Κάρτα Μνήμης

Άνδρος. Το ανοιχτό θέατρο της Χώρας υποδέχεται το 3ο Διεθνές Φεστιβάλ «κόντρα στον καιρό»…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

Δεκάδες οι εφοπλιστές, εκατοντάδες οι καπεταναίοι, χιλιάδες οι ναυτικοί, αναρίθμητοι οι τεχνίτες στην ανεμόεσσα των Κυκλάδων, στην Άνδρο. Το νησί που άντεξε και αντέχει στους ανέμους, το νησί που «ταξιδεύει» κόντρα στα μποφόρ χωρίς τον παραμικρό φόβο πως θα μπατάρει.
Η Άνδρος που την ύμνησαν και ο Ηρόδοτος και ο Αισχύλος – στους «Πέρσες» – δεν κάνει πίσω γιατί ξέρει να πηγαίνει κόντρα στον καιρό. Οι άνθρωποί της κρατάνε γερά το τιμόνι κι έχουν πάντα όρτσα τα πανιά και φουλ τις μηχανές.
Τους έβλεπα όλους αυτούς στην αίθουσα συνεντεύξεων του ξενοδοχείου Saint George Lykabettus όπου εξέπεμπαν αυτό το μαγικό «και θέλουμε, και μπορούμε».

Φυσικά κι εγώ καμάρωνα «σαν γύφτικο σκεπάρνι» λόγω καταγωγής. Ο παππούς μου Δημήτρης, από το Κάτω Κόρθι, ανήκε στην τέταρτη κατηγορία του προλόγου. Ήταν μαρμαροτεχνίτης που μέχρι το τέλος της ζωής του έλεγε ιστορίες από την εποχή που δούλεψε το 1895 στη μερική αναμαρμάρωση του Παναθηναϊκού Σταδίου πάνω σε σχέδια που είχαν εκπονήσει οι Αναστάσιος Μεταξάς και Ερνέστος Τσίλλερ. Ο επιχειρηματίας, και ένας από τους μεγαλύτερους εθνικούς ευεργέτες Γεώργιος Αβέρωφ, ανέλαβε να προσφέρει οικονομικά την όλη δαπάνη για την ολοκλήρωση του έργου. Μέχρι την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων το 1896, ολοκληρώθηκε η περί τη σφενδόνη μαρμάρωση των κερκίδων και όλες οι πρώτες σειρές των καθισμάτων. Στα επόμενα χρόνια συνεχίσθηκαν οι εργασίες στο Καλλιμάρμαρο οι οποίες και ολοκληρώθηκαν το 1900.
Θυμήθηκα τις ιστορίες του παππού όταν διάβαζα το πώς έγινε το ανοιχτό θέατρο της Άνδρου, αυτό που φιλοξενεί τις παραστάσεις του 3ου Διεθνούς Φεστιβάλ του νησιού. Έβλεπα τις φωτογραφίες με την τεράστια αλάνα η οποία «σε χρόνο μηδέν» πήρε σάρκα και οστά και έγινε ένα λαμπερό οικοδόμημα. Η μελέτη και η κατασκευή του θεάτρου χρηματοδοτήθηκε από τον Ανδριώτη ευεργέτη, Αλκιβιάδη Τάττο. Είναι ένα θέατρο 900 θέσεων χτισμένο με την ξερολιθιά, την παραδοσιακή πέτρα του νησιού και την τεχνική των ντόπιων μαστόρων. Τον σχεδιασμό του έχουν υπογράψει οι αρχιτέκτονες Κυριακή Κονδυλάτου και Κωνσταντίνος Λούκος.
Με παρόμοια τεχνική, ενός άλλου μάστορα, «χτίστηκε» το 3ο Διεθνές Φεστιβάλ Άνδρου. Ο σκηνοθέτης Παντελής Βούλγαρης υπέγραψε και το φετινό πρόγραμμα το οποίο σε πείσμα των δύσκολων καιρών, ξεκινά το Σάββατο 29 Ιουλίου 2017 έχοντας να μας παρουσιάσει σημαντικές παραστάσεις θεάτρου, μουσικής και χορού. Ύστερα από δύο επιτυχημένες σεζόν, με τη θερμή ανταπόκριση του κόσμου, με τη διοργάνωση της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας «Φίλοι Φεστιβάλ Άνδρου», με την υποστήριξη Ανδριωτών και μη χορηγών και την ηθική στήριξη του δημάρχου Θεοδόση Σουσούδη, η Άνδρος αναδεικνύεται σε έναν θερινό τουριστικό προορισμό, που συνδυάζει τη φυσική ομορφιά, την ποιότητα διαμονής και τα υψηλού επιπέδου πολιτιστικά δρώμενα.

Μιλώντας για το Φεστιβάλ, ο Παντελής Βούλγαρης θυμήθηκε το τρακ που είχε ο Μάνος Κατράκης κάθε φορά που έβγαινε στη σκηνή και μίλησε για το δικό του τρακ. «Λίγο πριν σβήσουν τα φώτα της πλατείας, πιάνω τον εαυτό μου, εάν αυτό που θα δω, είναι αντάξιο της προσδοκίας μου. Στα τέλη Ιουλίου, στο Ανοιχτό Θέατρο της Άνδρου, θα χτυπάει η καρδιά μου, σ’ αυτή την τεράστια ησυχία μέσα στο σκοτάδι, γι’ αυτά που επιλέξαμε φέτος, για τις Νύχτες Πολιτισμού. Το φως του πρώτου προβολέα στη σκηνή, τα ευαίσθητα δάχτυλα του πιανίστα στην έναρξη, τα χρωματιστά πρόσωπα των ηθοποιών λίγο πριν ακουστεί η πρώτη λέξη, με καθησυχάζουν. Είναι η ώρα να καθαρίσουν οι ψυχές μας», σημείωσε ο σκηνοθέτης.

«Παραμερίζοντας όλες τις δυσκολίες…»

Αλλά και οι «Φίλοι Φεστιβάλ Άνδρου» πρόσθεσαν το δικό τους λιθαράκι με το δικό τους μήνυμα:
«Όπως τα τελευταία δύο χρόνια έτσι και φέτος δίνουμε ξανά το καλοκαιρινό ραντεβού στο Θέατρο της Ανεμόεσσας Άνδρου, με την υπόσχεση ότι το φετινό 3ο Φεστιβάλ θα είναι αντάξιο των προσδοκιών σας. Παραμερίζοντας όλες τις δυσκολίες που οι καιροί φέρνουν στο κατώφλι μας, σαν καραβοκύρηδες που γνωρίζουν από συνθήκες δύσκολου καιρού, εμείς οι Ανδριώτες, προχωράμε ενωμένοι, με συμπαραστάτες τον διευθυντή του Φεστιβάλ κ. Βούλγαρη και τους στενούς του συνεργάτες. Το θέατρο θα ανοίξει την πόρτα του, την πρώτη μέρα του Ιούλη και μέχρι την Τρίτη 5 Σεπτεμβρίου, θα δίνει βήμα σε ντόπιους φορείς και Συλλόγους, να παρουσιάσουν το έργο τους, ενώ κατά την περίοδο του Φεστιβάλ, 29 Ιουλίου – 25 Αυγούστου 2017 θα φιλοξενηθούν επιλεγμένες παραστάσεις από την Ελλάδα και το εξωτερικό, που ικανοποιούν το ευρύ φιλότεχνο κοινό. Καλή αντάμωση».

Πρόγραμμα Φεστιβάλ Άνδρου 2017

*ΣΑΒΒΑΤΟ 29 ΙΟΥΛΙΟΥ 2017. Μουσικοθεατρική παράσταση «Όλοι ένα, φίλα με… κι άλλο» του Σταμάτη Κραουνάκη. Τρεις γενιές τραγούδια. Συμμετέχουν εννέα ακόμη καλλιτέχνες, ηθοποιοί και μουσικοί.
*ΤΕΤΑΡΤΗ 2 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Προβολή μιας κλασικής και δημοφιλούς παράστασης όπερας, από την Metropolitan Opera.
*ΣΑΒΒΑΤΟ 5 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Καμεράτα. Gala ελληνικής οπερέτας με διευθυντή ορχήστρας τον Γιώργο Πέτρου. Θα παρουσιαστούν πολυαγαπημένα κομμάτια από τον «Βαφτιστικό», τους «Απάχηδες των Αθηνών», το «Πικ νικ» κ.α. Συμμετέχουν 23 μουσικοί και 2 σολίστ λυρικοί τραγουδιστές.
*ΤΡΙΤΗ 8 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Η αισχύλεια τραγωδία «Επτά επί Θήβας» σε σκηνοθεσία Τσέζαρις Γκραουζίνις, με πρωταγωνιστές τους Γιάννη Στάνκογλου και Κλειώ-Δανάη Οθωναίου. Μια παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος.
*ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Η κωμικοτραγωδία «Πέτρες στις τσέπες του» της Μαρί Τζόουνς, σε σκηνοθεσία και ερμηνεία των Μάκη Παπαδημητρίου και Γιώργου Χρυσοστόμου. Παραγωγή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου.
*ΣΑΒΒΑΤΟ 12 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Dance Gala: Βραδιά Ρωσικού Μπαλέτου. Στο πρώτο μέρος θα παρουσιαστεί Carmen και στο δεύτερο μέρος Fragment from the ballet Swan Lake, Vokalis και Polovtsian Dances. Συμμετέχουν 16 χορευτές από The Royal Moscow Ballet και δύο σολίστες από μπαλέτο Stanislavsky.
*ΤΕΤΑΡΤΗ 16 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. «Μουσική από τον Ελληνικό Κινηματογράφο» – Φιλαρμονική Μουσικού Συλλόγου Άνδρου (ΜΟΥ.Σ.Α.)
*ΠΕΜΠΤΗ 17 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Συναυλία «Restart» με τον Νίκο Πορτοκάλογλου και τους «Ευγενείς Αλήτες». Με νέα τραγούδια, νέους συνεργάτες και νέο ήχο, εκ μέρους του δημοφιλούς τραγουδοποιού.
*ΣΑΒΒΑΤΟ 19 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Η «Μήδεια» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Μαριάννας Κάλμπαρη. 15 ηθοποιοί και 4 μουσικοί επί σκηνής. Πρωταγωνιστεί η Μαρία Ναυπλιώτου. Μία συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου με το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν και το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ιωαννίνων.
*ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Θεατρικός Όμιλος Άνδρου. «Αρσενικό και παλιά δαντέλα», η μαύρη κωμωδία του Τζόζεφ Κέσελρινγκ, σε σκηνοθεσία Θεώνης Ριντ.
*ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017. Η θεατρική ομάδα «Αλαλούμ» παρουσιάζει την παράσταση «Βαφτιστικός» του Θεόφραστου Σακελλαρίδη σε σκηνοθεσία Γιώργου Δάμπαση.

Από αριστερά: Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Άνδρου Παντελής Βούλγαρης, ο Δήμαρχος Άνδρου, Θεοδόσης Ι. Σουσούδης και ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Κυδωνιέως κ. Νίκος Σιγάλας.

Συνοπτικά οι εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Καλοκαιριού 2017 στην Άνδρο

*3ο Διεθνές Φεστιβάλ Άνδρου, από Σάββατο 29 Ιουλίου έως και Παρασκευή 25 Αυγούστου 2017.
*3ο Θερινό Πανεπιστήμιο. «Η λογοκρισία απέναντι στον λόγο και στην κρίση. Τα όρια του επιτρεπτού λόγου». Από Κυριακή 9 έως και Κυριακή 16 Ιουλίου 2017 στο Γαύριο.
*Ίδρυμα Β. & Ε. Γουλανδρή. Νίκος Εγγονόπουλος, Με τα χρώματα του λόγου και τον λόγο των χρωμάτων. Από Κυριακή 25 Ιουνίου έως και Κυριακή 1η Οκτωβρίου 2017. Στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Χώρα Άνδρου.
*Ίδρυμα Π. & Μ. Κυδωνιέως της Άνδρου. Η εικαστική «Εύκρατη Ζώνη». Από Σάββατο 22 Ιουλίου έως και Κυριακή 1 Οκτωβρίου 2017. Στο Μουσείο Λαογραφίας και Χριστιανικής Τέχνης Άνδρου.
*60 Χρόνια «Ανδριακή»: από -Τυπώματα Ανδριακής Ιστορίας. Από Δευτέρα 7 Αυγούστου έως και Πέμπτη 31 Αυγούστου 2017. Στον χώρο όπου στεγάζεται το Παλιό Παγοποιείο Μαντζαβελάκη στην Χώρα (δίπλα στο ξενοδοχείο «Παράδεισος»).
*Επιτόπου ’17. «Εγκαταστάσεις» (installation) στα Λειβάδια Άνδρου. Από Σάββατο 8 Ιουλίου έως και Δευτέρα 28 Αυγούστου 2017.
***
Την αφίσα και το εξώφυλλο του 3ου Φεστιβάλ, φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Γιώργος Χαδούλης, ενώ τα βίντεο είναι σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνας Βούλγαρη και μουσική Σπύρου Λούκου.

Σημεία προπώλησης εισιτηρίων

*Χώρα: Tαμείο Θεάτρου. Τηλέφωνο: 22820 – 24775
*Κόρθι: Κατάστημα Δημήτρη Αντωνέλλου. Τηλέφωνο: 22820 -62255
*Μπατσί: Πολυχώρος Θέμελος. Τηλέφωνο: 22820- 29426
*Γαύριο: Porto Andros (Άννα Στυλιανού). Τηλέφωνο: 22820-71222
*Τηλεφωνικές παραγγελίες, στο 210 – 7234567
*Online αγορές: www.ticketservices.gr

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

Κέντρο Υγείας 22823.60001
Αστυν. τμήμα Χώρας 22820. 22300
Αστυν. τμήμα Γαυρίου 22820.71120
Πυροσβεστική Υπηρεσία 22820. 42199
Λιμεναρχείο Γαυρίου 22820. 71213
Λιμεναρχείο Χώρας 22820. 22250
ΚΤΕΛ Άνδρου 22820.22316
Ταξί Χώρας 22820. 22171
Ταξί Γαυρίου 22820. 71561
Ταξί Μπατσίου 22820. 41081
Ταξί Κορθίου 22820. 62171
ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΑ ΓΡΑΦΕΙΑ
Αndros Marine Travel (Χώρα) 22820. 29090
Greek Sun Holidays (Μπατσί) 22820. 41198
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ ΠΛΟΙΩΝ
Αικατερίνη Κασιδώνη (Χώρα) 22820. 29220
Αndros Marine Travel (Χώρα) 22820. 29090
Στυλιανού Άννα (Γαύριο) 22820. 71542
Μπατής Γεώργιος (Γαύριο) 22820 71489
Cyclades travel (Γαύριο) 22820. 71750
ΕΝΟΙΚΙΑΣΕΙΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ – ΜΟΤΟΠΟΔΗΛΑΤΩΝ
Escape in Andros 22820. 29120
Tasos rent a car 22820.71040
Eurocar 22820.71312
Rent a Bike Dinos 22820. 41003
ΜΟΥΣΕΙΑ
Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας 22820. 23664
Αρχαιολογικό Μουσείο Παλαιόπολης 22820. 41985
Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης 22820. 22444
Ναυτικό Μουσείο Άνδρου 22820. 22275
Μουσείο Λαογραφίας & Χριστιανικής τέχνης 22820. 22189
Λαογραφικό Μουσείο Συνετίου 6944-507.725
Μουσείο Ελιάς 6932-731.776
Ψηφιακό Μουσείο 22823. 60200
Καΐρειος Βιβλιοθήκη 22820. 22262
Ίδρυμα Κυδωνιέως 22820. 24598

eirini aivaliwtouΆνδρος. Το ανοιχτό θέατρο της Χώρας υποδέχεται το 3ο Διεθνές Φεστιβάλ «κόντρα στον καιρό»…
Περισσότερα

Ο Ιγκόρ Στραβίνσκι, εφευρέτης μουσικής και πάθους

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Στο Παρίσι του 1913, η Κοκό Σανέλ, ανερχόμενη σχεδιάστρια μόδας, πρωτοσυνάντησε τον Ρώσο συνθέτη Ιγκόρ Στραβίνσκι στην πρεμιέρα του έργου του «Ιεροτελεστία της Άνοιξης», μπαλέτο που έμελλε να γιουχαϊστεί από το κοινό της εποχής, που δεν ευνοούσε οποιονδήποτε μοντερνισμό στην κλασική μουσική. Επτά χρόνια μετά, διάσημη πια η Σανέλ τον ξαναβλέπει να προσπαθεί να τα φέρει βόλτα με την πολυμελή οικογένειά του και τον καλεί, μαζί με την άρρωστη γυναίκα και τα τέσσερα παιδιά τους, να εγκατασταθούν στην εξοχική της έπαυλη. Γρήγορα η σχεδιάστρια θα αποπλανήσει τον Στραβίνσκι σε μια παθιασμένη ερωτική σχέση, αδιαφορώντας πλήρως για την παρουσία της συζύγου κάτω από την ίδια στέγη…


Ο Στραβίνσκι ήταν τότε 31 χρονών. Είχε γεννηθεί 17 Ιουνίου 1882 στην πόλη Λομονόσοφ (Οράνιενμπαουμ) της Ρωσίας. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους κλασικούς συνθέτες του 20ου αιώνα. Απόκτησε ιδιαίτερα μεγάλη φήμη για τη μουσική που έγραψε κατά παραγγελία, για τρία μπαλέτα: «The Firebird» (1910), «Petruska» (1911) και «The Rite of Spring» (1913). Το 1946 έγινε Αμερικανός πολίτης. Έχει κερδίσει πέντε βραβεία Grammy και το 1987 τιμήθηκε με το βραβείο Grammy «Lifetime Achievement» για τη συνολική του προσφορά στη μουσική.
Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ο Στραβίνσκι ρωτήθηκε από ένα φρουρό των γαλλικών συνόρων τι επαγγελλόταν, απάντησε: «Είμαι εφευρέτης μουσικής»…

Τη μουσική από το μπαλέτο «Petruska», σε εκτέλεση μόνο για πιάνο, την ακούμε στο βίντεο που ακολουθεί:

eirini aivaliwtouΟ Ιγκόρ Στραβίνσκι, εφευρέτης μουσικής και πάθους
Περισσότερα

Ερμηνεία και θέση του σύγχρονου λαϊκού τραγουδιού (ρεμπέτικο)

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Διάλεξη του Μάνου Χατζιδάκι (*)

Θα ήθελα προκαταβολικά να σας πληροφορήσω, πως μ’ όλη μου την καλή διάθεση, δεν είμαι σε θέση να πω, ούτε καινούργια πράγματα, ούτε κι όσα μιλήσω απόψε να τα δώσω με σοφία. Θα προσπαθήσω όμως κι όσο μπορώ πιο καλά, να σας μεταδώσω αυτό που με κάνει να ζω και να βλέπω την αξία του μέχρι σήμερα περιφερόμενου λαϊκού σκοπού της πόλης.
Τώρα αν τούτη η πανηγυριώτικη ομιλία για το ρεμπέτικο, γινόταν πριν δυο χρόνια, ίσως να ‘χε κάπως διαφορετικό χαρακτήρα, δηλαδή να ‘ταν, πιο μεροληπτική –μπορούμε να πούμε– και συγχρόνως πιο ενθουσιαστική για το θησαυρό που κλείνουν οι ρυθμοί του ζεϊμπέκικου και του χασάπικου. Δεν θα μπορούσαμε ίσως να ξεφύγουμε από τη γοητεία του γυαλένιου ήχου ενός μπουζουκιού για να κοιτάξουμε το θέμα μας στη ρίζα του κι ακόμη να μείνουμε όσο χρειάζεται ψυχροί κι αντικειμενικοί για μια τέτοια δουλειά.

***

Αυτό -θα πείτε- μπορεί να γίνει σήμερα; Είναι κάτι που δεν μπορώ να προεξοφλήσω με βεβαιότητα. Όσο να ‘ναι όμως, η μεγάλη διάδοση που πήρε τα δύο τελευταία χρόνια το ρεμπέτικο, μας αφήνει περιθώριο για μια τέτοια, επικίνδυνα πρώιμη, ομολογώ εργασία.
Το ρεμπέτικο, κι αυτό είναι γεγονός αναμφισβήτητο, έχει πια επιβάλλει τη δύναμή του, λίγο-πολύ σ΄ όλους μας, είτε θετικά, είτε αρνητικά, είτε δηλαδή γιατί το παραδεχόμαστε, είτε όχι, ενώ συγχρόνως βλέπουμε να έχει δημιουργηθεί γύρω του μια επιπόλαιη κατάσταση μόδας, που μας κάνει ν’ αντιδρούμε δικαιολογημένα σ’ αυτήν και ν’ αμφιβάλουμε για τη μελλοντική και ποιοτική εξέλιξη του είδους. (Εδώ πέρα βέβαια παίρνω σαν δεδομένο την ποιοτική του αξία). Και στον τόπο μας καθώς κι έξω, όλα περνούν απ’ αυτήν την περίοδο που ονομάζουμε μόδα. Μήπως απέφυγε κάτι τέτοιο το δημοτικό μας τραγούδι πριν 50 χρόνια, σαν φούντωνε το κίνημα των δημοτικιστών; Κι ακόμη πριν δύο χρόνια, το ίδιο δεν είχε συμβεί με τις λαϊκές εικαστικές τέχνες, όπου ο Θεόφιλος και ο Παναγής Ζωγράφος προβάλλονται στο ίδιο πλάνο με τον Χατζηκυριάκο-Γκίκα;
Ποιος μπορεί να σταματήσει μια τέτοια κατάσταση, κι ακόμη ποιος μπορεί να μην παραδεχτεί ίσως την αναγκαιότητα αυτήν της περιόδου μόδας -ας την πούμε- ωσότου τα πράγματα κατασταλάξουν κι έλθουν στη φυσική τους θέση; Το ίδιο πρέπει -νομίζω- να περιμένουμε και με τα ρεμπέτικα. Γιατί θα ‘ναι κάπως ανόητο αν νομίσουμε, ότι ο χασάπικος μπορεί ή πάει ν΄ αντικαταστήσει το ταγκό. Οι λαϊκοί τούτοι ρυθμοί έχουν κάτι πολύ, περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται για να καλυφθούν οι βραδινές μας διασκεδαστικές ώρες – άσχετα αν αυτός ο χαρακτήρας επιβάλλεται κι επικρατεί στις λαϊκές τάξεις.
Ύστερα για μας θα ‘ναι μεγάλο ψέμα αν ισχυρισθούμε ότι είναι δυνατόν να εκδηλωθούμε μ’ αυτούς τους τόσο γυμνούς κι απέριττους ρυθμούς. Κάτι τέτοιο μόνο για αυτούς, που με κρασί ή με άλλα μέσα, στέλνουν στο διάβολο – που λεν- κάθε κοινωνικό φραγμό και κάθε σύμβαση, έστω και για μια ώρα. Παρατηρώντας όμως μια ιδιότητα αυτών των ρυθμών, ήδη δημιουργείται μέσα μας ένας θαυμασμός για τη δύναμη που περιέχουν και που μας κινεί το ενδιαφέρον να γνωρίσουμε από κοντά τούτη τη δύναμη που από ‘δω και πέρα λες και σαν μαγεία μας φέρνει σ’ άμεση επαφή με το μελωδικό της στοιχείο. Αυτά όμως όλα κουράζουν σαν δεν τα δεις έξω απ’ την καθημερινότητά τους. Κάθε απόπειρα που θα κινήσει να φέρει το ρεμπέτικο τραγούδι σε καθημερινή χρήση, και επιπόλαια και καταδικασμένη είναι. Αλλά το ίδιο μήπως δεν συμβαίνει και με την άλλη μουσική, αυτήν που ονομάζουμε σοβαρή; Μπορεί κανείς να φανταστεί ποτές, πως μια βραδιά κεφιού του, είναι δυνατόν να την καλύψει με τη Σονάτα 110 του Mπετόβεν; (Δικαιολογημένα τώρα ίσως να σας γεννηθεί απορία για τη σχέση που μπορεί να έχει το ρεμπέτικο με τον Μπετόβεν. Παρόλο που και αργότερα θα επανέλθω σε παρόμοιους παραλληλισμούς σας προειδοποιώ πως δεν υπάρχει απολύτως καμία σχέση).

Το σκίτσο του Μάνου Χατζιδάκι φιλοτέχνησε ο αρχιτέκτονας Κίμων Λάσκαρις το 1946.

Λοιπόν δεν νομίζω, πως ο σνομπισμός αυτός γύρω από το ρεμπέτικο τραγούδι είναι δυνατό να μας σταθεί εμπόδιο, για να κοιτάξουμε προσεκτικά την αξία του και ν’ αγαπήσουμε την αλήθεια και τη δύναμη που περιέχει. Αυτά τα τραγούδια είναι τόσο κοντινά σε μας και σε τέτοιο σημείο δικά μας, που δεν έχoμε νομίζω σήμερα τίποτ’ άλλο για να ισχυριστούμε το ίδιο.
Μα πριν μπούμε σ’ ένα αναλυτικότερο κοίταγμα του είδους αυτών των τραγουδιών, ας επιστρέψουμε για χατίρι μου σε μια κοντινή μα περασμένη πια εποχή και να δούμε μαζί εξελικτικά όλη την ποιητική ατμόσφαιρα, που συνθέτουν και δημιουργούν τα ρεμπέτικα, μέσα στην αυστηρή και δικιά τους περιοχή.
Κατοχή. Πάνω σε μια γυμνή και παγωμένη άσφαλτο με μοναδικό φωτισμό την ψυχρή όψη ενός φεγγαριού, προχωράμε μ’ ένα φίλο. Ένας λεπτός μα διαπεραστικός ήχος μπουζουκιού καθρεφτίζεται -λες- μες στην άσφαλτο και μας ακολουθεί βήμα προς βήμα. Ο φίλος μου προσπαθεί να μου εξηγήσει τη διάθεση φυγής και την έντονη εμμονή σ’ αυτή τη διάθεση που κρατούν οι τέσσερις νότες του περιφερόμενου τότες τραγουδιού «Θα πάω εκεί στην αραπιά». Μάταια προσπαθούσε να μου μεταδώσει τη συγκίνησή του και να μου δείξει μαζί αυτό το αντίκρισμα που υπήρχε αυτής της «διάθεσης φυγής» – καθώς την ονόμαζε στην όλη δημιουργημένη ατμόσφαιρα της πολιτείας των Αθηνών. Του λόγου μου -κάπως δικαιολογημένα βλέπετε με τη μικρή μου τότες ηλικία- του έφερνα όλες μου τις αντιρρήσεις, κουβαλώντας γνωστά επιχειρήματα που ιδιαίτερα σήμερα χρησιμοποιούνται πάρα πολύ από Αθηναίους της ώριμης ηλικίας. Δηλαδή περί αγοραίου, φτηνού και χυδαίου είδους καθώς κι άλλα παρόμοια. Αυτός όμως επέμενε τονίζοντας την κάθε λέξη του σύμφωνα με το ρυθμό «Θα πάω εκεί στην αραπιά», θέλοντας ίσως να μου δώσει και μια ρυθμική επαλήθευση των όσων έλεγε πάνω στο τραγούδι.
Αργότερα ο ίδιος φίλος, στον ίδιο δρόμο, μου μιλούσε για κάτι καινούργιο. Μα τώρα ήταν καλοκαίρι και η άσφαλτος μύριζε. Το ίδιο σκοτάδι, μα η κάψα έλιωνε τις φωνές και τις έφτιαχνε μόνιμους ίσκιους στα σπίτια. Υπήρχε γύρω μας κάτι ρευστό. Μια καινούργια ρεμπέτικη κραυγή -καινούργια για μένα βέβαια- κυλούσε μ’ ένταση ανάμεσα στα στενά και βρώμικα πεζοδρόμια του Πειραιά και της Αθήνας. Ακούγαμε την πρώτη στροφή που έλεγε «Κουράστηκα για να σ’ αποκτήσω αρχόντισσά μου μάγισσα τρανή». Κι ο φίλος μου εξηγούσε θίγοντας όλο τον ανικανοποίητο ερωτισμό που έπνιγε την ατμόσφαιρα. Ακόμα, προσπαθούσε να μου εξηγήσει το τραγικό στοιχείο του τραγουδιού που ερχόταν αντιμέτωπο σε μια εποχή που μόνο συνθήματα κυκλοφορούσαν τρέχοντας. Αργότερα πολύ, θα ‘βλεπα πόσην αλήθεια είχαν τα λόγια του, γιατί τότες ακόμη έπαιζα με τις πραγματικές αξίες ανυποψίαστος.

Περνούν μερικά χρόνια, που η πυκνότητα της έντασης που περιείχαν τα έκαμε απέραντα. Πολλά συνέβησαν και συμβαίνουν στο μεταξύ. Έρχεται η απελευθέρωση και τινάζομε από πάνω μας τους Γερμανούς με την κατοχή τους. Παράλληλα η γενιά μου μεγαλώνει κατά πολλά χρόνια, έχοντας ξωπίσω της μια πολύ ισχυρή δοκιμασία. Και το ρεμπέτικο, αφού παίζει με πολύ και πηγαίο χιούμορ, σε ορισμένα διαλείμματα, γύρω από δραματικές περιπτώσεις μπαίνει με μεγαλύτερο άγχος μες στα βασικά και μεγάλα του θέματα: του έρωτα και της φυγής.

Ένας ανικανοποίητος έρωτας που ξεκινάει από την πιο κυνική στάση και φτάνει με μια πρωτόγονη ένταση μέχρι τα πλατιά χριστιανικά όρια της αγάπης και μια φυγή που επιβάλλεται νοσηρά -θα ‘λεγα- από αδυναμία, μια που οι συνθήκες παραμένουν το ίδιο σκληρές σα μέταλλο στον άνθρωπο που κινάει για ν’ αγαπήσει μ’ όλη του τη δύναμη κι όσο μπορεί περισσότερο.

***

Αυτή παραμένει βασικά η θεματολογία του ρεμπέτικου μέχρι τα σήμερα. Κι όσο αφελείς κι αν μας φαίνονται οι καταστάσεις αυτές καθ’ εαυτές, δεν μπορούμε να αρνηθούμε στους εαυτούς μας τουλάχιστον, πως ο νοσηρός ερωτισμός που σκορπίζεται απ΄ τους ήχους ενός μακρόσυρτου ζεϊμπέκικου, δεν κυκλοφορεί κι ανάμεσά μας έστω και με διάφορα πολύπλοκα σχήματα, έστω ακόμα κι αν ξεκινάει από χίλιες διάφορες αιτίες.
Κι ερχόμαστε σε μια από τις πιο βασικές κατηγορίες που προβάλλουν «οι υγιείς ηθικολόγοι» για το ρεμπέτικο. «Είναι αρρωστημένο», λεν μ’ αυστηρότητα, «ενώ το δημοτικό τραγούδι, γεμάτο υγεία και λεβεντιά» και κινούν το κεφάλι με σημασία, ενώ είμαι βέβαιος πως το δημοτικό μας τραγούδι τους είναι το ίδιο οχληρό όπως και το ρεμπέτικο, με τη διαφορά πως δεν τολμούν να ομολογήσουν ότι δεν τους αρέσει. Είναι σαν να βγουν και να πουν ότι δεν τους αρέσει ο Σαίξπηρ -για παράδειγμα- ή κάτι παρόμοιο. Ανέχονται το δημοτικό όχι όμως και το ρεμπέτικο. Το τελευταίο είναι κάτι που κυκλοφορεί ανάμεσά τους και μπορούν να το πετάξουν -έτσι φαντάζονται- επειδή δεν έχει κρεμαστεί ακόμη με χρυσές κορνίζες. Ίσως ξεχνάν ότι τα χρόνια μας δεν έχουν τίποτε κοινό με τα χρόνια της κλεφτουριάς, άσχετα αν οι ηρωικές πράξεις του στρατού μας τοποθετούνται δίκαια από την ιστορία πλάι στους Καραϊσκάκηδες και τους Κολοκοτρωναίους. Οι κύριοι αυτοί αγνοούν την εποχή μας καθώς και το ότι ένα λαϊκό τραγούδι καθρεφτίζει με μοναδική ένταση όχι μόνο μια τάξη ή μια κατηγορία ανθρώπων μα τις επιδράσεις μιας ολάκερης εποχής σε μια φυλή, σ’ ένα έθνος μαζί με τις διαμορφωμένες τοπικές συνθήκες.
Η εποχή μας δεν είναι ούτε ηρωική ούτε επική και το τελείωμα του Δεύτερου παγκοσμίου πολέμου άφησε σχεδόν όλα τα προβλήματα άλυτα και μετέωρα. Τα μετέωρα αυτά προβλήματα δημιουργούν περιφερόμενα ερωτηματικά που δεν περιορίζονται φυσικά μόνο στον τομέα της πολιτικής και της κοινωνιολογίας μα εξαπλώνονται με την ίδια δύναμη και στη φιλοσοφία και την τέχνη, ακόμη και στην πιο καθημερινή στιγμή τ’ ανθρώπου. Ο τόπος μας επιπλέον εξακολουθεί, σχεδόν δίχως διακοπή, ένα πόλεμο με επιμονή και με πίστη για την τελική νίκη, μα πάντα και ιδιαίτερα σήμερα, κοπιαστικό και οδυνηρό. Σκεφθείτε τώρα κάτω απ’ αυτές τις αδυσώπητες συνθήκες την παρθενική ψυχικότητα του λαού μας – παρθενική, γιατί τα εκατό χρόνια μόνον ελεύθερης ζωής δεν ήσαν ικανά ούτε να την ωριμάσουν ούτε και ν’ αφήσουν περιθώριο για να ριζωθούν τα τελευταία ευρωπαϊκά ρεύματα.

***

Φανταστείτε λοιπόν αυτή τη στοιβαγμένη ζωτικότητα και ωραιότητα συνάμα ενός λαού σαν του δικού μας, να ζητά διέξοδο, έκφραση, επαφή με τον έξω κόσμο και να αντιμετωπίζει όλα αυτά που αναφέραμε πιο πάνω σαν κύρια γνωρίσματα της εποχής, κι ακόμη τις ιδιαίτερα σκληρές συνθήκες του τόπου μας. Η ζωτικότητα καίγεται, η ψυχικότητα αρρωσταίνει, η ωραιότητα παραμένει. Αυτό είναι το ρεμπέτικο. Κι από ‘δω πηγάζει η θεματολογία του.
Eπαναλαμβάνω – ένας ανικανοποίητος μα έντονος ερωτισμός που ακριβώς η ένταση του αυτή του προσδίδει έναν πανανθρώπινο χαρακτήρα και μια επιτακτική διάθεση φυγής από την πραγματικότητα με οιονδήποτε τεχνικόν μέσον, όπως είναι το χασίσι και τ’ άλλα ναρκωτικά, που η χρησιμοποίησή του δείχνει την παθητικότητα της τάξης που το μεταχειρίζεται.
Καταλαβαίνετε βέβαια τώρα πως το αρρωστημένο στοιχείο του σημερινού μας λαϊκού τραγουδιού, δεν έχει σαν αιτία ένα υπερβολικό ωρίμασμα ζωής – καθώς η μεσοπολεμική ντεκαντέντσα με κέντρο τη Γαλλία – και γι’ αυτό δεν αποτελεί κάτι το σάπιο, μα προέρχεται καθαρά από μια στοιβαγμένη ζωική δύναμη που ασφυκτιά δίχως διέξοδο, δίχως επαφή, από μιαν υπερβολική υγεία – θα ‘λεγε κανείς. Πάντως το αποτέλεσμα και στις δύο περιπτώσεις είναι μια παρακμή. Σημαντική όμως η διαφορά ανάμεσά τους. Η μια κινά απ’ τη ζωή, η άλλη από το θάνατο.
Το να θέλει λοιπόν κανείς ν’ αγνοήσει την πραγματικότητα και μάλιστα του τόπου του, μόνον κακό του κεφαλιού του μπορεί να κάμει. Τα χρόνια μας είναι δύσκολα και το λαϊκό μας τραγούδι, που δεν φτιάχνεται από ανθρώπους της φούγκας και του κοντραπούντο ώστε να νοιάζεται για εξυγιάνσεις και για πρόχειρα φτιασιδώματα υγείας τραγουδάει την αλήθεια και μόνον την αλήθεια.
Τώρα πολλοί μπορούν να πουν αυτά περίπου: «Καλά. Όσα είπες είναι σωστά και τα παραδεχόμαστε. Μα τι μας πείθει ότι το ρεμπέτικο είναι η σημερινή μας λαϊκή έκφραση καθώς λες και που σαν τέτοια βέβαια πρέπει να συνδέεται με την παράδοση του δημοτικού τραγουδιού και του βυζαντινού μέλους, κι όχι ένα τραγούδι μιας ορισμένης κατηγορίας ανθρώπων που εκφράζει την προσωπικήν της κατάσταση;».
Το ερώτημα τούτο ασφαλώς σε πολλούς θα γεννηθεί, αν και προηγουμένως μίλησα όσο μπορούσα σαφέστερα, για την άμεση σχέση του ρεμπέτικου με το πλατύ μάλιστα σήμερα, και του τόπου και της εποχής μας. Aυτόματα επίσης καταρρέει και το επιχείρημα, ότι αποτελεί έκφραση προσωπικών καταστάσεων. Μένει λοιπόν να εξετάσουμε το ελληνικόν του είδος. Αν και κατά πόσον συνδέεται με τη λαϊκή μας παράδοση και ποια είναι τα στοιχεία που αντλεί απ’ αυτήν.

***

Για να προχωρήσουμε και να μπορέσουμε να δούμε μαζί ό,τι συνδετικό στοιχείο υπάρχει, θα το εξετάσουμε από δυο ξεχωριστές πλευρές, πρώτα από τη μορφική του πλευρά κι ύστερα απ’ το ύφος του.
Το ρεμπέτικο κατορθώνει με μια θαυμαστή ενότητα, να συνδυάζει το λόγο, τη μουσική και την κίνηση. Απ’ τη σύνθεση μέχρι την εκτέλεση, μ’ ένστικτο δημιoυργούνται οι προϋποθέσεις για τnν τριπλή αυτή εκφραστική συνύπαρξη, που ορισμένες φορές σαν φτάνει τα όρια της τελειότητας θυμίζει μορφολογικά την αρχαία τραγωδία. Ο συνθέτης της μουσικής είναι συγχρόνως και ο ποιητής καθώς και ο εκτελεστής. Βασικά του όργανα είναι τα μπουζούκια -μεγάλο μαντολίνο τουρκικής μάλλον προελεύσεως- κι ο μπαγλαμάς -παραλλαγή της κρητικής λύρας και της συγγενικής νησιώτικης, πιο μικροσκοπικής απ’ αυτήν και κρουστές με πέννα. Η σύνθεση του τραγουδιού βασίζεται βέβαια πάνω στη χορευτική κίνηση, με τρεις χαρακτηριστικούς ρυθμούς, τον ζεϊμπέκικο, τον χασάπικο και τον σέρβικο (ο τελευταίος έχει ολιγότερη χρήση).
Ο ζεϊμπέκικος σε ρυθμό 9/8 είναι ο βασικότερος ρυθμός της ρεμπέτικης μουσικής. Προήλθε ασφαλώς απ’ τα χορευτικά 9/8 των Κυκλάδων και του Πόντου, πού εδώ όμως έχει χάσει ολότελα τη ρυθμική του αγωγή κι έχει γίνει αργός, βαρύς, μακρόσυρτος και περιεκτικότερος. Χορεύεται από έναν μόνο χορευτή και επιδέχεται αφάνταστη ποικιλία αυτοσχεδιασμού με μόνο δεδομένο την αίσθηση του ρυθμού. Ο καλός χορευτής στο ζεϊμπέκικο θα ‘ναι εκείνος που θα διαθέτει τη μεγαλύτερη φαντασία και την κατάλληλη πλαστικότητα ώστε να μην αφήσει ούτε μια νότα μπουζουκιού που να μην τη δώσει με μια αντίστοιχη κίνηση του σώματός του. Σα χορός είναι ο δυσκoλότερoς και ο δραματικότερος σε περιεχόμενο.
Ο χασάπικος βασίζεται πάνω στο ρυθμό 4/4 κι ο τρόπος που χορεύεται -δυο χορευτές συνήθως, αλλά και τρεις και τέσσερις πολλές φορές- έρχεται σα μια προέκταση του δημοτικού χορευτικού τρόπου, με μια κάποια ευρωπαϊκή επίδραση. Δεν ξέρω γιατί, μα πολλές φορές μου θυμίζει -πολύ μακριά όμως- τη γαλλική java.
Ο σέρβικος που κι η ονομασία του δείχνει την προέλευσή του, είναι ένας γρήγορος ρυθμός και παρουσιάζει ελάχιστο ενδιαφέρoν κι αυτό απ’ τη μεριά της δεξιοτεχνίας και μόνο των εκτελεστών και του χορευτή. Χρησιμοποιείται πάρα πολύ λίγο, παραμένει μ’ ένα ματαιόδοξο περιεχόμενo να φαντάξει, μια που ικανοποιεί μόνoν το επιδεικτικό μέρoς των ποδιών κάποιου χορευτή.
Ο ζεϊμπέκικος είναι ο πιο καθαρός, συγχρόνως ελληνικός ρυθμός. Ο δε χασάπικος έχει αφομοιώσει μια καθαρή ελληνική ιδιομορφία. Πάνω σ’ αυτούς τους ρυθμούς χτίζεται το ρεμπέτικο τραγούδι, του οποίου παρατηρώντας τη μελωδική γραμμή, διακρίνομε καθαρά απάνω την επίδραση ή καλύτερα την προέκταση του βυζαντινού μέλους. Όχι μόνο εξετάζοντας τις κλίμακες που από το ένστιχτο των λαϊκών μουσικών διατηρούνται αναλλοίωτες, μ’ ακόμη, παρατηρώντας τις πτώσεις, τα διαστήματα και τον τρόπο εκτέλεσης. Όλα φανερώνουν την πηγή, που δεν είναι άλλη απ’ την αυστηρή κι απέριττη εκκλησιαστική υμνωδία. Όχι πως το δημοτικό τραγούδι δεν έχει κι αυτό στοιχεία διοχετευμένα στο ρεμπέτικο. Μα πολύ λιγότερα. H παρουσία του είναι έντονη, ιδιαίτερα στο ελαφρότερο είδος που περισσότερο το χαρακτηρίζει μια χάρη και μια νnσιώτικη ελαφράδα. Παράδειγμα φέρνω, αν θυμάστε, κάπως παλιότερα το «Πάρτη βάρκα στο λιμάνι – κάτω στο Πασαλιμάνι» καθώς και το γνωστότατο «Ανδρέα Zέππo». Και τα δυο έχουν πολύ έντονα πάνω τους τη σφραγίδα του δημοτικού μας τραγουδιού. Μα για να εξηγήσουμε τη βασική αυτή προέκταση του βυζαντινoύ μέλους στο ρεμπέτικο, αρκεί να δούμε πόσο κοινή ατμόσφαιρα δημιουργούσε η παρακμή του Βυζαντίου με τη δικιά μας σήμερα.
Ατμόσφαιρα το ίδιο καταπιεστική, το ίδιο ασαφής, άσχετα αν στα χρόνια εκείνα προερχόταν από ένα λαθεμένο ξόδεμα θρησκευτικού συναισθήματος. Έτσι τα εκφραστικά στοιχεία του ετoιμόρρoπoυ Βυζαντίου με την άμεση παθητικότητά τους βρίσκουν οικεία ατμόσφαιρα μες στο ρεμπέτικο -το σύγχρονο λαϊκό μέλος- για ν’ αναπτυχθούν και να συνθέσουν τη σημερινή εκφραστική μορφή μιας το ίδιο έντονης παθnτικότητας.
Το δημοτικό τραγούδι και τα υγιή του εκφραστικά στοιχεία έχουν τη θέση μόνον μιας πιο άμεσης κληρονομιάς. Για τα 80% της ρεμπέτικης μουσικής, τίποτες παραπάνω.

***

Εξετάζοντας τώρα το ύφος του τραγουδιού βρίσκομε ευθύς εξ αρχής το βασικό εκείνο χαρακτήρα του συγκρατημένoυ, που μόνο επειδή είναι γνήσια ελληνικό, μπορεί και το κρατεί με τόση συνέπεια. Και στη μελωδία και στα λόγια και στο χορό, δεν υπάρχει κανένα ξέσπασμα, καμιά σπασμωδικότητα, καμιά νευρικότητα. Δεν υπάρχει πάθος. Υπάρχει ή ζωή με την πιο πλατιά έννοια. Όλα δίνονται λιτά, απέριττα με μια εσωτερική δύναμη που πολλές φορές συγκλονίζει. Μήπως αυτό δεν είναι το κύριο και μεγάλο στοιχείο που χαρακτηρίζει την ελληνική φυλή; Και ακόμα ολάκερο το λαμπρό μεγαλείο της αρχαίας τραγωδίας και όλων των αρχαίων μνημείων, δεν βασίζεται πάνω στην καθαρότητα, στη λιτή γραμμή και προπαντός στο απέραντο αυτό sostenuto που, προϋποθέτει δύναμη, συνείδηση και πραγματικό περιεχόμενo; Ποια από τις καλές τέχνες στον τόπο μας σήμερα μπορεί να περηφανευτεί ότι κράτησε τη βασική αυτή ελληνικότητα -τη μοναδική άξια κληρoνoμιά που έχουμε πραγματικά στα χέρια μας- για τη σύνθεσή της. Ποια μουσική μας μπορεί να ισχυριστεί σήμερα ότι βρίσκεται πέρα απ’ το βυζαντινό μέλος, πέρα απ’ το δnμοτικό τραγούδι και στη χειρότερη περίπτωσn πέρ’ απ’ τις σπασμένες αρχαίες κολόνες του Παρθενώνος και του Ερεχθείου, ότι βρίσκεται εκεί που όλα αυτά βρεθήκανε στην εποχή τους;
Το ρεμπέτικο τραγούδι είναι γνήσια ελληνικό, μοναδικά ελληνικό.
Eπιτρέψατέ μου τώρα να σάς παρουσιάσω δυο από τους πιο γνήσιους και πιο δημοφιλείς εκπροσώπους της σύγχρονης έλλnνικης λαϊκής μουσικής· τον Μάρκο Bαμβακάρη και τη Σωτηρία Μπέλλου με το συγκρότημά της. (Είσοδος)
Οι λαμπροί αυτοί μουσικοί στο είδος τους προσεφέρθηκαν ευγενώς να παίξουν απόψε πέντε χαρακτηριστικά ρεμπέτικα τραγούδια για να μπορέσουμε έτσι να πάρουμε μια συγκεκριμένη ιδέα όλων αυτών που είπαμε πιο πάνω. Θ’ αρχίσουν μ’ ένα τραγούδι που έχει συνθέσει ο Μάρκος Bαμβακάρης πάνω στο ρυθμό του χασάπικου και με τον τίτλο «Φραγκοσυριανή κυρά μου»

Το δεύτερο τραγούδι που θα ακούσετε είναι πάλι σύνθεση του Μάρκου Βαμβακάρn σε ρυθμό ζεϊμπέκικου «Εγώ είμαι το θύμα σου»

Το τρίτο είναι σύνθεση της Σωτηρίας Μπέλλου (ζεϊμπέκικo) «Σταμάτησε μανούλα μου να δέρνεσαι για μένα». Από τα πιο χαρακτηριστικά στο είδος του.

Το τέταρτο, σύνθεση του Βασίλη Tσιτσάνη, σε ρυθμό χασάπικου «Πάμε τσάρκα στο Μπαξέ τσιφλίκι».

Με την ευκαιρία τώρα που θ΄ ακούσουμε το γνωστότατο «Άνοιξε – άνοιξε»

του Γιάννη Παπαϊωάννου θα ‘θελα να ‘λεγα λίγα λόγια για τη σημασία του και το σταθμό που φέρνει στη ρεμπέτικη φιλολογία του τραγουδιού, ζητώντας βέβαια πρώτα συγγνώμη απ’ τους αγαπητούς μουσικούς για τη μικρή αυτή παρεμβολή.

Λίγο πριν απ’ τον πόλεμο του ’40 ο Βασίλης Tσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά το «Αρχόντισσα μου μάγισσα τρανή – κουράστηκα για να σε αποκτήσω». Ήταν ένας μεγαλοφυής σχεδιασμός -μπορώ να πω- πάνω στο ερωτικό θέμα, που η δύναμή του και η αλήθεια του μας φέρνει κοντά στον «Ερωτόκριτο» του Κορνάρου και μετά από εκατοντάδες χρόνια κοντά στο «Ματωμέvο Γάμο» του Λόρκα. Η μελωδική του γραμμή αφάνταστη σε περιεκτικότητα και σε λιτότητα πλησιάζει τον Μπαχ. Αυτό το τραγούδι ορθώθηκε για να αντιμετωπίσει μια τυραννισμένη και δύσκολη εποχή και στάθηκε η πρώτη δυνατή φωνή μιας γενιάς.
Πριν από δυο χρόνια ο ίδιος ο Τσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά πάλι αυτούς τους στίχους «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι – το σκοτάδι είναι βαθύ – κι όμως ένα παλικάρι δεν μπορεί να κοιμηθεί», ο ερωτισμός προχωράει και θίγει ακέραια το ανικανοποίητο, δίδοντας μια τόσο λεπτή μα τόσο έντονη αίσθηση μιας βαριάς ατμόσφαιρας, λες και προμηνούσε ένα άγχος, μια καταιγίδα. Φέτος -ο Παπαϊωάννου αυτή τη φορά- μας δίνει ολάκερο αυτό το άγχος με μια δυνατή κραυγή πια- η μοναδική μες στα ρεμπέτικα, και γι’ αυτό τόσο αληθινή με το «Άνοιξε – άνοιξε». Δεν ξέρω, αλλά σ’ αυτά τα τρία τραγούδια υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος που δίνει ξεκάθαρα και μοναδικά το τραγικό στην ερωτική μας περιοχή. «Άνοιξε» (τραγούδι).
Θα μπορούσα ακόμα να μιλήσω για τις ταβέρνες και το κέντρον διασκεδάσεως «ο Μάριος» καθώς και για τον «Παναγάκη» κοντά στον Αϊ-Παντελεήμονα όπου κάθε βράδυ ο Bαμβακάρης και η Μπέλλου λειτουργούν πάνω στην τέχνη τους. Θα μπορούσα να μιλήσω και για βροχερές νύχτες όπου με λάμπες του πετρόλαδου φωτίζονταν οι σκιές ενός πλήθους που όλοι μαζί τραγουδούσαν ήρεμα, λες και πιστεύανε στην αιωνιότητα. Ακόμη θα μιλoύσα για το χορό του κομπολογιού όπου ένα παλικάρι μ’ ένα γαρίφαλo στο στόμα γίνεται ένα μικρό κουβάρι γύρω απ’ το κεχριμπαρένιο λαμπρό κομπολόι – θα μπορούσα να ‘λεγα τόσα πολλά που να μην έφταναν ώρες ολάκερες να μιλάω λες κι είμαι μoναχός μου.
Μα όλα αυτά είναι μια γοητεία.
Ακούσατε με τι ψυχρότητα και αυστηρότητα ειπώθηκαν αυτά τα πέντε τραγούδια. Ο ρυθμός δεν ξέφυγε ούτε πιθαμή για να τονίσει κάτι πιο έντονα, οι φωνές ίσιες, μονοκόμματες λες και τα λόγια δεν είχαν συγκίνηση. Έτσι είναι. Τίποτες που να σε προκαλέσει να τα προσέξεις, να τα ξεχωρίσεις. Πρέπει να ξελαφρώσεις μέσα σου για να δεχτείς τη δύναμή τους. Αλλιώς τα χάνεις γιατί αυτά δεν σε περιμένουν.
Έτσι κι εμείς.
Κάποτες θα κοπάσει η φασαρία γύρω τους κι αυτά θα συνεχίσουν ανενόχλητα το δρόμο τους. Ποιος ξέρει τι καινούργια ζωή μας επιφυλάσσουν τα «νωχελικά 9/8» για το μέλλον. Όμως εμείς θα ’χουμε πια για καλά νιώσει στο μεταξύ τη δύναμή τους. Και θα τα βλέπουμε πολύ φυσικά και σωστά να υψώνoυν τη φωνή τους στον άμεσο περίγυρό μας και να ζουν πότε για να μας ερμηνεύουν και πότε για να μας συνειδητοποιούν το βαθύτερο εαυτό μας.

(*) Το 1946, καταγράφεται η πρώτη εργασία του Μάνου Χατζιδάκι για τον κινηματογράφο, στην ταινία «Αδούλωτοι Σκλάβοι». Την περίοδο αυτή, ο συνθέτης ανακαλύπτει το ρεμπέτικο τραγούδι και γίνεται ο πρώτος που θα το μελετήσει σε βάθος και θα κατανοήσει την αξία του. Τη Δευτέρα 31 Ιανουαρίου 1949, σε ηλικία 24 ετών, δίνει στο Θέατρο Τέχνης τη διάσημη πλέον διάλεξη για το ρεμπέτικο τραγούδι. Το κείμενο της διάλεξης, βρέθηκε από τον Θάνο Φωσκαρίνη στο αρχείο του Φοίβου Ανωγειανάκη και της Έλλης Νικολαΐδου.

* Το παραπάνω θέμα δημοσιεύεται λόγω της επετείου του θανάτου του Μάνου Χατζιδάκι, στις 15 Ιουνίου 1994.

  • Εδώ, η συναυλία για τον Μάνο Χατζιδάκι, στο Ηρώδειο, από τον Διονύση Σαββόπουλο.

eirini aivaliwtouΕρμηνεία και θέση του σύγχρονου λαϊκού τραγουδιού (ρεμπέτικο)
Περισσότερα

Ο Διονύσης Σαββόπουλος στη Σέριφο των ορυχείων και των αγώνων

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

«Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά
στην αγορά, στο Λαύριο
Είμαι μεγάλος, με τιράντες και γυαλιά
κι όλο φοβάμαι το αύριο».

Με αυτούς τους στίχους απευθύνθηκε στα παιδιά ο Διονύσης Σαββόπουλος το 1979 στο Λαύριο των ορυχείων και των αγώνων.

Τώρα ο αγαπημένος τραγουδοποιός θα βρεθεί σε έναν άλλο τόπο ορυχείων και αγώνων, στη Σέριφο.
Αυτό θα γίνει την Κυριακή 18 Ιουνίου 2017 στις 9 το βράδυ με ελεύθερη είσοδο στο Θεατράκι του Συνδέσμου Σεριφίων, στη Χώρα.
Εκεί οι κάτοικοι του νησιού θα έχουν την ευκαιρία να χαρούν τον απολαυστικό παραμυθά που θα συνοδεύεται από τους Γιώτη Κιουρτσόγλου, Βαγγέλη Καρίπη και Στάθη Άννινο.

Βέβαια ο Σαββόπουλος μπορεί να γιορτάζει τον μισό αιώνα από τον ιστορικό πλέον δίσκο «Φορτηγό» την Κυριακή όμως, στη Σέριφο, θα δώσει ένα εντελώς διαφορετικό πρόγραμμα με τους συνεργάτες του. Ίσως εκτός από κάποια τραγούδια του δίσκου θα ακουστούν κι εκείνα όπως η «Θανάσιμη μοναξιά του Α.Α.» ή «Η Αμνηστία ’64» – που μπορεί να κόπηκαν απ’ την λογοκρισία το ΄64 -΄65, γράφτηκαν όμως τότε και επομένως ανήκουν στην ίδια συλλογή τραγουδιών.

Πάντως, με την ευκαιρία της συναυλίας του Σαββόπουλου στη Σέριφο καλό είναι να θυμηθούμε εδώ τα γεγονότα που συνέβησαν στο νησί στις αρχές του προηγούμενο αιώνα. Τα γεγονότα που καταγράφονται στις μεγάλες ιστορικές σελίδες των αγώνων του εργατικού κινήματος.

Από τις στοές μέχρι το πρώτο 8ωρο

Στο πλούσιο σε μεταλλεύματα νησί, κυρίως σε σίδηρο και χαλκό, από τα μέσα του 19ου αιώνα άρχισε η νεότερη περίοδος εξόρυξης και από το 1885 ανέλαβε τη διαχείριση των μεταλλείων ο Γερμανός Αιμίλιος Γρώμαν. Οι συνθήκες εργασίας για τους εργάτες ήταν εξαιρετικά σκληρές, αφού δούλευαν από την ανατολή ως τη δύση του ηλίου. Το 1906, μετά το θάνατο του Αιμίλιου Γρώμαν, την επιχείρηση ανέλαβε ο γιος του Γεώργιος, με πιο σκληρές συνθήκες εργασίας, συχνά εργατικά ατυχήματα και νεκρούς. Οι εργάτες τότε κάλεσαν τον Σεριφιώτη Κωνσταντίνο Σπέρα, που ήταν ιδρυτικό μέλος του Εργατικού Κέντρου Αθηνών. Εκείνος, συσπείρωσε τους εργάτες και αμέσως ίδρυσαν το «Σωματείο Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου» για τη διεκδίκηση και εφαρμογή του 8ώρου.
Τα γεγονότα άρχισαν από τις 7 Αυγούστου 1916, όταν ζήτησαν να εργάζονται οκτώ ώρες (δικαίωμα που είχε ψηφιστεί στις 14 Φεβρουαρίου 1912) αλλά η εταιρεία δεν το δέχθηκε. Τότε κατέβηκαν σε απεργία. Ο Γρώμαν ζήτησε τη βοήθεια του Κράτους. Ακολούθησαν προσπάθειες κατευνασμού αλλά η αγωνιστική επιμονή των εργατών οδήγησε σε νέα μέτρα.
Στις 21 Αυγούστου στάλθηκε απόσπασμα χωροφυλάκων για να καταστείλει την απεργία. Δημιουργήθηκε σύρραξη στην οποία πήραν μέρος και οι γυναίκες των μεταλλωρύχων. Ο απολογισμός από τη συμπλοκή ήταν 4 χωροφύλακες και 5 εργάτες νεκροί, 38 βαριά τραυματίες μεταλλωρύχοι και δεκάδες άλλοι ελαφρά τραυματισμένοι.

Εργάτες στα μεταλλεία της Σερίφου στις αρχές του 19ου αιώνα.

Οι εργάτες που απαιτούσαν ανθρώπινες συνθήκες εργασίας κατάφεραν με την αγωνιστική τους κινητοποίηση να δικαιωθούν, αφού τέθηκε σε εφαρμογή το οκτάωρο που ήταν το πρώτο που καθιερώθηκε στην Ελλάδα. Ήταν το πρώτο εργατικό… Κιλελέρ που σημάδεψε βαθιά και ανεξίτηλα την ιστορική διαδρομή της μεταλλείας στο νησί.

eirini aivaliwtouΟ Διονύσης Σαββόπουλος στη Σέριφο των ορυχείων και των αγώνων
Περισσότερα

Ειρήνη Χαριάτη. Μηνύματα ειρήνης από την πλατεία Κυνοσάργους μέχρι τη Νορμανδία και το Άουσβιτς

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα
Δεν είναι και λίγο να γυρίζεις στο σπίτι με τα ρούχα λερωμένα από πηλό, τα χέρια, τα γόνατα και το πρόσωπο σχεδόν άσπρα από γύψο και αντί να σε κατσαδιάζουν, να σε επαινούν…
Αυτό συνέβαινε πολύ συχνά όταν ήμουν στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού και μετά το διάβασμα βγαίναμε στο δρόμο για παιχνίδι.
Ήμασταν στον Νέο Κόσμο, στην πλατεία Κυνοσάργους. Παντού μόνο χωματόδρομοι. Μια μικρή αλάνα για ποδόσφαιρο με ένα περίεργο τόπι. Γύρω γύρω φύτρωναν μόνο τσουκνίδες και μολόχες, για αντίδοτο.

Η πλατεία Κυνοσάργους όπως είναι σήμερα. Πολύ πράσινο και πολύ τσιμέντο. Το σπίτι με την κόκκινη βούλα είναι το διώροφο που ξεχώριζε τότε από τα χαμηλά σπιτάκια της γειτονιάς. Εκεί ήταν το σπίτι και το ατελιέ της Ειρήνης Χαριάτη. Σήμερα άδειο και …αδειασμένο από αγνώστους. Μπροστά η εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα Ιλισού, επί της Λεωφόρου Καλλιρρόης.

Πηγαίναμε όμως και δίπλα στην κυρία Ειρήνη. Μια πανέμορφη ξανθούλα, μικροκαμωμένη, η οποία έκανε την εμφάνισή της στη γειτονιά μας στα μέσα της δεκαετίας του ’50. Εκείνη, ο πανύψηλος άντρας της Θόδωρος Χαριάτης από τη Ζάκυνθο και το τζιπάκι τους.
Η κυρία Ειρήνη ήταν γλύπτρια, από τις πιο διάσημες και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Αυτό φυσικά το έμαθα πολύ αργότερα. Μέχρι τότε αυτό που μας ένοιαζε ήταν το παιχνίδι με τον πηλό και τον γύψο. Με τις ώρες φτιάχναμε τα μικρά μας αγαλματάκια, πρόσωπα και ζωάκια. Έτσι με την… προστασία της κυρίας Ειρήνης γλιτώναμε την όποια τιμωρία.
Μια φορά όμως μας ζήτησε και κάτι άλλο, από την ξαδέλφη μου Νίτσα, τον ξάδελφό μου Αργύρη και από μένα. Μας έβαλε να σταθούμε μπροστά της ακίνητοι, σαν μαμά με τα δύο παιδιά της. Εκείνη με ένα μαύρο μολύβι σχεδίασε πάνω σε ένα μεγάλο χαρτί. Το αποτέλεσμα αυτού του σχεδίου υπάρχει μέχρι σήμερα. Είναι ένα γλυπτό σε φυσικό μέγεθος, περίπου 1.80 μ., ύψος στην είσοδο του ΙΚΑ στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας 119. Παρουσιάζει μια μάνα με τα αγόρια της.
Όταν πριν από πολλά χρόνια το αναζήτησα και το είδα σχεδόν μαυρισμένο από το καυσαέριο να παραμένει αγέρωχο, πήγα, τη βρήκα και της το είπα. Συγκινήθηκε που έμαθε ότι αυτό το «παιδί» της είναι ζωντανό. Βέβαια το πραγματικό της παιδί, που σπούδασε ναυπηγός, είχε φύγει αναπάντεχα για το μεγάλο και χωρίς γυρισμό ταξίδι. Είχε ζήσει και αυτή την τραγωδία…
Τότε (το 2004) μόνη η κυρία Ειρήνη εξακολουθούσε να δουλεύει. Ήταν τέλη Μαΐου όταν μιλήσαμε. Τα είπαμε όλα. Και τα παλιά, και τα καινούργια, και τα όνειρά της. Μου είπε και για μια δουλειά της για την οποία καμάρωνε. Ένα μετάλλιο που είχε φτιάξει για να τιμήσει τη μνήμη των Ελλήνων ναυτών που είχαν πέσει στην απόβαση της Νορμανδίας στις 6 Ιουνίου του 1944.
Λίγα από όσα είπαμε μαζί με κάποιες φωτογραφίες τα χρησιμοποίησα σε ένα θέμα που έγραψα στη «Ναυτεμπορική» και δημοσιεύτηκε το Σάββατο 5 Ιουνίου 2004.
Λίγο «πειραγμένο» το δημοσιεύω και εδώ, στο catisart.gr

«Η Ναυτεμπορική», Σάββατο 5 Ιουνίου 2004, σελίδα 58: Μήνυμα ειρήνης από την Ελλάδα. Επέτειος – 6 Ιουνίου 1944 – 2004: 60 χρόνια από την απόβαση στη Νορμανδία.

Στη «Ναυτεμπορική» πριν από 13 χρόνια

«Σε μία σύσκεψη στην Ουάσιγκτον, το Μάιο του 1943 ο Ρούζβελτ και ο Τσόρτσιλ αποφάσισαν ότι οι Σύμμαχοι θα επιχειρούσαν απόβαση στην Καέν της Νορμανδίας, στη Βορειοδυτική Γαλλία, στο Στενό της Μάγχης, την άνοιξη του 1944.
Στην Επιχείρηση Επικυρίαρχος την αρχιστρατηγία ανέλαβε ο Αμερικανός Στρατηγός Ντουάιτ Αϊζενχάουερ. Υπό τις εντολές του είχε μια δύναμη 150.000 στρατιωτών, 5.300 πλοίων και 12.000 αεροπλάνων.
Οι Σύμμαχοι όρισαν ως ημερομηνία της απόβασης την 5η Ιουνίου 1944. Όμως η κακοκαιρία στη Μάγχη τους ανάγκασε να αναβάλουν την επιχείρηση για 24 ώρες. Τελικά το πρωί της 6ης Ιουνίου μεγάλες νηοπομπές απέπλευσαν από τη Νήσο Γουάιτ για τη Νορμανδία. Το πρώτο βήμα για την ειρήνη είχε γίνει…
Στην απόβαση αυτή – που είχε τη γνωστή έκβαση – υπήρχε και ελληνική συμμετοχή. Ένα αντιτορπιλικό του Πολεμικού μας Ναυτικού έδωσε το «παρών» σε αυτή την ιστορική εκστρατεία.
Προς τιμήν αυτών των γενναίων Ελλήνων έξω από το Πολεμικό Μουσείο της Καέν, κυματίζει η ελληνική σημαία σε ιστό στερεωμένο σε βράχο, που μεταφέρθηκε εκεί, από τις ακτές του Αιγαίου Πελάγους.
Στο Μουσείο εκτός από τα ενθυμήματα της νικηφόρου αποστολής των συμμαχικών στρατευμάτων, υπάρχει και κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μήνυμα ειρήνης από την Ελλάδα. Πρόκειται για ένα μετάλλιο που χάραξε η γλύπτρια Ειρήνη Πραμαντιώτη – Χαριάτη (1918 – 2009). Ένα μετάλλιο που θυμίζει την προσφορά των ηρωικών Ελλήνων ναυτών που έβαλαν ένα λιθαράκι στο οικοδόμημα της ειρήνης.
Με το μετάλλιό της η Χαριάτη συμπλήρωσε την «οικογένεια» των ιστορικών έργων της που κοσμούν – ύστερα από αίτημά τους – ξένα μουσεία όπως το Panstwowe Museum της Πολωνίας, το Oswiecim, το Staatlichemunsammlung Munchen, το Μουσείο του Άουσβιτς, το Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο, το Μουσείο Πολέμου της Caen στη Νορμανδία, το Μουσείο Mideilheim στην Αμβέρσα, το Αρχαιολογικό και Νομισματικό Μουσείο στη Στοκχόλμη και στην Ελβετία το Musee D’ Art et Histoire de Neuchatel.

Έργο για τους ήρωες των βουνών της Πίνδου. Για τους ήρωες του μεγάλου «Όχι» της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Ανάμεσα στα πιο σημαντικά έργα της Ελληνίδας γλύπτριας είναι το μετάλλιο για τα 50χρονα από τον τορπιλισμό του καταδρομικού «Έλλη» στην Τήνο τον Δεκαπενταύγουστο του 1940, το μετάλλιο για το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων που βρίσκεται στο Πολεμικό μας Μουσείο και το μετάλλιο για τα 60χρονα των Καλαβρύτων που βρίσκεται στο Ιστορικό Μουσείο.
Αυτές οι μικρές σε μέγεθος δημιουργίες της Ειρήνης Χαριάτη στο χαλκό, αποτελούν και την πιο τρανή απόδειξη του ισχυρισμού της, ότι το μετάλλιο μπορεί να συνδεθεί με τη σύγχρονη σκέψη και τις ανάγκες των καιρών μας.
Δεν μας εκπλήσσει έτσι το γεγονός, ότι τα συγκεκριμένα μετάλλια φιλοτεχνήθηκαν σε μια χώρα, που έχει συχνά υποστεί καταστροφές στη σύγχρονη εποχή, από σεισμούς και πολέμους. Ωστόσο η αισθητική εντύπωση αλλά και τα συναισθήματα που μας προκαλούν, δεν παύουν να έχουν διεθνή αναφορά και ισχύ.
Η Ειρήνη Θ. Χαριάτη είχε μια εξαιρετικά έντονη καλλιτεχνική δραστηριότητα από το 1948 έως και το καλοκαίρι του 2009. Πραγματοποίησε 15 ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Πήρε μέρος σε 70 ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και σε 25 στο εξωτερικό. Τριάντα έργα της είναι τοποθετημένα στην Ευρώπη και στην Αμερική και 85 σε δημόσιους χώρους στην Ελλάδα (πλατείες, πάρκα, κοιμητήρια, μουσεία, πινακοθήκες).
Επίσης έχει πάνω από 100 κείμενά της σχετικά με την τέχνη που έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά έντυπα. Της έχουν απονεμηθεί 45 διπλώματα, μετάλλια, πλακέτες και άλλες τιμητικές διακρίσεις.
Από το Βρετανικό Μουσείο ο Terence Mullaly για το μετάλλιο της Χαριάτη «Κατεστραμμένη πόλη» έγραψε:
«…Κατεστραμμένα κτήρια και πίσω από τα χαλάσματα, υποβόσκουσα η αγωνία της καταστροφής που φωλιάζει στο μυαλό. Η εικόνα είναι δυναμική, πρόκειται πραγματικά για ένα έργο γλυπτικής.

Μετάλλιο στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας, αφιερωμένο στους πεσόντες στο Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων.

Μάλλον, αυτό είναι που θα είχε στο μυαλό του ο Beverly Mazze, όταν διακήρυττε στη FIDEM του 1992 ότι «πρέπει επιτέλους να επισημάνουμε ότι το μετάλλιο είναι έργο γλυπτικής». Οι κατεστραμμένες πόλεις της Ειρήνης Χαριάτη, αγγίζουν ευαίσθητες χορδές του συναισθηματικού μας κόσμου. Η τέχνη του μεταλλίου, μπορεί να διευρύνει τους ορίζοντές της, αν τέτοια έργα γίνουν δεκτά από τους κανόνες που ως τώρα οριοθετούν και χαρακτηρίζουν το τι είναι μετάλλιο».

Η Γλυπτοθήκη Ειρήνης Χαριάτη στην Τήνο

Στην είσοδο του χωριού Πύργος της Τήνου, βρίσκεται η Γλυπτοθήκη Ειρήνης Χαριάτη. Εγκαινιάστηκε τον Αύγουστο του 1998. Περιλαμβάνει 60 προπλάσματα έργων μιας από τις λίγες γυναίκες γλύπτριες της χώρας και του νησιού. Αφορούν έργα που κοσμούν δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Μεγάλη συλλογή με έργα της δώρισε η Ειρήνη Χαριάτη και στην πατρίδα του συζύγου της, τη Ζάκυνθο, που την αγάπησε σαν να ήταν δική της πατρίδα.

eirini aivaliwtouΕιρήνη Χαριάτη. Μηνύματα ειρήνης από την πλατεία Κυνοσάργους μέχρι τη Νορμανδία και το Άουσβιτς
Περισσότερα

Ένα τσιγάρο δρόμος με τον Κάρολο Κουν. Πορεία 75 χρόνων από τη Στοά Πεσμαζόγλου μέχρι τη Στοά Κοραή

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

Στη Στοά Πεσμαζόγλου, εκεί που ήταν το ταμείο του Θεάτρου Τέχνης, πριν από την ανακαίνιση του κτηρίου, είχα πάει το 1968 για να βγάλω εισιτήρια (Η πρεμιέρα είχε γίνει στις 7 Φεβρουαρίου 1968).
Το έργο που θα έβλεπα ήταν το «Έξη πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» του Λουίτζι Πιραντέλλο. Έπαιζαν: Γιώργος Λαζάνης, Μίμης Κουγιουμτζής, Μάγια Λυμπεροπούλου, Αγγέλικα Καπελλαρή, Τασία Ασίκη, Χρήστος Σκούρας, Μαίρη Βασταντζή, Κώστας Μπάκας, Τάκης Βουτέρης, Εύα Κοταμανίδου, Αντώνης Αντύπας, Κατερίνα Καραγιάννη, Αλίκη Αλεξανδράκη, Δημήτρης Αστεριάδης, Αντώνης Κατσαρίδης, Χρήστος Κελαντώνης, Χρήστος Παπακώστας, Μίνα Αδαμάκη, Ηλίας Λογοθέτης, Κάτια Δανδουλάκη, Πίτσα Μπουρνόζου. Σκηνογράφος ο Γιάννης Καρύδης, μετάφραση και σκηνοθεσία Κάρολος Κουν.

Μυρωδιά τσιγάρου με έκανε να γυρίσω να δω ποιος καπνίζει. Ήταν ο Κάρολος Κουν. Παραχώρησα τη θέση μου στη σειρά. Δεν το δέχτηκε. Περίμενε. Μόλις πήρα τα εισιτήρια γύρισε και μου ευχήθηκε να περάσω καλά και να απολαύσω την παράσταση. Τον ευχαρίστησα και περίμενα να δω τι θα κάνει στο ταμείο. Καλημέρισε την ταμία, τη ρώτησε αν θέλει κάτι και της άφησε δυο τσιγάρα από το πακέτο του…
Πολύ θα ήθελα να ξαναδώ αυτό το πακέτο του, τον αναπτήρα, εκείνο το πλατύ στρογγυλό κεραμικό τασάκι φορτωμένο με αποτσίγαρα. Πολύ θα ήθελα να ξαναδώ το κάθισμά του εκεί στο Υπόγειο όταν σκηνοθετούσε. Τα γυαλιά του, το σημειωματάριό του. Χίλια πράγματα θα ήθελα να δω και πάλι. Αντικείμενα με ψυχή, αντικείμενα με ζωή, στο πρώτο υπόγειο του Κουν, στο υπόγειο του Ορφέα.

«Πέρσες» από το 1965. Σκηνοθεσία: Κάρολος Κουν, Σκηνικά και κοστούμια: Γιάννης Τσαρούχης, Μουσική: Γιάννης Χρήστου.

Η παραπάνω εικόνα ήρθε στο μυαλό μου όταν έπεσε στα χέρια μου το παρακάτω δελτίο Τύπου:
«75 χρόνια Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν – 75 αντικείμενα»
-Η Εθνική Ασφαλιστική, σε συνεργασία με το Θέατρο Τέχνης, διοργανώνει στο Χώρο Τέχνης ΣΤΟart ΚΟΡΑΗ την έκθεση με τίτλο «75 χρόνια Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν – 75 αντικείμενα», μια ξεχωριστή έκθεση με σπάνια αντικείμενα από την ιστορία του Θεάτρου Τέχνης.

Προγράμματα

Στην έκθεση παρουσιάζονται 75 αντικείμενα, με καλλιτεχνική και συναισθηματική αξία, από τη μακρόχρονη πορεία του Θεάτρου Τέχνης, από την ίδρυση του το 1942 από τον Κάρολο Κουν έως σήμερα. Κοστούμια, τμήματα σκηνικών και σκηνικά αξεσουάρ ιστορικών παραστάσεων, όπως οι «Όρνιθες» και οι «Πέρσες», προγράμματα, αφίσες, φωτογραφίες και άλλα, πολλά εκ των οποίων εκτίθενται για πρώτη φορά κι αποτελούν μέρος της θεατρικής ιστορίας του τόπου μας, καθώς έχουν φιλοτεχνηθεί από σημαντικούς συνεργάτες του Θεάτρου Τέχνης.

Ο Δημήτρης Χατζημάρκος στον ρόλο του Πεισθέταιρου, στην πρώτη παράσταση των «Ορνίθων», το 1959

Ο αριθμός 75 είναι συμβολικός. Στόχος της έκθεσης, εκτός των άλλων, είναι να αναδειχθεί το ζήτημα της ανάγκης αξιοποίησης του αρχείου του Θεάτρου Τέχνης, που αριθμεί χιλιάδες κοστούμια, σκηνικά αντικείμενα και αρκετές χιλιάδες υλικού τεκμηρίωσης, φωτογραφίες, μακέτες, προγράμματα παραστάσεων, κριτικές και αποκόμματα εφημερίδων».


Πληροφορίες

Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 1η Ιουνίου στις 7 μ.μ.
ΣΤΟart
Χώρος Τέχνης της Εθνικής Ασφαλιστικής. Στοά Κοραή
Διάρκεια έκθεσης: Από 1 Ιουνίου έως 27 Ιουλίου 2017
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα-Παρασκευή 10:00-20:00
Είσοδος ελεύθερη
Τηλέφωνο: 210 – 325.23.52

eirini aivaliwtouΈνα τσιγάρο δρόμος με τον Κάρολο Κουν. Πορεία 75 χρόνων από τη Στοά Πεσμαζόγλου μέχρι τη Στοά Κοραή
Περισσότερα

Φώτης Πολυμέρης: Μοναδικό, ισχυρό αντίδοτο στην κρίση είναι ο πολιτισμός…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

Μεγάλωσα την εποχή που τα τραγούδια του τα ακούγαμε τις νύχτες όταν παρέες νέων έκαναν καντάδες στις αγαπημένες τους.
Τέτοια μάτια γαλανά, Ένας κορίτσαρος, Για μας κελαηδούν τα πουλιά, Άστα τα μαλλάκια σου, Λίγες καρδιές αγαπούνε.
Από τους αγαπημένους μου τραγουδιστές ήταν ο Φώτης Πολυμέρης. Μάλιστα πάντα όποτε μπορούσα παρακολουθούσα τις σχετικές εκπομπές στο ραδιόφωνο. Εκείνη την εποχή το περιοδικό «Ράδιο πρόγραμμα» δεν έγραφε μόνο τον τίτλο κάθε εκπομπής αλλά και όλα τα τραγούδια που θα έπαιζαν στη διάρκειά της. Έτσι ήξερα πότε και τι θα ακούσω.
Όσο και να πέρασαν τα χρόνια ποτέ δεν ξέχασα εκείνες τις μελωδίες και τους στίχους. Έτσι όταν τον Ιανουάριο του 2011 έμαθα ότι ο Φώτης Πολυμέρης -τότε στα 91 του- θα έκανε μια μεγάλη συναυλία ζήτησα να του κάνω μια συνέντευξη.
Δέχθηκε με χαρά και μου μίλησε και για την τέχνη αλλά και για τα όνειρά του.
Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του τραγούδησε πριν και μετά τον πόλεμο γύρω στα 400 τραγούδια. Όσα τραγούδια έγραψε ξεκινούσαν από την ψυχή του, με ανθρωπιά και πάνω απ’ όλα με ειλικρίνεια (Πάμε σαν άλλοτε, Ασ’ τα μαλλάκια σου, Το πρωί με ξυπνάς με φιλιά, Γέλα αγάπα και τραγούδα, Το κορίτσι το βεσπάκι μου κι εγώ…).
Τον συνάντησα στο σπίτι του στον Γέρακα και μίλησα μαζί του λίγες ημέρες πριν από την αυριανή συναυλία (29 Μαΐου 2011).

Ο Φώτης Πολυμέρης, σε φωτογραφία στις αρχές της δεκαετία του 1960.

-Ποια είναι τα απαραίτητα στοιχεία για την επιτυχία; Δουλειά; Ταλέντο; Κάτι άλλο;
*Να σας πω. Παρ’ όλη την εργατικότητα, τις προσπάθειες και τον αγώνα που έκανα, τίποτα δεν εξαρτήθηκε από μένα, απλά γιατί άλλος κινούσε τα νήματα της ζωής μου. Κάποια ανώτερη δύναμη που τη λέμε Θεό, τύχη ή πεπρωμένο. Πιστεύω πως η τύχη είναι ταυτισμένη με τη ζωή μας. Πρώτα λοιπόν τύχη και μετά το ταλέντο και η πολλή δουλειά, που θα κάνει το ταλέντο ν’ ανθήσει.
-Ποια συμβουλή θα δίνατε σε ένα νέο που θέλει να ακολουθήσει το δρόμο που πήρατε και σεις;
*Ν’ αγαπήσει τη μουσική, το τραγούδι και να μορφωθεί. Όχι μόνο μουσικά αλλά ν’ αποκτήσει ευρύτερες γνώσεις. Να χτίσει μία προσωπικότητα που ν’ αντέξει στο χρόνο και να μην αφήσει να τον καταναλώσουν σε μία σεζόν.
-Ζήσατε δύσκολα χρόνια ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης. Σε μια περίοδο κρίσης σαν τη σημερινή υπάρχει φάρμακο και ποιο είναι;
*Ό,τι ανεβαίνει, κατεβαίνει. Ο τόπος έζησε περιόδους μεγάλης ακμής, με αποκορύφωμα το χρυσό αιώνα. Σε αντίθεση με τους σημερινούς μας «ηγέτες», ο Περικλής υποστήριξε τις λαϊκές μάζες και τις βοήθησε ν’ αποκτήσουν περισσότερα δικαιώματα σε βάρος της αριστοκρατικής τάξης, στην οποία ανήκε ο ίδιος.
Μακάρι να καταλάβουν όλοι ότι το αντίδοτο στην κρίση είναι ο πολιτισμός. Οι καναλάρχες, οι εκδότες, οι πολιτικοί. Όλοι οι κατέχοντες εξουσία.
-Πείτε μου ένα όνειρό σας που θα θέλατε να πραγματοποιηθεί…
*Τώρα μου θυμίσατε τα όνειρα στην Κατοχή, όταν δεν είχαμε ούτε χόρτα να βράσουμε, χωρίς λάδι… Έλεγα λοιπόν, ότι αν ζήσω θα πάρω και θα φάω μια κουραμάνα. Μετά, σκέφτηκα να βάλω την κουραμάνα στο λάδι. Ύστερα η κουραμάνα έγινε φασόλια. Θα κάνω φασολάδα με λάδι μόνο, χωρίς νερό…

Εδώ, ο Φώτης Πολυμέρης, σε ηλικία 14 χρόνων. Πάντα με την κιθάρα του.

Όταν μετά τον πόλεμο άρχισα να βγάζω λίγα λεφτά στο Σενού, είχα κάνει έναν κατάλογο. Παίρνω την αδελφή μου την Ασημίνα -που πέθανε πολύ νέα- και πάω στην αγορά. Παίρνω μία κότα, ρύζι, βούτυρο, λάδι, πατάτες μέχρι και σοκολατάκια. Η μητέρα μου έκανε σούπα την κότα και μετά την κοκκίνισε με πατάτες. Φάγαμε σαν άνθρωποι, με το λικέρ μας, με τα σοκολατάκια μας, τον καφέ μας, όπου ήρθε ο αδελφός μου ο Μπάμπης, η ώρα τρεις από τη δουλειά, με το ποδήλατο της δουλειάς που εργαζόταν και που δεν άφηνε ν’ αγγίξουμε.
Του βάζει η μάνα μου σούπα, τη γεμίζει αυτός με ψωμιά και τρώει του σκασμού. Όταν του πήγε η μητέρα μου το κοκκινιστό με τις πατάτες, ο Μπάμπης άρχισε να κλαίει. «Τι μου κάνατε, γιατί δεν μου το είπατε από την αρχή…». Βέβαια, έβγαλε το άχτι του στο βραδινό τραπέζι. Ένα από τα μεγάλα όνειρά μου, λοιπόν, είχε πραγματοποιηθεί στην εντέλεια. Αν κάνω όνειρα σήμερα… Έχω ένα τραγούδι, από καμιά σαρανταριά ακυκλοφόρητα που θα ‘θελα να μου το πει ο Γιώργος Νταλάρας. Αυτό θέλω να ‘ναι το κύκνειο άσμα μου.
-Σας το ευχόμαστε, να είστε πάντα καλά και σας ευχαριστούμε για όλα όσα μας έχετε προσφέρει.
*Κι εγώ σας ευχαριστώ. Όλα όσα έγραψα και όσα τραγούδησα ήταν κομμάτι της καθημερινής μας ζωής, των αγώνων για επιβίωση και της ελπίδας για ένα καλύτερο αύριο.

Δυο λόγια για τον Φώτη Πολυμέρη

Το πραγματικό του όνομα ήταν Φώτης Παλημέρης. Γεννήθηκε στην Πάτρα στις 20 Φεβρουαρίου 1920. Το μουσικό ταλέντο του ξεχώρισε από πολύ νωρίς σε διαγωνισμούς τραγουδιού, ενώ ο πρώτος του δίσκος κυκλοφόρησε το 1935.
Πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση, μέσα από τις τάξεις του ΕΑΜ. Στο ΕΑΜικό κίνημα ήταν που γνώρισε και τους μεγάλους ποιητές Γιάννη Ρίτσο, Κώστα Βάρναλη και Τάσο Λειβαδίτη, με τους οποίους συνδέθηκε με βαθιά φιλία.
Έκανε μεγάλη καριέρα, ηχογραφώντας πάνω από 200 τραγούδια, ενώ έγραψε τους στίχους και τη μουσική σε περισσότερα από 100 τραγούδια. Δίκαια θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ερμηνευτές του ελαφρού τραγουδιού. Συνεργάστηκε με όλους τους μεγάλους δημιουργούς και τραγουδιστές της εποχής του, καθώς και με ρεμπέτες, όπως τους Βασίλη Τσιτσάνη, Γιώργο Μητσάκη, Γιάννη Παπαϊωάννου και Μάρκο Βαμβακάρη.
Ερμήνευσε δικά του τραγούδια και άλλων δημιουργών σε πλήθος ταινιών του ελληνικού κινηματογράφου, όπως «Ένας χαρούμενος αλήτης» (Έλα στο θείο, 1950), «Άστα τα μαλλάκια σου» (Εκείνες που δεν πρέπει ν’ αγαπούν, 1951) και «Θα γυρίσει κι ο τροχός» (Εκείνες που δεν πρέπει ν’ αγαπούν, 1951).

Ο Φώτης Πολυμέρης, με τις κόρες του Φανή και Ευαγγελία.

Με την αγαπημένη του Μαρία απέκτησαν δύο κόρες, τη Φανή και την Ευαγγελία.
Το 2004 κυκλοφόρησε η αυτοβιογραφία του από τις «Εκδόσεις Άγκυρα», με τίτλο «Των Αναμνήσεων η Λιτανεία».

«Άστα τα μαλλάκια σου»

Μουσική/Στίχοι: Μιχάλης Σουγιούλ, Αλέκος Σακελλάριος, Χρήστος Γιαννακόπουλος
Βαλσάκι από την μεγάλη επιτυχία της Φίνος Φιλμ «Εκείνες που δεν πρέπει ν’ αγαπούν» (1958) με τους Άννα Καλουτά, Αλέκο Αλεξανδράκη, Σμαρούλα Γιούλη και Γιάννη Γκιωνάκη. Το τραγουδούσε ο Αλέκος Αλεξανδράκης με τη φωνή του Φώτη Πολυμέρη.

*Η συνέντευξη του Φώτη Πολυμέρη δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ναυτεμπορική», την Παρασκευή 28 Ιανουαρίου 2011, στη σελίδα 69. Για να επικοινωνήσω μαζί του με είχε βοηθήσει ο συνθέτης Μιχάλης Κουμπιός, ο οποίος έβγαλε και τη φωτογραφία του τραγουδιστή, με την κιθάρα, στην αρχή του θέματος.
*Ο Φώτης Πολυμέρης πέθανε σαν σήμερα 28 Μαΐου 2013, σε ηλικία 93 χρονών.

eirini aivaliwtouΦώτης Πολυμέρης: Μοναδικό, ισχυρό αντίδοτο στην κρίση είναι ο πολιτισμός…
Περισσότερα

Μια κοντέσα που την έλεγαν Κυβέλη…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

Το όνομα Κυβέλη μπήκε στη ζωή μου όταν εκεί γύρω στα μέσα της δεκαετίας του ’50 πήγα για πρώτη φορά να δω μια θεατρική παράσταση.
Μέχρι τότε ως μοναδική μου ψυχαγωγία είχα τη 15θήμερη «Εφημεριδούλα της θείας Λένας», της θρυλικής Αντιγόνης Μεταξά. Έτερον ουδέν. Τότε βρέθηκε, από το πουθενά, μια παράσταση για παιδιά. Οδηγηθήκαμε να την παρακολουθήσουμε ύστερα από πρωτοβουλία του Δήμου της Αθήνας και των υπευθύνων της Παιδικής Χαράς του Νέου Κόσμου, που υπάρχει ακόμη και σήμερα μεταξύ Καλλιρρόης και Μεναίχμου.

Το Θέατρο Κυβέλης, στην οδό Μητροπόλεως, στα μέσα της δεκαετίας του 1950.

Προορισμός μας το Θέατρο Κυβέλης, στην αρχή της οδού Μητροπόλεως, λίγο πριν από τη γωνία με την οδό Φιλελλήνων. Εκεί (όπως βλέπουμε στη φωτογραφία) ο θίασος των Αδελφών Καλουτά και του Νίκου Σταυρίδη ανέβαζαν επιθεωρήσεις. Τις καθημερινές, το πρωί και επίσης το πρωί της Κυριακής παρουσιαζόταν το έργο «Τα παιδικά χρόνια του Μότσαρτ» με πρωταγωνιστή το παιδί – θαύμα, όπως έλεγαν τότε, τον Νίκο Πιλάβιο, τον μετέπειτα πασίγνωστο τηλεοπτικό «Παραμυθά», ο οποίος άρχισε να παίζει στο θέατρο όταν ήταν οκτώμισι χρονών. Μαζί του έπαιζε και άλλη μια μικρούλα. Ένα αστεράκι που λάμπει μέχρι και σήμερα. Το όνομά της: Λήδα Πρωτοψάλτη. Ο Πιλάβιος λοιπόν, έπαιξε τότε και σε δύο ταινίες: Η πρώτη το 1955, ήταν «Η άγνωστος», σε σκηνοθεσία Ορέστη Λάσκου. Επρόκειτο για ένα μελόδραμα βασισμένο σε θεατρικό έργο του Γάλλου συγγραφέα Αλεξάντρ Μπισόν. Στην ταινία αυτή πρωταγωνίστρια ήταν η Κυβέλη, η μεγάλη κυρία του ελληνικού θεάτρου, στη δεύτερη και τελευταία κινηματογραφική της εμφάνιση. Πρόκειται για την ιστορία μιας γυναίκας που εγκαταλείπει τον άνδρα της και το παιδί της, για να ακολουθήσει τον εραστή της και να εμπλακεί έτσι με τον υπόκοσμο. Ύστερα από αρκετά χρόνια, η εν λόγω κυρία προσάγεται στο δικαστήριο, κατηγορούμενη για το φόνο του εραστή της. Ως δικηγόρος της, από κάποια άγνωστη συγκυρία, εμφανίζεται ο γιος της, αλλά κανένας δεν γνωρίζει τη σχέση αίματος που τους συνδέει.

Η Κυβέλη, στο εδώλιο της κατηγορουμένης, στην ταινία «Η άγνωστος».

Ήταν ένα μοναδικό δικαστικό θρίλερ στο οποίο έπαιζαν επίσης ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, ο Γιώργος Παππάς, ο Αλέκος Αλεξανδράκης, ο Μίμης Φωτόπουλος, ο Χρήστος Ευθυμίου και σε πρώτη εμφάνιση η 16χρονη τότε Μάρθα Καραγιάννη. Στην ίδια ταινία μαζί με την Κυβέλη έπαιζε η κόρη της Αλίκης Θεοδωρίδη – Νορ και οι εγγονές της Κυβέλη Θεοχάρη και Βάνα Φιλιππίδου.

Λίγα χρόνια αργότερα, και συγκεκριμένα το 1962, στο περίφημο «Θέατρο στο ραδιόφωνο» με είχε μαγέψει η Κυβέλη στο έργο του Γρηγόριου Ξενόπουλου «Το μυστικό της κοντέσας Βαλέραινας».
Όσο ζούσε η Κυβέλη δεν είχε κανένα μυστικό. Οι έρωτες, τα πάθη, οι ανταγωνισμοί σε πολιτικό και θεατρικό επίπεδο, η τελειομανία αλλά και το ήθος ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά της. Έζησε έντονα και επεισοδιακά. Αν έγραφαν οι σύγχρονοι συγγραφείς για τους γάμους της και για τους έρωτές της (Γεώργιος Παπανδρέου) δεν θα μπορούσαν να γίνουν πιστευτοί. Τα ζούσε όλα στον υπερθετικό βαθμό.
Θυμήθηκα αυτά τα ελάχιστα με αφορμή τη σημερινή επέτειο του θανάτου της (26 Μαΐου 1978).

«Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας», εδώ από την περιοδεία του Εθνικού Θεάτρου το 1961. Με την Κυβέλη, ο Νίκος Τζόγιας, η Αθανασία Μουστάκα και η Νέλλη Αγγελίδου.

«Η κοντέσα Βαλέραινα»
Του Γρηγορίου Ξενόπουλου. Με την Κυβέλη. Προσαρμογή και ραδιοσκηνοθεσία: Μιχάλης Μπούχλης. Τεχνική επεξεργασία: Κώστας Κοσμάς. Κιθάρα: Γεράσιμος Μηλιαρέσης. Παίζουν: Κυβέλη, Νίκος Τζόγιας, Νέλλη Αγγελίδου, Τάκης Βουλαλάς, Αθανασία Μουστάκα, Πέτρος Λοχαΐτης. Παρουσιάστηκε από την εκπομπή «Το Θέατρο της Εβδομάδας» τον Νοέμβριο του 1962.
Το ίδιο έργο είχε ανέβει και στο Εθνικό Θέατρο το 1953 και από το 1961 σε περιοδεία σε πόλεις της Ελλάδας. Αυτή την παράσταση είχε σκηνοθετήσει ο Αλέξης Σολομός και εκτός από την Κυβέλη έπαιζαν και οι: Θάνος Κωτσόπουλος, Τιτίκα Νικηφοράκη, Μιχάλης Μπούχλης, Άρης Βλαχόπουλος και Αθανασία Μουστάκα.

 «Η άγνωστος»

Εδώ υπάρχει ένα μικρό απόσπασμα από την ταινία του 1955 «Η άγνωστος», στην οποία έπαιζαν επίσης οι: Ελένη Ζαφειρίου, Γκίκας Μπινιάρης, Βύρων Πάλλης, Περικλής Χριστοφορίδης, Θάνος Τζενεράλης και η Μάγια Μελάγια.

eirini aivaliwtouΜια κοντέσα που την έλεγαν Κυβέλη…
Περισσότερα

«Είναι η λογοκρισία, ηλίθιε. Τι δεν κατάλαβες;»…

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

The Guardian, The Sunday Times, The Spectator, Punch, Private Eye, Independent, Huffington Post, The Daily Mirror, The Morning Star, BBC, The Observer, The Telegraph, London Evening Standard, Daily Star, Wall Street Journal, Financial Times, Rider’s Digest, Αυγή, Realnews, Ειδήσεις, Το Ποντίκι, Εφημερίδα των Συντακτών, Τα Νέα, Το Βήμα, Καθημερινή, Ελευθερία του Τύπου, Το Παρόν, Έθνος, Πρώτο Θέμα, Ελευθεροτυπία, ΑΝΤΙ, Γαλέρα.

  • Αυτές είναι κάποιες από τις εφημερίδες και τα έντυπα στα οποία δημοσιεύουν τη δουλειά τους οι Έλληνες και οι Βρετανοί γελοιογράφοι, όλοι μέλη στις Ενώσεις Γελοιογράφων Ελλάδας και Βρετανίας, που συμμετέχουν στην έκθεση «Sweet Europe – Γλυκιά Ευρώπη», στον εκθεσιακό χώρο του Μετρό στο Σύνταγμα. Οι περισσότεροι είναι βραβευμένοι σε διεθνείς εκθέσεις, με δεκάδες βιβλία στο ενεργητικό τους, με πολύχρονη παρουσία στον χώρο του Τύπου. Ασφαλώς δεν είναι «άγνωστοι ή περιθωριακοί», όπως γράφει η εφημερίδα «Καθημερινή» (Τρίτη 16 Μαΐου 2017, σελίδα 17).

Την παραπάνω έκθεση την οργάνωσε η Λέσχη Ελλήνων Γελοιογράφων, τα μέλη της οποίας – ακολουθώντας τα βήματα των «παππούδων» της δεκαετίας του 1960 – εργάζονται σε ελληνικές εφημερίδες, περιοδικά και ηλεκτρονικά μέσα. Την έκθεση αυτή δεν την οργάνωσε η Βουλή στους χώρους του μετρό, όπως γράφει η εφημερίδα «Καθημερινή» (Τρίτη 16 Μαΐου 2017, σελίδα 17).

Στις 150 γελοιογραφίες που εκτίθενται ο επισκέπτης μπορεί να δει όλες τις απόψεις για την Ευρώπη. Και τα «κατά» και τα «υπέρ». Ιδιαίτερα οι Βρετανοί συνάδελφοι που είναι υπέρ της παραμονής της χώρας τους στην Ε.Ε. υπερτερούν εκείνων που υποστηρίζουν το Brexit.  Οπωσδήποτε όμως όλοι οι συμμετέχοντες δεν εκφράζουν «τον χοντροκομμένο και επιθετικό αντιευρωπαϊσμό της άκρας Αριστεράς», όπως γράφει η εφημερίδα «Καθημερινή» (Τρίτη 16 Μαΐου 2017, σελίδα 17).

Σίγουρα τους ιθύνοντες της Βουλής δεν «τους πείραξε πολύ η αποτυχία του Μελανσόν και της Λεπέν» έτσι ώστε η Βουλή «να οργανώνει ολόκληρη έκθεση», όπως γράφει η εφημερίδα «Καθημερινή» (Τρίτη 16 Μαΐου 2017, σελίδα 17).

Ενημερωτικά θα ήθελα να πω στην «Καθημερινή» ότι αν είχαμε διοργανώσει την έκθεση από την Κυριακή 23 Απριλίου (ημέρα ήττας του Μελανσόν) ή από την Κυριακή 7 Μαΐου (ημέρα ήττας της Λεπέν) τότε θα κάναμε ρεκόρ ταχύτητας και θα μας έγραφαν στο βιβλίο των βραβείων Γκίνες. Η έκθεσή μας σχεδιάστηκε από τον Οκτώβριο του 2016… και πήρε σάρκα και οστά με τη συμπαράσταση της Βουλής των Ελλήνων, της Περιφέρειας Αττικής, της ΣΤΑ.ΣΥ. ΑΕ (Μετρό) και του Μορφωτικού Ιδρύματος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών. Απλούστατο.

Επίσης, ενημερωτικά θα ήθελα να θυμίσω στην «Καθημερινή» πως, όπως η ιστορική ιδιοκτήτρια της εφημερίδας η Ελένη Βλάχου αντιστάθηκε στον ολοκληρωτισμό της δικτατορίας των συνταγματαρχών του 1967, έτσι και κάποιοι από τα σημερινά μέλη της Λέσχης μας (Κώστας Μητρόπουλος, Βασίλης Μητρόπουλος, Κώστας Βλάχος, Βαγγέλης Παυλίδης), με το πενάκι τους «μουτζούρωναν» κάθε μέρα τη χουντική λογοκρισία.

Να θυμίσω ακόμη στην «Καθημερινή» πως, όταν το 2016 το προσφυγικό τσουρούφλιζε την εντελώς απροετοίμαστη σημερινή κυβέρνηση, η Βουλή (Πρόεδρος Νίκος Βούτσης) στήριξε τη διοργάνωση της έκθεσής μας στον ίδιο χώρο με θέμα «Το Μετέωρο Βήμα». Το πρώτο βήμα για τη διοργάνωση αυτή, το έκανε ο περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζημάρκος μαζί με τον βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ στα Δωδεκάνησα Δημήτρη Γάκη. Κανείς δεν τόλμησε να λογοκρίνει τις γελοιογραφίες μας.

Να θυμίσω ακόμη στην «Καθημερινή» πως, όταν το 2013 το «μαύρο» στην ΕΡΤ είχε ξεσηκώσει θύελλες, αρκετά μέλη της Λέσχης μας πήραν μέρος σε έκθεση που διοργανώθηκε στο κτήριο της ΕΡΤ παίρνοντας θέση και «υπέρ» και «κατά» του κλεισίματος. Κανείς δεν τόλμησε να λογοκρίνει τις γελοιογραφίες μας.

Επίσης να πω στην «Καθημερινή» ότι το 2011, στο ξεκίνημα της κρίσης, τα μέλη της Λέσχης μας, έκαναν μια σημαντική παρουσία στο Μουσείο Μπενάκη καταθέτοντας τις απόψεις τους για όλα όσα ξεκινούσαν τότε και εξακολουθούν να υπάρχουν και σήμερα. Κανείς δεν τόλμησε να λογοκρίνει τις γελοιογραφίες μας.

Για την «Ευρώπη των 27» η Λέσχη Ελλήνων Γελοιογράφων μίλησε και το 2008 με στήριξη, και τότε, από τη Βουλή (Πρόεδρος Δημήτρης Σιούφας), αυτό ίσως δεν το θυμάται η καλή «Καθημερινή», της το θυμίζω λοιπόν. Να θυμίσω επίσης ότι κανείς δεν τόλμησε να λογοκρίνει τις γελοιογραφίες μας.

Με την ίδια λογική λειτούργησαν και οι συνάδελφοι Κώστας Βλάχος και Ηλίας Σκουλάς όταν διοργάνωσαν τρεις Παγκόσμιες Εκθέσεις Γελοιογραφίας στο Άλσος της Κηφισιάς: Το 1975 με θέμα «Αντιφασισμός» (άγνωστη λέξη τότε…), το 1977 με θέμα «Καλημέρα μόλυνση» (άγνωστη λέξη τότε…) και το 1980, με θέμα «Ενεργειακή κρίση» (επίσης άγνωστη λέξη τότε). Κανείς δεν τόλμησε να λογοκρίνει τις γελοιογραφίες. Από τη Βουλή οι Πρόεδροι Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου (1975, 1977) και Δημήτρης Παπασπύρου (1980) τίμησαν με την παρουσία τους και τις τρεις εκθέσεις. Τις στήριξαν με την παρουσία τους επειδή η λέξη «λογοκρισία» δεν ήταν στο λεξιλόγιό τους.

Η λέξη «λογοκρισία» δεν υπήρχε ούτε όταν διοργανώθηκε από την ΕΣΗΕΑ και τον Σπύρο Πατρίκιο, το 1981, η έκθεση για τα 100 χρόνια της ελληνικής γελοιογραφίας. Μάλιστα η «Καθημερινή» με το μοναδικό εβδομαδιαίο ένθετο «Επτά ημέρες» και τον αλησμόνητο αρχισυντάκτη του Βησσαρίωνα Σταύρακα, είχε κάνει αφιέρωμα σε εκείνη την έκθεση. Μάλλον οι σημερινοί δεν μπήκαν στον κόπο να αναζητήσουν στο αρχείο τους αυτό το τεύχος έτσι ώστε να μάθουν πως η λογοκρισία βλάπτει σοβαρά την υγεία των γελοιογράφων. Τότε ακόμη και ο βλοσυρός Κωνσταντίνος Καραμανλής διασκέδασε με όσα είδε να καταγράφουν οι συνάδελφοι εναντίον του αφού κανείς δεν τόλμησε να λογοκρίνει τις γελοιογραφίες μας.

Στα επόμενα χρόνια και ο Πρόεδρος τη Βουλής Απόστολος Κακλαμάνης στήριξε παρόμοιες εκθέσεις (μία έγινε στη Δημοτική Πινακοθήκη, στην οδό Πειραιώς) και κανείς δεν τόλμησε να λογοκρίνει τις γελοιογραφίες των δημιουργών.

Αυτό όμως το τόλμησε η «Καθημερινή» (Τρίτη 16 Μαΐου 2017, σελίδα 2) με ένα ενυπόγραφο κείμενο το οποίο, δίκην αγίας εικόνας, περιέφερε «από γραφείου εις γραφείον» γνωστός κομψευόμενος πολιτικός με ευρωπαϊκή ενασχόληση. Κάποιοι ελάχιστοι ενθυλάκωσαν το χειρόγραφο και το ξεφούρνισαν με την ίδια συνταγή ώστε να γίνουν αρεστοί στον περιστασιακό αφέντη τους και να δικαιολογήσουν όλα όσα συνόδευσαν τη δημοσίευση. Όμως ξέχασαν πως οι γελοιογράφοι «δεν μασάνε» ποτέ τίποτα που εμπεριέχει έστω και μικρή δόση λογοκρισίας.

Αυτά τα ολίγα…

Έγραψα 867 λέξεις και παραλίγο να ξεχάσω τον τίτλο:

«Είναι η λογοκρισία, ηλίθιε. Τι δεν κατάλαβες;»…

eirini aivaliwtou«Είναι η λογοκρισία, ηλίθιε. Τι δεν κατάλαβες;»…
Περισσότερα

Φεστιβάλ Επιδαύρου μ.Β. με την «Αντιγόνη» (κείμενο στη μνήμη του Λευτέρη Βογιατζή)

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Του Παναγιώτη Μήλα

ΙΣΩΣ ακούγεται υπερβολικό, ίσως θεωρηθεί ιεροσυλία, ίσως -και το πιθανότερο- να χαρακτηριστώ άσχετος, όμως μπορώ να πω ότι μετά την «Αντιγόνη» που παρουσίασε ο Λευτέρης Βογιατζής στην Επίδαυρο, τα πάντα θα πρέπει να χαρακτηρίζονται ως προ και μετά Βογιατζή (π.Β. και μ.Β.). Ο πληθωρικός σκηνοθέτης και ηθοποιός δίδαξε την τραγωδία του Σοφοκλή με ένα μοναδικό τρόπο. Το κοινό και τις δύο ημέρες τίμησε -με εξάντληση των εισιτηρίων- την τελευταία παράσταση της φετινής νέας -επιτυχημένης- πορείας του Ελληνικού Φεστιβάλ.
Το κοινό τίμησε τη Νέα Σκηνή του Λευτέρη Βογιατζή με παρατεταμένο χειροκρότημα όταν τα φώτα έσβησαν. Ο Λευτέρης Βογιατζής πάλεψε με το «θηρίο» και βγήκε άξιος νικητής. Αυτό ήταν το αποτέλεσμα της έρευνάς του, της μελέτης του, της επιμονής του για το τέλειο. Ο σκηνοθέτης θύμισε σε πολλούς νεωτεριστές και νεωτερίζοντες ότι το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου δεν έχει ανάγκη από μικρόφωνα, ηχητικές εγκαταστάσεις, μεγάφωνα και άλλα παρόμοια ενισχυτικά…
Ο Βογιατζής με τη βοήθεια της Χλόης Ομπολένσκι παρουσίασε «γυμνό» το θέατρο του Πολυκλείτου, με χώμα και ελάχιστα ριγμένα στάχυα. Ανέδειξε έτσι όλη την ομορφιά του. Ο Βογιατζής αντί μουσικής προτίμησε τις φωνητικές συνθέσεις που δίδαξε ο Σπύρος Σακκάς. Οι 22 πρωταγωνιστές κινήθηκαν και μέσα και έξω από την ορχήστρα, σαν καλοκουρδισμένα γρανάζια πολύπλοκης μηχανής με δάσκαλο τον Ερμή Μαλκότση, ενώ ο Λευτέρης Παυλόπουλος με τους φωτισμούς του πρέπει να έχει κάνει μια από τις καλύτερες δουλειές του.
Όλοι αυτοί στηρίχτηκαν πάνω στη μετάφραση του Νίκου Παναγιωτόπουλου, ο οποίος «φώτισε» την ελληνική γλώσσα με τον δικό του τρόπο, σίγουρα χωρίς ακροβασίες…

Ακολούθησε η ομάδα κρούσης του Βογιατζή, για την οποία θα πρέπει να είναι ευτυχής και ως σκηνοθέτης και ως ηθοποιός. Δίπλα του είχε την Αμαλία Μουτούση (Αντιγόνη) – στη φωτογραφία, την Εύη Σαουλίδου (Ισμήνη), τον Δημήτρη Ήμελλο (φύλακα), τον Νίκο Κουρή (Αίμονα), τη Στεφανία Γουλιώτη (Τειρεσία), την Αλεξία Καλτσίκη (Άγγελο), τον Νίκο Παπαγιάννη (Ευριδίκη) και τη Ρηνιώ Κυριαζή (Εξάγγελο). Ο ίδιος ο Λευτέρης Βογιατζής δίδαξε το ρόλο του Κρέοντα. Την ομάδα συμπλήρωναν, ισάξια με τους πρώτους ρόλους, οι Θανάσης Βλαβιανός, Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος, Θανάσης Δόβρης (στη φωτογραφία αριστερά), Γιάννης Κλινής, Κωστής Κορωναίος, Στράτος Μενούτης, Χρίστος Νικολάου, Σπύρος Περδίου, Νίκος Τουρνάκης, Σωτήρης Τσακομίδης, Μενέλαος Χαζαράκης, Θανάσης Χαλκιάς και Χάρης Χαραλάμπους.
Άλλος ένας που ένιωθε περήφανος για τη «συμμετοχή» του ήταν ο σκηνοθέτης Σπύρος Α. Ευαγγελάτος, που έβλεπε την κόρη του Κατερίνα, «δεξί χέρι» του Λευτέρη Βογιατζή, να τιμά το όνομά του αλλά και το όνομα της μητέρας της Λήδας Τασσοπούλου.
Όλοι οι συντελεστές -στην καλύτερη στιγμή τους- έδωσαν ένα αποτέλεσμα που, όπως λένε, «ανέβασε τον πήχη» στα ύψη και δικαίωσαν απόλυτα τον αρχηγό της «επανάστασης», το νέο πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου, Γιώργο Λούκο.
*Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα 7 Αυγούστου 2006, στην εφημερίδα «Ναυτεμπορική» και στη σελίδα 52.

eirini aivaliwtouΦεστιβάλ Επιδαύρου μ.Β. με την «Αντιγόνη» (κείμενο στη μνήμη του Λευτέρη Βογιατζή)
Περισσότερα