρόπος βολικής διαφυγής από τα -πικρά και απογοητευτικά- ανθρώπινα. Είναι ένας τρόπος συμπλοκής και εμπλοκής με την πραγματικότητα.

Ο θεατής δρα και αυτός, όπως ο μαθητής και ο επιστήμονας. Παρατηρεί, επιλέγει, συγκρίνει, ερμηνεύει, συμμετέχει. Έτσι, καθίσταται ενεργός ερμηνευτής του θεάματος που του παρουσιάζεται. Σαν τον δάσκαλο, που μαθαίνει από το μαθητή του και μαζί με το μαθητή του κάτι που δεν γνωρίζει ούτε ο ίδιος.

Τhe Performance Shop

Το κατάστημα παραστάσεων – Τhe Performance Shop, που επινόησε η Λία Χαράκη, φέρνει την τέχνη που έχει ως κεντρικό σημείο το σώμα -και για αυτό δεν είναι χειροπιαστή και άρα άυλη-, στα όρια της καθημερινότητας, γεφυρώνοντας την απόσταση του ανυποψίαστου θεατή με την περφόρμανς. Το όλο εγχείρημα γεννά πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία. Έχει άμεσο αντίκτυπο και αποτέλεσμα κυρίως στη γειτονιά και στους διερχόμενους. Από αυτό προκύπτει ένα είδος μεταμόρφωσης, ειδικά σε ενεργειακό επίπεδο.

Ο θεατής παύει πλέον να είναι ο παθητικός παρατηρητής και παίρνει εκείνος την ευθύνη του έργου που θα πραγματοποιηθεί τη δεδομένη στιγμή. Το σκεπτικό πίσω από το The Performance Shop στηρίζεται στην ιδέα του προσωπικού βιώματος, του ξαφνιάσματος του ανυποψίαστου περαστικού, της δραστηριοποίησης του θεατή που καλείται να πάρει ρόλο ενεργό, της ευκαιρίας να γνωρίσει και ο καλλιτέχνης τον θεατή και όχι μόνο το αντίστροφο. Μέσα από μια ψυχαγωγική συνθήκη ξεπηδούν σημαντικά ερωτήματα, τόσο για τον καλλιτέχνη, όσο και για τον θεατή: πώς σχετίζεται η τέχνη με την καταναλωτική κοινωνία; Ένα έργο τέχνης που δεν έχει χρηστική αξία και είναι μη απτό, άυλο, μπορεί να «αγοραστεί» και να λειτουργήσει ως προϊόν; Αν κάποτε η τέχνη προέκυπτε μέσα από την καθημερινότητα, μπορεί σήμερα να συνδεθεί με αυτήν, μέσα από ένα χώρο της καθημερινής ζωής, όπως ένα κατάστημα;

 

Ενότητες

Το κατάστημα είναι pop-up και λειτούργησε σε υπό αναβάθμιση εμπορικό δρόμο της Αθήνας για ένα μήνα με ωράριο καταστημάτων, αλλά και με βραδινές παραστάσεις. Οι θεατές -περιστασιακοί ή συνειδητοί- είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθούν, να συμμετέχουν ή ακόμα και να παραγγείλουν μια παράσταση. Οι παραστάσεις χωρίζονταν σε τέσσερις ενότητες: οn display (στη βιτρίνα), συμμετοχικές παραστάσεις (που μπορεί ο περαστικός να διαλέξει από τον κατάλογο του καταστήματος), έργα για μικρό χώρο και περιορισμένο αριθμό θεατών, καθώς και εργαστήρια διαφόρων μεθοδολογιών δημιουργίας των φιλοξενούμενων καλλιτεχνών. Το πρόγραμμα είχε συμπληρωθεί με το έργο της Λίας Χαράκη για τον «ενεργό θεατή», με πρωταγωνιστή τον ηθοποιό Μάριο Ιωάννου.

Μιλτιάδου 20 και Νικίου 18

Φτάσαμε μισή ώρα νωρίτερα στο δρόμο με τα ξεχασμένα σπίτια και τα καταστήματα που γνώρισαν κάποτε μέρες λαμπρότητας. Στη γωνία Μιλτιάδου 20 και Νικίου 18, λίγο πιο πάνω από την οδό Αιόλου, αρκετοί θεατές έχουν ήδη συγκεντρωθεί και παρακολουθούν παράσταση στη βιτρίνα.

Μια νέα γυναίκα, καστανή κι ευλύγιστη, κινείται, τρώει μακαρόνια, κάνει παντομίμα («Προϊόντα Περιποίησης», Ελευθερία Πανούση). Μια ζωγραφιά νυχτερινή.

Χιουμοριστική και με μια γερή δόση σαρκασμού και ειρωνείας, η περφόρμανς «Προϊόντα Περιποίησης» εκτυλίσσεται ως μια παράξενη ιδιωτική στιγμή εντός της βιτρίνας. Τετριμμένες προτροπές που συχνά αγγίζουν τα όρια του παραλόγου και του δυστοπικού ακούγονται από μια οθόνη και παροτρύνουν το κοινό να αναστοχαστεί την τρέλα της καθημερινότητας και την τάση των ανθρώπων να υποκύπτουν χωρίς να αντιστέκονται. Η περφόρμανς πρωτοπαρουσιάστηκε το 2018 στο Athens Video Dance Festival.

Ένας παράλογος πόλεμος

Αφού μας υποδέχονται ευγενικά, ανεβαίνουμε τη μεταλλική σκάλα και βρισκόμαστε σε ένα ευρύχωρο πατάρι που μάλλον κάποτε είχε χρησιμοποιηθεί ως εργαστήριο κάποιου τεχνίτη. Χέρια γέρασαν σιγά σιγά μέσα στο τώρα αδειανό δωμάτιο και μαράθηκαν.
Μισό λεπτό σκοτάδι και όταν τα μάτια συνηθίζουν, ένας καταβεβλημένος γέροντας με σιγανή αλλά αποφασιστική φωνή μάς καλεί να τον ακολουθήσουμε σκυμμένοι στο σκοτεινό καταφύγιο. Έξω η απειλή, ο πόλεμος και οι μάχες που μαίνονται. Ελάχιστα τα εφόδια, το καταφύγιο μικρό, αλλά τουλάχιστον είμαστε τυχεροί που βρισκόμαστε εκεί, ενώ ο κόσμος έξω υποφέρει και κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή. O καθένας μας ενδέχεται να είναι το επόμενο θύμα σε έναν παράλογο πόλεμο. Τι πιο επίκαιρο;

 

Η φάτνη

Κι ενώ με οδηγό τον μυστηριώδη γέροντα προχωράμε ακροποδητί στο σκοτάδι, ξάφνου φώτα και μουσική. Αυτός που γέροντα προηγουμένως νομίζαμε, μεταμορφώνεται εν ριπή οφθαλμού σε μια απαστράπτουσα βασίλισσα της νύχτας που σκορπά την ξεγνοιασιά.
Χειροκροτούμε για την ανατροπή και η τραγουδίστρια με το πλατινέ μαλλί και τη γούνα μάς αφηγείται τη ζωή της, επιλέγει ένα ζευγάρι θεατών, τους βρίσκει κουμπάρο και τους… παντρεύει με συνοπτικές διαδικασίες.
Tα φώτα σβήνουν ξανά και ο ηθοποιός μεταμορφώνεται σε νεοναζί, που προσπαθεί να προσηλυτίσει καινούργια μέλη στο «κίνημά» του. Αρχίζει ένα λογύδριο φανατικού εθνικισμού και πριν προλάβουμε να συνέλθουμε από την έκπληξη, με ένα κλείσιμο του διακόπτη ο ανατριχιαστικός ναζί έχει πάρει το ρόλο μιας στοργικής κι υπερπροστατευτικής νηπιαγωγού, που ετοιμάζει μια χριστουγεννιάτικη παράσταση με θέμα τη φάτνη. Στους θεατές – παιδιά μοιράζει τους ρόλους, που -όπως εξηγεί- είναι όλοι εξίσου σημαντικοί. Αν και κάποιοι απ’ αυτούς διαμαρτυρήθηκαν, εμφανώς δυσαρεστημένοι, καθώς προτιμούσαν τους πρωταγωνιστικούς ρόλους -ήτοι το μικρό Χριστό, την Παναγία, τον Ιωσήφ ή έστω κάποιον απ’ τους μάγους με τα δώρα.
Με τα πολλά η νηπιαγωγός μας βάζει όλους για ύπνο σε στρωματάκια της γιόγκα και προχωρά στις επόμενες μεταμορφώσεις. Μια ιερόδουλος πεθαίνει μόνη κι αβοήθητη σε ένα ίδρυμα, εκλιπαρώντας τη συμπαράσταση των θεατών, κι αμέσως μετά ένας κατάδικος για φόνο εξομολογείται την ιστορία του.
Ένα έργο πολυσυλλεκτικό, με υπόγεια συνέχεια, σαν κρυφή αλυσίδα, με αφανέρωτες ανταποκρίσεις, δίκτυο πολύπλοκο αλλά αθόρυβο μηχανισμό. Θεατρικοί λόγοι και αντίλογοι, ωριμότητα, πρωτοτυπία, ιδιαίτερη τεχνική και λεπτή ισορροπία.

 

Η Λία Χαράκη με συνεργάτες της

 

 

Η Λία Χαράκη είναι μια δημιουργός που έχει πλήρη επίγνωση της κατεύθυνσης που χαράσσει με τη δουλειά της, άξια τεχνίτρια του λόγου και εργάτρια επίμονη, που δεν έπαψε ποτέ να αναζητά νέους εκφραστικούς τρόπους και να εξελίσσεται γόνιμα καλλιτεχνικά.

Το «The Active Spectator» (Ο ενεργός θεατής) που έφτιαξαν με τον Μάριο Ιωάννου είναι εικόνες ανταπόκρισης ενός κόσμου γλυκού και βασανιστικού, μια ώρα χαράς, βίας, παιδικότητας, ξαφνιάσματος, παιχνιδιού, εκπλήξεων, φαντασίας, μια ώρα που ως θεατής καλείσαι να ξεπεράσεις τα όριά σου και νιώθεις περήφανος γιατί το κατορθώνεις.
Συγχαρητήρια στον Mάριο Iωάννου για την έξοχη ερμηνεία και τον αυτοσχεδιασμό και στην τολμηρή Λία Xαράκη, για τη φωτεινή παράσταση και για το γλυκό χαμόγελό της.

 

Ενεργός Θεατής. Στο κέντρο ο Μάριος Ιωάννου.

Συντελεστές

Ιδέα/ Σκηνοθεσία: Λία Χαράκη
Ερμηνεία: Μάριος Ιωάννου
Κουστούμι/ αντικείμενα / φωτισμός: Λία Χαράκη και Μάριος Ιωάννου
Φωτογραφίες: Παύλος Βρυωνίδης
Διάρκεια: 60 λεπτά
Γλώσσα παράστασης: Ελληνικά

«The Performance Shop | Ενεργός Θεατής». Πέμπτη 28 Ιουνίου, 21:00, στη διεύθυνση Μιλτιάδου 20 & Νικίου 18, Αθήνα

eirini aivaliwtou«The Active Spectator» (Ο ενεργός θεατής). Η Λία Χαράκη και ο Μάριος Ιωάννου βάζουν το κοινό στο παιχνίδι της παράστασης
Περισσότερα

Στο πρόσωπο της Στεφανίας Γουλιώτη «φαιδρὸν ἁλίου σέλας» χαράματα στο Αρχαίο Στάδιο της Επιδαύρου…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα (*)

 

«Μια σπάνια συνάντηση δυο εκ των ομορφότερων φαινόμενων στη Γη είναι η συνάντηση της ανατολής του ηλίου με το βόρειο σέλας, πάνω από τις βορειοανατολικές ακτές της αμερικανικής ηπείρου. Αυτή τη συνάντηση κατέγραψε την Πέμπτη 9 Φεβρουαρίου 2015 ο αστροναύτης της NASA Barry «Butch» Wilmore, την ώρα που βρισκόταν σε τροχιά πάνω από τις πολιτείες των Βιρτζίνια, Ντέλαγουερ, Νιου Τζέρσεϊ, Νέας Υόρκης και Μασαχουσέτης, στις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ. «Το μόνο που έλειπε ήταν άγγελοι να τραγουδούν» σημείωσε χαρακτηριστικά ο αστροναύτης σχολιάζοντας αυτό που είδε».

 

***

 

Οι ευγενέστατες ταξιθέτριες του Φεστιβάλ υποδέχτηκαν τους θεατές και βοήθησαν όσους και όσες είχαν προβλήματα στη βάδιση μέχρι να φτάσουν στις θέσεις τους.

 

Δεν χρειάστηκε να γίνω αστροναύτης για να δω αυτή τη σπάνια συνάντηση. Αρκούσε ένα πρωινό ξύπνημα και ένα ταξίδι στην Επίδαυρο. Εκεί έγινε η συνάντηση της ανατολής του ηλίου με το βόρειο σέλας. Δεν είδα κάποιον άγγελο να τραγουδά. Είδα όμως ένα αγγελικό αγρίμι να χαρίζει συγκλονιστικές και αλησμόνητες στιγμές στους θεατές.
Κυριακή 15 Ιουλίου 2018, στο Αρχαίο Στάδιο, δίπλα στον χώρο στάθμευσης συγκεντρώθηκε ο κόσμος. Πριν από την παράσταση ένα ζεστός καφές ήταν ό,τι το καλύτερο. Κι ας είχε μέσα λευκή ζάχαρη. Στις 6 παρά πέντε άνοιξαν οι πόρτες. Οι ευγενέστατες κοπέλες του Φεστιβάλ μας έδειξαν το δρόμο που έπρεπε να ακολουθήσουμε.

 

Όλοι και όλες ακολούθησαν τις οδηγίες των υπευθύνων του Φεστιβάλ.

 

Με απόλυτη προσοχή και ησυχία προχωρήσαμε σύμφωνα με τις οδηγίες. Με σεβασμό στον ιδιαίτερο χώρο περιμέναμε την έναρξη. Η ανατολή του ήλιου έγινε στις 6.14, ύστερα από 3 λεπτά άρχισε η παράσταση.
Όπως διάβασα στο σκηνοθετικό σημείωμα, «μία ηθοποιός και ένας μουσικός συμπράττουν στο δύσκολο εγχείρημα της αφήγησης ολόκληρου του έργου με όλα τα πρόσωπα να ηχούν μέσα από ένα σώμα και ένα όργανο. Ο λόγος, ο ήχος, η ώρα και το τοπίο συμπράττουν σε μία εμπειρία μεταμόρφωσης».

Η Στεφανία Γουλιώτη «σαρώνει» την περιοχή του Αρχαίου Σταδίου. Τρέχει από τη μια πλευρά στην άλλη. Ανεβαίνει στις πλαγιές. Σαν αθλητής την ώρα του αγώνα η Στεφανία καλπάζει υπό τους ήχους του αέρα που το ευαίσθητο μικρόφωνο «πιάνει» και το παραμικρό του θρόισμα.

 

Ο Δημήτρης Καμαρωτός είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην παράσταση. Δεν είχε απλή συμμετοχή…

 

Η μουσική συνοδεία, από τον Δημήτρη Καμαρωτό, δημιουργεί ένα θεϊκό ηχητικό αποτέλεσμα. Ο συνθέτης, με πάθος ροκά, «τρέχει» τον δικό του αγώνα ακολουθώντας κατά πόδας τη Γουλιώτη στον μαραθώνιό της. Ο ήχος, το φως και ο λόγος του Αισχύλου σε ένα σπάνιο πάντρεμα. Φυσικά όλα αυτά στηρίζονται στη σωματική ευρωστία της ηθοποιού η οποία μας εκπλήσσει για άλλη μια φορά.

 

***

 

Η Στεφανία Γουλιώτη σε «χρόνο μηδέν» σκαρφάλωνε παντού. Στη φωτογραφία, δεξιά επάνω από την τελευταία σειρά των καθισμάτων.

 

 

Εδώ αξίζει να αναφερθώ στην «Τεχνική Alexander» που δίδαξε η Βίκυ Παναγιωτάκη στην ηθοποιό. Πρόκειται για μια μέθοδο – τεχνική που εκπαιδεύει το άτομο, ώστε να καταφέρνει με τρόπο απλό και πρακτικό να αλλάζει τις κινητικές του συνήθειες στις καθημερινές δραστηριότητες. Η μέθοδος διδάσκει πώς να «βάζει» κανείς τη σωστή ποσότητα δύναμης σε μια συγκεκριμένη δραστηριότητα, ώστε να εξοικονομεί ενέργεια και για τις υπόλοιπες δραστηριότητές του. Η Τεχνική Alexander βοηθά να ανακαλύψει κανείς μια νέα ισορροπία στο σώμα του, απελευθερώνοντας άχρηστη ένταση.

 

***

 

Αεικίνητη για μια ολόκληρη ώρα η Στεφανία Γουλιώτη.

 

 

Η ώρα περνά, η διήγηση μάς μεταφέρει «στο τρίτο μέρος της αισχύλειας τριλογίας, εκεί όπου συναντάμε τον Ορέστη στο μαντείο των Δελφών να έχει καταφύγει για να ρωτήσει τον Απόλλωνα, πώς θα γλιτώσει από τις Ερινύες που τον κυνηγούν, μετά το φόνο της Κλυταιμνήστρας. Ο θεός τον συμβουλεύει να φύγει όσο οι Ερινύες ακόμα κοιμούνται και να καταφύγει στην Αθήνα. Στο ναό εμφανίζεται εν τω μεταξύ το φάντασμα της Κλυταιμνήστρας που ζητά δικαίωση καθώς ο Ορέστης παραμένει ατιμώρητος. Οι Ερινύες ξυπνούν και πάλι και διωγμένες από το ναό του Απόλλωνα ακολουθούν τον Ορέστη ως την Αθήνα, ικέτη στο άγαλμα της θεάς Αθηνάς. Η θεά εμφανίζεται και ζητά να ακούσει και τις δύο πλευρές, αφενός τις Ερινύες, αφετέρου την απολογία του Ορέστη. Καθώς η υπόθεση είναι πολύ δύσκολη, η Αθηνά αποφαίνεται πως πρέπει να συγκληθεί ειδικό δικαστήριο που θα κρίνει την αθώωση ή την ενοχή του ήρωα και θεσμοθετεί μ’ αυτό τον τρόπο ενώπιον των Αθηναίων πολιτών τον Άρειο Πάγο. Κατόπιν καταφτάνει κι ο θεός Απόλλωνας που αναλαμβάνει την υπεράσπιση του μητροκτόνου Ορέστη αλλά το αποτέλεσμα της δίκης που καταλήγει σε ισοψηφία καθορίζεται εντέλει από την ψήφο της θεάς Αθηνάς που αθωώνει τον Ορέστη στη θεωρούμενη, ιδρυτική αυτή πράξη της Δημοκρατίας αλλά και της Πατριαρχίας. Οι Ερινύες εξευμενίζονται και μετατρέπονται σε Ευμενίδες».

 

***

 

Δυναμική εμφάνιση, άριστη ερμηνεία.

 

Η μετάφραση από τον Δημήτρη Δημητριάδη στηρίζει την προσπάθεια ώστε «ο μύθος να ηχήσει σε ένα τοπίο που θα τον ενεργοποιήσει μέσα μας. Ένα πρόσωπο περιβάλλεται από αυτή την ιστορία, ψάχνει να διαχειριστεί τα άγνωστα κομμάτια της και βιώνει τη σχέση με τον πρωτογενή φόβο. Αυτό το πρόσωπο θα ψάξει τον κατάλληλο ήχο για να μικρύνει την άλυτη απόστασή μας με το μύθο… [Αυτό] το πρόσωπο θα αρθρώσει την ιστορία, ή αλλιώς μια προσευχή και θα μας μεταφέρει μέσα στην κινούμενη, σκοτεινή ενέργειά της».

 

***

 

Η Στεφανία Γουλιώτη (αριστερά, στο πρώτο διάζωμα) σπεύδει να προλάβει τη δέσμη των ακτίνων του ήλιου που κάνουν την εμφάνισή τους.

 

***

 

… «ᾇτ᾽ ἐγὼ κατεύχομαι
θεσπίσασα πρευμενῶς
ἐπισσύτους βίου τύχας
ὀνησίμους
γαίας ἐξαμβρόσαι
φαιδρὸν ἁλίου σέλας»…

 

***

 

Η ώρα έχει περάσει και το πρώτο φως του ήλιου προσπαθεί να σκαρφαλώσει στον λόφο μπροστά από το Αρχαίο Στάδιο. Όλα είναι τόσο μελετημένα, τόσο προγραμματισμένα έτσι ώστε την καίρια στιγμή το «φαιδρὸν ἁλίου σέλας» να χαϊδέψει στην αρχή την παρειά της Στεφανίας Γουλιώτη και στη συνέχεια το λευκό λαιμό της.

 

Φωτεινός διάδρομος. Ο ήλιος «πάτησε» το πόδι του στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου την προγραμματισμένη ώρα. Όλα έγιναν με την ακρίβεια αστροναυτικής αποστολής.

 

«Το μόνο που έλειπε ήταν άγγελοι να τραγουδούν» σημείωνε το 2015 ο αστροναύτης Barry Wilmore σχολιάζοντας αυτό που είδε, εμείς όμως είδαμε τους δικούς μας αγγέλους, τη Στεφανία και τον Δημήτρη Καμαρωτό που με όλη την ομάδα τους μας χάρισαν στιγμές μοναδικές. Στιγμές που θα πρέπει να ζήσουν θεατές σε αντίστοιχους χώρους και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό…

 

 

Και η παράσταση και η ερμηνεία της Γουλιώτη καταγράφονται στα θετικά του φετινού Φεστιβάλ.

 

***

Συντελεστές

Μετάφραση: Δημήτρης Δημητριάδης
Σύλληψη – Ερμηνεία: Στεφανία Γουλιώτη
Μουσική Δραματουργία – Εκτέλεση: Δημήτρης Καμαρωτός
Καλλιτεχνική συνεργασία: Σύλβια Λιούλιου – Γιώργος Κριθάρας
Σκηνικός Χώρος: Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια: Άγγελος Μέντης
Τεχνική Αλεξάντερ: Βίκυ Παναγιωτάκη
Βοηθός Σκηνογράφου: Ευγενία Μακρόγλου
Φωτογραφίες παράστασης: Άρης Καμαρωτός
Εκτέλεση παραγωγής: Polyplanity Productions / Γιολάντα Μαρκοπούλου και Βίκυ Στρατάκη

 

***

 

Το σχεδιάγραμμα του Αρχαίου Σταδίου της Επιδαύρου, με σημειωμένες τις θέσεις της ηθοποιού και τις διαδρομές που ακολουθούσε κατά τη διάρκεια της παράστασης.

 

 

Πληροφορίες

Στεφανία Γουλιώτη
«Ευμενίδες», του Αισχύλου
Κύκλος Ορέστεια
Αρχαίο Στάδιο Επιδαύρου
Σάββατο 14 και Κυριακή 15 Ιουλίου 2018
στις 6:00 ακριβώς
Διάρκεια: 60’
Εισιτήρια: 20 ευρώ – μειωμένο 10 ευρώ

 

***

 

Η Στεφανία Γουλιώτη, επάνω δεξιά. Απο εκεί ακουγόταν ακόμη και ο χτύπος της καρδιάς της…

 

***

 

(*) Ο Παναγιώτης Μήλας είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών και ΔΕΝ είναι κριτικός θεάτρου.

Παναγιώτης ΜήλαςΣτο πρόσωπο της Στεφανίας Γουλιώτη «φαιδρὸν ἁλίου σέλας» χαράματα στο Αρχαίο Στάδιο της Επιδαύρου…
Περισσότερα

Μια σπουδαία «Αντιγόνη» από τον Κωνσταντίνο Ντέλλα στη Μικρή Επίδαυρο

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Πόσο εύκολο είναι να έχει κανείς απέναντί του μιαν Αντιγόνη; Πόσο εύκολο είναι για την Ισμήνη ή για τον Χορό να υφίστανται τις κατηγορίες της Αντιγόνης για δειλία; Η στάση της Ισμήνης είναι συνηθισμένη; Τι είναι αυτό που απασχολεί τον Αίμονα; Το δίκαιο, η πόλις, ο έρωτας; Τι απασχολεί τον άρχοντα Κρέοντα; Η Ευρυδίκη ως γυναίκα όφειλε τη σιωπή απέναντι στις ενέργειες του συζύγου της σε όλη τη διάρκεια του κοινού τους βίου. Η Ευρυδίκη όμως είναι και η μάνα που χάνει το παιδί της, το μοναχοπαίδι της. Ποια μπορεί να είναι τα συναισθήματά της;
Πώς στέκονται απέναντι στην αγάπη οι ήρωες; Για παράδειγμα, υπέρτατη αξία για τον Κρέοντα είναι η άσκηση της εξουσίας, για την οποία έχει ένα συγκεκριμένο πρότυπο στο μυαλό του. Πόσο αυτό τον δεσμεύει; Κριτήριο της αγάπης του είναι η πολιτική. Αυτή καθορίζει τους εχθρούς και τους φίλους του. Για την Αντιγόνη κριτήριο της αγάπης είναι οι δεσμοί.
Ποιο είναι εν τέλει το θέμα της τραγωδίας; Ο έρωτας; Ο γάμος; Ο θάνατος; Η ηθική; Η νομιμότητα; Η οικογένεια; Ο ρόλος της γυναίκας και οι παρεκτροπές που προκαλούνται στην κοινωνία από τις παρεμβάσεις της στη νομιμότητα, όπως αυτή ορίζεται κάθε φορά;
Ερωτήματα που μπορούν να μεταφερθούν στην καθημερινή μας ζωή και με βάση αυτά να εξεταστούν πράξεις που θεωρούνται ηρωικές ή αντιηρωικές σε περιόδους κρίσης, όπου διακυβεύονται βασικές αξίες της ζωής, όπως η ελευθερία, η αξιοπρέπεια, το δικαίωμα στη ζωή, η ανθρωπιά.
O Κωνσταντίνος Ντέλλας σκηνοθέτησε και παρουσίασε την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου στις 20 και 21 Ιουλίου 2018. Η παράσταση υπήρξε μια σύνδεση του τόπου και των ανθρώπων του αλλά και των ηθοποιών, του σκηνοθέτη, των μουσικών μεταξύ τους.

Ο μύθος των Λαβδακιδών

Η γενιά των Λαβδακιδών, που βασίλεψε στη Θήβα, έδωσε και στους τρεις μεγάλους τραγικούς πλούσιο υλικό για τη σύνθεση των τραγωδιών τους. Τα πρώτα στοιχεία του μύθου βρίσκονται στην Ιλιάδα και στη Νέκυια της Οδύσσειας, ενώ στα έπη Θηβαΐς και Οιδιπόδεια πήρε την οριστική του μορφή.

Το έργο

Η Αντιγόνη είναι το δεύτερο από τα σωζόμενα έργα του Σοφοκλή. Το δίδαξε, το 442 π.Χ., κερδίζοντας την πρώτη νίκη. Η ιστορία διαδραματίζεται στη Θήβα κατά τη Μυκηναϊκή εποχή.
Στη νεότερη εποχή από τον μύθο της Αντιγόνης εμπνεύστηκαν αρκετοί ξένοι συγγραφείς. Ενδεικτικά αναφέρονται οι σύγχρονοι Ζ. Ανούιγ και Μ. Μπρεχτ.

Οι συμφορές του γένους των Λαβδακιδών

Σύμφωνα με τον μύθο, ο Κάδμος, ιδρυτής της Θήβας, σκότωσε το ιερό φίδι του Άρη που φύλαγε την πηγή του θεού. Ο εγγονός του Λάβδακος καταδίωξε τη λατρεία του θεού Διονύσου και αμάρτησε κατά του θεού. Ο γιος του Λάιος απήγαγε τον γιο του Πέλοπα, Χρύσιππο και ο Πέλοπας τον καταράστηκε να πεθάνει άτεκνος ή να σκοτωθεί από το παιδί του. Από εκεί ξεκινούν οι συμφορές του γένους των Λαβδακιδών, που για τρεις συνεχόμενες γενιές υποφέρουν απ’ αυτή τη βαριά κατάρα.

Η κατάρα του Οιδίποδα

Ο Οιδίπους, γιος του Λαΐου, σκότωσε, χωρίς να το γνωρίζει τον πατέρα του και παντρεύτηκε τη μητέρα του, την Ιοκάστη, με την οποία απέκτησε δύο γιους, τον Πολυνείκη και τον Ετεοκλή, και δύο κόρες, την Αντιγόνη και την Ισμήνη. Όταν αποκαλύφθηκε η τραγική αλήθεια, η Ιοκάστη απαγχονίστηκε και ο Οιδίπους αυτοτυφλώθηκε και αυτοεξορίστηκε. Σε σωζόμενο απόσπασμα της Θηβαΐδας αναφέρεται ότι ο Οιδίποδας καταράστηκε τους δύο γιους του να μοιράσουν την κληρονομιά του με οπλισμένο χέρι και να κατεβούν στον Άδη αλληλοσφαγμένοι, επειδή είχαν παραβεί την εντολή του να μη χρησιμοποιήσουν ποτέ το ασημένιο τραπέζι του Κάδμου και το χρυσό κύπελλο (δέπας), με το οποίο έπινε κρασί ο Λάιος.

Οι επτά

Τα δύο αδέλφια, Πολυνείκης και Ετεοκλής, συμφώνησαν να βασιλέψουν διαδοχικά ανά ένα χρόνο. Πρώτος βασίλεψε ο Ετεοκλής, ο οποίος όμως αρνήθηκε να παραδώσει την εξουσία στον Πολυνείκη. Ο Πολυνείκης έφυγε από τη Θήβα και πήγε στο Άργος, όπου παντρεύτηκε την κόρη του βασιλιά Άδραστου. Μαζί με τον πεθερό του και άλλους πέντε Αργείους ηγεμόνες εκστράτευσε εναντίον της Θήβας, για να διεκδικήσει την εξουσία. Οι επτά Αργείοι αρχηγοί τάχθηκαν απέναντι από τους επτά Θηβαίους ήρωες που υπερασπίζονταν τις επτά πύλες της Θήβας. Απέναντι από τον Ετεοκλή ήταν ο Πολυνείκης. Η τελική μονομαχία των δύο αδερφών επιβεβαίωσε την κατάρα του Οιδίποδα. Τα δύο αδέρφια έπεσαν αλληλοσκοτωμένα μπροστά στα τείχη της πόλης, η οποία όμως σώθηκε.

Η απόφαση του Κρέοντα

Ο νέος άρχοντας της πόλης Κρέων, αδελφός της Ιοκάστης και θείος των παιδιών, εκδίδει διαταγή να ταφεί ο Ετεοκλής με τιμές, ενώ το σώμα του Πολυνείκη να μείνει άταφο, βορά στα σκυλιά και τα όρνια, γιατί θέλησε να προδώσει την πατρίδα του. Από το σημείο αυτό αρχίζει η υπόθεση της τραγωδίας.
Η απόφαση του Κρέοντα προκαλεί την αντίδραση της Αντιγόνης και την εξώθηση μέχρι τα άκρα των συνεπειών που προέκυψαν από αυτή την παράβαση.

 

Ο σκοπός

Ο σκοπός είναι διαφορετικός για τον καθένα. Για τον Κρέοντα να επιβάλει την εξουσία του, για την Αντιγόνη να επιτελέσει το καθήκον της ως αδελφή. Οι υπόλοιποι συμπαρασύρονται στους σκοπούς των δύο βασικών προσώπων. Εμπόδιο για τον Κρέοντα είναι η Αντιγόνη, για την Αντιγόνη ο Κρέων (π.χ. στ. 484-5: […] εγώ δεν θα είμαι άνδρας, αλλά αυτή θα είναι ο άνδρας, εάν αυτό εδώ το βασιλικό μου αξίωμα εξακολουθήσει να ταπεινώνεται από αυτήν ατιμώρητα). Ο καθένας δρα ανάλογα με τον σκοπό του και ανάλογα με τα εμπόδια που του φέρνουν οι άλλοι.

Ο ύμνος στον έρωτα

Στο τρίτο στάσιμο, αμέσως μετά την απόφαση του Κρέοντα να οδηγήσει την Αντιγόνη στον τάφο της και πριν από τον μονόλογο – θρήνο της Αντιγόνης για την τύχη της, ο Χορός τραγουδάει έναν ύμνο στον Έρωτα. Είναι ένας ύμνος χαροποιός; Είναι ένας ύμνος όπου ο Χορός στέκεται διστακτικά απέναντι στη δύναμη του Έρωτα, γιατί ξεσηκώνει τους νέους ανθρώπους, αλλά και τους θεούς, και διαταράσσει τη λογική τους. Σε αυτή την περίπτωση κινδυνεύουν νόμοι και ισχύουσες ηθικές αρχές, όπως ακριβώς το περιγράφει ο Χορός. Μήπως, λοιπόν, ο Χορός, οι ηλικιωμένοι άνδρες της πόλεως, καταλογίζει στον Έρωτα την ευθύνη για την «επανάσταση» των νέων ανδρών έναντι των «μεγάλων νόμων»; Και για το γεγονός ότι οι νέες κοπέλες καταλαμβάνονται από το συναίσθημα και αυτονομούνται;

Η παράσταση

Στην παράσταση του Κωνσταντίνου Ντέλλα κυριάρχησε η εκφραστική λιτότητα και η ατμοσφαιρικότητα, η πνευματικότητα και η αφαιρετικότητα.
Θύμιζε μια ταπεινή Ελλάδα του ’50, μια Ελλάδα δραματική, τραυματισμένη από τον Εμφύλιο. Αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι η εμφυλιοπολεμική ορολογία είναι φορτισμένη: κρύβει εγκλήματα και επαναφέρει διχαστικές μνήμες. Απέναντι στην αναβίωση περασμένων παθών και την ανάφλεξη μισοξεχασμένων ρήξεων, η μόνη απάντηση είναι η μελέτη της Ιστορίας. Η τέχνη όμως μπορεί να προσεγγίσει με το δικό της ύφος ιστορικά τραύματα και ο Κωνσταντίνος Ντέλλας το έκανε με σεβασμό και βαθιά κατάνυξη.
Η Αντιγόνη κλείνει μέσα της όλα τα συγκρουσιακά ζεύγη που χτίζουν τη ραχοκοκαλιά της ανθρώπινης ύπαρξης. Στη σκηνή όπου ο Κρέοντας και Αντιγόνη βρίσκονται αντιμέτωποι, έμοιαζαν ριζωμένα αιωνόβια δέντρα το ένα απέναντι στο άλλο. Αμετακίνητα και γύρω τους να περνούν όλες οι χρονικές περίοδοι της ανθρωπότητας. Μια διαμάχη που δεν τελειώνει ποτέ. Που δεν έχει τελειώσει.
Η Αντιγόνη, η οποία δανείζει το όνομά της στην τραγωδία, δεν εμφανίζεται σχεδόν μετά το μέσον του έργου. Και τότε το κοινό γίνεται μάρτυρας της φθοράς του Κρέοντα. Οι δύο κύριοι ήρωες μένουν πεισματικά προσκολλημένοι στην άποψή τους, τόσο που καταντούν εμμονικοί. Μπορεί να πιστεύεις σε κάτι ορθό, αλλά η αμετακίνητη προσκόλλησή σου σ’ αυτό μπορεί να το μεταλλάξει σε κάτι καταστροφικό. Σ’ αυτό βαδίζουν τόσο ο Κρέοντας, όσο και η Αντιγόνη.

Σύμπλευση

Η παράσταση πορεύτηκε μέσα από τη σύμπλευση και την πρόσμιξη στοιχείων, ορμώμενων από την Ορθόδοξη Παράδοση και τον αρχαιοελληνικό κόσμο. Ζητήματα πίστης, θρησκευτικότητας και η μεταφυσική διάσταση της τέχνης απασχόλησαν το σκηνοθέτη. Οι ιδέες του Σοφοκλή διακινήθηκαν ανόθευτες, αγγίζοντας τα πολιτιστικά και κοινωνικά δρώμενα με λιτότητα και με έναν συμβολισμό που προκαλούσε συγκινησιακά τον θεατή, μεταφέροντάς τον νοερά σε έναν ιστορικό χωρόχρονο που ξεκινά από την αρχαιότητα και φτάνει έως τον νεότερο ελληνισμό.
Η παράσταση, ποιητική και καθηλωτική, μίλησε απευθείας στην καρδιά μας. Χωρίς περιττές ωραιότητες, αλλά με επιβλητικότητα και λιτότητα, μέσω της υποβολής, επιβλήθηκε με την καθαρή αλήθεια της.

Η προετοιμασία

Όπως μάθαμε, οι πρόβες για δύο μήνες πραγματοποιήθηκαν στην ευρύτερη περιοχή του Λόφου Φιλοπάππου. Στη συνέχεια, οι ηθοποιοί με τον σκηνοθέτη διέμειναν σε ένα χωριό της Κορίνθου, το Χιλιομόδι (γενέτειρα της Ειρήνης Παππά), για μερικές εβδομάδες, όπου συνεχίστηκαν οι πρόβες μέσα σε συνθήκη κοινής ζωής.
Η επιλογή του εξωτερικού χώρου ως βασικού άξονα της διαδικασίας της προετοιμασίας βασίστηκε στη μελέτη του σκηνοθέτη Κωνσταντίνου Ντέλλα για την ενσωμάτωση του σώματος του ηθοποιού και την ενδυνάμωση της αντίληψης, του βαδίσματος και των αισθήσεών του στη φυσική σκηνογραφία της υπαίθρου.
Το σώμα του κειμένου προσεγγίστηκε από την αρχή των δοκιμών, χωρίς να γίνει όμως διανομή ρόλων. Με εργαλείο την προφορική μετάδοσή του, ένα μεγάλο μέρος του μαθεύτηκε από όλους τους ηθοποιούς εξίσου, ανεξαρτήτως ρόλων.

Η σπείρα

Στην «Αντιγόνη», τα σχήματα της σπείρας, του κύκλου, των τροχιών και των κέντρων σε κινησιολογικό επίπεδο υπήρξαν οι οδηγοί για τη δημιουργία ενός ισχυρού κοινοτικού πλέγματος μεταξύ των ηθοποιών. Ο νέος τόπος που οικοδομήθηκε μεταξύ τους μέσα από αυτούς τους σχηματισμούς, εμπεριέχοντας τα στοιχεία του ίδιου του τοπίου (ανώμαλο έδαφος, δέντρα, καιρικές συνθήκες, ήχοι), δημιούργησε τη δεξαμενή που ονομάζεται Χορός, μέσα από την οποία γεννήθηκαν και οι ρόλοι.
Η σπείρα, που συνδυάζει το σχήμα ενός κύκλου και τη δυναμική κίνησή του, συμβολίζει τον χρόνο. Ως μέρος της ομαλής ατελείωτης γραμμής συμβολίζει επίσης την ανάπτυξη, τη συνέχεια, τον ρυθμό της αναπνοής και της ίδιας της ζωής.

Το μικρό θέατρο

Στην Ακρόπολη της αρχαίας πόλης της Επιδαύρου και στη νοτιοδυτική πλαγιά της, ιδρύθηκε σε παλαιότερη του Ασκληπιείου περίοδο, το μικρό θέατρο, για τις δημόσιες ανάγκες έκφρασης της εποχής, κυρίως όμως για τα δρώμενα της Διονυσιακής λατρείας, γι’ αυτό και ήταν αφιερωμένο στον θεό Διόνυσο. Από τις αφιερωματικές επιγραφές, προκύπτει ότι η κατασκευή του θεάτρου πραγματοποιήθηκε τον 4ο π.Χ. αι., από χορηγίες εξεχόντων αρχόντων και επίλεκτων προσώπων της τοπικής κοινωνίας, εκείνης της εποχής. Χαρακτηριστικό του θεάτρου είναι οι επιγραφές, που αποτελούν ένα πραγματικό – ζωντανό μουσείο. Για τον λόγο αυτό αποκαλείται και «λαλούν θέατρο». Ύστερα από 23 αιώνες σιωπής, το 1971 άρχισε η ανασκαφή του. Μέσα από το κυκλικό σχήμα του μικρού αυτού θεάτρου (αχιβάδα) προέκυψε ένας πυρήνας, που η ενέργειά του με τη γραμμική απεικόνιση του ήχου διαχέεται στην ευρύτερη περιοχή του τόπου, περιλαμβάνοντας τους ανθρώπους και τα φυσικά στοιχεία που υπάρχουν εκεί.
Το σκεπτικό αυτό ακολούθησε η σκηνογραφική, φωτιστική και ενδυματολογική γραμμή της παράστασης, δημιουργώντας μια απόλυτα εναρμονισμένη στον φυσικό χώρο πραγματικότητα χωρίς αιχμηρές παρεμβάσεις.

Οι κάτοικοι

Μέσα από την ανάγκη για συνέπεια σ’ αυτή τη σύνδεση του τόπου και των ανθρώπων του αλλά και των ηθοποιών μεταξύ τους, ήταν ζητούμενο οι κάτοικοι-φορείς της Επιδαύρου να υπάρχουν ως φυσικές παρουσίες στην παράσταση, φέρνοντας το δικό τους αόρατο πλέγμα με τον ίδιο τον χώρο. Έτσι, στην παράσταση συμμετείχαν μέλη του ΚΑΠΗ του Δήμου Επιδαύρου και μαθητές από το Γυμνάσιο Λυγουριού του Δήμου Επιδαύρου.
Η ομάδα των ανθρώπων της περιοχής μαζί με τον σκηνοθέτη άκουσε ξανά το κείμενο της «Αντιγόνης» και συνομίλησε μ’ αυτό μέσα από τη δική της πραγματικότητα. Μάλιστα κάποιοι από τους κατοίκους θυμούνται αυτούσια αποσπάσματα της τραγωδίας, λόγω των παραστάσεων που κατ’ επανάληψη έχουν παρακολουθήσει όλα αυτά τα χρόνια του Φεστιβάλ.
Επιπλέον, το ηχητικό περιβάλλον της παράστασης στηρίχτηκε στην αίσθηση της καλοκαιρινής αύρας και της νιότης. Τέσσερις μαθητές και απόφοιτοι του Μουσικού Σχολείου Πτολεμαΐδας με τρία χάλκινα όργανα και ένα κρουστό έγιναν οι ιδανικοί φορείς του ήχου της.
Ένας ολόκληρος κόσμος, ανάμεσα στον οποίο η σκηνογραφία, η συνθήκη των φωτισμών, οι ηθοποιοί, οι θεατές, οι μουσικοί και οι κάτοικοι των γύρω χωριών συνετέλεσαν στη γέννηση ενός νέου Τόπου, εντός του οποίου υπήρξε το έργο της «Αντιγόνης».

Ο σκηνοθέτης

Ποιος έχει δίκιο; Πού βρίσκεται η ρωγμή της πόλης; Ο Κρέοντας από ακριβοδίκαιος άρχοντας και τηρητής των νόμων μετατρέπεται σε εμμονικό τύραννο και οδηγεί τρία πρόσωπα στην αυτοχειρία. Η Αντιγόνη κηδεύει έναν αδελφό, κάνοντας τη δουλειά που αναλογεί στους άντρες. Ο Κρέοντας θρηνεί πάνω από το πτώμα του γιου του, κάνοντας τη δουλειά που αναλογεί στις γυναίκες. Ποιος είναι το τραγικό πρόσωπο; Είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα που απησχόλησαν δημιουργικά τον σκηνοθέτη και κατ’ επέκτασιν το κοινό σ’ αυτή την ωραία, ιδιαίτερη παράσταση.
Να σημειωθεί πως ο σκηνοθέτης έχει παρακολουθήσει μαθήματα στο θεατρικό εργαστήρι «Μαύρη Σφαίρα» της Τότας Σακελλαρίου, ενώ έχει φοιτήσει στην Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή Αθηνών, καθώς και στη Δραματική Σχολή του Βασίλη Διαμαντόπουλου. Έχει κάνει σπουδές σε πιάνο, ούτι, παραδοσιακό τραγούδι, παραδοσιακά κρουστά και βυζαντινή μουσική. Έχει υπάρξει δάσκαλος παραδοσιακών χορών από το 1998 και είναι μέλος της χορευτικής ομάδας του Λυκείου των Ελληνίδων Αθηνών. Όλες αυτές οι επιρροές διαφαίνονται στη δουλειά του όπου παρατηρείται μια γνήσια παραδοσιακή έκφραση και ένα κινητικό περιεχόμενο μέτρου και σεμνότητας που προέρχονται από την ομορφιά του ελληνικού τοπίου και την Ιστορία.

Οι ερμηνείες και οι συντελεστές

Ο πολύτροπος υποκριτικά Θανάσης Δόβρης, ως Κρέων, ήταν σοβαρός και σωστός, πειστικός και στέρεος, με πυγμή και εγκυρότητα. Άρεσε πολύ στο κοινό και χειροκροτήθηκε θερμά.

Ο Κωνσταντίνος Ντέλλας είχε απόλυτο έλεγχο και εξαιρετικές υποκριτικές στιγμές, ιδιαίτερα ως απόκοσμος Τειρεσίας.

Η Φανή Παναγιωτίδου έδωσε πολύ ενδιαφέρουσες ερμηνείες, με μέγεθος και βάθος. Αληθινή και δυναμική.

Η πάντοτε έξοχη Μαρία Παρασύρη έπαιξε σπουδαία. Είχε έννοια, τόνο, ρυθμό, έκταση και αίσθημα. Τη χαρήκαμε για άλλη μια φορά.

Η Δέσποινα Ντορίνα Ρεμεδιάκη μας έδωσε μια άκρως συγκινητική, παλλόμενη και νεότατη Αντιγόνη. Κινήθηκε με αυτοκυριαρχία και φειδώ στην ορχήστρα. Ήταν εντυπωσιακή και έδειξε ότι έχει τις δυνατότητες στο μέλλον να γίνει μια γερή τραγωδός. Θερμά συγχαρητήρια!

Ο Ευθύμης Χαλκίδης έδειξε αξιόλογες πλευρές και είχε άνεση, φυσικότητα, αμεσότητα και πειθώ.

Η μετάφραση του Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου απέδωσε άψογα το σοφόκλειο ύφος.
Η σκηνογραφία του Ανδρέα Σκούρτη ήταν εύστοχη και είχε την επιτυχία του να μην ξεχωρίζει από το φυσικό περιβάλλον.
Δωρικότητα, απλότητα και γήινη ομορφιά είχαν τα κοστούμια της Κωνσταντίνας Μαρδίκη.
Ο Αλέξανδρος Κτιστάκης δημιούργησε μια μουσική με ηχοχρώματα υπέροχα και αισθαντικά. Μια μουσική δεμένη με τη φύση και τη ζωή. Τη μουσική του δεν την ξεχνάς εύκολα.
Με ατμόσφαιρα ασπρόμαυρου κινηματογράφου φωτισμένη η «Αντιγόνη» από τον Παναγιώτη Λαμπή, ήταν εναργής και θεατρικά μεστή.
Με τον Επιτάφιο να στολίζεται τελετουργικά, τους ηλικιωμένους του χωριού να παρίστανται ευλαβικά, το σκηνικό ελληνικού εγκαταλελειμμένου χωραφιού, τα βλέμματα των παιδιών και τη θρησκευτική της πνοή, η «Αντιγόνη» του Κωνσταντίνου Ντέλλα μας έπεισε ότι ήταν καρπός πολυσύνθετης μελέτης και μόχθου. Να συμπληρώσω βεβαίως ότι μας άρεσε πολύ για την ανθρωπιά της και για το ποιητικό της αίσθημα. Πολύ περισσότερο που σήμερα, για ευνόητους λόγους, ο μύθος των Λαβδακιδών μας αγγίζει όσο ποτέ άλλοτε!

– Στην παράσταση συμμετείχαν: Οι μαθητές / απόφοιτοι του Μουσικού Σχολείου Πτολεμαΐδας: Χριστόδουλος Αναγνωστόπουλος, Στυλιανός Βλαχοδήμος, Δημήτρης Μεντεσίδης, Χρήστος Zγούρoς – Μαθητές του Γυμνασίου Λυγουριού, Δήμου Επιδαύρου – Μέλη του ΚΑΠΗ Δήμου Επιδαύρου
– Στην προετοιμασία και κατασκευή του σκηνικού συμμετείχαν οι σπουδαστές της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, του τομέα ζωγραφικής: Κωνσταντίνος Βαλιουτής, Μαρίνα Μαρκουλή, Λυδία Μαρία Ξύγγη.

 

 

Συντελεστές

Μετάφραση – Δραματουργία: Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος
Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Ντέλλας
Σκηνογραφία: Ανδρέας Σκούρτης
Ενδυματολογική επιμέλεια: Κωνσταντίνα Μαρδίκη
Πρωτότυπη μουσική: Αλέξανδρος Κτιστάκης
Σχεδιασμός φωτισμών: Παναγιώτης Λαμπής
Βοηθός σκηνογράφου: Βιβιάννα Χιωτίνη
Boηθός σκηνοθέτη – Επιμέλεια κίνησης: Aνδρονίκη Μαραθάκη
Eπικοινωνία: Μαρία Κωνσταντοπούλου
Παίζουν: Θανάσης Δόβρης, Κωνσταντίνος Ντέλλας, Φανή Παναγιωτίδου, Μαρία Παρασύρη, Δέσποινα Ντορίνα Ρεμεδιάκη, Ευθύμης Χαλκίδης
Σχεδιασμός παραγωγής: Kωνσταντίνος Σακκάς
Οργάνωση – Συντονισμός παραγωγής: Mαρία Βασαριώτου
Εκτέλεση παραγωγής: Ιωάννα Βενετάκη
Οργάνωση παραγωγής: DeltaPi

  • Η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ντέλλα, παρουσιάστηκε στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου, στις 20 και 21 Ιουλίου 2018
  • Η παράσταση παίχτηκε με αγγλικούς υπέρτιτλους και πραγματοποιήθηκε με τη στήριξη του Δικτύου Πολιτισμού Athens Culture Net, με ιδρυτικό δωρητή το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και τη συμβολή του Athens DigitalLab του Δήμου Αθηναίων, το οποίο δημιουργήθηκε με αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), από το Athens Partnership με τη συνεργασία της COSMOTE, της Νokia και του ΙΣΝ.
  • Φιλοξενία προβών και προετοιμασίας σκηνικού: Σεράφειο Δήμου Αθηναίων
eirini aivaliwtouΜια σπουδαία «Αντιγόνη» από τον Κωνσταντίνο Ντέλλα στη Μικρή Επίδαυρο
Περισσότερα

«Θεσμοφοριάζουσες» από τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο. Εντυπώσεις από μια παράσταση που δυστυχώς δεν… είδα

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα (*)

Πέμπτη ημέρα μετά τις φονικές πυρκαγιές στο Μάτι: Παρασκευή 27 Ιουλίου 2018. Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου. «Θεσμοφοριάζουσες» του Αριστοφάνη.

Είμαι μέσα στο Θέατρο από τις 8 μ.μ. Το έργο αρχίζει στις 9.15 μ.μ. και τελειώνει στις 10.45 μ.μ. Ούτε κατάλαβα «πώς πέρασεν η ώρα». Αρχίζει ο χαιρετισμός και στις 10.52 μ.μ. ο σκηνοθέτης Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος μπαίνει στο χώρο της ορχήστρας, σηκώνει τα χέρια, ζητάει να γίνει ησυχία και με σπασμένη φωνή αφιερώνει την παράσταση σε μια πολύ ευαίσθητη γυναίκα, σε μια ψυχούλα, στην ηθοποιό Χρύσα Σπηλιώτη που εκείνη τη στιγμή ήταν ακόμη μεταξύ των αγνοουμένων της μεγάλης τραγωδίας. Το κοινό αποχαιρετά τη Χρύσα με ένα θερμό χειροκρότημα.

Περίπου 6 – 7 χιλιάδες ήταν οι θεατές την Παρασκευή. Νωρίτερα η καταρρακτώδης βροχή απέτρεψε πολλούς από το να κάνουν αυτό το ταξίδι. Η συναισθηματική φόρτιση όλων αυτών των ημερών δεν με άφησε να παρακολουθήσω πολλά.

 

Όμως πριν αρχίσει η παράσταση μπόρεσα να απολαύσω το εξαιρετικό σκηνικό της Μαγδαληνής Αυγερινού, που με εντυπωσίασε με την απλότητά του κι έμοιαζε με αρχαίο χωριό.

***

Μετά την παράσταση ακολούθησα το στενό σκοτεινό δρομάκι που οδηγεί στα παρασκήνια. Εκεί άκουσα πολλά:

-Θερμά λόγια για τους τέσσερις άνδρες, τον Μάκη Παπαδημητρίου, τον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο, τον Γιώργο Χρυσοστόμου και τον Γιώργο Παπαγεωργίου: Εξαιρετικές ερμηνείες, ιδιαίτερες, με άποψη…

-Θερμά λόγια για τις τέσσερις γυναίκες, τη Νάντια Κοντογεώργη, την Ελένη Ουζουνίδου, την Άνδρη Θεοδότου και την Μαρία Κατσανδρή: Δυναμικές, απολαυστικές, ερμηνείες που θα τις θυμόμαστε…

 

 

-Ύμνους για τα κορίτσια του Χορού, τη Βαλέρια Δημητριάδου, την Ειρήνη Μακρή, την Κατερίνα Μαούτσου, την Ίριδα Μάρα, τη Φραγκίσκη Μουστάκη, την Ελένη Μπούκλη, την Ηλέκτρα Σαρρή, τη Νατάσα Σφενδυλάκη και την Αντιγόνη Φρυδά: Αεικίνητες, με χιούμορ, και με τον λόγο τους, και με το ακορντεόν, και με το φλάουτο, και με το σαξόφωνο, και με την τρομπέτα. Μια ομάδα που κερδίζει… Μια ομάδα που κινήθηκε στα βήματα που χάραξε η Σεσίλ Μικρούτσικου.

-Κάποιοι – όπως άκουγα – είχαν μείνει ιδιαίτερα ευχαριστημένοι από τη μουσική του Νίκου Κυπουργού και από τη μετάφραση του δημοσιογράφου Παντελή Μπουκάλα. Επίσης απόλαυσαν τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη που ήταν ζωγραφισμένα από τη Μαρία Ηλία και μας έφεραν στο νου αρχαίους αμφορείς.

-Σε τελική ανάλυση, όλα τα παραπάνω έχουν άμεσο αντίκρισμα στον ικανότατο σκηνοθέτη της παράστασης, τον αγαπητό μας Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο.

***

Λυπάμαι που δεν έζησα αυτή την παράσταση όπως θα της έπρεπε. Οπωσδήποτε θα την αναζητήσω σε κάποια από τις αθηναϊκές της εμφανίσεις. Επιφυλάσσομαι, λοιπόν.

***

Δυο λόγια για την υπόθεση

Ο Ευριπίδης είναι ταραγμένος, γιατί οι γυναίκες, που σήμερα τελούν τη μεγάλη τους γιορτή, τα Θεσμοφόρια, είναι αποφασισμένες να τον τιμωρήσουν, επειδή τις δυσφημεί στα έργα του. Μοναδικός τρόπος για να αποτρέψει τον κίνδυνο, είναι να στείλει στα Θεσμοφόρια έναν δικό του άνθρωπο, ντυμένο γυναικεία, για να τον υπερασπίσει. Τη δύσκολη αποστολή αναλαμβάνει ο Μνησίλοχος. Πράγματι οι Θεσμοφοριάζουσες − που αποτελούν τον Χορό της κωμωδίας −, κατηγορούν τον Ευριπίδη. Όταν πάρει τον λόγο, ο μεταμφιεσμένος Μνησίλοχος θα επιτεθεί και αυτός προσχηματικά στον Ευριπίδη, αλλά έπειτα θα προσπαθήσει να τον υποστηρίξει, λέγοντας ότι οι γυναίκες είναι υπεύθυνες για πολλά περισσότερα από αυτά που τούς προσάπτει ο τραγικός ποιητής. Και ενώ ο Χορός αγανακτεί με αυτά που ακούει, εμφανίζεται ο Κλεισθένης, γνωστός Αθηναίος της εποχής με θηλυπρεπή εμφάνιση, και τους λέει ότι κυκλοφορεί μια φήμη πως κάποιος άνδρας ντυμένος γυναικεία βρίσκεται ανάμεσά τους. Ο Μνησίλοχος πολύ γρήγορα αποκαλύπτεται και κατηγορείται για παραβίαση των ιερών τελετουργικών κανόνων, ενώ προσπαθεί να ειδοποιήσει τον Ευριπίδη, που παραφυλάει, ότι το σχέδιό τους έχει αποκαλυφθεί. Ο Ευριπίδης, στην προσπάθειά του να σώσει τον υπερασπιστή του, εμφανίζεται στη γιορτή των Θεσμοφορίων πολλές φορές με διαφορετική κάθε φορά εμφάνιση, και κάνει στις γυναίκες μια πρόταση: θα σταματήσει να τις κακολογεί στα έργα του, αν τον αφήσουν να απελευθερώσει τον Μνησίλοχο. Οι γυναίκες δέχονται και οι δύο άντρες φεύγουν. Η κωμωδία τελειώνει με τους πανηγυρισμούς του Χορού.

 

***

 

 

 

Σημείωμα του σκηνοθέτη

Στις «Θεσμοφοριάζουσες», ένα από τα τρία «γυναικεία» έργα του Αριστοφάνη, γραμμένο την εποχή της κατάλυσης της Αθηναϊκής Δημοκρατίας − το 411 π.Χ., που θεωρείται χρόνος γραφής του, επιβλήθηκε ολιγαρχία −, μια ομάδα στο περιθώριο της Πολιτείας, οι γυναίκες, κρούουν τον κώδωνα για την ανάγκη πολιτικής σταθερότητας. Μπορεί σήμερα οι γυναίκες να μην είναι σε τέτοια δεινή θέση, ώστε να οραματίζονται τους θεσμούς αντί να συμμετέχουν σε αυτούς, όμως υπάρχουν πάντα ομάδες πολιτών που δεν δικαιούνται ίσο μερίδιο στην λειτουργία της Πολιτείας. Ένα έργο για τη θέση –και τις θέσεις– των γυναικών, για τη διεκδίκηση της προσωπικής ταυτότητας, για το δικαίωμα στην πολιτειακή ισότητα, ένα έργο για την κρίση των αξιών, τη φύση και τον νόμο. Και πάνω απ’ όλα, ένα έργο που, με όπλο το θέατρο και το χιούμορ, δίνει άπειρες δυνατότητες στον ηθοποιό να πρωταγωνιστήσει ως πολιτικό ον στη σκηνή της κωμωδίας.
H παράσταση βασίζεται στην καινούργια μετάφραση, πιστή στο κείμενο και ταυτόχρονα ποιητική, του Παντελή Μπουκάλα. Όπως και στην προηγούμενη συνεργασία μας στους «Αχαρνείς», θέλησα να δοκιμάσω πόσο αντέχει σήμερα το αριστοφανικό κείμενο, χωρίς καμιά διασκευή.
Έχουν επιλεγεί καταξιωμένοι ηθοποιοί κυρίως της νεότερης γενιάς, με τους περισσότερους από τους οποίους έχουμε ξανασυνεργαστεί, κάτι που δημιουργεί τις προϋποθέσεις για σκηνική επικοινωνία και κοινό ερμηνευτικό κώδικα.
Ο συνθέτης Νίκος Κυπουργός, γνωστός για τις μελωδίες και τα τραγούδια που έχει δώσει στη δισκογραφία αλλά και τις παραστατικές τέχνες, δημιουργεί ένα ηχητικό περιβάλλον ενταγμένο στη δράση, αφού όχι μόνο τα τραγούδια μα και η οργανική μουσική της παράστασης ερμηνεύονται επί σκηνής από όλο το θίασο, που ταυτόχρονα γίνεται ζωντανή ορχήστρα.
Η όψη της παράστασης, με τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη και τα σκηνικά της Μαγδαληνής Αυγερινού, παραπέμπουν στο πρόσφατο παρελθόν της Ελλάδας, διατηρώντας τη φρεσκάδα της σύγχρονης εποχής.

 

***

 

«Θεσμοφοριάζουσες», του Αριστοφάνη

Μετάφραση: Παντελής Μπουκάλας
Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
Μουσική: Νίκος Κυπουργός
Ενδυματολόγος: Άγγελος Μέντης
Σκηνογράφος: Μαγδαληνή Αυγερινού
Χορογραφίες: Σεσίλ Μικρούτσικου
Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Παντελής Δεντάκης
Ζωγραφική κοστουμιών: Μαρία Ηλία
Βοηθός σκηνογράφου: Τζίνα Ηλιοπούλου
Βοηθός ενδυματολόγου: Σεμίνα Λανταβού, Κωνστανίνα Μαρδίκη
Μουσική διδασκαλία: Αναστάσης Σαρακατσάνος
Παίζουν
Μάκης Παπαδημητρίου (Μνησίλοχος)
Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος (Ευριπίδης)
Γιώργος Χρυσοστόμου (Αγάθωνας, τοξότης)
Νάντια Κοντογεώργη (Μίκα)
Ελένη Ουζουνίδου (Κηρύκαινα)
Άνδρη Θεοδότου (Κρίτυλλα)
Μαρία Κατσανδρή (Φιλίστη)
Γιώργος Παπαγεωργίου (Υπηρέτης του Αγάθωνα, Κλεισθένης)
Χορός
Βαλέρια Δημητριάδου, Ειρήνη Μακρή, Κατερίνα Μαούτσου, Ίριδα Μάρα, Φραγκίσκη Μουστάκη, Ελένη Μπούκλη, Ηλέκτρα Σαρρή, Νατάσα Σφενδυλάκη, Αντιγόνη Φρυδά.
Μουσικοί επί σκηνής
Σοφία Κακουλίδου, Αναστάσης Σαρακατσάνος, Γιώτα Παναγή
Συμπαραγωγή
Α. Μ. Τέχνη Χώρος – ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων – ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης – Ε.Φ.

 

***

 

 

Πρόγραμμα περιοδείας

Η αρχή έγινε στα Ιωάννινα και το Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης. Ακολούθησαν: Θεσσαλονίκη – Θέατρο Δάσους, Καβάλα – Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, Δίον – Αρχαίο Θέατρο Δίου και τέλος Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου. Η περιοδεία συνεχίζεται τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο για να καταλήξει στο Ηρώδειο την Τετάρτη 19 Σεπτεμβρίου 2018.

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

[Έναρξη όλων των παραστάσεων στις 9.30 μ.μ.]

Τετάρτη 1 – Θέατρο Ανατολικής Τάφρου – Χανιά
Πέμπτη 2 – Θέατρο Ανατολικής Τάφρου – Χανιά
Παρασκευή 3 – Θέατρο Ανατολικής Τάφρου – Χανιά
Σάββατο 4 – Κηποθέατρο Ν. Καζαντζάκης – Ηράκλειο
Κυριακή 5 – Κηποθέατρο Ν. Καζαντζάκης – Ηράκλειο
Δευτέρα 6 – Λόφος Φορτέτζα – Ρέθυμνο
Τρίτη 28 – Ρωμαϊκό Ωδείο – Πάτρα
Τετάρτη 29 – Ρωμαϊκό Ωδείο – Πάτρα

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

[Έναρξη όλων των παραστάσεων στις 9.00 μ.μ.]

Δευτέρα 3 – Δημοτικό Κηποθέατρο Παπάγου – Παπάγου
Τρίτη 4 – Δημοτικό Κηποθέατρο Παπάγου – Παπάγου
Πέμπτη 6 – Δημοτικό θέατρο του Άλσους (Δ. Κιντής) – Ηλιούπολη
Παρασκευή 7 – Θέατρο Βράχων Μελίνα Μερκούρη – Βύρωνας
Τετάρτη 12 – Βεάκειο Θέατρο – Πειραιάς
Πέμπτη 13 – Ευριπίδειο Θέατρο Ρεματιάς – Χαλάνδρι
Παρασκευή 14 – Ευριπίδειο Θέατρο Ρεματιάς – Χαλάνδρι
Δευτέρα 17 – Θέατρο Πέτρας – Πετρούπολη
Τετάρτη 19 – Ωδείο Ηρώδου Αττικού – Αθήνα

 

***

Πληροφορίες – Κρατήσεις εισιτηρίων στο GREEK FESTIVAL, στο VIVA και στο 11876

 

***

(*) Ο Παναγιώτης Μήλας είναι μέλος της Ένωσης Συντακτλων και ΔΕΝ είναι κριτικός θεάτρου.

Παναγιώτης Μήλας«Θεσμοφοριάζουσες» από τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο. Εντυπώσεις από μια παράσταση που δυστυχώς δεν… είδα
Περισσότερα